Time, Days and Dates oʻzbekcha: soat, sana, yil va tartib sonlari ingliz tilida
Time, Days and Dates
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz tartib sonlarini (first, second, third) ishlata olasiz, hafta kunlari, oylar va sanalarni UK hamda US uslubida ayta va yoza olasiz, yillarni ayta olasiz, soatni ikki usulda ayta olasiz va What time is it?, What's the date today? hamda When's your birthday? deb soʻray olasiz.
Asosiy gʻoya
Bir devorda osilgan soat va kalendarni tasavvur qiling. Soat What time is it? savoliga javob beradi. Kalendar esa What's the date? savoliga. Ingliz tilida ularning har biri uchun biroz boshqacha tizim bor.
Kalendarda sana — oydagi oʻrin: May oyining beshinchi kuni. Shuning uchun sanalarda tartib sonlari (ordinal numbers) ishlatiladi: first, second, third, fourth… Sanoq sonlarini A1-04 dan bilasiz; tartib sonlari ulardan yasaladi.
Soatda gapirishning ikki yoʻli bor. Anʼanaviy usul siferblatga qaraydi: half past seven, (a) quarter to eight. Raqamli usul shunchaki raqamlarni oʻqiydi: seven thirty, seven forty-five. Ikkalasi ham toʻgʻri, ikkalasi ham keng tarqalgan.
Yillar odatda ikki boʻlakda aytiladi: 19 | 99 → nineteen ninety-nine.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida ham tartib sonlari bor: -(i)nchi qoʻshimchasi («beshinchi», «ikkinchi»), inglizchada esa koʻpincha -th. Sanani oʻzbekchada ham tartib son bilan oʻqiymiz («5-may» = «beshinchi may»), lekin inglizchada the va of ham kerak: the fifth of May. Kun avval keladi, xuddi britan uslubidagidek. Muhim farqlar: oʻzbekchada hafta kunlari va oylar kichik harf bilan yoziladi («dushanba», «may»), inglizchada esa doim katta harf bilan. Yilni oʻzbekchada toʻliq son va yil soʻzi bilan aytamiz («ikki ming yigirma oltinchi yil»), inglizchada esa ikki boʻlakda va year soʻzisiz. Soatda oʻzbekcha «oʻtdi» va «qoldi» inglizchadagi past va to ga juda oʻxshaydi.
| Oʻzbekcha | Inglizcha | Farqi |
|---|---|---|
| beshinchi qavat | the fifth floor | -inchi → -th (first, second, third alohida) |
| 5-may (beshinchi may) | the fifth of May / May fifth | oʻzbekchada ham tartib son; inglizchada the … of (UK) |
| dushanba, may | Monday, May | inglizchada doim katta harf |
| 2026-yil | twenty twenty-six | ikki boʻlakda; year soʻzi qoʻshilmaydi |
| Soat necha? | What time is it? | How much time…? emas |
| Soat yetti yarim. | It's half past seven. / It's seven thirty. | seven and half emas |
| Sakkizdan oʻn daqiqa oʻtdi. | It's ten past eight. | oʻtdi → past |
| Sakkizga oʻn daqiqa qoldi. | It's ten to eight. | qoldi → to (keyingi soat bilan) |
Tuzilish
Tartib sonlari (ordinal numbers)
| Son | Soʻz | Yozilishi | Son | Soʻz | Yozilishi |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | first | 1st | 11 | eleventh | 11th |
| 2 | second | 2nd | 12 | twelfth | 12th |
| 3 | third | 3rd | 13 | thirteenth | 13th |
| 4 | fourth | 4th | 20 | twentieth | 20th |
| 5 | fifth | 5th | 21 | twenty-first | 21st |
| 8 | eighth | 8th | 22 | twenty-second | 22nd |
| 9 | ninth | 9th | 30 | thirtieth | 30th |
Koʻpchilik tartib sonlari = son + -th. Katta sonlarda faqat oxirgi qism oʻzgaradi: twenty-first, thirty-second, thirty-third.
Hafta kunlari va oylar — doim katta harf bilan
| Kunlar | Monday, Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday, Saturday, Sunday |
|---|---|
| Oylar | January, February, March, April, May, June, July, August, September, October, November, December |
Fasllar kichik harf bilan yoziladi: spring, summer, autumn (UK) / fall (US), winter.
Sanalar
| Yozilishi | Aytilishi | |
|---|---|---|
| UK | 5 May 2026 / 5th May 2026 | the fifth of May / May the fifth |
| US | May 5, 2026 / May 5th | May fifth |
| Raqamlar, UK | 05/06/2026 | = 5-iyun |
| Raqamlar, US | 05/06/2026 | = 6-may |
Yillar
| Yil | Aytilishi |
|---|---|
| 1999 | nineteen ninety-nine |
| 1905 | nineteen oh five |
| 1800 | eighteen hundred |
| 2000 | two thousand |
| 2005 | two thousand and five (UK) / two thousand five (US) |
| 2026 | twenty twenty-six; shuningdek two thousand and twenty-six (UK) / two thousand twenty-six (US) |
Soatni aytish
| Vaqt | Anʼanaviy usul | Raqamli usul |
|---|---|---|
| 7:00 | seven o'clock | seven o'clock / seven |
| 7:05 | five past seven (UK) / five after seven (US) | seven oh five |
| 7:15 | (a) quarter past seven (UK) / (a) quarter after seven (US) | seven fifteen |
| 7:30 | half past seven | seven thirty |
| 7:45 | (a) quarter to eight | seven forty-five |
| 7:50 | ten to eight | seven fifty |
- 1–30 daqiqa uchun past, 31–59 daqiqa uchun to ishlating: twenty-five to nine = 8:35. (US inglizchasida of yoki till ham eshitiladi: a quarter of eight.)
- 5, 10, 20 yoki 25 boʻlmagan sonlar bilan minutes qoʻshing: seven minutes past six.
- a.m. = tush 12 dan oldin; p.m. = tush 12 dan keyin. Jadvallarda koʻpincha 24 soatlik tizim ishlatiladi: 18:30 = eighteen thirty.
- Norasmiy britan inglizchasida half seven = 7:30, xuddi oʻzbekchadagi «yetti yarim» kabi.
Savollar
| Savol | Javob |
|---|---|
| What time is it? / What's the time? (UK) | It's ten past four. |
| What day is it today? | It's Thursday. |
| What's the date today? | It's the third of June. / It's June third. |
| When's your birthday? | It's the twelfth of October. / It's October twelfth. |
Qoʻllanish
1Tartib sonlari
Tartib va oʻrin uchun tartib sonlarini ishlating: qavatlar, musobaqalar, tugʻilgan kunlar, birinchi marta.
2Hafta kunlari va oylar
Hafta kunlari va oylar — nomlar, shuning uchun ular doim katta harf bilan boshlanadi.
3Sanalar
UK inglizchasida odatda avval kun keladi; US inglizchasida avval oy. Sanalarni tartib sonlari bilan ayting. (Sanalar bilan on uchun A1-20 ga qarang.)
4Yillar
Koʻpchilik yillarni ikki boʻlakda ayting. 2000 dan 2009 gacha two thousand (and)… deyiladi; 2010 dan boshlab twenty ten ham, two thousand (and) ten ham ishlatiladi.
5Soatni aytish — anʼanaviy usul
What time is it? deb soʻrang va It's… bilan javob bering. Soatning birinchi yarmida past, ikkinchi yarmida to ishlating. Oʻzbekchadagi «…dan … oʻtdi» va «…ga … qoldi» ham xuddi shunday ishlaydi.
6Soatni aytish — raqamli usul
Shunchaki soatni, keyin daqiqani ayting. Bu jadvallar, uchrashuvlar va telefonlar uchun juda keng tarqalgan.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. Kichik harfli kunlar va oylar. Oʻzbekchada «juma», «iyun», «iyul» kichik harf bilan yoziladi, shuning uchun inglizchada ham kichik harf yozib yuboramiz. Inglizchada hafta kunlari va oylar — atoqli otlar: doim katta harf. (Fasllar esa kichik harf bilan: summer.)
2. «2026-yil» → 2026 year. Oʻzbekchada yildan keyin doim «yil» soʻzi keladi va son toʻliq, tartib son sifatida aytiladi. Inglizchada year soʻzi qoʻshilmaydi va yil ikki boʻlakda aytiladi.
3. «Soat necha?» → How much time is it? Oʻzbekchadagi «necha» ni how much / how many deb tarjima qilish odati bor. Vaqtni soʻrash uchun faqat What time is it? yoki What's the time? ishlatiladi. (How much time…? esa «qancha vaqt» degani: How much time do we have?)
4. «Yetti yarim» → seven and half. Oʻzbekchada «yetti yarim», «toʻqqiz yarim» deymiz. Soʻzma-soʻz tarjima qilsak, notoʻgʻri ibora chiqadi. Inglizchada half past nine yoki raqamli usul: nine thirty. (Norasmiy britancha half nine ham 9:30 degani.)
Adashtirmang
UK va US sanalari — 04/07 UKda 4-iyul, AQSHda esa 7-aprel. Boshqa mamlakatlardagi odamlarga yozganda oyni soʻz bilan yozing. Oʻzbekistonda sanalar UKdagidek kun-oy tartibida yoziladi (04.07).
half past seven va half seven — Britan inglizchasida ikkalasi ham 7:30; half seven norasmiy. US inglizchasida seven thirty yoki half past seven deng.
What time is it? va What's the date? — Time — soat; date — kalendar.
Imlo va talaffuz
- Notoʻgʻri imlolar: five → fifth, nine → ninth (e yoʻq), twelve → twelfth, eight → eighth (bitta t), twenty → twentieth, thirty → thirtieth.
- twenty-first dan ninety-ninth gacha chiziqcha bilan yozing.
- Oxiridagi th — /θ/: fourth /fɔːθ/ (UK), /fɔːrθ/ (US); fifth /fɪfθ/; sixth /sɪksθ/. /θ/ oʻzbek tilida yoʻq: til uchini tishlar orasiga sal chiqarib, ovozsiz havo chiqaring. Uni «s» yoki «t» bilan almashtirmang, aks holda fourth «fours» yoki «fort» boʻlib qoladi. Fifth va sixth qiyin: avval sekin ayting.
- third /θɜːd/ (UK), /θɝːd/ (US): unli /ɜː/ oʻzbek tilida yoʻq. Lablar boʻsh, til oʻrtada, ogʻiz biroz ochiq; bird va work dagi unli bilan bir xil.
- o'clock /əˈklɒk/ (UK), /əˈklɑːk/ (US) — urgʻu clock da.
- Vaqt va yillarda 0 oh deb aytiladi, xuddi O harfi kabi: nineteen oh five, ten oh five.
- Wednesday /ˈwenzdeɪ/ — birinchi d aytilmaydi; uni yozilishiga qarab oʻqimang. February koʻpincha /ˈfebruəri/ yoki /ˈfebjuəri/ deb aytiladi.
- Hafta kunlarida urgʻu birinchi boʻgʻinda: MON-day, SAT-ur-day; oʻzbekchadagidek oxirgi boʻgʻinga oʻtkazmang. Oylarda esa turlicha: JAN-uary, AU-gust — birinchi boʻgʻinda; sep-TEM-ber, oc-TO-ber, no-VEM-ber, de-CEM-ber — ikkinchi boʻgʻinda; ju-LY — oxirgi boʻgʻinda.
Oltin qoida
Sanash uchun sanoq sonlari (five, thirty); tartib va sanalar uchun tartib sonlari (the fifth, the thirtieth). Hafta kunlari va oylar katta harf bilan yoziladi. Soat uchun 30 daqiqagacha past, 30 dan keyin to ishlating — yoki shunchaki raqamlarni oʻqing: seven forty-five.
Mashqlar
A. Tuzilish
Tartib sonini yozing, yilni yoki vaqtni soʻz bilan yozing.
-
Tartib sonini yozing: 2
-
Tartib sonini yozing: 12
-
Tartib sonini yozing: 22
-
Yilni ayting: 1984
-
Vaqtni ayting (anʼanaviy usul): 6:15
-
Vaqtni ayting (anʼanaviy usul): 9:40
-
Vaqtni ayting (raqamli usul): 4:30
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang yoki yozing.
-
US uslubida 03/04 nimani bildiradi? …
-
UK uslubida 03/04 nimani bildiradi? …
-
"It's a quarter to five." Raqamli usulda bu…
-
Savolni tanlang: "___?" "It's the ninth of July."
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
the nineth of May
-
It's forty past eight.
-
My birthday is the 3 of June.
-
Our holiday starts on the first of August.holiday (UK); vacation (US)
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring.
Kate: When's your birthday, Tom?
Tom: It's the 16 (31) of August.
Kate: Oh, that's a Saturday this year. What time 17 your party?
Tom: At half 18 seven.
Kate: Great. My train gets in at seven 19 (7:15) — perfect!
Tom: And what's the date today?
Kate: It's the 20 (2) of August. So, about four weeks!
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Tugʻilgan kuningizni ikki usulda yozing (UK uslubida va US uslubida).
-
Soat nechada turasiz va soat nechada uxlaysiz? Har bir vaqtni ikki usulda yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-04 Ingliz tilida sonlar: yosh, narx va telefon raqamini aytish (How old? How much?) oʻzbekcha Soʻz bilan yozing: 350 (UK)
-
A1-16 Question Words oʻzbekcha: what, where, who, how much — ingliz tilida savol qanday tuziladi? " is your birthday?" "In March."
-
A1-15 Always, Usually, Never oʻzbekcha: ingliz tilida «qanchalik tez-tez» qanday aytiladi? Tartibga keltiring: is / never / my brother / on time
Javoblar
A. Tuzilish
- second
- twelfth
- twenty-second
- nineteen eighty-four
- a quarter past six / quarter past six / a quarter after six / quarter after six
- twenty to ten
- four thirty
B. Maʼno
- March 4
- 3 April
- four forty-five
- What's the date
C. Xatoni toping
- the ninth of May
- It's twenty to nine. / It's eight forty.
- My birthday is the 3rd of June. / My birthday is the third of June.
- ✓ Our holiday starts on the first of August.
D. Kontekstda
- thirty-first / 31st
- is
- past
- fifteen
- second / 2nd
E. Sizning navbatingiz
- the twelfth of October / October twelfth
- I get up at a quarter past seven — seven fifteen. I go to bed at half past eleven — eleven thirty.
F. Aralash takrorlash
- three hundred and fifty
- When
- My brother is never on time.
