SlowingoГрамматика
A1 20 / 32

Англисче убакыт, күндөр жана даталар кыргызча: What time is it? the fifth of May

Time, Days and Dates

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз иреттик сандарды (first, second, third) колдоно аласыз, күндөрдү, айларды жана даталарды британ жана америка стилинде айтып, жаза аласыз, жылдарды айта аласыз, саатты эки түрдүү айта аласыз жана What time is it?, What's the date today?, When's your birthday? деп сурай аласыз.

Негизги ой

Бир дубалда илинип турган саатты жана календарды элестетиңиз. Саат What time is it? деген суроого жооп берет. Календарь What's the date? деген суроого жооп берет. Англис тилинде алардын ар биринин өз системасы бар.

Календарда дата – бул айдагы орун: майдын бешинчи күнү. Ошондуктан даталарда иреттик сандар колдонулат – нерселерди тартипке койгон сандар: first, second, third, fourth… Эсептөө сандарын A1-04 сабагынан билесиз; иреттик сандар алардан жасалат.

Саатта сүйлөөнүн эки жолу бар. Салттуу жол сааттын бетине карайт: half past seven, (a) quarter to eight. Санариптик жол жөн гана сандарды окуйт: seven thirty, seven forty-five. Экөө тең туура жана экөө тең көп колдонулат.

Жылдар адатта эки бөлүк менен айтылат: 19 | 99 → nineteen ninety-nine.

Кыргыз тили жана англис тили

Даталарда кыргызча да иреттик сан колдонулат: «бешинчи май», «2-июнь» деп жазып, «экинчи июнь» деп окуйбуз. Бул жерде да ушундай: англисче the fifth of May. Бирок англисчеде the жана of керек, ал эми айдын аты баш тамга менен жазылат. Жылдар боюнча айырма чоң: кыргызча жылды толук иреттик сан менен окуйбуз («миң тогуз жүз токсон тогузунчу жыл»), англисче болсо кадимки сан менен, эки бөлүккө бөлүп: nineteen ninety-nine. Саатта кыргызча «саат канча?» деп сурайбыз, англисче What time is it? Ал эми «жарым» англисчеде half past, «алтыга он мүнөт калды» – ten to six.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Бүгүн майдын бешинчиси.It's the fifth of May.Бул жерде да ушундай: иреттик сан; англисче the … of, айдын аты баш тамга менен
Батирибиз үчүнчү кабатта.Our flat is on the third floor.Бул жерде да ушундай: иреттик сан; англисче the жана on
1999-жыл (миң тогуз жүз токсон тогузунчу жыл)nineteen ninety-nineкыргызча толук иреттик сан; англисче эки бөлүк, кадимки сан
Саат канча болду?What time is it?«канча» → what time (how much эмес)
Саат үч жарым.It's half past three.«жарым» → half past (and a half эмес)
Алтыга он мүнөт калды.It's ten to six.Бул жерде да ушундай: кийинки саатка канча калганы → to
Тогуздан он беш мүнөт өттү.It's a quarter past nine.«өттү» → past; 15 мүнөт = a quarter
дүйшөмбү, сентябрьMonday, Septemberкыргызча кичине тамга; англисче баш тамга

Кыскасы: даталарда иреттик сан эки тилде тең бар, бирок англисчеде the … of жана баш тамга керек. Жылдар англисчеде кадимки сан менен, эки бөлүк болуп айтылат. «Саат канча?» → What time is it?; «жарым» → half past.

Түзүлүшү

Иреттик сандар

СанСөзЖазылышыСанСөзЖазылышы
1first1st11eleventh11th
2second2nd12twelfth12th
3third3rd13thirteenth13th
4fourth4th20twentieth20th
5fifth5th21twenty-first21st
8eighth8th22twenty-second22nd
9ninth9th30thirtieth30th

Көпчүлүк иреттик сандар = сан + -th. Чоң сандарда акыркы бөлүгү гана өзгөрөт: twenty-first, thirty-second, thirty-third.

Күндөр жана айлар – дайыма баш тамга менен

КүндөрMonday, Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday, Saturday, Sunday
АйларJanuary, February, March, April, May, June, July, August, September, October, November, December

Мезгилдер кичине тамга менен жазылат: spring, summer, autumn (UK) / fall (US), winter.

Даталар

ЖазылышыАйтылышы
UK5 May 2026 / 5th May 2026the fifth of May / May the fifth
USMay 5, 2026 / May 5thMay fifth
Сандар менен, UK05/06/2026= 5-июнь
Сандар менен, US05/06/2026= 6-май

Жылдар

ЖылАйтылышы
1999nineteen ninety-nine
1905nineteen oh five
1800eighteen hundred
2000two thousand
2005two thousand and five (UK) / two thousand five (US)
2026twenty twenty-six; ошондой эле two thousand and twenty-six (UK) / two thousand twenty-six (US)

Саатты айтуу

УбакытСалттуу жолСанариптик жол
7:00seven o'clockseven o'clock / seven
7:05five past seven (UK) / five after seven (US)seven oh five
7:15(a) quarter past seven (UK) / (a) quarter after seven (US)seven fifteen
7:30half past sevenseven thirty
7:45(a) quarter to eightseven forty-five
7:50ten to eightseven fifty
  • 1–30 мүнөт үчүн past, 31–59 мүнөт үчүн to колдонуңуз: twenty-five to nine = 8:35. (Америка англисчесинде of же till да угулат: a quarter of eight.)
  • 5, 10, 20 же 25 эмес сандар менен minutes кошуңуз: seven minutes past six.
  • a.m. = түшкө чейин; p.m. = түштөн кийин. Жүрүү тартибинде көбүнчө 24 сааттык система колдонулат: 18:30 = eighteen thirty.
  • Расмий эмес британ англисчесинде half seven = 7:30.

Суроолор

СурооЖооп
What time is it? / What's the time? (UK)It's ten past four.
What day is it today?It's Thursday.
What's the date today?It's the third of June. / It's June third.
When's your birthday?It's the twelfth of October. / It's October twelfth.

Колдонулушу

1Иреттик сандар

Иреттик сандарды тартип жана орун үчүн колдонуңуз: кабаттар, жарыштар, туулган күндөр, биринчи жолу. Кыргызча -ынчы / -инчи / -унчу / -үнчү мүчөсү ушул эле ишти аткарат.

This is my first time in New York.
Мен Нью-Йоркто биринчи жолу болуп жатам.
Our flat is on the third floor.
Батирибиз үчүнчү кабатта.
flat (UK); apartment (US); кыргызча «-та», англисче on the
It's my grandmother's ninetieth birthday on Sunday.
Жекшемби күнү чоң энемдин токсон жылдык мааракеси.
кыргызча «токсон жылдык»; англисче ninetieth
She is always first in the queue.
Ал кезекте дайыма биринчи турат.
queue (UK); line (US)
Take the second street on the left.
Экинчи көчөдөн солго бурулуңуз.

2Күндөр жана айлар

Күндөр жана айлар – аталыштар, ошондуктан алар дайыма баш тамга менен башталат. Кыргызча биз аларды кичине тамга менен жазабыз («дүйшөмбү», «сентябрь»), ошондуктан муну унутуу оңой.

Today is Monday.
Бүгүн дүйшөмбү.
кыргызча кичине тамга; англисче Monday
My favourite month is September.
Мен сентябрь айын баарынан жакшы көрөм.
The new term starts in January.
Жаңы семестр январда башталат.
кыргызча «-да»; англисче in
"What day is it today?" "It's Friday!"
«Бүгүн кайсы күн?» «Жума!»
кыргызча it сыяктуу сөз айтылбайт; англисче It's

3Даталар

Британ англисчесинде адатта адегенде күн, америка англисчесинде адегенде ай айтылат. Даталарды иреттик сандар менен айтыңыз. (Даталар менен on жөнүндө A1-20 караңыз.)

"What's the date today?" "It's the fifth of May."
«Бүгүн айдын нечеси?» «Майдын бешинчиси.»
UK оозеки кеби
"What's the date today?" "It's May fifth."
«Бүгүн айдын нечеси?» «Бешинчи май.»
US оозеки кеби
When's your birthday?
Туулган күнүңүз качан?
It's the twelfth of October.
Октябрдын он экинчиси.
иреттик сан: twelfth
My birthday is March 3rd.
Менин туулган күнүм үчүнчү мартта.
US стили; «March third» деп айтылат
Our anniversary is the twenty-first of June.
Үйлөнгөнүбүздүн жылдыгы жыйырма биринчи июнда.

4Жылдар

Көпчүлүк жылдарды эки бөлүк менен айтыңыз. 2000-жылдан 2009-жылга чейин two thousand (and)… дейбиз; 2010-жылдан баштап twenty ten да, two thousand (and) ten да колдонулат. Кыргызча жыл толук иреттик сан менен окулат («эки миң жыйырма алтынчы жыл»), англисче болсо кадимки сан менен.

This song is from nineteen ninety-nine.
Бул ыр 1999-жылдыкы.
The house is from nineteen oh five.
Бул үй 1905-жылы курулган.
0 → oh
It's twenty twenty-six.
Азыр 2026-жыл.
кыргызча иреттик сан; англисче эки бөлүк
My car is a two thousand and eight model.
Менин машинам 2008-жылдын модели.
UK; two thousand eight (US)
The bridge is from eighteen hundred.
Бул көпүрө 1800-жылы курулган.

5Саатты айтуу – салттуу жол

What time is it? деп сураңыз жана It's… деп жооп бериңиз. Сааттын биринчи жарымында past, экинчи жарымында to колдонуңуз. Кыргызча «саат канча?» деп сурайбыз, ал эми «он мүнөт калды», «он беш мүнөт өттү» дегенибиз to жана past сөздөрүнө туура келет.

What time is it?
Саат канча болду?
«канча» → what time
It's half past three.
Саат үч жарым.
«жарым» → half past
What's the time?
Саат канча?
It's ten to six.
Алтыга он мүнөт калды.
көбүнчө UK
It's exactly eight o'clock.
Туптуура саат сегиз.
It's a quarter past nine.
Тогуздан он беш мүнөт өттү.
15 мүнөт = a quarter
It's twenty-five to eleven.
Он бирге жыйырма беш мүнөт калды.

6Саатты айтуу – санариптик жол

Жөн гана саатты, андан кийин мүнөттү айтыңыз. Бул жүрүү тартиби, жолугушуулар жана телефондор үчүн абдан көп колдонулат. Бул жерде да ушундай: кыргызча «жети кырк беш».

My train is at seven forty-five.
Менин поездим саат жети кырк беште.
кыргызча «-те»; англисче at
It's ten oh five.
Саат ондон беш мүнөт өттү.
санариптик жолдо 0 → oh
The film starts at eight fifteen p.m.
Тасма кечки сегиз он беште башталат.
p.m. = түштөн кийин
The last bus is at twenty-three thirty.
Акыркы автобус жыйырма үч отузда.
24 сааттык система, жүрүү тартиби

Көп кездешкен каталар

❌It's the 5 of May.
✅It's the 5th of May.
Даталарда иреттик сан колдонулат: fifth.
❌the twentyth
✅the twentieth
-ty → -tieth.
❌the fiveth / the nineth
✅the fifth / the ninth
Туура эмес жазылыштар.
❌It's forty past eight. (8:40)
✅It's twenty to nine. же It's eight forty.
30 мүнөттөн кийин to колдонулат.
❌It's half to eight. (= 7:30)
✅It's half past seven. же It's seven thirty.
half менен дайыма past, эч качан to эмес.
❌My birthday is twelve May.
✅My birthday is the twelfth of May. же My birthday is May twelfth.
Айтылган даталарда иреттик сан колдонулат.
❌It's seven o'clock and half.
✅It's half past seven. же It's seven thirty.
half past же санариптик жол.
❌Today is monday.
✅Today is Monday.
Күндөр жана айлар баш тамга менен жазылат.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Саат канча?» → How much hour? Кыргызча убакытты «канча» менен сурайбыз: «Саат канча?», «Саат канчада жөнөйт?». «Канча» көбүнчө how much / how many деп которулгандыктан, англисчеде туура эмес суроо пайда болот. Англисчеде убакыт үчүн What time…? колдонулат.

❌Excuse me, how much hour is it now? My phone is dead and I have a bus to Talas at five.
✅Excuse me, what time is it now? My phone is dead and I have a bus to Talas at five.
«саат канча?» → what time
❌At how many hours do the shared taxis to Jalal-Abad usually leave from the Osh Bazaar in summer?
✅What time do the shared taxis to Jalal-Abad usually leave from the Osh Bazaar in summer?
«саат канчада?» → What time…?

2. «Жети жарым» → seven and a half. Кыргызча «саат жети жарым» дейбиз: адегенде саат, анан «жарым». Сөзмө-сөз которсоңуз seven and a half чыгат, бул саат эмес, сан сыяктуу угулат. Англисчеде half past seven же жөн гана seven thirty.

❌My cousin's wedding toi in the big restaurant near Ala-Too Square begins at seven and a half on Sunday evening.
✅My cousin's wedding toi in the big restaurant near Ala-Too Square begins at half past seven on Sunday evening. же My cousin's wedding toi in the big restaurant near Ala-Too Square begins at seven thirty on Sunday evening.
«жарым» → half past
❌Our shop near the Osh Bazaar opens at eight and a half, but the bakery next door opens at seven.
✅Our shop near the Osh Bazaar opens at half past eight, but the bakery next door opens at seven. же Our shop near the Osh Bazaar opens at eight thirty, but the bakery next door opens at seven.

3. «Эки миң он бешинчи жыл» → the two thousand fifteenth year. Кыргызча жылды толук иреттик сан менен окуйбуз: «миң тогуз жүз он экинчи жыл». Англисчеде жыл кадимки сан менен, көбүнчө эки бөлүк болуп айтылат жана year деген сөз кошулбайт.

⚠️(IELTS сынагында өзүңүз жөнүндө айтып жатасыз.) I finished school in Tokmok in the two thousand fifteenth year and then moved to Bishkek.
✅I finished school in Tokmok in two thousand and fifteen and then moved to Bishkek. же I finished school in Tokmok in twenty fifteen and then moved to Bishkek.
Грамматикалык жактан туура, бирок англисче жыл мындай айтылбайт; кадимки сан, year жок.
⚠️(Музейде туристтерге айтып жатасыз.) This old yurt from At-Bashy is from one thousand nine hundred and twelve, and the carpets inside are even older.
✅This old yurt from At-Bashy is from nineteen twelve, and the carpets inside are even older.
Грамматикалык жактан туура, бирок жылдар адатта эки бөлүк менен айтылат.

4. «жума», «июль» → friday, july. Кыргызча күндөр менен айлардын аттары кичине тамга менен жазылат. Англисчеде алар дайыма баш тамга менен башталат, сүйлөмдүн ортосунда болсо да. Мезгилдер болсо (summer, winter) кичине тамга менен.

❌Our school holidays start on the first of june, and every july we go to my aunt's house in Cholpon-Ata.
✅Our school holidays start on the first of June, and every July we go to my aunt's house in Cholpon-Ata.
айлар баш тамга менен
❌The English club at the library meets every wednesday and saturday, from four until six.
✅The English club at the library meets every Wednesday and Saturday, from four until six.
күндөр баш тамга менен

Чаташтырбаңыз

UK жана US даталары – 04/07 британ англисчесинде 4-июль, америка англисчесинде 7-апрель. Башка өлкөлөрдөгү адамдарга жазганда айдын атын сөз менен жазыңыз.

The deadline is the fourth of July.
Акыркы мөөнөт төртүнчү июлда бүтөт.
«4 July» деп жазылат: баарына түшүнүктүү
The deadline is July fourth.
Акыркы мөөнөт төртүнчү июлда бүтөт.
«July 4» деп жазылат: US стили, бул да түшүнүктүү

half past seven жана half seven – Британ англисчесинде экөө тең 7:30 дегенди билдирет; half seven – расмий эмес. Америка англисчесинде seven thirty же half past seven деңиз. Бул жерде да ушундай: кыргызча «жети жарым» да 7:30.

The café opens at half past seven.
Кафе саат жети жарымда ачылат.
See you at half seven!
Жети жарымда көрүшөбүз!
UK, расмий эмес

What time is it? жана What's the date? – Time – саат; date – календарь.

"What time is it?" "It's four o'clock."
«Саат канча?» «Саат төрт.»
"What's the date?" "It's the first of April."
«Бүгүн айдын нечеси?» «Апрелдин биринчиси.»

Жазылышы жана айтылышы

  • Туура эмес жазылыштар: five → fifth, nine → ninth (e жок), twelve → twelfth, eight → eighth (бир t), twenty → twentieth, thirty → thirtieth.
  • twenty-first баштап ninety-ninth чейин дефис менен жазыңыз.
  • Аягындагы th – /θ/: fourth /fɔːθ/ (UK), /fɔːrθ/ (US); fifth /fɪfθ/; sixth /sɪksθ/. /θ/ тыбышы кыргыз тилинде жок: тилдин учун үстүңкү жана астыңкы тиштердин ортосуна бир аз чыгарып, үнсүз дем чыгарыңыз. Аны «с» же «т» менен алмаштырбаңыз. Fifth жана sixth кыйын, адегенде жай айтып көрүңүз; үнсүздөрдүн ортосуна үндүү кошпоңуз.
  • third /θɜːd/ (UK), /θɝːd/ (US): /ɜː/ – кыргыздын «ө» тыбышы эмес, эриндер тегеректелбейт, тил бош турат.
  • o'clock /əˈklɒk/ (UK), /əˈklɑːk/ (US): басым clock бөлүгүндө.
  • Убакытта жана жылдарда 0 oh деп, O тамгасы сыяктуу айтылат: nineteen oh five, ten oh five.
  • Wednesday /ˈwenzdeɪ/: биринчи d айтылбайт, басым биринчи муунда. Жазылышы боюнча окубаңыз. February көбүнчө /ˈfebruəri/ же /ˈfebjuəri/ деп айтылат.

Алтын эреже

Эсептөө сандары менен санаңыз (five, thirty); нерселерди тартипке коюу жана даталарды айтуу үчүн иреттик сандарды колдонуңуз (the fifth, the thirtieth). Күндөр жана айлар баш тамга менен жазылат. Жылдар кадимки сан менен, эки бөлүк болуп айтылат (nineteen ninety-nine). Саатта 30 мүнөткө чейин past, 30 мүнөттөн кийин to колдонуңуз – же жөн гана сандарды окуңуз: seven forty-five. «Саат канча?» → What time is it?

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Иреттик санды, жылды же убакытты жазыңыз.

  1. Иреттик санды жазыңыз: 2
  2. Иреттик санды жазыңыз: 12
  3. Иреттик санды жазыңыз: 22
  4. Жылды сөз менен жазыңыз: 1984
  5. Убакытты салттуу жол менен жазыңыз: 6:15
  6. Убакытты салттуу жол менен жазыңыз: 9:40
  7. Убакытты санариптик жол менен жазыңыз: 4:30

B. Мааниси

Туура жоопту тандаңыз же жазыңыз.

  1. US стилинде 03/04 эмнени билдирет? …
  2. UK стилинде 03/04 эмнени билдирет? …
  3. «It's a quarter to five.» Санариптик жол менен бул…
  4. Суроону тандаңыз: "___?" "It's the ninth of July."

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. the nineth of May
  2. It's forty past eight.
  3. My birthday is the 3 of June.
  4. Our holiday starts on the first of August.

D. Текстте

Диалогду толуктаңыз.

Planning a visit
Kate: When's your birthday, Tom?
Tom: It's the 16 (31) of August.
Kate: Oh, that's a Saturday this year. What time 17 your party?
Tom: At half 18 seven.
Kate: Great. My train gets in at seven 19 (7:15) — perfect!
Tom: And what's the date today?
Kate: It's the 20 (2) of August. So, about four weeks!

E. Сиздин кезегиңиз

Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.

  1. Туулган күнүңүздү эки түрдүү жазыңыз (UK стили жана US стили).
  2. Саат канчада турасыз жана саат канчада жатасыз? Ар бир убакытты эки түрдүү жазыңыз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. A1-04 Англисче сандар (numbers): жаш, баа жана телефон номери кыргызча
    Сөз менен жазыңыз: 350 (UK)
  2. A1-16 Англисче суроо сөздөр кыргызча: what, where, when, who, why, how
    " is your birthday?" "In March."
  3. A1-15 Always, usually, never кыргызча: англисче «канча жолу?» деп кантип айтабыз
    Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: is / never / my brother / on time
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. second
  2. twelfth
  3. twenty-second
  4. nineteen eighty-four
  5. a quarter past six / quarter past six / a quarter after six / quarter after six
  6. twenty to ten
  7. four thirty

B. Мааниси

  1. March 4
  2. 3 April
  3. four forty-five
  4. What's the date

C. Катаны табыңыз

  1. the ninth of May
  2. It's twenty to nine. / It's eight forty.
  3. My birthday is the 3rd of June. / My birthday is the third of June.
  4. ✓ Our holiday starts on the first of August.

D. Текстте

  1. thirty-first / 31st
  2. is
  3. past
  4. fifteen
  5. second / 2nd

E. Сиздин кезегиңиз

  1. the twelfth of October / October twelfth
  2. I get up at a quarter past seven — seven fifteen. I go to bed at half past eleven — eleven thirty.

F. Аралаш кайталоо

  1. three hundred and fifty
  2. When
  3. My brother is never on time.
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play