SlowingoГрамматика
A1 21 / 32

At, on, in кыргызча: убакыт предлогдору – at six, on Monday, in June

At, On, In: Time

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз бир нерсе качан болорун at (саат), on (күндөр жана даталар) жана in (айлар, жылдар, мезгилдер, күндүн бөлүктөрү) менен айта аласыз жана предлог таптакыр керек эмес учурларды билесиз (next week, every day, tomorrow).

Негизги ой

Предлог – байланышты көрсөткөн кичинекей сөз; бул жерде – окуя менен убакыттын ортосундагы байланышты. Англис тилинде үчөө колдонулат: at, on, in. Тандоо убакыттын көлөмүнө жараша болот.

Убакыт пирамидасын элестетиңиз. Анын тар чокусунда эң кичинекей убакыт: саатта так бир чекит – at six o'clock. Ортосунда бир күн, күндөлүгүңүздүн бир барагы – on Monday, on 3 May. Кенен түбүндө көп күндү камтыган чоң мезгилдер – in June, in 2030, in winter.

Демек: at = чекит, on = күн, in = узунураак мезгил. Бир нече туруктуу тизмек бул эрежеге баш ийбейт (at night, at the weekend), аларды бүтүн бойдон жаттаңыз.

Ал эми убакыт сөзү өзү эле «көрсөтүп» турса – this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday – предлог таптакыр кереги жок.

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргызча убакытты көбүнчө бир эле жатыш жөндөмөнүн мүчөсү менен айтабыз: «саат алтыда», «июнда», «кышында», «дүйшөмбүдө». Англисчеде бул бир мүчөнүн ордунда үч сөз турат, ошондуктан ар бир жолу тандоо керек: at, on же in. Мүчө сөздүн аягына жалганат, ал эми предлог сөздүн алдында турат. Эң көп ката «кийинки жумада», «ушул жайда» сыяктуу сөздөрдө чыгат: кыргызча мүчө бар, англисчеде next, this, last, every менен предлог колдонулбайт. Бирок кээде кыргыз тили жардам берет: «ар ишемби сайын», «бүгүн», «эртең», «кечээ» деген сөздөргө мүчө жалганбайт, англисчеде да предлог жок. Дагы бир айырма: кыргызча «2030-жылы», «июль айында» деп жыл, ай сөздөрүн кошобуз; англисчеде алар айтылбайт: in 2030, in July.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
саат бирдеat one o'clock-де → at (саат = чекит)
шейшемби күнүon Tuesdayкүн → on
июндаin Juneай → in
2030-жылыin 2030кыргызча «жылы»; англисче in, year жок
кышындаin winterмезгил → in
эртең мененin the morningкыргызча туруктуу тизмек, мүчөсүз; англисче in the
түндөat nightтуруктуу тизмек: at night
бейшемби күнү эртең мененon Thursday morningкүн кошулса → on
кийинки дүйшөмбүдөnext Mondayкыргызча -дө бар; англисче предлог жок
ар ишемби сайынevery SaturdayБул жерде да ушундай: мүчө жок, предлог жок
эртең кечиндеtomorrow eveningБул жерде да ушундай: «эртең» – предлогсуз

Кыскасы: кыргызча -да бирөө, англисче үчөө: чекит → at, күн → on, чоң мезгил → in. next, this, last, every, today, tomorrow, yesterday алдында – предлог жок, кыргызча «кийинки жумада» десек да.

Түзүлүшү

At, on, in

ПредлогЭмне менен колдонулатМисалдар
atсаатat 7:30, at six o'clock, at midnight, at noon
atтуруктуу тизмектерat night, at lunchtime, at the moment, at Christmas, at the weekend (UK)
onжуманын күндөрүon Monday, on Fridays
onдаталар жана өзгөчө күндөрon 5 May, on my birthday, on New Year's Day
onкүн + күндүн бөлүгүon Monday morning, on Friday night
onthe weekend (US)on the weekend, on weekends
inкүндүн бөлүктөрүin the morning, in the afternoon, in the evening
inайларin July
inжылдар жана он жылдыктарin 2030, in the 1990s
inмезгилдерin summer / in the summer

Предлогсуз

СөзМисалдар
this / next / lastthis morning, next week, last year
everyevery day, every Sunday
today / tomorrow / yesterdaytoday, tomorrow afternoon, yesterday morning

last жана yesterday сөздөрүн A1-26 сабагында өткөн чак менен көп колдоносуз.

Колдонулушу

1At – так убакыт жана туруктуу тизмектер

Саат жана бир нече туруктуу тизмек үчүн at колдонуңуз. Саатты айтуу жөнүндө A1-19 караңыз. Кыргызча мындай учурда «-да / -де / -та / -те» дейбиз: «саат бирде», «түн ортосунда».

The meeting starts at 9:30.
Жолугушуу саат 9:30да башталат.
«-да» → at
I go to bed at midnight.
Мен түн ортосунда жатам.
midnight → at
We have lunch at one o'clock.
Биз түшкү тамакты саат бирде ичебиз.
My street is very quiet at night.
Түнкүсүн биздин көчө абдан тынч.
туруктуу тизмек: at night
I see my whole family at Christmas.
Рождество майрамында бүт үй-бүлөмдү көрөм.
майрам мезгили → at
She's busy at the moment.
Ал азыр бош эмес.
«азыр» → at the moment

2On – күндөр жана даталар

Жуманын күндөрү, даталар жана өзгөчө күндөр үчүн on колдонуңуз. Көптүк сандагы күн (on Fridays) «ар жума сайын» дегенди билдирет. Кыргызча көбүнчө «… күнү» же «-да» дейбиз.

I have a yoga class on Tuesday.
Шейшемби күнү йога сабагым бар.
«күнү» → on
The shop is closed on Sundays.
Дүкөн жекшемби күндөрү жабык.
ар жекшемби
Her birthday is on 14 March.
Анын туулган күнү он төртүнчү мартта.
«on the fourteenth of March» деп айтылат
We always have a party on New Year's Eve.
Жаңы жыл түнү дайыма кече өткөрөбүз.
What do you do on your birthday?
Туулган күнүңүздө эмне кыласыз?
кыргызча «-дө»; англисче on

3In – айлар, жылдар, мезгилдер жана күндүн бөлүктөрү

Узунураак мезгилдер үчүн in колдонуңуз: айлар, жылдар, он жылдыктар, мезгилдер жана күндүн бөлүктөрү. Кыргызча «июнда», «кышында», «2030-жылы», ал эми күндүн бөлүктөрү мүчөсүз: «эртең менен», «түштөн кийин».

My exams are in June.
Менин сынактарым июнда.
«-да» → in
The new stadium opens in 2030.
Жаңы стадион 2030-жылы ачылат.
кыргызча «жылы»; англисче in, year жок
It snows a lot here in winter.
Бул жерде кышында кар көп жаайт.
кыргызча ээ «кар»; англисче it snows
I drink coffee in the morning and tea in the afternoon.
Эртең менен кофе, түштөн кийин чай ичем.
кыргызча мүчөсүз; англисче in the
This song is from the 1980s.
Бул ыр 1980-жылдардыкы.
он жылдыктар: in the 1980s, from the 1980s

4The weekend – UK жана US

Британ англисчесинде адатта at the weekend, америка англисчесинде on the weekend дейбиз. Экөө тең өз түрүндө туура.

What do you do at the weekend?
Дем алыш күндөрү эмне кыласыз?
UK
What do you do on the weekend?
Дем алыш күндөрү эмне кыласыз?
US
We often go hiking on weekends.
Дем алыш күндөрү көп учурда тоого жөө чыгабыз.
US; go hiking: туруктуу тизмек, A1-22 караңыз

5this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday менен предлог жок

Бул сөздөр кайсы убакытты айтып жатканыңызды өзү эле көрсөтөт, ошондуктан at / on / in кереги жок. Кыргызча «ар … сайын», «бүгүн», «эртең» мүчөсүз айтылат, бирок «ушул жумада», «кийинки айда» деп мүчө жалгайбыз – англисчеде мындай учурда да предлог жок.

I'm busy this afternoon.
Бүгүн түштөн кийин бош эмесмин.
this → предлог жок
My new job starts next Monday.
Жаңы жумушум кийинки дүйшөмбүдө башталат.
кыргызча «-дө»; англисче next, предлог жок
She goes swimming every Saturday.
Ал ар ишемби сайын сууда сүзгөнү барат.
go swimming: туруктуу тизмек, A1-22 караңыз
Are you free tomorrow evening?
Эртең кечинде бошсузбу?
tomorrow → предлог жок
Let's meet this weekend.
Ушул дем алыш күндөрү жолугалы.
кыргызча «ушул»; англисче this, предлог жок

6In the morning жана on Monday morning

In the morning / afternoon / evening – жалпы маани. Күн кошулса, күн чечет: on Monday morning, on Friday evening.

I study in the evening.
Мен кечинде окуйм.
жалпы → in
I have an interview on Thursday morning.
Бейшемби күнү эртең менен аңгемелешүүм бар.
күн кошулду → on
The flight leaves on Sunday afternoon.
Учак жекшемби күнү түштөн кийин учат.
күн + күндүн бөлүгү → on

Көп кездешкен каталар

❌The class is in Monday.
✅The class is on Monday.
Күндөр on менен колдонулат.
❌I get up at the morning.
✅I get up in the morning.
Күндүн бөлүктөрү in менен колдонулат.
❌She works in night.
✅She works at night.
Туруктуу тизмек: at night.
❌The concert is in Saturday evening.
✅The concert is on Saturday evening.
Күн + күндүн бөлүгү → on.
❌I'm on holiday in next week.
✅I'm on holiday next week.
next менен предлог жок. (on holiday (UK) = on vacation (US))
❌We go there at every summer.
✅We go there every summer.
every менен предлог жок.
❌The museum opens at 2030.
✅The museum opens in 2030.
Жылдар in менен колдонулат.
❌The party is at Friday.
✅The party is on Friday.
Күндөр on менен колдонулат.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Кийинки айда» → in next month. Кыргызча «кийинки айда», «ушул жайда», «өткөн жумада» деп убакыт сөзүнө жатыш жөндөмөнүн мүчөсүн жалгайбыз. Ошондуктан англисчеде next, this, last алдына in же on коюп коюу оңой. Бул сөздөр убакытты өзү көрсөтөт: предлог кереги жок.

❌My sister's family moves to their new house in Asanbay in next month, so we can all help them on next Saturday.
✅My sister's family moves to their new house in Asanbay next month, so we can all help them next Saturday.
next менен предлог жок
❌In this summer my uncle takes tourists on horses to Song-Kul every week.
✅This summer my uncle takes tourists on horses to Song-Kul every week.
this менен предлог жок

2. «2028-жылы», «май айында» → in 2028 year, in May month. Кыргызча жылдан кийин «жылы», айдан кийин көп учурда «айында» деген сөздү кошобуз. Англисчеде year жана month сөздөрү бул жерде айтылбайт: жөн гана in + жыл же ай.

❌The new road to Issyk-Kul opens in 2028 year, and the first buses on it start in May month.
✅The new road to Issyk-Kul opens in 2028, and the first buses on it start in May.
year жана month жок
❌Our grandparents always come to Bishkek from Talas in October month, after the apple harvest.
✅Our grandparents always come to Bishkek from Talas in October, after the apple harvest.
in + ай, month жок

3. «Жекшембиде» → in Sunday. Кыргызча күнгө да, айга да бир эле -да / -де мүчөсү жалганат: «жекшембиде», «июнда». Ошондуктан англисчеде да күн менен in колдонулат. Англисчеде күн жана дата үчүн дайыма on, күнгө күндүн бөлүгү кошулса да.

❌The animal bazaar outside Tokmok starts very early in Sunday, so my uncle leaves home at four.
✅The animal bazaar outside Tokmok starts very early on Sunday, so my uncle leaves home at four. же The animal bazaar outside Tokmok starts very early on Sundays, so my uncle leaves home at four.
күн → on
❌My flight home from Istanbul lands at Manas in Friday night, so please don't plan anything.
✅My flight home from Istanbul lands at Manas on Friday night, so please don't plan anything.
күн + күндүн бөлүгү → on

4. «Түндө иштейт» → works in the night. Кыргызча «түндө» деп -дө мүчөсүн колдонобуз, ал in сыяктуу сезилет. Англисчеде дайыма боло турган нерсе үчүн туруктуу тизмек at night колдонулат. In the night грамматикалык жактан туура, бирок «бир түндүн ичинде, бир маалда» деген маанини берет.

⚠️(Атаңыздын жумушу жөнүндө айтып жатасыз.) My father is a taxi driver at Manas Airport, so he usually works in the night and sleeps until lunch.
✅My father is a taxi driver at Manas Airport, so he usually works at night and sleeps until lunch.
Грамматикалык жактан туура, бирок in the night бир түндүн ичиндеги бир маалды билдирет; адат үчүн at night.

Чаташтырбаңыз

at night жана in the night – At night = жалпысынан түнкүсүн; in the night = бир түндүн ичинде, кайсы бир маалда.

I can't sleep at night.
Түнкүсүн уктай албайм.
адатта
The baby wakes up in the night.
Ымыркай түн ичинде ойгонуп кетет.
түндүн кайсы бир маалында

in the morning жана on Monday morning – күндүн жалпы бөлүгү → in; белгилүү бир күн → on.

I run in the morning.
Мен эртең менен чуркайм.
I have a race on Sunday morning.
Жекшемби күнү эртең менен жарышым бар.

at the weekend (UK) жана on the weekend (US) – мааниси бирдей, англис тилинин түрү башка. Бирин тандап, ошону колдонуңуз.

See you at the weekend!
Дем алыш күндөрү көрүшөбүз!
UK
See you on the weekend!
Дем алыш күндөрү көрүшөбүз!
US

Жазылышы жана айтылышы

  • Предлогдор адатта басымсыз айтылат, басым убакыт сөзүнө түшөт: at six, on Monday, in June.
  • at адатта алсыз: /ət/ – at six /ət sɪks/. Кыргыз тилинде мындай алсыз үндүү жок, ошондуктан at сөзүн /æt/ деп күчтүү айтпаңыз. in /ɪn/ жана on /ɒn/ (UK), /ɑːn/ (US) кыска калат.
  • Байланыштыруу: at eight /ət‿eɪt/ бир сөздөй угулат; on April да бир сөздөй, on менен April ортосунда тыным жок.
  • Күндөр жана айлар дайыма баш тамга менен башталат: on Monday, in July. Мезгилдер андай эмес: in summer.
  • weekend /ˌwiːkˈend/ (UK) – көбүнчө басым end бөлүгүндө; /ˈwiːkend/ (US) – басым week бөлүгүндө. /w/ тыбышын «в» деп айтпаңыз: эриндерди тегеректеңиз.

Алтын эреже

at – чекит (саат), on – күн (күндөр, даталар), in – узунураак мезгил (айлар, жылдар, мезгилдер, күндүн бөлүктөрү) – жана at night сыяктуу бир нече туруктуу тизмек. this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday алдында предлог жок. Кыргызча -да бир болсо да, англисчеде ар бир жолу тандаңыз.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

at, on же in жазыңыз.

  1. The film starts 8 pm.
  2. My sister's wedding is 2027.
  3. We have English Wednesdays.
  4. It's very hot here August.
  5. I read the evening.
  6. My dad works night.
  7. Let's meet Friday afternoon.

B. Мааниси

Туура жоопту тандаңыз.

  1. Туура жоопту тандаңыз: I relax … the weekend. (UK)
  2. Туура жоопту тандаңыз: The trees are green … spring.
  3. Туура жоопту тандаңыз: The baby often wakes up … the night.
  4. Туура жоопту тандаңыз: See you …!

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. See you on next week!
  2. I go to the gym in every morning.
  3. Her birthday is in 2 April.
  4. The shop opens at nine on Saturdays.

D. Текстте

Билдирүүнү толуктаңыз.

A message to a friend
Hi Jo! Are you free 16 Saturday? There's a market in the old town. It opens 17 10 am, and it's only here 18 summer. Let's go 19 the morning — it's very hot 20 the afternoon. Or are you free 21 Sunday morning? Let me know!

E. Сиздин кезегиңиз

Өзүңүздүн жумаңыз жана пландарыңыз жөнүндө англисче жазыңыз.

  1. Жумаңыз жөнүндө at, on жана in менен үч сүйлөм жазыңыз.
  2. next же this менен эки план жазыңыз (предлогсуз).

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. A1-19 Англисче убакыт, күндөр жана даталар кыргызча: What time is it? the fifth of May
    Убакытты салттуу жол менен жазыңыз: 10:45
  2. A1-15 Always, usually, never кыргызча: англисче «канча жолу?» деп кантип айтабыз
    Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: at the weekend / never / I / work
  3. A1-18 Буйрук ыңгайы, Let's жана сунуштар кыргызча: Don't, How about, Why don't we
    (not / be) late tomorrow!
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. at
  2. in
  3. on
  4. in
  5. in
  6. at
  7. on

B. Мааниси

  1. at
  2. in
  3. in
  4. next Tuesday

C. Катаны табыңыз

  1. See you next week!
  2. I go to the gym every morning.
  3. Her birthday is on 2 April.
  4. ✓ The shop opens at nine on Saturdays.

D. Текстте

  1. on
  2. at
  3. in
  4. in
  5. in
  6. on

E. Сиздин кезегиңиз

  1. I get up at seven. I go swimming on Tuesdays. I read in the evening.
  2. I'm free this evening. My course starts next month.

F. Аралаш кайталоо

  1. a quarter to eleven / quarter to eleven
  2. I never work at the weekend. / At the weekend I never work.
  3. Don't be / Do not be
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play