SlowingoГрамматика
A1 18 / 32

Can жана Can't кыргызча: «-а алам», «болобу?» англисче кантип айтылат

Can and Can't

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз эмне кыла аларыңызды жана эмне кыла албасыңызды can жана can't менен айта аласыз, уруксат сурай аласыз (Can I…?), башкалардан бир нерсе өтүнө аласыз (Can you…?), эмне мүмкүн экенин айта аласыз жана can менен can't сөздөрүн угуучу айырмасын байкагыдай кылып айта аласыз.

Негизги ой

Can сөзүнүн бир чоң идеясы бар: бир нерсе мүмкүн. Светофорду элестетиңиз. Can – жашыл чырак: жол ачык. Can't – кызыл чырак: жол жабык.

Чырак ар кандай себептерден жашыл болушу мүмкүн. Менде ошол жөндөм бар (I can swim). Кимдир бирөө уруксат берет (You can park here). Дүйнө ошондой иштейт (You can buy tickets online). Ал эми Can you help me? чындыгында «Сиз үчүн чырак жашылбы?» деп сурайт.

Can – модалдык этиш, башкача айтканда, негизги этишке маани кошкон өзгөчө көмөкчү этиш. Can сыяктуу модалдык этиштер өзгөрбөйт: -s жок, to жок, do жок. I can, she can, they can – андан кийин дайыма негизги форма: can swim, can help, can see.

Тануу формасы – can't (же cannot). Суроо үчүн жөн гана can сөзүн башына чыгарыңыз: Can you drive?

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргызча жөндөмдү этишке -а / -й алуу тизмегин кошуп айтабыз: «сүзө алам», «айдай алат», тануусу «-а албайм». Мында негизги этиш -а / -й формасында, ал эми жак мүчөсү «ал-» этишине жалганат. Англисчеде can эч качан өзгөрбөйт, ал эми негизги этиш таза негизги формада калат: to да, -s да жок. Көндүм жөнүндө кыргызча -а билем («сүзө билем») деп да айтабыз, бирок англисчеде мындай учурда know эмес, can колдонулат. Уруксат суроодо кыргызча болобу? («отурсам болобу?») дейбиз, англисче Can I…? Өтүнүч кыргызча көбүнчө -а аласызбы? же сыпайы буйрук -ңызчы менен айтылат, англисчеде Can you…? + please.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Ал үч тилде сүйлөй алат.She can speak three languages.кыргызча жак мүчөсү «алат» сөзүндө; англисче can өзгөрбөйт, speak таза
Мен сүзө алам, бирок сууга секире албайм.I can swim, but I can't dive.«-а албайм» → can't + негизги форма
Тамак жасай аласызбы?Can you cook?кыргызча -бы аягында; англисче Can башында, do жок
Тамак жасай билесизби?Can you cook?«-а билүү» көндүм → дагы эле can (know эмес)
Бул жерге отурсам болобу?Can I sit here?«-сам болобу?» → Can I…?
Бул жерге унаа токтотууга болбойт.You can't park here.«болбойт» тыюу → can't
Тузду берип жибериңизчи.Can you pass the salt, please?кыргызча «-чи» жумшартат; англисче Can you…, please?
Билеттерди онлайн сатып алса болот.You can buy tickets online.«-са болот» → can; англисче ээ you (жалпы маанида)

Кыскасы: «-а алам», «-а билем» → can + негизги форма; «-а албайм», «болбойт» → can't; «-сам болобу?» → Can I…?; «-а аласызбы?», «-ңизчи» → Can you…, please?

Түзүлүшү

Ырастоо жана тануу

Ээcan / can'tНегизги формаКалганы
I / you / we / theycanspeaktwo languages.
he / she / itcanswimvery well.
I / you / we / theycan't (cannot)cometonight.
he / she / itcan't (cannot)drive.
  • Бардык ээлер үчүн бирдей форма: she can, эч качан she cans эмес.
  • can сөзүнөн кийин to жок: can go, эч качан can to go эмес.
  • Cannot адатта бир сөз болуп жазылат. Can't – оозеки кепте жана расмий эмес жазууда кадимки форма.

Ооба / жок суроолору жана кыска жооптор

CanЭэНегизги формаКыска жооптор
Canyoucook?Yes, I can. / No, I can't.
Canshecome to the party?Yes, she can. / No, she can't.
Canwepark here?Yes, you can. / No, you can't.

Суроо сөз менен суроолор (Q-A-S-I, A1-16 караңыз): can – көмөкчү этиш.

Суроо сөзcanЭэНегизги форма + калганы
What languagescanyouspeak?
WherecanIbuy a SIM card?

Колдонулушу

1Жөндөм

Көндүмдөр жана кыла алган иштер үчүн can / can't колдонуңуз. Өткөн чактагы жөндөм үчүн (I could swim when I was five) A2-24 караңыз. Кыргызча бул жерде «-а алам» же «-а билем» дейбиз.

I can swim, but I can't dive.
Мен сүзө алам, бирок сууга секире албайм.
but: A1-29 караңыз
She can speak three languages.
Ал үч тилде сүйлөй алат.
can + speak, -s жок
My son can't ride a bike yet.
Уулум азырынча велосипед тебе албайт.
Can you cook?
Тамак жасай аласызбы?
кыргызча «жасай билесизби?» деп да айтылат; англисче дагы эле can
Yes, I can. My pasta is great.
Ооба, жасай алам. Менин макаронум абдан даамдуу.
кыска жооп: I can
Our dog can open the door with its nose.
Итибиз эшикти мурду менен ача алат.
dog = it → its
What languages can you speak?
Кайсы тилдерде сүйлөй аласыз?

2Уруксат

Бир нерсеге уруксат бар-жогун сураш үчүн Can I / Can we…? колдонуңуз. Уруксат берүү же бербөө үчүн, ошондой эле эрежелер жөнүндө айтуу үчүн You can / You can't колдонуңуз. Кыргызча «болобу?», «болот», «болбойт».

Can I sit here?
Бул жерге отурсам болобу?
«-сам болобу?» → Can I…?
"Can I pay by card?" "Yes, of course."
«Карта менен төлөсөм болобу?» «Ооба, албетте.»
You can use my laptop this afternoon.
Бүгүн түштөн кийин менин ноутбугумду колдонсоңуз болот.
You can't park here. It's for taxis.
Бул жерге унаа токтотууга болбойт. Бул жер таксилер үчүн.
«болбойт» → can't
"Can we leave early today?" "Yes, you can."
«Бүгүн эртерээк кетсек болобу?» «Ооба, болот.»
кыска жооп: you can

3Өтүнүч

Бирөөдөн бир нерсе кылып берүүсүн өтүнүү үчүн Can you…? колдонуңуз. Жылуу угулушу үчүн please кошуңуз. Could you…? бир аз сыпайыраак: A2-23 караңыз. Кыргызча мындай учурда «-ып бересизби?», «-ып жибериңизчи» дейбиз.

Can you help me with this box?
Бул кутуну көтөрүшүп жибересизби?
Can you pass the salt, please?
Тузду берип жибериңизчи.
кыргызча сыпайы буйрук; англисче Can you…, please?
Can you call me back in ten minutes?
Он мүнөттөн кийин кайра чалып коёсузбу?
Can you open the window, please?
Терезени ачып коюңузчу.

4Жалпы мүмкүнчүлүк

Бир нерсе жалпысынан мүмкүн экенин айтуу үчүн can колдонуңуз: нерселер кантип иштейт, бир жерде эмне бар. It can be… «кээде ушундай болот» дегенди билдирет. Кыргызча көбүнчө «-са болот» же «-ууга болот».

You can buy tickets online.
Билеттерди онлайн сатып алса болот.
кыргызча ээ айтылбайт; англисче you (жалпы маани)
You can see the sea from our hotel room.
Мейманканадагы бөлмөбүздөн деңиз көрүнөт.
кыргызча «көрүнөт»; англисче you can see
You can get a taxi outside the station.
Вокзалдын сыртынан такси тапса болот.
It can be very cold here in winter.
Бул жерде кышында кээде абдан суук болот.
it can be = кээде ушундай болот
Where can I charge my phone?
Телефонумду кайда кубаттасам болот?
Can you hear me? The line is very bad.
Мени угуп жатасызбы? Байланыш абдан начар.
телефон аркылуу; кыргызча -ып жатат, англисче can you hear

Көп кездешкен каталар

❌She cans swim.
✅She can swim.
Модалдык этиштер эч качан -s албайт.
❌I can to drive.
✅I can drive.
can сөзүнөн кийин to жок.
❌He can speaks English.
✅He can speak English.
can + негизги форма: негизги этиште -s жок.
❌Do you can help me?
✅Can you help me?
can суроону өзү түзөт – do жок.
❌I don't can come.
✅I can't come.
can тануу сүйлөмдү өзү түзөт – don't жок.
❌"Can you swim?" "Yes, I do."
✅"Yes, I can."
Суроодогу көмөкчү этиш менен жооп бериңиз.
❌I can speaking English.
✅I can speak English.
-ing эмес, негизги форма.
❌Where I can buy a ticket?
✅Where can I buy a ticket?
Суроодо can ээнин алдында турат.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Ойной алат» → can to play, can plays. Кыргызча негизги этиш -а / -й формасын алат («ойной алат»), ал эми жак мүчөсү «ал-» этишинде. Англисчеде ушул «-а / -й» мүчөсүнүн ордуна to коюу, же жак мүчөсүн негизги этишке -s катары жалгоо оңой. can сөзүнөн кийин этиш дайыма таза: to да, -s да жок.

❌My cousin Emil can to play the komuz and sing old songs at every family toi.
✅My cousin Emil can play the komuz and sing old songs at every family toi.
can + play
❌Our guide in Karakol rides very well and can takes a group of tourists up to the glacier and back in one day.
✅Our guide in Karakol rides very well and can take a group of tourists up to the glacier and back in one day.
can + take, -s жок

2. «Окуй билет» → knows read. Кыргызча көндүм жөнүндө «-а билет» деп көп айтабыз: «окуй билет», «ат мине билет», «тамак жасай билет». Сөзмө-сөз которсоңуз, know + этиш пайда болот. Англисчеде жөндөм үчүн can колдонулат (же know how to). know to + этиш грамматикалык жактан мүмкүн, бирок «эмне кылуу керек экенин билет» деген башка маанини берет.

❌Our neighbour's son Nurbek is in his first year at school, but he already knows read the long words on the shop signs.
✅Our neighbour's son Nurbek is in his first year at school, but he can already read the long words on the shop signs. же Our neighbour's son Nurbek is in his first year at school, but he already knows how to read the long words on the shop signs.
know + этиш → can
⚠️(Досуңуздун туулган күнүнө тамак жасап берүүнү сунуштап жатасыз.) I know to cook real beshbarmak, so I can make it for your birthday party.
✅I can cook real beshbarmak, so I can make it for your birthday party. же I know how to cook real beshbarmak, so I can make it for your birthday party.
Грамматикалык жактан туура, бирок «know to» башка маанини берет; жөндөм үчүн can же know how to.

3. «Төлөсөм болобу?» → Is possible to pay? Кыргызча уруксат «-сам болобу?» деп суралат, мында «мен» айтылбайт. Ошондуктан англисчеде Is possible…? деген суроо чыгат: ээ (it) жок. Англисчеде эң жөнөкөй жол – Can I / Can we…?; possible колдонсоңуз, it милдеттүү.

❌Is possible to send money to my sister in Naryn through this app, or do I need to go to the bank?
✅Can I send money to my sister in Naryn through this app, or do I need to go to the bank? же Is it possible to send money to my sister in Naryn through this app, or do I need to go to the bank?
ээ керек: I же it
❌Is possible we stay one more night at your guesthouse, because the road over the Too-Ashuu pass is closed?
✅Can we stay one more night at your guesthouse, because the road over the Too-Ashuu pass is closed?
«-сак болобу?» → Can we…?

4. «Куюп бериңизчи» → Give our guests… Кыргызча -ңыз жана -чы мүчөлөрү буйрукту сыпайы кылат: «Конокторго дагы кымыз куюп бериңизчи». Англисче буйрук сүйлөмдө мындай мүчө жок, ошондуктан сөзмө-сөз котормо катуу, буйрук сыяктуу угулат. Бейтааныш адамга, үй ээсине, официантка, кесиптешке өтүнүч айтканда Can you…, please? колдонуңуз.

⚠️(Сиз гидсиз, туристтер менен жайлоодогу боз үйдө отурасыз, үй ээсине кайрыласыз.) Give our guests some more kumys and fresh bread.
✅Can you give our guests some more kumys and fresh bread, please?
Грамматикалык жактан туура, бирок англисче катуу буйрук сыяктуу угулат; сыпайы өтүнүч үчүн Can you…, please?

Чаташтырбаңыз

Оозеки кептеги can жана can't – Тез сүйлөгөндө can't сөзүнүн t тамгасы көп учурда араң угулат. Анын ордуна үндүүгө жана басымга кулак салыңыз (Жазылышы жана айтылышы бөлүмүн караңыз).

I can swim.
Мен сүзө алам.
кыска, алсыз «can»; басым swim сөзүндө
I can't swim.
Мен сүзө албайм.
күчтүү, басым менен айтылган «can't»

Can you…? жана Do you…? – Can you…? жөндөм жөнүндө сурайт; Do you…? адат жөнүндө сурайт. A1-13 караңыз.

Can you play the piano?
Пианинодо ойной аласызбы?
ошол жөндөмүңүз барбы?
Do you play the piano?
Пианинодо ойнойсузбу?
бул сиздин дайыма кыла турган ишиңизби?

can жана could – Could – жалпы жөндөм үчүн can сөзүнүн өткөн чагы жана өтүнүч үчүн сыпайыраак форма. A2-24 жана A2-23 караңыз.

Can you open the door?
Эшикти ачып коёсузбу?
кадимки өтүнүч
Could you open the door, please?
Эшикти ачып коё аласызбы?
сыпайыраак

Жазылышы жана айтылышы

  • Ырастоо сүйлөмдө can адатта алсыз жана басымсыз айтылат: /kən/. Басым негизги этишке түшөт: I can swim /aɪ kən ˈswɪm/. Кыргыз тилинде мындай алсыз /ə/ тыбышы жок, ошондуктан ага өзүнчө көнүү керек.
  • Can't күчтүү жана басым менен айтылат: /kɑːnt/ (UK) – узун, ооз кенен ачык; /kænt/ (US). I can't swim.
  • Кыска жоопто жана басым коюлганда can күчтүү: Yes, I can /kæn/. /æ/ тыбышы кыргыз тилинде жок: оозду «а» айткандагыдай ачып, тилди «э» айткандагыдай алдыга коюңуз.
  • Суроонун башында can адатта алсыз: Can you help me? /kən jə ˈhelp miː/.
  • Британ англисчесинде айырма негизинен үндүүдө: алсыз /ə/ жана узун /ɑː/. Америка англисчесинде басым менен айтылган can менен can't бирдей үндүүгө ээ /æ/, ошондуктан басымга жана can't аягындагы кыска токтоого кулак салыңыз.
  • /k/ тыбышы сөздүн башында бир аз дем менен айтылат: can [kʰ]. Кыргызча «к» адатта мынчалык дем менен айтылбайт, ошондуктан демди бир аз күчөтүңүз.
  • Cannot /ˈkænɒt/ (UK), /ˈkænɑːt/ (US).

Алтын эреже

Can эч качан өзгөрбөйт жана андан кийин негизги форма келет: I can go, she can go. Can you go? I can't go. -s жок, to жок, do жок. Кыргызча «-а алам», «-а билем», «-сам болобу?» – англисчеде баары can.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Туура форманы тандаңыз же сүйлөмдү өзгөртүңүз.

  1. She ___ … play the guitar.
  2. I can ___ … a horse.
  3. Суроо түзүңүз: you / can / swim
  4. Тануу сүйлөмгө айлантыңыз: We can park here.
  5. "Can your brother drive?" "No, he ."
  6. Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: can / where / I / a taxi / get / ?

B. Мааниси

Маанисин аныктаңыз: ability (жөндөм), permission (уруксат), request (өтүнүч) же possibility (мүмкүнчүлүк).

  1. Ability, permission, request or possibility? "Can you close the door, please?"
  2. Ability, permission, request or possibility? "You can see the mountains from my window."
  3. Ability, permission, request or possibility? "Can I use your phone?"
  4. «Yes, I can.» сүйлөмүндө can алсызбы же күчтүүбү?

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. He can plays chess.
  2. Do you can help me?
  3. I don't can come tomorrow.
  4. Can you speak Italian?

D. Текстте

Сөздөр: can, can't (керек болсо, бир нече жолу колдонуңуз).

A job interview
Manager: So, Anna, what languages 15 you speak?
Anna: English and Portuguese. And I 16 speak a little French.
Manager: Great. 17 you drive?
Anna: No, I 18. But I 19 ride a motorbike!
Manager: OK. 20 you start on Monday?
Anna: Yes, I can.

E. Сиздин кезегиңиз

Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.

  1. Кыла алган эки ишиңизди жана кыла албаган бир ишиңизди жазыңыз.
  2. Жумушта же окууда бир күн үчүн бир сыпайы өтүнүч жана бир уруксат суроо жазыңыз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does кыргызча – тануу жана суроо
    you play the piano? (habit, not ability)
  2. A1-15 Always, usually, never кыргызча: англисче «канча жолу?» деп кантип айтабыз
    Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: never / find / I / my keys / can
  3. A1-16 Англисче суроо сөздөр кыргызча: what, where, when, who, why, how
    languages do you speak?
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. can
  2. ride
  3. Can you swim?
  4. We can't park here. / We cannot park here.
  5. can't / cannot
  6. Where can I get a taxi?

B. Мааниси

  1. request
  2. possibility
  3. permission
  4. strong

C. Катаны табыңыз

  1. He can play chess.
  2. Can you help me?
  3. I can't come tomorrow. / I cannot come tomorrow.
  4. ✓ Can you speak Italian?

D. Текстте

  1. can
  2. can
  3. Can
  4. can't / cannot
  5. can
  6. Can

E. Сиздин кезегиңиз

  1. I can cook. I can speak two languages. I can't swim.
  2. Can you help me with this, please? Can I leave at four today?

F. Аралаш кайталоо

  1. Do
  2. I can never find my keys.
  3. What / How many / Which
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play