SlowingoГрамматика
A1 22 / 32

In, on, at, into, across кыргызча: орун жана кыймыл предлогдору

Where Is It? Prepositions of Place and Movement

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз адамдар жана буюмдар кайда экенин (in the box, on the table, at work, next to the bank), алар кайда барарын (to the station, into the shop, across the road) жана эмне менен жол жүрөрүн (by bus, on foot) англисче айта аласыз. Ошондой эле эмне үчүн go home деп, go to home дебей турганыбызды билесиз.

Негизги ой

Орун предлогдору Where is it? (Ал кайда?) деген суроого жооп берет. Алар бир жерде кыймылсыз турган нерсенин ордун көрсөтөт. Кыймыл предлогдору Where does it go? (Ал кайда барат?) деген суроого жооп берет. Алар жолду көрсөтөт: жолдун башы, багыты жана аягы бар.

Үстөлдүн үстүндө кичинекей макет айыл турат деп элестетиңиз, анын ичинде оюнчук машина жүрүп баратат. Үйлөр, дарактар жана кичинекей адамдар кыймылдабайт: алар орунду көрсөтөт. In – бир нерсенин ичинде (in the church, in a car, in a town). On – бир беттин үстүндө, ага тийип (on the roof, on the wall). At – картадагы бир чекит, көбүнчө бир иш жасала турган жер (at the station, at work). Алардын тегерегинде under, above, behind, in front of, next to, between, opposite жана near бар.

Оюнчук машина кыймылды көрсөтөт. Ал вокзалга (to) барат, гаражга кирет (into), автотурактан чыгат (out of), дөңсөөгө чыгат (up) жана түшөт (down), көпүрөдөн өтөт (across), туннелден өтөт (through), мектептин жанынан өтүп кетет (past). Машинанын жолун так чийип берген сөздү тандаңыз.

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргызча орунду көбүнчө жатыш жөндөмөнүн бир эле мүчөсү (-да / -де / -та / -те) же «ичинде», «үстүндө», «астында», «жанында» сыяктуу жандоочтор көрсөтөт. Алар сөздүн артынан келет. Англисче предлог зат атоочтун алдында турат, жана бир -да мүчөсүнүн ордуна үч башка сөз бар: in, on, at. Кыймылда да ушундай: -га мүчөсү көбүнчө to болот, бирок ичине кирсе into, ал эми home, here, there алдында эч нерсе коюлбайт.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Ачкычтар суурмада. / Сүрөт дубалда. / Мен вокзалдамын.The keys are in the drawer. / The photo is on the wall. / I'm at the station.бир эле -да → ичинде in, бетте on, чекитте at
Мышык керебеттин астында.The cat is under the bed.жандооч зат атоочтон кийин, англисче предлог зат атоочтун алдында
Банк менен почтанын ортосундаbetween the bank and the post officeбул жерде «менен» = and, with эмес
Мектепке барам. / Үйгө барам.I go to school. / I go home.экөөндө тең -га, бирок home алдында to жок
Балдар бассейнге секиришет.The children jump into the pool.ичине карай кыймыл → into
Көпүрө аркылы өтөбүз. / Туннель аркылы өтөбүз.We walk across the bridge. / We drive through the tunnel.бир эле «аркылы» → бет же сызык across, ичи бар мейкиндик through
Автобус менен барам. / Жөө барам.I go by bus. / I go on foot.«менен» → by (артикль жок); жөө → on foot

Кыскасы: кыргызча бир мүчө же бир жандооч бир нече ишти аткарат, англисчеде болсо ар бир маани үчүн өзүнчө предлог бар. Ойлонуңуз: ичиндеби, бетиндеби же бир чекиттеби? Жол кандай: ичине, аркы бетине же ичи аркылы?

Түзүлүшү

Орун: in, on, at

ПредлогМаанисиМисалдар
inбир мейкиндиктин же аймактын ичиндеin the box, in the kitchen, in London, in a car
onбир беттин үстүндө; коомдук транспорттоon the table, on the wall, on the floor, on the bus
atбир чекит; бир иш жасала турган жерat the station, at the door, at work, at school, at home, at a party

Орун: башка предлогдор

ПредлогМааниси
underбир нерседен төмөн, көбүнчө анын астында жабылып
aboveбир нерседен жогору (тийбей)
belowбир нерседен төмөн (тийбей)
next toкапталында, абдан жакын
betweenэки нерсенин ортосунда
behindартында
in front ofалдында
opposite (UK) / across from (US)аркы тарабында, бетме-бет
nearалыс эмес, жакын

Кыймыл

ПредлогЖолуМисал
toбир жерди көздөй (жолдун аягы)go to the bank
fromжолдун башыcome from work
intoсырттан ичинеwalk into the room
out ofичинен сырткаget out of the car
up / downөйдө / ылдыйwalk up the hill, run down the stairs
acrossбир тарабынан экинчи тарабына (тегиз бет же сызык)swim across the river
throughбир жагынан кирип, экинчи жагынан чыгып (ичи бар мейкиндик)drive through the tunnel
pastбир нерсенин жанынан токтобой өтүпwalk past the church

To жок: go home, come home, get home, go there, come here.

Транспорт

Кантип барасызҮлгүМисал
by + транспорт (артикль жок)by car, by bus, by train, by bike, by planeI go to work by bus.
жөөon footShe goes to school on foot.
белгилүү бир унааin + a car / taxi; on + a bus / train / plane / bikeI'm in my dad's car. We're on the 8:15 train.

Көңүл буруңуз: кыргызча «столдун үстүндө», «үйдүн алдында» дегенде адегенде буюм, анан жандооч келет. Англисчеде тартип тескери: адегенде предлог, анан буюм – on the table, in front of the house.

Колдонулушу

1In, on жана at орун үчүн

Ичинде болсо in, беттин үстүндө болсо on, бир чекитте же бир иш жасалган жерде болсо at. Автобус, поезд жана учак үчүн on дейбиз (анын ичинде туруп басса болот), ал эми машина жана такси үчүн in. Кыргызча бул учурлардын баарында бир эле -да мүчөсү жетиштүү.

Your keys are in the drawer.
Ачкычтарың суурмада.
ичинде → in
There's a photo of my grandparents on the wall.
Дубалда чоң атам менен чоң энемдин сүрөтү илинип турат.
кыргызча «дубалда»; англисче бет → on
I'm at the station. Where are you?
Мен вокзалдамын. Сен кайдасың?
чекит, жолугуу орду → at
She's at work until six.
Ал саат алтыга чейин жумушта.
at work, артикль жок
We're on the train now.
Биз азыр поезддебиз.
коомдук транспорт → on
The kids are in the car.
Балдар машинада.
машина, такси → in

2Under, above, below, behind, in front of

Бул сөздөр бир нерсенин ордун башка нерсеге салыштырып көрсөтөт: жогору, төмөн, артында же алдында. Кыргызча «үстүндө» деген бир сөз on да, above да болушу мүмкүн; англисчеде тийип турса on, тийбей жогоруда турса above.

The cat is under the bed.
Мышык керебеттин астында.
There's a clock above the door.
Эшиктин үстүндө саат илинип турат.
эшикке тийбейт → above
The kitchen is below my bedroom.
Ашкана менин уктоочу бөлмөмдүн астында.
төмөнкү кабатта, тийбей → below
The car park is behind the supermarket.
Автотурак супермаркеттин артында.
car park (UK), parking lot (US)
Let's meet in front of the cinema.
Кинотеатрдын алдында жолугалы.

3Next to, between, opposite, near

Бул сөздөр бир нерсенин капталында же жакын турганын көрсөтөт. Кыргызча «банк менен почтанын ортосунда» дейбиз; бул жерде «менен» with эмес, and: between the bank and the post office.

Can I sit next to you?
Жаныңызга отурсам болобу?
кыргызча «жаныңызга» -га менен; англисче next to
The pharmacy is between the bank and the post office.
Дарыкана банк менен почтанын ортосунда.
«менен» → and
The bakery is opposite my flat.
Наабайкана менин батиримдин каршысында.
UK
The bakery is across from my apartment.
Наабайкана менин батиримдин каршысында.
US; мааниси бирдей
Is there a cash machine near here?
Жакын жерде банкомат барбы?
cash machine (UK), ATM (US)

4Кыймыл

Бул предлогдорду кыймыл этиштери менен колдонуңуз (go, come, walk, run, drive, get, put), алар жолду көрсөтөт. Кыргызча кыймылды көбүнчө мүчө (-га, -дан) же экинчи этиш («өтүп», «кирип», «чыгып») көрсөтөт. Англисчеде бул ишти предлог аткарат.

I go to the gym after work.
Жумуштан кийин спорт залга барам.
-га → to
Put the milk back into the fridge, please.
Сүттү кайра муздаткычка салып койчу.
ичине → into
Get out of the water — it's cold!
Суудан чык, суу муздак!
ичинен сыртка → out of
Walk across the bridge and turn right.
Көпүрөдөн өтүп, оңго бурулуңуз.
бир тарабынан экинчи тарабына → across
The train goes through a long tunnel.
Поезд узун туннелден өтөт.
ичине кирип, аркы жагынан чыгат → through
Go past the church and take the first left.
Чиркөөнүн жанынан өтүп, биринчи бурулуштан солго бурулуңуз.
токтобой жанынан → past
My grandma walks up the stairs very slowly.
Чоң энем тепкичтен өйдө абдан жай чыгат.
өйдө → up

5Go to жана go home

Барган жер үчүн to колдонуңуз: go to work, go to school, go to the shop. Бирок home, here жана there сөздөрүнүн алдында to жок. Кыргызча «үйгө», «ал жакка» деп -га мүчөсүн жалгайбыз, ошондуктан бул жерде көңүлдү бөлүңүз.

I go home at five.
Саат беште үйгө кетем.
«үйгө» -гө менен, бирок англисче to жок
What time do you get home?
Үйгө саат канчада жетесиң?
get home = үйгө жетүү
Let's go there tomorrow.
Эртең ал жакка баралы.
«ал жакка» -ка менен, бирок англисче to жок
Come here, please.
Бери келиңизчи.
here алдында to жок

6Транспорт: by car, on foot

Эмне менен жол жүрөрүңүздү айтуу үчүн by + транспорттун түрү, артиклсиз: by car, by bus, by train, by bike, by plane. Жөө басуу башкача айтылат: on foot. Белгилүү бир унаа жөнүндө айтсаңыз (a, the, my… менен), 1-колдонууга кайтыңыз: машина же такси үчүн in, автобус, поезд, учак же велосипед үчүн on. Кыргызча баарында «менен» дейбиз: «автобус менен», «эжемдин машинасы менен».

I go to work by bus.
Жумушка автобус менен барам.
«менен» → by, артикль жок
She comes to school by train.
Ал мектепке поезд менен келет.
We usually go to the coast by car.
Деңиз жээгине көбүнчө машина менен барабыз.
I go to work on foot. It's only ten minutes.
Жумушка жөө барам. Болгону он мүнөт.
«жөө» → on foot
I go to work in my sister's car.
Жумушка эжемдин машинасы менен барам.
белгилүү машина: in, by эмес

Көп кездешкен каталар

❌I go to home at six.
✅I go home at six.
home алдында to жок.
❌The book is in the table.
✅The book is on the table.
Беттин үстүндө → on.
❌I'm in the work.
✅I'm at work.
At work, at school, at home: at жана артикль жок.
❌The bank is next the café.
✅The bank is next to the café.
Next to сөзүнө to керек.
❌The shop is between the bank with the hotel.
✅The shop is between the bank and the hotel.
between … and.
❌Let's go to there.
✅Let's go there.
there алдында to жок.
❌The cinema is in front the park.
✅The cinema is in front of the park.
in front of – үч сөз.
❌I go to work by the bus.
✅I go to work by bus.
By + транспорт: артикль жок.
⚠️I go to school by foot.
✅I go to school on foot.
By foot да угулат, бирок стандарттуу форма – on foot.
⚠️She's in the bus.
✅She's on the bus.
Автобус, поезд же учак менен жол жүрүү үчүн кадимки тандоо – on; in the bus анын ичинде экенин гана баса белгилейт.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Үйгө кетебиз» → go to home. Кыргызча «үйгө» сөзү «мектепке», «базарга» сыяктуу эле барыш жөндөмөнүн -гө мүчөсүн алат. Ошондуктан англисчеде home сөзүнүн алдына да to кошуп коюу оңой. «Ал жакка», «бул жакка» деген сөздөрдө да ушундай. Англисчеде home, here жана there өзү эле багытты көрсөтөт, to кереги жок.

❌After the evening classes at the language centre, Kanykei and her younger brother go to home together by trolleybus.
✅After the evening classes at the language centre, Kanykei and her younger brother go home together by trolleybus.
home алдында to жок
❌The gorge in Ala-Archa is beautiful in October, so let's take the children to there on Sunday with a big flask of tea.
✅The gorge in Ala-Archa is beautiful in October, so let's take the children there on Sunday with a big flask of tea.
there алдында to жок

2. «Автобус менен» → with bus. Кыргызча «менен» with да, by да болот: «досум менен» жана «автобус менен» бирдей айтылат. Сөзмө-сөз которсоңуз, with bus, with taxi пайда болот. Транспорттун түрү үчүн by + артиклсиз зат атооч. Ал эми белгилүү бир унаа (my uncle's car, the 7 o'clock bus) жөнүндө айтсаңыз, in (машина, такси) же on (автобус, поезд) колдонулат.

❌My cousin Erlan goes to the university in Osh with bus every morning, because a taxi is too expensive for a student.
✅My cousin Erlan goes to the university in Osh by bus every morning, because a taxi is too expensive for a student.
транспорттун түрү → by
⚠️Every summer we travel from Bishkek to Talas with my uncle's old car, and the mountain road is very beautiful.
✅Every summer we travel from Bishkek to Talas in my uncle's old car, and the mountain road is very beautiful.
Грамматикалык жактан туура, бирок унаа менен жол жүрүүнү англисче with менен айтпайбыз; белгилүү машина → in

3. «Аркылы» → through же across? Кыргызча «көпүрө аркылы», «туннель аркылы», «талаа аркылы» деп бир эле сөз колдонобуз. Англисчеде жолдун формасы чечет: тегиз бет же сызык (жол, дарыя, көпүрө, талаа) → across; эки жагы, үстү бар мейкиндик (туннель, токой, эшик) → through.

⚠️Our guesthouse is on the other side of the river, so walk through the small wooden bridge and turn left at the apple trees.
✅Our guesthouse is on the other side of the river, so walk across the small wooden bridge and turn left at the apple trees.
Грамматикалык жактан туура, бирок through ичи бар мейкиндик үчүн; көпүрөнүн бир башынан экинчи башына → across.
⚠️In winter many drivers from Bishkek to Osh prefer the old road that goes across a long dark tunnel under the mountains.
✅In winter many drivers from Bishkek to Osh prefer the old road that goes through a long dark tunnel under the mountains.
Грамматикалык жактан туура, бирок across бир беттин үстү менен өтүүнү билдирет; туннелдин ичи менен → through.

4. «Атам менен карындашымдын ортосунда» → between my father with… Кыргызча «ортосунда» деген сөздүн алдында эки нерсе «менен» аркылы байланышат. «Менен» көбүнчө with деп которулгандыктан, англисчеде between … with пайда болот. Англисче туруктуу тизмек: between … and ….

❌In our old family photo, Grandma Aizhan is between my father with my little sister Begimai, in front of the house in Naryn.
✅In our old family photo, Grandma Aizhan is between my father and my little sister Begimai, in front of the house in Naryn.
between … and

5. «Дубалда», «терезенин алдында» → in the wall. Кыргызча ичинде болсо да, бетинде болсо да бир эле -да мүчөсүн айтабыз: «кутуда», «дубалда», «полдо». Ошондуктан -да дегенди дайыма in деп которуу адатка айланат. Англисчеде бир нерсе беттин үстүндө же ага тийип турса, on колдонулат.

❌There is a big map of Issyk-Kul in the wall of our classroom, and a pot of red flowers is in the windowsill.
✅There is a big map of Issyk-Kul on the wall of our classroom, and a pot of red flowers is on the windowsill.
дубалдын жана терезе тактасынын бети → on

Чаташтырбаңыз

in front of жана opposite – In front of = алдында, ошол эле тарапта; opposite = аркы тарапта, бетме-бет (көбүнчө көчөнүн же үстөлдүн аркы тарабында). Кыргызча «алдында» жана «каршысында».

There's a bus stop in front of my house.
Үйүмдүн алдында аялдама бар.
көчөнүн ушул эле тарабы
The school is opposite my house.
Мектеп үйүмдүн каршысында.
көчөнүн аркы тарабы

in жана into – in = орун; into = сырттан ичине карай кыймыл. Кыргызча -да жана -га мүчөлөрү бул айырманы так көрсөтөт: «бассейнде» – in, «бассейнге» – into.

The children are in the pool.
Балдар бассейнде.
орун
The children jump into the pool.
Балдар бассейнге секиришет.
кыймыл

имарат үчүн at жана in – at the station = бир иш жасала турган жер (поездге отуруу, жолугушуу); in the station = имараттын ичинде. Кыргызча экөө тең «вокзалда» болушу мүмкүн, ал эми ичин баса белгилесек «вокзалдын ичинде» дейбиз.

I'm at the station.
Мен вокзалдамын.
жер, сыртта болушу да мүмкүн
It's cold outside. Let's wait in the station.
Сыртта суук. Вокзалдын ичинде күтөлү.
имараттын ичи

by car жана in my car – By + транспорт (артикль жок) кантип жол жүрөрүңүздү айтат. A, the, my… менен in (машина, такси) же on (автобус, поезд, велосипед) колдонулат.

My parents travel by car.
Ата-энем машина менен жол жүрөт.
транспорттун түрү
My parents are in the car.
Ата-энем машинада.
белгилүү машина

across жана through – across = тегиз беттин же сызыктын үстү менен (жол, дарыя, талаа); through = эки жагы бар мейкиндиктин ичи менен (туннель, токой, эшик). Кыргызча экөө тең көп учурда «аркылы».

They swim across the lake.
Алар көлдү сүзүп өтүшөт.
бир жээгинен экинчи жээгине
We drive through the forest.
Машина менен токойдун ичинен өтөбүз.
токойдун ичи менен

Жазылышы жана айтылышы

  • Предлогдор адатта басымсыз жана кыска айтылат, басым андан кийинки зат атоочко түшөт: in the kitchen, at the station.
  • to көбүнчө алсыз: үнсүз тыбыштын алдында /tə/ – to the bank /tə ðə ˈbæŋk/. Кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан «ту» деп катуу айтпай, үндүүнү кыска жана бош айтууга көнүңүз.
  • at алсыз формада /ət/, from – /frəm/: I'm at work /aɪm ət ˈwɜːk/ (UK), from London /frəm ˈlʌndən/. work сөзүндөгү /ɜː/ кыргызча «ө» эмес: эриндерди тегеректебей, ооздун ортосунда айтыңыз.
  • out of тез сүйлөгөндө бир сөздөй угулат: /ˈaʊtəv/, абдан тез кепте «outta» сыяктуу.
  • through /θruː/ – биринчи тыбыш /θ/ кыргыз тилинде жок: тилдин учун тиштердин ортосуна бир аз чыгарып, үнсүз үйлөңүз. Аны «с» же «т» менен алмаштырбаңыз. the сөзүндөгү /ð/ – ошол эле орун, бирок үн менен.
  • opposite /ˈɒpəzɪt/ басымы биринчи муунда: OPposite. Кыргызча басым көбүнчө акыркы муунга түшөт, ошондуктан аягын басым менен айтып жибербеңиз.
  • between /bɪˈtwiːn/ сөзүндөгү /w/ – «в» эмес: эриндерди тегеректеп, тиштерди эринге тийгизбеңиз.
  • Жазылышы: into – бир сөз; in front of – үч сөз; opposite сөзүндө эки p.

Алтын эреже

Орун: in (ичинде), on (беттин үстүндө), at (чекит же бир иш жасалган жер). Кыймыл: жолду так чийген сөздү тандаңыз – to, into, out of, up, down, across, through, past. Транспорт: by car, by bus, by train, бирок on foot. Кыргызча «үйгө» десек да, англисче go home, go to home эмес. «Менен» – транспортто by, between менен and.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Сүйлөмдөрдү туура предлог менен толуктаңыз.

  1. The milk is the fridge.
  2. There's a picture the wall.
  3. She's work right now.
  4. The café is the bank and the bookshop.
  5. The dog runs the kitchen. (from outside to inside)
  6. Туура жоопту тандаңыз: I go … after school.
  7. My office is very near. I go to work foot.

B. Мааниси

Туура жоопту тандаңыз.

  1. Туура жоопту тандаңыз: Walk … the stairs to my flat.
  2. Туура жоопту тандаңыз: Get … the car, please.
  3. Туура жоопту тандаңыз: Drive … the tunnel.
  4. Туура жоопту тандаңыз: The pharmacy is on the other side of the street, … the hotel.
  5. Туура жоопту тандаңыз: We go to the beach ….

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. I go to home by bus.
  2. The keys are in the floor.
  3. Sit next me.
  4. My phone is in my bag.

D. Текстте

Текстти толуктаңыз. Бул сөздөрдү колдонуңуз (ар бирин бир жолу): between, into, on, past, through, to

Directions to my flat
Take the bus 17 the park. Walk 18 the park — there's a small path between the trees. Go 19 a big supermarket and turn left. My building is 20 the bakery and a small café. Come 21 the building and take the stairs. My flat is 22 the top floor!

E. Сиздин кезегиңиз

Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.

  1. Бөлмөңүздөгү үч буюм кайда турганын жазыңыз.
  2. Жумушка же окууга эмне менен барарыңызды жазыңыз, анан үйүңүздөн жакын жердеги дүкөнгө же кафеге кыска жол көрсөтүңүз (2–3 сүйлөм).

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. A1-11 There is жана there are кыргызча: англисче «бар» жана «жок»
    a bank near my flat?
  2. A1-20 At, on, in кыргызча: убакыт предлогдору – at six, on Monday, in June
    Let's meet Saturday morning.
  3. A1-17 Can жана Can't кыргызча: «-а алам», «болобу?» англисче кантип айтылат
    Excuse me, I park here?
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. in
  2. on
  3. at
  4. between
  5. into
  6. home
  7. on

B. Мааниси

  1. up
  2. out of
  3. through
  4. opposite
  5. by car

C. Катаны табыңыз

  1. I go home by bus.
  2. The keys are on the floor.
  3. Sit next to me.
  4. ✓ My phone is in my bag.

D. Текстте

  1. to
  2. through / across
  3. past / to
  4. between
  5. into / in
  6. on

E. Сиздин кезегиңиз

  1. My bed is next to the window. There's a lamp on my desk. My shoes are under the bed.
  2. I go to work by bus. Go out of my building and turn right. Walk past the school. The café is opposite the park.

F. Аралаш кайталоо

  1. Is there
  2. on
  3. can / could / may
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play