Англисче суроо сөздөр кыргызча: what, where, when, who, why, how
Question Words
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз what, where, when, who, why, how, which жана whose сөздөрү менен маалымат сурай аласыз, how + сын атооч (how old, how often, how much…) колдоно аласыз жана ар бир сөздү туура тартипке коё аласыз: Суроо сөз + Көмөкчү этиш + Ээ + негизги этиш.
Негизги ой
Ооба / жок суроосу «Бул чынбы же жокпу?» деп сурайт. Суроо сөз менен суроо (wh- question) болсо жетишпеген бир маалыматты сурайт. Суроо сөз ошол жетишпеген маалыматтын белгиси: where = орун, when = убакыт, who = адам, why = себеп.
Бир талаасы бош калган анкетаны элестетиңиз: You live in ____. Жетишпеген маалыматты сураш үчүн ошол талаанын белгисин башына коюңуз – Where – андан кийин кадимки ооба / жок суроосун түзүңүз: do you live? Бирге: Where do you live?
Демек, суроо сөз менен суроо – сиз мурунтан билген эки нерсенин биригиши: суроо сөз + ооба / жок суроосу. Көмөкчү этиш (do, does) же be (am, is, are) мурдагыдай эле ээнин алдында турат. Q-A-S-I тартибин эстеп калыңыз: Q – суроо сөз (Question word), A – көмөкчү этиш (Auxiliary), S – ээ (Subject), анан негизги этиш негизги формасында (I – «infinitive», бул форманын салттуу аталышы). Бул сабактагы бардык суроолор ушундай түзүлөт (who же what суроонун ээси болгон суроолор башкача: A2-33 караңыз).
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча суроо сөз атайын сүйлөмдүн башына чыгарылбайт: ал жетишпеген маалыматтын ордунда, адатта этиштин алдында калат: «Сиз кайда жашайсыз?», «Китеп эмне жөнүндө?». Сөз тартиби кадимки ырастоо сүйлөмдөгүдөй, көмөкчү сөз да кошулбайт. Англисчеде суроо сөз дайыма башында, андан кийин көмөкчү этиш же be, анан ээ. Кыргызча мүчөлөр суроо сөзгө жалганат: «кайдан», «ким менен», «эмне үчүн»; англисчеде предлог көбүнчө суроонун аягына кетет: Where are you from? Дагы бир айырма: кыргызча канча бир эле сөз, англисчеде саналуучу нерселер үчүн how many, баа жана саналбоочу нерселер үчүн how much, жаш үчүн how old.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Сиз кайда жашайсыз? | Where do you live? | кыргызча суроо сөз ортодо; англисче башында + do |
| Ал эмне иш кылат? | What does she do? | Q-A-S-I: суроо сөз, does, ээ, этиш |
| Сиз кайдансыз? | Where are you from? | кыргызча -дан суроо сөзгө жалганат; англисче from аягында |
| Сиз ким менен иштейсиз? | Who do you work with? | «менен» → with, суроонун аягында |
| Бул жакет канча турат? | How much is this jacket? | баа → how much |
| Алардын канча баласы бар? | How many children do they have? | саналуучу нерсе → how many + көптүк сан |
| Кызыңыз канча жашта? | How old is your daughter? | жаш → how old + be |
| Бул кимдин телефону? | Whose phone is this? | whose + зат атооч башында, андан кийин is |
| Бүгүн эмне үчүн мынча кубанычтуусуз? | Why are you so happy today? | кыргызча be жок (жак мүчөсү -сыз гана); англисче are ээнин алдында |
Кыскасы: кыргызча суроо сөз ордунда калат, англисчеде ал сүйлөмдүн башына чыгат жана андан кийин ооба / жок суроосу келет. «Канча» – how many, how much же how old, эмне жөнүндө сурап жатканыңызга жараша.
Түзүлүшү
Суроо сөздөр
| Сөз | Эмнени сурайт | Жооптун мисалы |
|---|---|---|
| what | буюм, маалымат, иш | A sandwich. |
| where | орун | In Lisbon. |
| when | убакыт | On Friday. |
| who | адам | My boss. |
| why | себеп | Because I'm tired. |
| how | ыкма, жол; адамдын абалы | By train. / Fine, thanks. |
| which | белгилүү, кичинекей топтон бирөө | The blue one. |
| whose | ээси | It's Lucy's. |
How + сын атооч / тактооч
| Суроо | Эмнени сурайт | Жооптун мисалы |
|---|---|---|
| How old…? | жаш | She's eight. |
| How long…? | узундук же убакыт | Two hours. |
| How far…? | аралык | About five kilometres. |
| How often…? | жыштык | Twice a week. |
| How much…? | баа же саналбоочу нерсенин көлөмү | £20. / A lot. |
| How many…? | саналуучу нерселердин саны (көптүк сан) | Three. |
Сөз тартиби: Q-A-S-I
| Суроо сөз | Көмөкчү этиш | Ээ | Негизги этиш (негизги форма) | Калганы |
|---|---|---|---|---|
| Where | do | you | live | ? |
| What | does | she | do | ? |
| How often | do | they | play | tennis? |
| What time | does | the film | start | ? |
be менен – am / is / are ээнин алдында турат жана башка этиш жок:
| Суроо сөз | be | Ээ | Калганы |
|---|---|---|---|
| Where | are | you | from? |
| How old | is | your son | ? |
| Who | is | that man | ? |
is менен кыскартылган формалар оозеки кепте кадимки нерсе: What's…? Where's…? Who's…? How's…?
Колдонулушу
1What – буюмдар, маалымат жана иштер
Жооп дээрлик ар кандай болушу мүмкүн болгондо what колдонуңуз: буюм, факты, иш. Кыргызча көбүнчө «эмне».
2Where жана when – орун жана убакыт
Where орунду, when убакытты же күндү сурайт. Кыргызча «кайда» жана «качан».
3Who жана whose – адамдар жана ээлер
Who адамды сурайт. Whose бир нерсе кимге таандык экенин сурайт; бул жерде аны зат атоочтун алдында колдонобуз. (Жалгыз whose жана mine, yours… A2-13 сабагында.) Кыргызча «ким» жана «кимдин».
4Why жана how – себептер жана жолдор
Why себепти сурайт; жооп көбүнчө Because… менен башталат (A1-29 караңыз). How ыкманы, жолду же адамдын абалын сурайт. Кыргызча «эмне үчүн / неге» жана «кантип / кандай».
5How + сын атооч же тактооч
Жаш, узундук, аралык, жыштык, баа жана көлөм жөнүндө сураш үчүн how сөзүнөн кийин сын атооч же тактооч коюңуз. Саналуучу көптүк зат атоочтор менен how many, баалар жана саналбоочу нерселер менен how much колдонуңуз (кененирээк A1-24 сабагында). Кыргызча булардын көбү «канча» менен айтылат.
6What же which? What + зат атооч
Тандоо кичинекей жана так болгондо (көбүнчө варианттар көрүнүп турат) which колдонуңуз. Тандоо ачык болгондо what колдонуңуз. Экөө тең зат атоочтун алдында келет: What time…? What colour…? What kind of…? Which bus…? Кыргызча экөө тең көбүнчө «кайсы» же «кандай».
7Аягындагы предлогдор
Суроо сөз предлог менен (with, from, for, about) келгенде, күндөлүк англис тилинде предлог аягына коюлат. Кыргызча мүчө же жандооч суроо сөздүн өзүнө жабышат: «кайдан», «ким менен», «эмне үчүн», «эмне жөнүндө».
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Канча?» → how many money. Кыргызча канча баа үчүн да («канча турат?»), саналуучу нерселер үчүн да («канча бала?»), саналбоочу нерселер үчүн да («канча акча?»), жаш үчүн да («канча жашта?») колдонулат. Англисчеде тандоо керек: how many + көптүк сан, how much + саналбоочу зат атооч же баа, how old – жаш.
2. «Эмне үчүн мынча капа?» → Why your cousin is so sad? Кыргызча 3-жакта be сыяктуу сөз жок, ал эми суроо сөз тартипти өзгөртпөйт. Ошондуктан суроо сөздөн кийин ырастоо сүйлөмдүн тартиби калып калат же is таптакыр түшүп калат. Англисчеде суроо сөздөн кийин дароо am / is / are, андан кийин ээ келет.
3. «Кайсы өлкөдөн?», «эмне жөнүндө?» → From which country…? About what…? Кыргызча мүчө жана жандооч суроо сөзгө жабышат, ошондуктан англисчеде да предлогду суроо сөз менен бирге башына коюу оңой. Мындай суроолор грамматикалык жактан мүмкүн, бирок күндөлүк англис тилинде предлог суроонун аягына кетет.
Чаташтырбаңыз
whose жана who's – Бирдей угулат. Whose ээсин сурайт; who's = who is. A1-08 караңыз.
what жана which – Ачык тандоо үчүн what; кичинекей, белгилүү топ үчүн which.
Толуктооч катары who жана ээ катары who – Бул сабакта who – толуктооч: кимдир бирөө ошол адамга же ошол адам менен бир нерсе кылат, ошондуктан do / does колдонобуз. Who ээ болгондо do / does жок. Бул башка үлгү: A2-33 караңыз.
Жазылышы жана айтылышы
- Көпчүлүк суроо сөздөр wh- менен башталат, бирок /w/ болуп угулат: what /wɒt/ (UK), /wʌt/ (US); where /weə/ (UK), /wer/ (US); when /wen/; why /waɪ/; which /wɪtʃ/. /w/ тыбышы кыргыз тилинде жок: эриндерди тегеректеп алдыга чыгарыңыз, тиштер эринге тийбейт. Аны «в» деп айтпаңыз.
- Who жана whose /h/ тыбышы менен башталат: who /huː/, whose /huːz/. Бул /h/ кыргыздын х тыбышынан жумшак, жөн гана дем. Whose менен who's таптакыр бирдей угулат.
- where менен wear бирдей угулат; көпчүлүк акценттерде which менен witch да.
- Тез сүйлөгөндө do you кыскарат: Where d'you live? /weə djə lɪv/.
- Суроо сөз менен суроолордо үн адатта аягында төмөндөйт: Where do you live? ↘. Ооба / жок суроосундагыдай үндү аягында көтөрбөңүз. Суроо сөзгө жана эң маанилүү сөзгө басым коюңуз: How old is your son?
Алтын эреже
Суроо сөздү башына коюңуз, андан кийин кадимки ооба / жок суроосун түзүңүз: Суроо сөз + Көмөкчү этиш + Ээ + негизги этиш – Where do you live? Be менен: Where are you from? Кыргызча «кайда», «канча» ортодо калса да, англисчеде алар дайыма биринчи турат. (Who же what ээ болгондо үлгү башкача: A2-33 караңыз.)
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Жетишпеген суроо сөздү жазыңыз же суроо түзүңүз.
-
do you live? — In Rome.
-
bag is this? — It's Tom's.
-
is your sister? — She's fifteen.
-
How brothers do you have?
-
How is the ticket? — Twelve pounds.
-
is the station from here? — About two kilometres.
-
Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: does / what time / start / the film
B. Мааниси
Калың шрифт менен белгиленген маалыматты сураган суроону жазыңыз же туура жоопту тандаңыз.
-
Суроону жазыңыз: I go to the gym three times a week.
-
Суроону жазыңыз: She works in a hospital.
-
Туура жоопту тандаңыз: … is your car, the red one or the white one?
-
Туура жоопту тандаңыз: … your teacher?
-
Туура жоопту тандаңыз: … do you go to work? — By train.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
Where you work?
-
What does he wants?
-
How many water do you drink?
-
Who do you live with?
D. Текстте
Диалогду толуктаңыз.
Receptionist: Good evening. 17 is your name, please?
Guest: Maria Costa.
Receptionist: And 18 are you from, Ms Costa?
Guest: From Porto.
Receptionist: Lovely. How 19 nights are you here for?
Guest: Three. 20 time is breakfast?
Receptionist: From seven to ten. And 21 car is that outside, the blue one?
Guest: It's my car. Is that OK?
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче суроолорду жазыңыз.
-
Жаңы досуңузга үч суроо жазыңыз: бирөөсү Where менен, бирөөсү How often менен, бирөөсү What kind of менен.
-
Үй-бүлөңүздөгү бир адам жөнүндө эки суроо жазып, аларга жооп бериңиз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does кыргызча – тануу жана суроо "Does your sister speak French?" "No, she ."
-
A1-15 Always, usually, never кыргызча: англисче «канча жолу?» деп кантип айтабыз Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: you / late / are / always / ?
-
A1-14 Have жана Have Got кыргызча: «Менин … бар» англисче кантип айтылат? you got a pen?
Жооптор
A. Түзүлүшү
- Where
- Whose
- How old
- many
- much
- How far
- What time does the film start?
B. Мааниси
- How often do you go to the gym?
- Where does she work?
- Which
- Who's
- How
C. Катаны табыңыз
- Where do you work?
- What does he want?
- How much water do you drink?
- ✓ Who do you live with?
D. Текстте
- What
- where
- many
- What
- whose
E. Сиздин кезегиңиз
- Where do you work? How often do you go out? What kind of films do you like?
- How old is your brother? He's 30. Where does he live? In Madrid.
F. Аралаш кайталоо
- doesn't / does not
- Are you always late?
- Have
