Question Words oʻzbekcha: what, where, who, how much — ingliz tilida savol qanday tuziladi?
Question Words
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz what, where, when, who, why, how, which va whose bilan maʼlumot soʻray olasiz, how + sifat (how old, how often, how much…) ishlata olasiz va har bir soʻzni toʻgʻri tartibda qoʻya olasiz: soʻroq soʻzi + yordamchi feʼl + ega + asosiy feʼl.
Asosiy gʻoya
«Ha / yoʻq» savoli «Bu toʻgʻrimi yoki yoʻqmi?» deb soʻraydi. Wh- savol (soʻroq soʻzli savol) esa yetishmayotgan bir boʻlak maʼlumotni soʻraydi. Soʻroq soʻzi oʻsha yetishmayotgan boʻlakning nomi: where = joy, when = vaqt, who = odam, why = sabab.
Bitta katagi boʻsh anketani tasavvur qiling: You live in ____. Yetishmayotgan maʼlumotni soʻrash uchun katakning nomini — Where — gap boshiga qoʻying, keyin oddiy «ha / yoʻq» savolini tuzing: do you live? Birga: Where do you live?
Demak, wh- savol siz allaqachon biladigan ikki narsaning birikmasi: soʻroq soʻzi + «ha / yoʻq» savoli. Yordamchi feʼl (do, does) yoki be feʼli (am, is, are) baribir egadan oldin keladi. Q-A-S-I tartibini eslab qoling: Question word (soʻroq soʻzi), Auxiliary (yordamchi feʼl), Subject (ega), keyin asosiy feʼl base form da (I harfi «infinitive» soʻzidan, bu shaklning anʼanaviy nomi). Bu darsdagi barcha savollar shunday tuzilgan (who yoki what savolning egasi boʻlsa, tuzilish boshqacha: A2-33 ga qarang).
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbekchada soʻroq soʻzi gap boshiga koʻchmaydi: u odatda feʼl oldida, javob turadigan joyda qoladi («Siz qayerda yashaysiz?» — «Men Toshkentda yashayman»). Yordamchi soʻz ham kerak emas. Ingliz tilida esa soʻroq soʻzi doim gap boshida, undan keyin do / does yoki be, keyin ega keladi. Yana ikki farq bor. Oʻzbekchadagi qancha ham how much, ham how many boʻlishi mumkin, nechta esa faqat sanaladigan narsalar uchun. Yoshni «Necha yoshdasiz?» deb soʻraymiz, inglizchada esa How old…? Oʻzbekchadagi qoʻshimcha va koʻmakchilar (-dan, bilan, uchun) soʻroq soʻziga yopishadi («qayerdan», «kim bilan»); inglizchada esa predlog odatda gap oxiriga ketadi.
| Oʻzbekcha | Inglizcha | Farqi |
|---|---|---|
| Siz qayerda yashaysiz? | Where do you live? | oʻzbekchada soʻroq soʻzi gap oʻrtasida; inglizchada boshida, keyin do |
| Opangiz nima ish qiladi? | What does your sister do? | yordamchi feʼl does, asosiy feʼl do |
| Necha yoshdasiz? | How old are you? | yosh → how old + be, how many years emas |
| Bu kurtka qancha turadi? | How much is this jacket? | narx → how much |
| Ularning nechta farzandi bor? | How many children do they have? | nechta → how many + koʻplikdagi ot |
| Qayerdansiz? | Where are you from? | -dan → from, gap oxirida |
| Kim bilan ishlaysiz? | Who do you work with? | bilan → with, gap oxirida |
| Bu kimning telefoni? | Whose phone is this? | kimning → whose + ot |
Tuzilish
Soʻroq soʻzlari
| Soʻz | Nimani soʻraydi | Javob namunasi |
|---|---|---|
| what | narsa, maʼlumot, mashgʻulot (nima) | A sandwich. |
| where | joy (qayerda, qayerga) | In Lisbon. |
| when | vaqt (qachon) | On Friday. |
| who | odam (kim) | My boss. |
| why | sabab (nega, nima uchun) | Because I'm tired. |
| how | usul; odamning ahvoli (qanday, qanaqa) | By train. / Fine, thanks. |
| which | kichik, maʼlum guruhdan bittasi (qaysi) | The blue one. |
| whose | egasi (kimning) | It's Lucy's. |
How + sifat / ravish
| Savol | Nimani soʻraydi | Javob namunasi |
|---|---|---|
| How old…? | yosh | She's eight. |
| How long…? | uzunlik yoki davomiylik | Two hours. |
| How far…? | masofa | About five kilometres. |
| How often…? | takrorlanish | Twice a week. |
| How much…? | narx yoki sanalmaydigan narsaning miqdori | £20. / A lot. |
| How many…? | sanaladigan narsalar soni (koʻplikdagi ot) | Three. |
Soʻz tartibi: Q-A-S-I
| Soʻroq soʻzi | Yordamchi feʼl | Ega | Asosiy feʼl (base form) | Qolgani |
|---|---|---|---|---|
| Where | do | you | live | ? |
| What | does | she | do | ? |
| How often | do | they | play | tennis? |
| What time | does | the film | start | ? |
Be bilan — am / is / are egadan oldin keladi, boshqa feʼl yoʻq:
| Soʻroq soʻzi | be | Ega | Qolgani |
|---|---|---|---|
| Where | are | you | from? |
| How old | is | your son | ? |
| Who | is | that man | ? |
Ogʻzaki nutqda is bilan qisqargan shakllar odatiy: What's…? Where's…? Who's…? How's…?
Qoʻllanish
1What — narsalar, maʼlumot va mashgʻulotlar
Javob deyarli har qanday narsa boʻlishi mumkin boʻlsa — narsa, fakt, mashgʻulot — what ishlating.
2Where va when — joy va vaqt
Where joyni soʻraydi; when vaqt yoki kunni soʻraydi.
3Who va whose — odamlar va egalar
Who odamni soʻraydi. Whose narsa kimga tegishli ekanini soʻraydi; bu yerda u ot oldida keladi. (Yolgʻiz whose va mine, yours… A2-13 da.)
4Why va how — sabab va usul
Why sababni soʻraydi; javob koʻpincha Because… bilan boshlanadi (A1-29 ga qarang). How usulni yoki odamning ahvolini soʻraydi.
5How + sifat yoki ravish
Yosh, uzunlik, masofa, takrorlanish, narx va miqdorni soʻrash uchun how dan keyin sifat yoki ravish qoʻying. Koʻplikdagi sanaladigan otlar bilan how many, narx va sanalmaydigan narsalar bilan how much ishlating (batafsil: A1-24).
6What yoki which? What + ot
Tanlov kichik va aniq boʻlsa (koʻpincha variantlar koʻz oldingizda), which ishlating. Tanlov ochiq boʻlsa, what ishlating. Ikkalasi ham ot oldida kelishi mumkin: What time…? What colour…? What kind of…? Which bus…?
7Predlog oxirida
Soʻroq soʻzi predlog bilan kelsa (with, from, for, about), kundalik ingliz tili predlogni oxiriga qoʻyadi. Oʻzbekchada esa qoʻshimcha yoki koʻmakchi soʻroq soʻzining oʻziga yopishadi («qayerdan», «kim bilan», «nima uchun»).
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. Soʻroq soʻzi gap oʻrtasida qoladi. Oʻzbekchada «Akangiz qayerda ishlaydi?», «Soat nechada turasiz?» deymiz: soʻroq soʻzi feʼl oldida turadi, yordamchi soʻz yoʻq. Soʻzma-soʻz tarjima qilsak, inglizcha savol buziladi. Inglizchada soʻroq soʻzi boshida, keyin do / does va ega.
2. «Necha yoshdasiz?» → How many years…? Oʻzbekchada yoshni «necha» bilan soʻraymiz, shuning uchun how many years deyish oson. Ingliz tilida yosh doim How old + be bilan soʻraladi.
3. «Qancha» → how much yoki how many? Oʻzbekchada «qancha» ikkala holatda ham ishlatiladi: «qancha pul», «qancha olma». Ingliz tilida tanlash kerak: sanaladigan narsalar (olma, kitob, odam) → how many + koʻplik; narx va sanalmaydigan narsalar (pul, suv, shakar) → how much.
4. «Qayerdan», «kim bilan» → from where, with who. Oʻzbekchada -dan va bilan soʻroq soʻziga yopishgan, shuning uchun ularni gap boshida from / with qilib qoʻyamiz. Kundalik ingliz tilida predlog oxirida turadi.
Adashtirmang
whose va who's — Ular bir xil eshitiladi. Whose egasini soʻraydi; who's = who is. A1-08 ga qarang.
what va which — What ochiq tanlov uchun; which kichik, maʼlum guruh uchun. Oʻzbekchada «qaysi» ikkalasiga ham ishlatilishi mumkin, inglizchada esa farq bor.
Who toʻldiruvchi va who ega sifatida — Bu darsda who toʻldiruvchi: kimdir oʻsha odamga nimadir qiladi, shuning uchun do / does ishlatamiz. Who ega boʻlsa, do / does ishlatilmaydi. Bu boshqa tuzilish: A2-33 ga qarang. Quyidagi misollarda oʻzbekchada farq qoʻshimchada koʻrinadi: «kimga» va «kim».
Imlo va talaffuz
- Koʻpchilik soʻroq soʻzlari wh- bilan yoziladi, lekin w bilan aytiladi: what /wɒt/ (UK), /wʌt/ (US); where /weə/ (UK), /wer/ (US); when /wen/; why /waɪ/; which /wɪtʃ/. /w/ uchun lablarni yumaloqlab oldinga choʻzing; pastki lab tishlarga tegmasin, aks holda «v» ga oʻxshab qoladi. h ni aytmang.
- Who va whose esa h tovushi bilan boshlanadi, w aytilmaydi: who /huː/, whose /huːz/. Whose va who's aynan bir xil eshitiladi. /h/ oʻzbekchadagi «h» ga yaqin, «x» ga emas.
- whose oxiridagi /z/ jarangli; uni jarangsiz «s» ga aylantirmang.
- where va wear bir xil eshitiladi; koʻpchilik talaffuzlarda which va witch ham.
- Tez nutqda do you qisqaradi: Where d'you live? /weə djə lɪv/.
- Wh- savollarda ohang odatda oxirida pasayadi: Where do you live? ↘. Oʻzbekchadagi -mi savolidagidek oxirida koʻtarmang. Soʻroq soʻzini va eng muhim soʻzni urgʻu bilan ayting: How old is your son?
Oltin qoida
Soʻroq soʻzini birinchi qoʻying, keyin oddiy «ha / yoʻq» savolini tuzing: soʻroq soʻzi + yordamchi feʼl + ega + asosiy feʼl — Where do you live? Be bilan: Where are you from? (Who yoki what savolning egasi boʻlsa, tuzilish boshqacha: A2-33 ga qarang.)
Mashqlar
A. Tuzilish
Toʻgʻri soʻroq soʻzini yozing yoki soʻzlarni tartibga keltiring.
-
do you live? — In Rome.
-
bag is this? — It's Tom's.
-
is your sister? — She's fifteen.
-
How brothers do you have?
-
How is the ticket? — Twelve pounds.
-
is the station from here? — About two kilometres.
-
Tartibga keltiring: does / what time / start / the film
B. Maʼno
Savol tuzing yoki toʻgʻri javobni tanlang.
-
Qalin yozilgan qismni soʻraydigan savol yozing: I go to the gym three times a week.
-
Qalin yozilgan qismni soʻraydigan savol yozing: She works in a hospital.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: … is your car, the red one or the white one?
-
Toʻgʻri javobni tanlang: … your teacher?
-
Toʻgʻri javobni tanlang: … do you go to work? — By train.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
Where you work?
-
What does he wants?
-
How many water do you drink?
-
Who do you live with?
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring.
Receptionist: Good evening. 17 is your name, please?
Guest: Maria Costa.
Receptionist: And 18 are you from, Ms Costa?
Guest: From Porto.
Receptionist: Lovely. How 19 nights are you here for?
Guest: Three. 20 time is breakfast?
Receptionist: From seven to ten. And 21 car is that outside, the blue one?
Guest: It's my car. Is that OK?
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Yangi doʻstingiz uchun uchta savol yozing: bittasi Where bilan, bittasi How often bilan, bittasi What kind of bilan.
-
Oilangizdagi bir kishi haqida ikkita savol yozing, keyin ularga javob bering.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-13 Present Simple inkor va savol oʻzbekcha: don't, doesn't, do, does qachon ishlatiladi? "Does your sister speak French?" "No, she ."
-
A1-15 Always, Usually, Never oʻzbekcha: ingliz tilida «qanchalik tez-tez» qanday aytiladi? Tartibga keltiring: you / late / are / always / ?
-
A1-14 Have va Have Got oʻzbekcha: «mening … bor» inglizcha qanday aytiladi? you got a pen?
Javoblar
A. Tuzilish
- Where
- Whose
- How old
- many
- much
- How far
- What time does the film start?
B. Maʼno
- How often do you go to the gym?
- Where does she work?
- Which
- Who's
- How
C. Xatoni toping
- Where do you work?
- What does he want?
- How much water do you drink?
- ✓ Who do you live with?
D. Kontekstda
- What
- where
- many
- What
- whose
E. Sizning navbatingiz
- Where do you work? How often do you go out? What kind of films do you like?
- How old is your brother? He's 30. Where does he live? In Madrid.
F. Aralash takrorlash
- doesn't / does not
- Are you always late?
- Have
