Always, usually, never кыргызча: англисче «канча жолу?» деп кантип айтабыз
Always, Usually, Never: How Often
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз always, usually, often, sometimes, rarely, hardly ever жана never сөздөрү менен бир ишти канча жолу кыларыңызды айта аласыз, бул сөздөрдү сүйлөмдүн туура жерине коё аласыз жана twice a week, How often…? сыяктуу тизмектерди колдоно аласыз.
Негизги ой
Пайыз тилкесин элестетиңиз, мисалы, телефонуңуздагы батареянын тилкесин. 0% жеринде never турат – бир да жолу эмес. 100% жеринде always – ар бир жолу. Ортосунда usually, often, sometimes, rarely жана hardly ever турат. Бул сөздөр – жыштык тактоочтору (adverbs of frequency): алар бир иш канча жолу болоорун айтат.
Бул тактоочтор сүйлөмдүн ортосунда, этиштин жанында турганды жакшы көрүшөт. Алар кадимки этиштин алдында турат (I always walk), бирок be этишинен кийин (I'm always late): be өзгөчө этиш экенин A1-03 сабагынан билесиз.
Так сандар үчүн англисче узунураак тизмектер колдонулат – every day, twice a week, three times a year – жана алар сүйлөмдүн аягында (кээде башында) турат.
Жана эсиңизде болсун: never өзү эле тануу маанисинде. Ага not кошпоңуз. Бир тануу жетиштүү.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча да жыштык тактоочтору этиштин алдында турат: «Мен дайыма жөө барам». Бирок кыргызча этиш сүйлөмдүн аягында болгондуктан, тактооч менен этиштин ортосуна толуктооч да кирет («Мен көбүнчө үйдө тамак жасайм»). Англисчеде тактооч ээ менен этиштин ортосунда турат, ал эми толуктооч жана орун этиштен кийин келет: I often cook at home. Эң чоң айырма – эч качан: кыргызча ал дайыма тануу этиш менен келет («эч качан ичпейм»), англисче never жалгыз турат. Ошондой эле «кечигет», «чарчайт» сыяктуу кыргыз этиштеринин ордуна англисчеде көбүнчө be + сын атооч келет, анда тактооч be-дан кийин турат.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Мен тамактанганда дайыма суу ичем. | I always drink water with my meals. | Бул жерде да ушундай: тактооч этиштин алдында; бирок англисче water этиштен кийин |
| Ал кээде кечке чейин иштейт. | She sometimes works late. | кыргызча тактооч этиштин алдында; англисче да ээ менен этиштин ортосунда |
| Иштен кийин дайыма ачка болом. | I'm always hungry after work. | be менен тактооч am / is / are сөзүнөн кийин |
| Эч качан кофе ичпейм. | I never drink coffee after 4 pm. | кыргызча эч качан + тануу этиш; англисче never жалгыз, don't жок |
| Ал телефонун дайыма эле ала бербейт. | He doesn't always answer his phone. | «дайыма эле … -бейт» → doesn't always (never эмес) |
| Ата-энеме айына бир жолу барам. | I visit my parents once a month. | -ына → a; «бир жолу» → once; тизмек аягында |
| Апам мага ар жекшемби сайын чалат. | My mum calls me every Sunday. | кыргызча убакыт ээден кийин; англисче сүйлөмдүн аягында |
| Кээде жөн эле төшөктөн тургум келбейт. | Sometimes I just want to stay in bed. | Бул жерде да ушундай: «кээде» сүйлөмдүн башында тура алат |
Кыскасы: бир сөздөн турган тактооч – этиштин алдында же be-дан кийин; «жумасына эки жолу», «ар жекшемби сайын» сыяктуу тизмектер – сүйлөмдүн аягында. «Эч качан … -бай» → never + ырастоо формадагы этиш.
Түзүлүшү
Жыштык тилкеси (болжолдуу пайыздар)
| Тактооч | Болжол менен | Кыргызча |
|---|---|---|
| always | 100% | дайыма, ар дайым |
| usually / normally | 90% | адатта, көбүнчө |
| often | 70% | көп, тез-тез |
| sometimes | 50% | кээде |
| rarely / seldom | 10% | сейрек |
| hardly ever | 5% | дээрлик эч качан |
| never | 0% | эч качан |
Seldom мааниси rarely менен бирдей, бирок расмийирээк жана оозеки кепте көп колдонулбайт. Бул деңгээлде rarely колдонуңуз; seldom сөзүн окуганда тааный билсеңиз жетиштүү.
Сүйлөмдөгү орду
| Эреже | Үлгү | Мисал |
|---|---|---|
| негизги этиштин алдында | ээ + тактооч + этиш | I often cook at home. |
| be этишинен кийин | ээ + be + тактооч | She's never late. |
| суроодо: ээден кийин | Do + ээ + тактооч + этиш? | Do you often travel for work? |
| usually, often, normally, always тануу сүйлөмдө | don't / doesn't + тактооч + этиш | I don't usually eat breakfast. |
| sometimes тануу сүйлөмдө | ээ + sometimes + don't / doesn't + этиш | I sometimes don't have time. |
Жалпы эреже: «биринчи көмөкчү этиштен кийин». Азырынча сиз билген көмөкчү этиштер – do / does; ушундай эле орунду A1-17 сабагында can менен көрөсүз (I can never find my keys).
Башында жана аягында: Sometimes жана usually (жана normally) сүйлөмдү баштай алат, бул оозеки кепте көп кездешет: Sometimes I work from home. Sometimes аягында да тура алат: I work from home sometimes.
Жыштык тизмектери – адатта сүйлөмдүн аягында
| Тизмек | Мисал |
|---|---|
| every + day / week / morning / summer | I check my email every morning. |
| once / twice / three times + a + day / week / month / year | We eat out twice a month. |
| on + күндөр (көптүк санда) | She plays tennis on Fridays. |
| How often…? | How often do you go to the gym? |
Колдонулушу
1Кадимки этиштер менен – негизги этиштин алдында
Тактоочту ээ менен негизги этиштин ортосуна коюңуз. Кыргызча тактооч да этиштин алдында турат, бирок англисчеде толуктооч этиштен кийин келет.
2be менен – be этишинен кийин
am / is / are менен тактооч этиштен кийин турат. Кыргызча бул жерде көбүнчө этиш колдонобуз («кечигет», «ачка болом»), ошондуктан be оңой түшүп калат.
3Суроо жана тануу сүйлөмдөрдө
Суроодо тактоочту ээден кийин коюңуз. Тануу сүйлөмдө usually, often жана normally көбүнчө don't / doesn't сөзүнөн кийин келет; usually менен often анын алдында да тура алат (We usually don't…). Sometimes тануунун алдында турат. Don't always «ар дайым эмес» дегенди билдирет.
4Башында sometimes жана usually; never – not жок
Sometimes жана usually сүйлөмдү баштай алат; бул оозеки кепте көп кездешет. Never «эч качан» дегенди билдирет жана өзү эле тануу, ошондуктан аны don't / doesn't менен колдонбоңуз. Кыргызча «эч качан» тануу этишсиз айтылбайт, бул жерде так ошол адат тоскоол болот.
5Так жыштык жана How often…?
How often…? деп сураңыз жана тактооч же сүйлөмдүн аягындагы так тизмек менен жооп бериңиз. Кыргызча «канча жолу?», «канчалык көп?» деп сурайбыз.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Эч качан … -бейт» → never doesn't. Кыргызча «эч качан» дайыма тануу этиш менен келет: «эч качан кечикпейт», «эч качан чалбайт». Англисчеде never өзү эле тануу, этиш ырастоо формада калат. Эки тануу бир сүйлөмдө – ката.
2. «Дайыма кечигет» → he always late. Кыргызча «кечигүү» – этиш: «Ал дайыма кечигет». Англисчеде late – сын атооч, ошондуктан ага be керек, ал эми тактооч be-дан кийин турат. late сөзүн этиш катары колдонууга да болбойт.
3. «Жумасына эки жолу» → two times in week. Кыргызча «жумасына», «айына», «жылына» деп мүчө жалгайбыз, «эки жолу» деп санайбыз. Сөзмө-сөз которсоңуз, in week, in a month пайда болот. Англисчеде a колдонулат, ал эми бир жана эки жолу үчүн атайын сөздөр бар: once, twice.
4. «Ар жекшемби сайын базарга барабыз» → we every Sunday go. Кыргызча убакыт тизмеги ээден кийин, этиштин алдында турат. Англисчеде мындай узун тизмек ээ менен этиштин ортосуна кирбейт: ал сүйлөмдүн аягына (же башына) коюлат. Ортого бир сөздөн турган тактооч гана кирет (always, often).
Чаташтырбаңыз
never жана not… ever – Never = not… ever. Бирин гана колдонуңуз, экөөнү бирге эмес.
don't always жана never – Don't always «кээде ооба, кээде жок» дегенди билдирет. Never – «бир да жолу эмес».
hardly ever жана hardly – Hardly ever = дээрлик эч качан (жыштык). Hardly жалгыз «араң, дээрлик … эмес» дегенди билдирет (I can hardly hear you). A2-09 караңыз.
Бир сөздөн турган тактооч жана тизмек – Бир сөздөн турган тактоочтор ортодо турат; узунураак тизмектер адатта аягында. Кыжырдантуучу же мүнөздүү адаттар жөнүндө айтуунун жолдору (She'll sit there for hours) кийинчерээк, B2-17 сабагында.
Жазылышы жана айтылышы
- often /ˈɒfn/ (UK), /ˈɔːfn/ (US): t адатта айтылбайт, бирок /ˈɒftən/ да угулат. Басым биринчи муунда: OF-ten. Кыргызча адатка салып басымды аягына койбоңуз.
- usually /ˈjuːʒuəli/ төрт муундан турат, бирок тез сүйлөгөндө көбүнчө үч муун менен айтылат: /ˈjuːʒəli/. Кыргызча «ж» көбүнчө [дж] сыяктуу айтылат, ал эми /ʒ/ тыбышында «д» башталышы жок: тил таңдайга тийбей, аба жылмышып чыгат.
- always /ˈɔːlweɪz/: басым биринчи бөлүгүндө; бир l менен жазылат. Ортосундагы /w/ – эриндер тегерек, тиштер эринге тийбейт; аны «в» деп айтпаңыз.
- once /wʌns/ – бул жерде да /w/ тыбышы бар. twice /twaɪs/ = эки жолу; t жана w ортосуна үндүү кошпоңуз. Үч жана андан көп үчүн three times, four times… колдонуңуз.
- Тактооч негизги маалымат болгондо, ал басым менен айтылат: She's never on time!
Алтын эреже
Жыштык тактоочтору негизги этиштин алдында жана be-дан кийин турат. Тануу сүйлөмдө usually / often / always адатта don't / doesn't сөзүнөн кийин келет (We usually don't… да туура), ал эми sometimes анын алдында турат. Так тизмектер (twice a week) адатта аягында. Never өзү эле тануу – not кошулбайт, кыргызча «эч качан … -бейт» деп айтсак да.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Сөздөрдү туура тартипке коюңуз же сүйлөмдү толуктаңыз.
-
Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: always / I / breakfast / have
-
Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: late / is / never / he
-
Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: you / do / cook / often / ?
-
Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: usually / we / don't / go out / on Mondays
-
Толуктаңыз: We go on holiday a year. (one time)on holiday (UK); on vacation (US)
-
Толуктаңыз: I see my aunt a year. (two times)
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: I … watch TV — maybe once a month.
-
0% маанисиндеги сөздү тандаңыз: …
-
«He doesn't always walk to work.» Ал жумушка күн сайын жөө барабы? …
-
Суроону толуктаңыз: " do you go swimming?" "Twice a week."go swimming: fixed phrase, see A1-22
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
She goes sometimes to the gym.
-
I don't never eat meat.
-
They always are busy.
-
I see my aunt two times in a year.
-
We usually have lunch at one.
D. Текстте
Кашаадагы сөздөрдү туура тартипте жана туура формада жазыңыз.
I'm a nurse. My week is never the same. I 16 (usually / work) from Monday to Thursday. I 17 (be / often) tired on Thursday evening! On Fridays I go to the gym, and I 18 (sometimes / swim) in the pool there. I 19 (never / work) on Sundays — Sunday is family day. My sister visits us 20 (two times) a month.
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүздүн жумаңыз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Жумаңыз жөнүндө always, sometimes жана never менен үч сүйлөм жазыңыз.
-
Жооп бериңиз: How often do you see your friends? Так тизмек колдонуңуз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does кыргызча – тануу жана суроо your brother often play football?
-
A1-14 Have жана Have Got кыргызча: «Менин … бар» англисче кантип айтылат? I a shower every morning.
-
A1-12 Present Simple кыргызча: I work, she works – -s мүчөсү качан жалганат? My sister (study) every evening.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- I always have breakfast.
- He is never late.
- Do you often cook?
- We don't usually go out on Mondays. / We usually don't go out on Mondays.
- once
- twice
B. Мааниси
- hardly ever
- never
- no
- How often
C. Катаны табыңыз
- She sometimes goes to the gym. / Sometimes she goes to the gym. / She goes to the gym sometimes.
- I never eat meat. / I don't ever eat meat.
- They are always busy. / They're always busy.
- I see my aunt twice a year. / I see my aunt two times a year.
- ✓ We usually have lunch at one.
D. Текстте
- usually work
- am often / 'm often
- sometimes swim
- never work
- twice
E. Сиздин кезегиңиз
- I always get up at seven. I sometimes cook dinner. I never work on Sundays.
- I see my friends twice a week.
F. Аралаш кайталоо
- Does
- have / take
- studies
