Англисче убакыт, күндөр жана даталар кыргызча: What time is it? the fifth of May
Time, Days and Dates
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз иреттик сандарды (first, second, third) колдоно аласыз, күндөрдү, айларды жана даталарды британ жана америка стилинде айтып, жаза аласыз, жылдарды айта аласыз, саатты эки түрдүү айта аласыз жана What time is it?, What's the date today?, When's your birthday? деп сурай аласыз.
Негизги ой
Бир дубалда илинип турган саатты жана календарды элестетиңиз. Саат What time is it? деген суроого жооп берет. Календарь What's the date? деген суроого жооп берет. Англис тилинде алардын ар биринин өз системасы бар.
Календарда дата – бул айдагы орун: майдын бешинчи күнү. Ошондуктан даталарда иреттик сандар колдонулат – нерселерди тартипке койгон сандар: first, second, third, fourth… Эсептөө сандарын A1-04 сабагынан билесиз; иреттик сандар алардан жасалат.
Саатта сүйлөөнүн эки жолу бар. Салттуу жол сааттын бетине карайт: half past seven, (a) quarter to eight. Санариптик жол жөн гана сандарды окуйт: seven thirty, seven forty-five. Экөө тең туура жана экөө тең көп колдонулат.
Жылдар адатта эки бөлүк менен айтылат: 19 | 99 → nineteen ninety-nine.
Кыргыз тили жана англис тили
Даталарда кыргызча да иреттик сан колдонулат: «бешинчи май», «2-июнь» деп жазып, «экинчи июнь» деп окуйбуз. Бул жерде да ушундай: англисче the fifth of May. Бирок англисчеде the жана of керек, ал эми айдын аты баш тамга менен жазылат. Жылдар боюнча айырма чоң: кыргызча жылды толук иреттик сан менен окуйбуз («миң тогуз жүз токсон тогузунчу жыл»), англисче болсо кадимки сан менен, эки бөлүккө бөлүп: nineteen ninety-nine. Саатта кыргызча «саат канча?» деп сурайбыз, англисче What time is it? Ал эми «жарым» англисчеде half past, «алтыга он мүнөт калды» – ten to six.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Бүгүн майдын бешинчиси. | It's the fifth of May. | Бул жерде да ушундай: иреттик сан; англисче the … of, айдын аты баш тамга менен |
| Батирибиз үчүнчү кабатта. | Our flat is on the third floor. | Бул жерде да ушундай: иреттик сан; англисче the жана on |
| 1999-жыл (миң тогуз жүз токсон тогузунчу жыл) | nineteen ninety-nine | кыргызча толук иреттик сан; англисче эки бөлүк, кадимки сан |
| Саат канча болду? | What time is it? | «канча» → what time (how much эмес) |
| Саат үч жарым. | It's half past three. | «жарым» → half past (and a half эмес) |
| Алтыга он мүнөт калды. | It's ten to six. | Бул жерде да ушундай: кийинки саатка канча калганы → to |
| Тогуздан он беш мүнөт өттү. | It's a quarter past nine. | «өттү» → past; 15 мүнөт = a quarter |
| дүйшөмбү, сентябрь | Monday, September | кыргызча кичине тамга; англисче баш тамга |
Кыскасы: даталарда иреттик сан эки тилде тең бар, бирок англисчеде the … of жана баш тамга керек. Жылдар англисчеде кадимки сан менен, эки бөлүк болуп айтылат. «Саат канча?» → What time is it?; «жарым» → half past.
Түзүлүшү
Иреттик сандар
| Сан | Сөз | Жазылышы | Сан | Сөз | Жазылышы |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | first | 1st | 11 | eleventh | 11th |
| 2 | second | 2nd | 12 | twelfth | 12th |
| 3 | third | 3rd | 13 | thirteenth | 13th |
| 4 | fourth | 4th | 20 | twentieth | 20th |
| 5 | fifth | 5th | 21 | twenty-first | 21st |
| 8 | eighth | 8th | 22 | twenty-second | 22nd |
| 9 | ninth | 9th | 30 | thirtieth | 30th |
Көпчүлүк иреттик сандар = сан + -th. Чоң сандарда акыркы бөлүгү гана өзгөрөт: twenty-first, thirty-second, thirty-third.
Күндөр жана айлар – дайыма баш тамга менен
| Күндөр | Monday, Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday, Saturday, Sunday |
|---|---|
| Айлар | January, February, March, April, May, June, July, August, September, October, November, December |
Мезгилдер кичине тамга менен жазылат: spring, summer, autumn (UK) / fall (US), winter.
Даталар
| Жазылышы | Айтылышы | |
|---|---|---|
| UK | 5 May 2026 / 5th May 2026 | the fifth of May / May the fifth |
| US | May 5, 2026 / May 5th | May fifth |
| Сандар менен, UK | 05/06/2026 | = 5-июнь |
| Сандар менен, US | 05/06/2026 | = 6-май |
Жылдар
| Жыл | Айтылышы |
|---|---|
| 1999 | nineteen ninety-nine |
| 1905 | nineteen oh five |
| 1800 | eighteen hundred |
| 2000 | two thousand |
| 2005 | two thousand and five (UK) / two thousand five (US) |
| 2026 | twenty twenty-six; ошондой эле two thousand and twenty-six (UK) / two thousand twenty-six (US) |
Саатты айтуу
| Убакыт | Салттуу жол | Санариптик жол |
|---|---|---|
| 7:00 | seven o'clock | seven o'clock / seven |
| 7:05 | five past seven (UK) / five after seven (US) | seven oh five |
| 7:15 | (a) quarter past seven (UK) / (a) quarter after seven (US) | seven fifteen |
| 7:30 | half past seven | seven thirty |
| 7:45 | (a) quarter to eight | seven forty-five |
| 7:50 | ten to eight | seven fifty |
- 1–30 мүнөт үчүн past, 31–59 мүнөт үчүн to колдонуңуз: twenty-five to nine = 8:35. (Америка англисчесинде of же till да угулат: a quarter of eight.)
- 5, 10, 20 же 25 эмес сандар менен minutes кошуңуз: seven minutes past six.
- a.m. = түшкө чейин; p.m. = түштөн кийин. Жүрүү тартибинде көбүнчө 24 сааттык система колдонулат: 18:30 = eighteen thirty.
- Расмий эмес британ англисчесинде half seven = 7:30.
Суроолор
| Суроо | Жооп |
|---|---|
| What time is it? / What's the time? (UK) | It's ten past four. |
| What day is it today? | It's Thursday. |
| What's the date today? | It's the third of June. / It's June third. |
| When's your birthday? | It's the twelfth of October. / It's October twelfth. |
Колдонулушу
1Иреттик сандар
Иреттик сандарды тартип жана орун үчүн колдонуңуз: кабаттар, жарыштар, туулган күндөр, биринчи жолу. Кыргызча -ынчы / -инчи / -унчу / -үнчү мүчөсү ушул эле ишти аткарат.
2Күндөр жана айлар
Күндөр жана айлар – аталыштар, ошондуктан алар дайыма баш тамга менен башталат. Кыргызча биз аларды кичине тамга менен жазабыз («дүйшөмбү», «сентябрь»), ошондуктан муну унутуу оңой.
3Даталар
Британ англисчесинде адатта адегенде күн, америка англисчесинде адегенде ай айтылат. Даталарды иреттик сандар менен айтыңыз. (Даталар менен on жөнүндө A1-20 караңыз.)
4Жылдар
Көпчүлүк жылдарды эки бөлүк менен айтыңыз. 2000-жылдан 2009-жылга чейин two thousand (and)… дейбиз; 2010-жылдан баштап twenty ten да, two thousand (and) ten да колдонулат. Кыргызча жыл толук иреттик сан менен окулат («эки миң жыйырма алтынчы жыл»), англисче болсо кадимки сан менен.
5Саатты айтуу – салттуу жол
What time is it? деп сураңыз жана It's… деп жооп бериңиз. Сааттын биринчи жарымында past, экинчи жарымында to колдонуңуз. Кыргызча «саат канча?» деп сурайбыз, ал эми «он мүнөт калды», «он беш мүнөт өттү» дегенибиз to жана past сөздөрүнө туура келет.
6Саатты айтуу – санариптик жол
Жөн гана саатты, андан кийин мүнөттү айтыңыз. Бул жүрүү тартиби, жолугушуулар жана телефондор үчүн абдан көп колдонулат. Бул жерде да ушундай: кыргызча «жети кырк беш».
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Саат канча?» → How much hour? Кыргызча убакытты «канча» менен сурайбыз: «Саат канча?», «Саат канчада жөнөйт?». «Канча» көбүнчө how much / how many деп которулгандыктан, англисчеде туура эмес суроо пайда болот. Англисчеде убакыт үчүн What time…? колдонулат.
2. «Жети жарым» → seven and a half. Кыргызча «саат жети жарым» дейбиз: адегенде саат, анан «жарым». Сөзмө-сөз которсоңуз seven and a half чыгат, бул саат эмес, сан сыяктуу угулат. Англисчеде half past seven же жөн гана seven thirty.
3. «Эки миң он бешинчи жыл» → the two thousand fifteenth year. Кыргызча жылды толук иреттик сан менен окуйбуз: «миң тогуз жүз он экинчи жыл». Англисчеде жыл кадимки сан менен, көбүнчө эки бөлүк болуп айтылат жана year деген сөз кошулбайт.
4. «жума», «июль» → friday, july. Кыргызча күндөр менен айлардын аттары кичине тамга менен жазылат. Англисчеде алар дайыма баш тамга менен башталат, сүйлөмдүн ортосунда болсо да. Мезгилдер болсо (summer, winter) кичине тамга менен.
Чаташтырбаңыз
UK жана US даталары – 04/07 британ англисчесинде 4-июль, америка англисчесинде 7-апрель. Башка өлкөлөрдөгү адамдарга жазганда айдын атын сөз менен жазыңыз.
half past seven жана half seven – Британ англисчесинде экөө тең 7:30 дегенди билдирет; half seven – расмий эмес. Америка англисчесинде seven thirty же half past seven деңиз. Бул жерде да ушундай: кыргызча «жети жарым» да 7:30.
What time is it? жана What's the date? – Time – саат; date – календарь.
Жазылышы жана айтылышы
- Туура эмес жазылыштар: five → fifth, nine → ninth (e жок), twelve → twelfth, eight → eighth (бир t), twenty → twentieth, thirty → thirtieth.
- twenty-first баштап ninety-ninth чейин дефис менен жазыңыз.
- Аягындагы th – /θ/: fourth /fɔːθ/ (UK), /fɔːrθ/ (US); fifth /fɪfθ/; sixth /sɪksθ/. /θ/ тыбышы кыргыз тилинде жок: тилдин учун үстүңкү жана астыңкы тиштердин ортосуна бир аз чыгарып, үнсүз дем чыгарыңыз. Аны «с» же «т» менен алмаштырбаңыз. Fifth жана sixth кыйын, адегенде жай айтып көрүңүз; үнсүздөрдүн ортосуна үндүү кошпоңуз.
- third /θɜːd/ (UK), /θɝːd/ (US): /ɜː/ – кыргыздын «ө» тыбышы эмес, эриндер тегеректелбейт, тил бош турат.
- o'clock /əˈklɒk/ (UK), /əˈklɑːk/ (US): басым clock бөлүгүндө.
- Убакытта жана жылдарда 0 oh деп, O тамгасы сыяктуу айтылат: nineteen oh five, ten oh five.
- Wednesday /ˈwenzdeɪ/: биринчи d айтылбайт, басым биринчи муунда. Жазылышы боюнча окубаңыз. February көбүнчө /ˈfebruəri/ же /ˈfebjuəri/ деп айтылат.
Алтын эреже
Эсептөө сандары менен санаңыз (five, thirty); нерселерди тартипке коюу жана даталарды айтуу үчүн иреттик сандарды колдонуңуз (the fifth, the thirtieth). Күндөр жана айлар баш тамга менен жазылат. Жылдар кадимки сан менен, эки бөлүк болуп айтылат (nineteen ninety-nine). Саатта 30 мүнөткө чейин past, 30 мүнөттөн кийин to колдонуңуз – же жөн гана сандарды окуңуз: seven forty-five. «Саат канча?» → What time is it?
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Иреттик санды, жылды же убакытты жазыңыз.
-
Иреттик санды жазыңыз: 2
-
Иреттик санды жазыңыз: 12
-
Иреттик санды жазыңыз: 22
-
Жылды сөз менен жазыңыз: 1984
-
Убакытты салттуу жол менен жазыңыз: 6:15
-
Убакытты салттуу жол менен жазыңыз: 9:40
-
Убакытты санариптик жол менен жазыңыз: 4:30
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз же жазыңыз.
-
US стилинде 03/04 эмнени билдирет? …
-
UK стилинде 03/04 эмнени билдирет? …
-
«It's a quarter to five.» Санариптик жол менен бул…
-
Суроону тандаңыз: "___?" "It's the ninth of July."
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
the nineth of May
-
It's forty past eight.
-
My birthday is the 3 of June.
-
Our holiday starts on the first of August.holiday (UK); vacation (US)
D. Текстте
Диалогду толуктаңыз.
Kate: When's your birthday, Tom?
Tom: It's the 16 (31) of August.
Kate: Oh, that's a Saturday this year. What time 17 your party?
Tom: At half 18 seven.
Kate: Great. My train gets in at seven 19 (7:15) — perfect!
Tom: And what's the date today?
Kate: It's the 20 (2) of August. So, about four weeks!
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Туулган күнүңүздү эки түрдүү жазыңыз (UK стили жана US стили).
-
Саат канчада турасыз жана саат канчада жатасыз? Ар бир убакытты эки түрдүү жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-04 Англисче сандар (numbers): жаш, баа жана телефон номери кыргызча Сөз менен жазыңыз: 350 (UK)
-
A1-16 Англисче суроо сөздөр кыргызча: what, where, when, who, why, how " is your birthday?" "In March."
-
A1-15 Always, usually, never кыргызча: англисче «канча жолу?» деп кантип айтабыз Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: is / never / my brother / on time
Жооптор
A. Түзүлүшү
- second
- twelfth
- twenty-second
- nineteen eighty-four
- a quarter past six / quarter past six / a quarter after six / quarter after six
- twenty to ten
- four thirty
B. Мааниси
- March 4
- 3 April
- four forty-five
- What's the date
C. Катаны табыңыз
- the ninth of May
- It's twenty to nine. / It's eight forty.
- My birthday is the 3rd of June. / My birthday is the third of June.
- ✓ Our holiday starts on the first of August.
D. Текстте
- thirty-first / 31st
- is
- past
- fifteen
- second / 2nd
E. Сиздин кезегиңиз
- the twelfth of October / October twelfth
- I get up at a quarter past seven — seven fifteen. I go to bed at half past eleven — eleven thirty.
F. Аралаш кайталоо
- three hundred and fifty
- When
- My brother is never on time.
