At, on, in кыргызча: убакыт предлогдору – at six, on Monday, in June
At, On, In: Time
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз бир нерсе качан болорун at (саат), on (күндөр жана даталар) жана in (айлар, жылдар, мезгилдер, күндүн бөлүктөрү) менен айта аласыз жана предлог таптакыр керек эмес учурларды билесиз (next week, every day, tomorrow).
Негизги ой
Предлог – байланышты көрсөткөн кичинекей сөз; бул жерде – окуя менен убакыттын ортосундагы байланышты. Англис тилинде үчөө колдонулат: at, on, in. Тандоо убакыттын көлөмүнө жараша болот.
Убакыт пирамидасын элестетиңиз. Анын тар чокусунда эң кичинекей убакыт: саатта так бир чекит – at six o'clock. Ортосунда бир күн, күндөлүгүңүздүн бир барагы – on Monday, on 3 May. Кенен түбүндө көп күндү камтыган чоң мезгилдер – in June, in 2030, in winter.
Демек: at = чекит, on = күн, in = узунураак мезгил. Бир нече туруктуу тизмек бул эрежеге баш ийбейт (at night, at the weekend), аларды бүтүн бойдон жаттаңыз.
Ал эми убакыт сөзү өзү эле «көрсөтүп» турса – this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday – предлог таптакыр кереги жок.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча убакытты көбүнчө бир эле жатыш жөндөмөнүн мүчөсү менен айтабыз: «саат алтыда», «июнда», «кышында», «дүйшөмбүдө». Англисчеде бул бир мүчөнүн ордунда үч сөз турат, ошондуктан ар бир жолу тандоо керек: at, on же in. Мүчө сөздүн аягына жалганат, ал эми предлог сөздүн алдында турат. Эң көп ката «кийинки жумада», «ушул жайда» сыяктуу сөздөрдө чыгат: кыргызча мүчө бар, англисчеде next, this, last, every менен предлог колдонулбайт. Бирок кээде кыргыз тили жардам берет: «ар ишемби сайын», «бүгүн», «эртең», «кечээ» деген сөздөргө мүчө жалганбайт, англисчеде да предлог жок. Дагы бир айырма: кыргызча «2030-жылы», «июль айында» деп жыл, ай сөздөрүн кошобуз; англисчеде алар айтылбайт: in 2030, in July.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| саат бирде | at one o'clock | -де → at (саат = чекит) |
| шейшемби күнү | on Tuesday | күн → on |
| июнда | in June | ай → in |
| 2030-жылы | in 2030 | кыргызча «жылы»; англисче in, year жок |
| кышында | in winter | мезгил → in |
| эртең менен | in the morning | кыргызча туруктуу тизмек, мүчөсүз; англисче in the |
| түндө | at night | туруктуу тизмек: at night |
| бейшемби күнү эртең менен | on Thursday morning | күн кошулса → on |
| кийинки дүйшөмбүдө | next Monday | кыргызча -дө бар; англисче предлог жок |
| ар ишемби сайын | every Saturday | Бул жерде да ушундай: мүчө жок, предлог жок |
| эртең кечинде | tomorrow evening | Бул жерде да ушундай: «эртең» – предлогсуз |
Кыскасы: кыргызча -да бирөө, англисче үчөө: чекит → at, күн → on, чоң мезгил → in. next, this, last, every, today, tomorrow, yesterday алдында – предлог жок, кыргызча «кийинки жумада» десек да.
Түзүлүшү
At, on, in
| Предлог | Эмне менен колдонулат | Мисалдар |
|---|---|---|
| at | саат | at 7:30, at six o'clock, at midnight, at noon |
| at | туруктуу тизмектер | at night, at lunchtime, at the moment, at Christmas, at the weekend (UK) |
| on | жуманын күндөрү | on Monday, on Fridays |
| on | даталар жана өзгөчө күндөр | on 5 May, on my birthday, on New Year's Day |
| on | күн + күндүн бөлүгү | on Monday morning, on Friday night |
| on | the weekend (US) | on the weekend, on weekends |
| in | күндүн бөлүктөрү | in the morning, in the afternoon, in the evening |
| in | айлар | in July |
| in | жылдар жана он жылдыктар | in 2030, in the 1990s |
| in | мезгилдер | in summer / in the summer |
Предлогсуз
| Сөз | Мисалдар |
|---|---|
| this / next / last | this morning, next week, last year |
| every | every day, every Sunday |
| today / tomorrow / yesterday | today, tomorrow afternoon, yesterday morning |
last жана yesterday сөздөрүн A1-26 сабагында өткөн чак менен көп колдоносуз.
Колдонулушу
1At – так убакыт жана туруктуу тизмектер
Саат жана бир нече туруктуу тизмек үчүн at колдонуңуз. Саатты айтуу жөнүндө A1-19 караңыз. Кыргызча мындай учурда «-да / -де / -та / -те» дейбиз: «саат бирде», «түн ортосунда».
2On – күндөр жана даталар
Жуманын күндөрү, даталар жана өзгөчө күндөр үчүн on колдонуңуз. Көптүк сандагы күн (on Fridays) «ар жума сайын» дегенди билдирет. Кыргызча көбүнчө «… күнү» же «-да» дейбиз.
3In – айлар, жылдар, мезгилдер жана күндүн бөлүктөрү
Узунураак мезгилдер үчүн in колдонуңуз: айлар, жылдар, он жылдыктар, мезгилдер жана күндүн бөлүктөрү. Кыргызча «июнда», «кышында», «2030-жылы», ал эми күндүн бөлүктөрү мүчөсүз: «эртең менен», «түштөн кийин».
4The weekend – UK жана US
Британ англисчесинде адатта at the weekend, америка англисчесинде on the weekend дейбиз. Экөө тең өз түрүндө туура.
5this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday менен предлог жок
Бул сөздөр кайсы убакытты айтып жатканыңызды өзү эле көрсөтөт, ошондуктан at / on / in кереги жок. Кыргызча «ар … сайын», «бүгүн», «эртең» мүчөсүз айтылат, бирок «ушул жумада», «кийинки айда» деп мүчө жалгайбыз – англисчеде мындай учурда да предлог жок.
6In the morning жана on Monday morning
In the morning / afternoon / evening – жалпы маани. Күн кошулса, күн чечет: on Monday morning, on Friday evening.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Кийинки айда» → in next month. Кыргызча «кийинки айда», «ушул жайда», «өткөн жумада» деп убакыт сөзүнө жатыш жөндөмөнүн мүчөсүн жалгайбыз. Ошондуктан англисчеде next, this, last алдына in же on коюп коюу оңой. Бул сөздөр убакытты өзү көрсөтөт: предлог кереги жок.
2. «2028-жылы», «май айында» → in 2028 year, in May month. Кыргызча жылдан кийин «жылы», айдан кийин көп учурда «айында» деген сөздү кошобуз. Англисчеде year жана month сөздөрү бул жерде айтылбайт: жөн гана in + жыл же ай.
3. «Жекшембиде» → in Sunday. Кыргызча күнгө да, айга да бир эле -да / -де мүчөсү жалганат: «жекшембиде», «июнда». Ошондуктан англисчеде да күн менен in колдонулат. Англисчеде күн жана дата үчүн дайыма on, күнгө күндүн бөлүгү кошулса да.
4. «Түндө иштейт» → works in the night. Кыргызча «түндө» деп -дө мүчөсүн колдонобуз, ал in сыяктуу сезилет. Англисчеде дайыма боло турган нерсе үчүн туруктуу тизмек at night колдонулат. In the night грамматикалык жактан туура, бирок «бир түндүн ичинде, бир маалда» деген маанини берет.
Чаташтырбаңыз
at night жана in the night – At night = жалпысынан түнкүсүн; in the night = бир түндүн ичинде, кайсы бир маалда.
in the morning жана on Monday morning – күндүн жалпы бөлүгү → in; белгилүү бир күн → on.
at the weekend (UK) жана on the weekend (US) – мааниси бирдей, англис тилинин түрү башка. Бирин тандап, ошону колдонуңуз.
Жазылышы жана айтылышы
- Предлогдор адатта басымсыз айтылат, басым убакыт сөзүнө түшөт: at six, on Monday, in June.
- at адатта алсыз: /ət/ – at six /ət sɪks/. Кыргыз тилинде мындай алсыз үндүү жок, ошондуктан at сөзүн /æt/ деп күчтүү айтпаңыз. in /ɪn/ жана on /ɒn/ (UK), /ɑːn/ (US) кыска калат.
- Байланыштыруу: at eight /ət‿eɪt/ бир сөздөй угулат; on April да бир сөздөй, on менен April ортосунда тыным жок.
- Күндөр жана айлар дайыма баш тамга менен башталат: on Monday, in July. Мезгилдер андай эмес: in summer.
- weekend /ˌwiːkˈend/ (UK) – көбүнчө басым end бөлүгүндө; /ˈwiːkend/ (US) – басым week бөлүгүндө. /w/ тыбышын «в» деп айтпаңыз: эриндерди тегеректеңиз.
Алтын эреже
at – чекит (саат), on – күн (күндөр, даталар), in – узунураак мезгил (айлар, жылдар, мезгилдер, күндүн бөлүктөрү) – жана at night сыяктуу бир нече туруктуу тизмек. this, next, last, every, today, tomorrow, yesterday алдында предлог жок. Кыргызча -да бир болсо да, англисчеде ар бир жолу тандаңыз.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
at, on же in жазыңыз.
-
The film starts 8 pm.
-
My sister's wedding is 2027.
-
We have English Wednesdays.
-
It's very hot here August.
-
I read the evening.
-
My dad works night.
-
Let's meet Friday afternoon.
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: I relax … the weekend. (UK)
-
Туура жоопту тандаңыз: The trees are green … spring.
-
Туура жоопту тандаңыз: The baby often wakes up … the night.
-
Туура жоопту тандаңыз: See you …!
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
See you on next week!
-
I go to the gym in every morning.
-
Her birthday is in 2 April.
-
The shop opens at nine on Saturdays.
D. Текстте
Билдирүүнү толуктаңыз.
Hi Jo! Are you free 16 Saturday? There's a market in the old town. It opens 17 10 am, and it's only here 18 summer. Let's go 19 the morning — it's very hot 20 the afternoon. Or are you free 21 Sunday morning? Let me know!
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүздүн жумаңыз жана пландарыңыз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Жумаңыз жөнүндө at, on жана in менен үч сүйлөм жазыңыз.
-
next же this менен эки план жазыңыз (предлогсуз).
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-19 Англисче убакыт, күндөр жана даталар кыргызча: What time is it? the fifth of May Убакытты салттуу жол менен жазыңыз: 10:45
-
A1-15 Always, usually, never кыргызча: англисче «канча жолу?» деп кантип айтабыз Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: at the weekend / never / I / work
-
A1-18 Буйрук ыңгайы, Let's жана сунуштар кыргызча: Don't, How about, Why don't we (not / be) late tomorrow!
Жооптор
A. Түзүлүшү
- at
- in
- on
- in
- in
- at
- on
B. Мааниси
- at
- in
- in
- next Tuesday
C. Катаны табыңыз
- See you next week!
- I go to the gym every morning.
- Her birthday is on 2 April.
- ✓ The shop opens at nine on Saturdays.
D. Текстте
- on
- at
- in
- in
- in
- on
E. Сиздин кезегиңиз
- I get up at seven. I go swimming on Tuesdays. I read in the evening.
- I'm free this evening. My course starts next month.
F. Аралаш кайталоо
- a quarter to eleven / quarter to eleven
- I never work at the weekend. / At the weekend I never work.
- Don't be / Do not be
