Буйрук ыңгайы, Let's жана сунуштар кыргызча: Don't, How about, Why don't we
Imperatives, Let's and Suggestions
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз көрсөтмө, жол көрсөтүү жана эскертүү бере аласыз (Turn left. Don't touch that!), адамдарды чакыра аласыз (Come in!), аларды please менен жумшарта аласыз жана Let's, How about…?, What about…?, Why don't we…? менен сунуш айта аласыз.
Негизги ой
Кээде сиз дүйнөнү сүрөттөгүңүз келбейт – аны өзгөрткүңүз келет. Кимдир бирөө бир нерсе кылышын каалайсыз: Sit down. Open the window. Be careful. Бул үчүн англисче буйрук ыңгайы (imperative) колдонулат: сүйлөмдүн башында этиштин негизги формасы, ээ жок.
Эмне үчүн ээ жок? Анткени ал түшүнүктүү: бул – угуп жаткан сиз. Аракет баскычын элестетиңиз: үстүнө иш жазылган баскыч – Stop. Wait. Go. Сиз баскычты басасыз, угуучу ошол ишти аткарат.
«Кылба» деш үчүн алдына Don't коюңуз: Don't go. Өзүңүздү да кошкуңуз келсе – сиз жана мен бирге – Let's колдонуңуз: Let's go. Жумшагыраак ой үчүн суроо бериңиз: How about a coffee? Why don't we go out?
Буйрук сүйлөм түз угулушу мүмкүн, ошондуктан please, жылуу үн жана кырдаал абдан маанилүү.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча да буйрук ыңгайында этиштин уңгусу колдонулат жана ээ айтылбайт: «Отур», «Кел», «Эшикти ач». Бул жерде да ушундай: англисче Sit down, Come in. Айырма – формаларда. Кыргызча сыпайылык жана сан мүчө менен көрүнөт: «отур / отуруңуз / отургула / отуруңуздар». Англисчеде форма бирөө гана, сыпайылыкты please жана үн берет. Тануу кыргызча этиштин ичинде: «отурба», «тийбе»; англисчеде өзүнчө Don't коюлат. «Кечикпе», «толкунданба» сыяктуу кыргыз этиштеринин ордуна англисчеде Don't be + сын атооч келет. Биргелешкен сунуш кыргызча -алы / -ели / -йлы мүчөсү менен айтылат («баралы», «тамактаналы»); бул мүчө «биз» дегенди өзүндө камтыйт, ал эми англисчеде Let's сөзүнүн өзүндө us бар, ошондуктан we кошулбайт.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Суроолорду кылдат окуңуз. | Read the questions carefully. | Бул жерде да ушундай: ээ жок; кыргызча -ңуз сыпайылык, англисче форма бирдей |
| Бул баскычты баспа. | Don't press this button. | кыргызча тануу -па этиште; англисче Don't алдында |
| Абайлаңыз! Пол нымдуу. | Be careful! The floor is wet. | кыргызча этиш; англисче be + сын атооч |
| Кечикпе! | Don't be late! | «кечигүү» этиш; англисче Don't be + late |
| Тыныгуу алалы. | Let's take a break. | -алы = «биз» + сунуш → Let's + негизги форма, we жок |
| Акча жөнүндө талашпайлы. | Let's not argue about money. | кыргызча тануу этиште; англисче Let's not |
| Сейилдесек кандай? | How about a walk? | «-сак кандай?» → How about + зат атооч же -ing |
| Саат алтыда жолукпайлыбы? | Why don't we meet at six? | Бул жерде да ушундай: тануу формадагы суроо = сунуш |
| Кофе ала бериңиз. | Please help yourself to coffee. | туруктуу тизмек; кыргызча «ала бериңиз» |
Кыскасы: буйрук сүйлөм эки тилде тең этиштен башталат жана ээ жок. Бирок «-ба», «-алы», «-сак кандай?» мүчөлөрүнүн ордуна англисчеде өзүнчө сөздөр турат: Don't, Let's, How about. Сыпайылык мүчөдө эмес, please жана үндө.
Түзүлүшү
Буйрук ыңгайы
| Үлгү | Мисал | |
|---|---|---|
| Ырастоо | негизги форма + … | Open the door. |
| Тануу | Don't + негизги форма + … | Don't open the door. |
| be менен | Be / Don't be + сын атооч | Be quiet. Don't be late. |
| Жумшагыраак | Please + буйрук / буйрук + please | Please sit down. / Sit down, please. |
| Always / never | Always / Never + негизги форма | Always say thank you. Never tell anyone. |
- Форма бир адам үчүн да, көп адам үчүн да бирдей: Sit down, Tom. / Sit down, everyone.
- Do not – толук форма, белгилерде жана расмий эрежелерде колдонулат: Do not enter.
Let's (= let us)
| Үлгү | Мисал | |
|---|---|---|
| Сунуш | Let's + негизги форма | Let's eat out tonight. |
| Тануу | Let's not + негизги форма | Let's not wait. |
Башка сунуштар
| Үлгү | Мисал |
|---|---|
| How about / What about + зат атооч? | How about a coffee? |
| How about / What about + -ing формасы? | What about going to the beach? |
| Why don't we + негизги форма? | Why don't we take a taxi? |
-ing формасы (going, taking) толугу менен A1-22 сабагында үйрөтүлөт; бул жерде аны How about / What about сөздөрүнөн кийин гана жаттап алыңыз.
Сунушка жооп берүү
| Ооба | Жок |
|---|---|
| Good idea! / OK. / Sure. / Yes, let's. / Why not? | Sorry, I can't. / I'm not sure. / Maybe another time. |
Колдонулушу
1Көрсөтмөлөр
Кадам-кадам көрсөтмөлөр үчүн буйрук ыңгайын колдонуңуз: рецепттер, тиркемелер, машиналар, сынактар, класс. Кыргызча мындай көрсөтмөлөрдө көбүнчө сыпайы -ңыз формасы колдонулат («басыңыз», «кошуңуз»), англисчеде болсо форма жөнөкөй.
2Жол көрсөтүү
Бир жерге кантип жетүүнү айтуу үчүн буйрук ыңгайын колдонуңуз.
3Эскертүүлөр жана кеңештер
Адамдарды эскертүү үчүн буйрук ыңгайын колдонуңуз – көбүнчө кыска жана катуу. Always / Never + буйрук күчтүү жалпы кеңеш берет. Кыргызча «абайла», «кечикпе» сыяктуу этиштердин ордуна англисчеде көп учурда be / don't be + сын атооч келет.
4Чакыруулар жана сунуштар
Жылуу үн менен айтылса, буйрук ыңгайы орой эмес, тескерисинче, жагымдуу жана меймандос угулат. Бул жерде да ушундай: кыргызча «Төргө өтүңүз!», «Чай ичиңиз!».
5Let's жана Let's not
Бир нерсени бирге кылууну (сиз + мен) сунуштоо үчүн Let's колдонуңуз. Let's not бир нерсени кылбоону сунуштайт. Кыргызча -алы / -ели / -йлы («баралы», «келели»; оозеки кепте «кеттик» деп да айтабыз) жана тануусу «-байлы».
6How about…? What about…? Why don't we…?
Бул суроолор сунушту жумшагыраак жана ачык кылат. How about / What about сөздөрүнөн кийин зат атооч же -ing формасы келет. Why don't we сөзүнөн кийин негизги форма. Кыргызча «-сак кандай?», «-байлыбы?».
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Бербегиле» → Not feed. Кыргызча буйрук сүйлөмдүн тануусу этиштин ичиндеги -ба / -бе / -па / -пе мүчөсү: «ичпе», «бербегиле», «тийбеңиз». Англисчеде этишке тануу мүчөсү жалганбайт, ошондуктан этиштин алдына жөн гана not же no коюп коюу оңой. Англисче тануу буйрук дайыма Don't менен башталат.
2. «Толкунданба» → Don't nervous. Кыргызча көп абалдар этиш менен айтылат: «толкунданба», «коркпо», «ачууланба» сыяктуу. Англисчеде алардын ордунда сын атооч турат (nervous, afraid, angry), ошондуктан be керек: Don't be + сын атооч.
3. «Баралы» → Let's we go. Кыргызча -алы / -йлы мүчөсү «биз» дегенди өзүндө камтыйт, бирок көп учурда «биз» деп кошо айтабыз: «Келгиле, биз эртерээк чыгалы». Англисчеде Let's = let us, демек «биз» мурунтан эле бар, we кошулбайт. Тануу формасында кыргызча «-байлы» этиштин ичинде болгондуктан, Let's don't да пайда болот; стандарттуу форма – Let's not.
4. «Барсак кандай?» → How about try…? Кыргызча «-сак кандай?» деп, этишке шарт мүчөсүн жалгайбыз. Англисчеде How about / What about сөздөрүнөн кийин этиштин негизги формасы эмес, -ing формасы же зат атооч келет.
Чаташтырбаңыз
Буйрук ыңгайы жана Can you…? – Буйрук сүйлөм айтат; Can you…? сурайт. Бейтааныш адамдар менен, дүкөндө же жумушта өтүнүч адатта сыпайыраак. Кыргызча «-ңызчы» буйрукту жумшартат, англисчеде мындай мүчө жок. A1-17 жана A2-23 караңыз.
Let's жана lets – Let's (апостроф менен) = let us, сунуш. Lets (апострофсуз) – let этиши + -s = уруксат берет. B1-18 караңыз.
Don't жана Doesn't – Тануу буйрук дайыма Don't (же Do not), бир адамга айтылса да. Doesn't Present Simple-да he / she / it үчүн гана. A1-13 караңыз.
Жазылышы жана айтылышы
- Let's = let us. Апостроф u тамгасынын ордунда турат: /lets/. Lets go деп жазбаңыз.
- Don't бир муун: /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US). Тез сүйлөгөндө t көбүнчө ачык угулбайт: Don't worry. Бирок o тыбышы «о» эмес, кош үндүү: /əʊ/ же /oʊ/.
- Негизги этишке же sit down сыяктуу этиштерде кичинекей сөзгө басым коюңуз: Sit down. Don't touch it. Эскертүүдө Don't сөзүнө басым коюңуз: Don't touch it!
- Үнүңүз маанини өзгөртөт. Жалпак, төмөндөгөн үн буйрук сыяктуу угулат; жумшак үн жана please жылуу угулат. Кыргызча «-ңыз» сыпайылыкты өзү берет, ал эми англисчеде бул ишти үн аткарат.
- Аягындагы please (Sit down, please) көбүнчө башындагы күчтүү please сөзүнөн жылуураак угулат; башындагысы чыдамсыздык сыяктуу угулушу мүмкүн.
- Ачуулуу же басымдуу кепте кээде ээ кошулат: You sit here! Бул кадимки үлгү эмес, атайын басым.
Алтын эреже
Этиштин негизги формасынан баштаңыз, адатта ээсиз: Sit down. Тануу: Don't + негизги форма. Өзүңүздү кошуу үчүн Let's / Let's not + негизги форма (we жок). Жумшагыраак сунуш үчүн How about / What about + зат атооч же -ing формасы, же Why don't we + негизги форма. Сыпайылык мүчөдө эмес, please жана үндө.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Туура форманы жазыңыз же сүйлөмдү өзгөртүңүз.
-
___ … your books, please.
-
Тануу сүйлөмгө айлантыңыз: Touch the screen.
-
Тануу сүйлөмгө айлантыңыз: Let's go out tonight.
-
late for the meeting! (be этишинин тануу буйругу)
-
How about (have) lunch in the park?
-
Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: forget / never / your password
B. Мааниси
Маанисин аныктаңыз же туура жоопту тандаңыз.
-
Instruction, warning or suggestion? "Watch out! The dog bites."
-
Instruction, warning or suggestion? "Why don't we take the train?"
-
«Let's go to the cinema.» Эң ылайыктуу жоопту тандаңыз: …
-
Туура жоопту тандаңыз: … take a taxi.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
Not park here.
-
Let's to have lunch.
-
Please you wait here.
-
What about a pizza?
D. Текстте
Диалогду толуктаңыз.
Mia: I'm bored. 15 do something!
Ben: OK. How about 16 (go) to the lake?
Mia: Hmm, it's cold today. Why 17 we go to the cinema?
Ben: Good idea. 18 (not / forget) your student card — it's cheaper.
Mia: Thanks! 19 (meet) at the station at three.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче көрсөтмө жана сунуш жазыңыз.
-
Үйүңүзгө келген конокко үч көрсөтмө жазыңыз.
-
Досуңуз зеригип жатат. Эки сунушту эки башка жол менен жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-17 Can жана Can't кыргызча: «-а алам», «болобу?» англисче кантип айтылат you help me with my bags, please?
-
A1-13 Present Simple: don't, doesn't, do, does кыргызча – тануу жана суроо My brother (not / eat) fish.
-
A1-15 Always, usually, never кыргызча: англисче «канча жолу?» деп кантип айтабыз Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: on Sundays / we / visit / always / our grandmother
Жооптор
A. Түзүлүшү
- Open
- Don't touch the screen. / Do not touch the screen.
- Let's not go out tonight.
- Don't be / Do not be
- having
- Never forget your password.
B. Мааниси
- warning
- suggestion
- Good idea!
- Let's
C. Катаны табыңыз
- Don't park here. / Do not park here.
- Let's have lunch.
- Please wait here. / Wait here, please.
- ✓ What about a pizza?
D. Текстте
- Let's
- going
- don't
- Don't forget / Do not forget
- Let's meet / Meet
E. Сиздин кезегиңиз
- Take off your shoes, please. Don't sit on that chair — it's broken. Help yourself to tea.
- Let's go for a walk. Why don't we watch a film?
F. Аралаш кайталоо
- Can / Could / Will / Would
- doesn't eat / does not eat
- We always visit our grandmother on Sundays. / On Sundays we always visit our grandmother. / On Sundays, we always visit our grandmother.
