Қайталау: модаль етістіктер, етістік жұптары және шартты сөйлемдер қазақша (A2-20 – A2-28)
Review: Modals, Verb Patterns and Conditionals
Осы бетте
Бұл қайталау қамтитын сабақтар
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз ережелер, кеңес, мүмкіндік, өтініш және қабілет туралы дұрыс модаль етістікті қолданып айта аласыз, екінші етістікті дұрыс түрде қоя аласыз, бір нәрсені не үшін істейтініңізді түсіндіре аласыз, шынайы шарттар мен өткендегі әдеттер туралы айта аласыз. Ең бастысы, бұл құрылымдар қатар келгенде олардың арасынан дұрысын таңдай аласыз.
Не үйрендік
| Сабақ | Негізгі ереже | Негізгі мысал |
|---|---|---|
| A2-20 | must / have to = қажет; mustn't / can't = рұқсат жоқ («-уға болмайды»); don't have to = қажеті жоқ; had to («тура келді»), will have to («тура келеді») | You mustn't touch that wire. It's dangerous. |
| A2-21 | кеңес пен пікір үшін should / shouldn't / ought to («-ғаныңыз жөн»); I don't think you should…; Why don't you…? («-саңызшы») | You look tired. You should go to bed early tonight. |
| A2-22 | may / might / could = мүмкін, бірақ анық емес («-уы мүмкін», «шығар»); may not / might not = мүмкін, жоқ; maybe және may be | Take an umbrella. It might rain later. |
| A2-23 | өтініш (Could you…?), рұқсат (Could I…? May I…?, «-сам бола ма?»), ұсыныс (Shall I…? I'll…, «-айын ба?»); Would you mind + -ing? | Would you mind speaking more slowly? |
| A2-24 | could = өткендегі жалпы қабілет («-а алатынмын»); was able to / managed to = бір жетістік («-а алдым»); couldn't = екеуіне де; will be able to | After three hours, she finally managed to fix the printer. |
| A2-25 | want / decide / hope + to-infinitive; enjoy / finish / avoid + -ing формасы; want / ask / tell + адам + to | My parents want me to become a lawyer. |
| A2-26 | мақсат: to + етістіктің негізгі түрі («-у үшін»); for + зат есім; заттың жұмысы үшін for + -ing формасы | I went to the supermarket to buy some eggs. |
| A2-27 | if + Present Simple, Present Simple (әрдайым шындық); if + Present Simple, will (шынайы келешек); unless; when, as soon as, until сөздерінен кейін осы шақ | If it rains tomorrow, we'll have the party inside. |
| A2-28 | қазір өзгерген өткендегі әдеттер мен күйлер үшін used to + етістіктің негізгі түрі («-атынмын»); didn't use to; Did you use to…? | I used to have long hair. |
Негізгі салыстыру
mustn't және don't have to — Mustn't — арқан тосқауыл: рұқсат жоқ. Don't have to — мәзір: қажеті жоқ, таңдау өзіңізде. Қазақшадағы «керек емес» көбіне don't have to, ал «-уға болмайды» — mustn't. A2-20
- Тексеру: тыйым салынған ба? → mustn't / can't. Жай ғана қажет емес пе? → don't have to.
must / have to және should — Must / have to — міндет: «жоқ» дей алмайсыз. Should — кеңес: жақсы ой, бірақ «жоқ» дей аласыз. Қазақшада екеуіне де «керек» айтыла береді, сондықтан мағынасына қараңыз. A2-20 A2-21
- Тексеру: ереже немесе заң ба? → must / have to. Өз пікіріңіз бе? → should.
might not және couldn't; could (мүмкіндік) және could (өткендегі қабілет) — May not / might not = мүмкін, жоқ («-мауы мүмкін»). Couldn't = мүмкін емес немесе істей алмады («-а алмадым»). Could «мүмкін» дегенді де, «істей алатынмын» дегенді де білдіре алады. A2-22 A2-24
- Тексеру: сенімді емессіз бе? → may / might (not). Істей алмады ма, әлде өткендегі дағды ма? → could / couldn't.
could (жалпы дағды) және was able to / managed to (бір жетістік) — Could — төсбелгі: сізде болған дағды. Was able to / managed to — кубок: бір қиын жетістік. Болымсыз түрде couldn't екеуіне де жарайды. Қазақшада: «-а алатынмын» және «-а алдым». A2-24
- Тексеру: белгілі бір кезеңдегі дағды ма? → could. Бір күнгі бір жетістік пе? → was able to / managed to. Болымсыз ба? → couldn't.
Could you…?, Could I…? және Shall I…? — Алдымен жұмысты таңдаңыз. You әрекет етеді → өтініш. I әрекет етемін → рұқсат. I сізге көмектесуді ұсынамын → ұсыныс. Қазақшада: «аша аласыз ба?», «ашсам бола ма?», «ашайын ба?». A2-23
- Тексеру: әрекетті кім істейді және бұл ұсыныс па? You → өтініш; I (сұрап тұрмын) → рұқсат; I (көмектесемін) → ұсыныс.
to-infinitive және -ing формасы; мақсат мағынасындағы to және for — Үлгіні бірінші етістік шешеді: decide to, enjoy -ing. Қазақшада екеуі де «-уды» болуы мүмкін, сондықтан ағылшын етістігіне қараңыз. Мақсатта келесі сөзге қараңыз: етістік → to; зат есім → for; заттың жұмысы → for + -ing. «-у үшін» → to, for емес. A2-25 A2-26
- Тексеру: етістікті өз жұбымен бірге жаттаңыз. Why? сұрағына жауап бересіз бе? → to + етістік, for + зат есім.
if және when; if сөзінен кейін will жоқ — If = болуы мүмкін («көрсем»). When = болады («көргенде»). if, unless, when, as soon as, until сөздерінен кейін, келешек туралы айтсаңыз да, осы шақ түрін қолданыңыз. Қазақшадағы «-са» да шақты көрсетпейді. A2-27
- Тексеру: мүмкін бе? → if. Сенімдісіз бе? → when. if / when бөлігінде → осы шақ; нәтижеде → will (немесе бұйрық рай, can, might).
used to, Past Simple және usually — Used to = өткенде қайталанған немесе ұзақ болған, қазір басқаша («-атынмын»). Past Simple = бір оқиға, неше рет екені, нақты ұзақтық («-дым»). Usually + Present Simple = қазіргі әдет («әдетте … -амын»). A2-28
- Тексеру: бір рет пе, әлде «неше рет» пе? → Past Simple. Өзгерген өткендегі әдет пе? → used to. Қазір бе? → Present Simple.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Керек емес» → mustn't. «Керек = must» деп жаттағандықтан, «керек емес» дегенді mustn't деп аудару өте оңай. Бірақ mustn't «болмайды, тыйым салынған» дегенді білдіреді. «Қажеті жоқ» мағынасында don't have to айтыңыз. A2-20
2. Кеңес мағынасындағы «керек» → must. Досыңызға «Үлкенін алуың керек» дегенде бұл жай ғана кеңес. Must бұйрық немесе қатаң талап сияқты естіледі, ал кеңес үшін should табиғи. A2-21
3. «-а алдым» → could. «Алдым» өткен шақта тұрғандықтан, бір жолғы жетістікті could деп аударғымыз келеді. Бір нақты жағдайдағы табыс үшін managed to / was able to қолданыңыз. A2-24
4. «-у үшін» → for + етістік. Сөздікте «үшін = for», сондықтан «көру үшін» дегенді for see деп айтып жібереміз. Етістіктің алдында тек to тұрады. A2-26
5. «-майынша» → until + not. Қазақша «Өз көзіммен көрмейінше сенбеймін» деп until мағынасын болымсыз етістікпен айтамыз. Ағылшыншада until сөзінен кейін етістік болымды болады, әрі will қойылмайды. A2-27
Алтын ережелер
- A2-20 Mustn't = мұны істемеңіз, рұқсат жоқ. Don't have to = бұл қажет емес, таңдау өзіңізде. Must сөзінің өткен шақ түрі жоқ: өткен шақ үшін had to, will сөзінен кейін will have to қолданыңыз.
- A2-21 Кеңесті should + етістіктің негізгі түрі арқылы беріңіз (to жоқ). Ought to да осы мағынада. Болымсыз кеңес үшін көбіне ең табиғи таңдау — I don't think you should…
- A2-22 Сенімді емессіз бе? may / might / could + етістіктің негізгі түрін қолданыңыз. «Мүмкін, жоқ» үшін may not / might not қолданыңыз: couldn't емес, ол «мүмкін емес» немесе «істей алмады» дегенді білдіреді.
- A2-23 Алдымен жұмысты анықтаңыз: өтініш (Could you…?), рұқсат (Could I…?) немесе ұсыныс (Shall I…?). Қашықтық көп болса (could, would, would you mind, I was wondering if), сөйлем сыпайырақ естіледі. Would you mind…? және Do you mind if I…? сұрақтарына жылы жауап — No (not at all).
- A2-24 Could = өткендегі жалпы дағды. Was able to / managed to = бір жетістік (бірақ could see / hear / understand дұрыс). Couldn't = екеуіне де. will, have немесе to сөздерінен кейін be able to қолданыңыз.
- A2-25 Әр етістікті өз жұбымен бірге жаттаңыз: want / decide / hope + to, enjoy / finish / avoid + -ing. Like, love, hate, start, begin, continue екеуімен де келеді. Басқа адам: want / ask / tell + адам + to.
- A2-26 Біреудің бір нәрсені не үшін істейтінін айту үшін to + етістіктің негізгі түрін қолданыңыз: for + етістіктің негізгі түрі емес. Зат есімнің алдында for, заттың не үшін қолданылатынын айтқанда for + -ing қолданыңыз.
- A2-27 if, unless, when, as soon as, before, after, until сөздерінен кейін, тіпті келешек туралы айтсаңыз да, осы шақ түрін қолданыңыз (Present Simple немесе біткен әрекет үшін Present Perfect). Will әдетте тек нәтижеде тұрады.
- A2-28 Used to + етістіктің негізгі түрі = өткенде үнемі болды немесе ұзақ уақыт шындық болды, ал қазір әдетте басқаша. did / didn't сөзінен кейін use to деп жазыңыз. Бір оқиға немесе неше рет екені үшін Past Simple қолданыңыз.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы сөзді дұрыс түрде жазыңыз, бір сөз қойыңыз немесе сөйлемді нұсқау бойынша өзгертіңіз.
-
A2-20 Must пен Have To қазақша: mustn't пен don't have to айырмашылығы Yesterday I (have to) work late.
-
A2-20 Must пен Have To қазақша: mustn't пен don't have to айырмашылығы Болымсыз түрге айналдырыңыз: She has to wear a uniform.
-
A2-21 Should және Ought To қазақша: ағылшынша қалай кеңес береміз? Сұрақ құраңыз: what / I / should / wear / to the wedding?
-
A2-22 May, Might, Could қазақша: «-уы мүмкін» ағылшынша қалай айтылады? might not арқылы қайта жазыңыз: Perhaps she won't come tonight.
-
A2-23 Could you, Can I, Shall I қазақша: ағылшынша сыпайы өтініш, рұқсат және ұсыныс Would you mind (close) the door?
-
A2-24 Could, Was Able To, Managed To қазақша: «-а алатынмын» мен «-а алдым» айырмашылығы I haven't able to sleep this week.
-
A2-25 Етістік + -ing пе, етістік + to ма? Want, enjoy, decide қазақша We've decided (move) to the coast.
-
A2-25 Етістік + -ing пе, етістік + to ма? Want, enjoy, decide қазақша Have you finished (use) the laptop?
-
A2-27 Zero және First Conditional қазақша: «-са» сөйлемдері, unless, when, until If you (heat) ice, it melts.
-
A2-28 Used To қазақша: «баратынмын», «тұратынмын» ағылшынша қалай айтылады? Сұрақ құраңыз: you / use to / have / a pet?
B. Мағына
Мағынаға қарай жауап беріңіз.
-
A2-20 Must пен Have To қазақша: mustn't пен don't have to айырмашылығы Дұрыс жауапты таңдаңыз: It's free. You … pay.
-
A2-20 Must пен Have To қазақша: mustn't пен don't have to айырмашылығы Дұрыс жауапты таңдаңыз: It's a secret. You … tell anyone!
-
A2-21 Should және Ought To қазақша: ағылшынша қалай кеңес береміз? Дұрыс жауапты таңдаңыз: It's only my advice, but you … take the earlier train.
-
A2-22 May, Might, Could қазақша: «-уы мүмкін» ағылшынша қалай айтылады? Дұрыс жауапты таңдаңыз: I'm not sure, but I … be at the meeting tomorrow.
-
A2-23 Could you, Can I, Shall I қазақша: ағылшынша сыпайы өтініш, рұқсат және ұсыныс Дұрыс жауапты таңдаңыз: … leave early today? I have a dentist's appointment.
-
A2-24 Could, Was Able To, Managed To қазақша: «-а алатынмын» мен «-а алдым» айырмашылығы Дұрыс жауапты таңдаңыз: The door was locked, but we … get in through the window.
-
A2-26 To мен For қазақша: «-у үшін» ағылшынша қалай айтылады? Дұрыс жауапты таңдаңыз: We stopped at a café … a coffee.
-
A2-27 Zero және First Conditional қазақша: «-са» сөйлемдері, unless, when, until Дұрыс жауапты таңдаңыз: … I get home tonight, I'll call you.
-
A2-27 Zero және First Conditional қазақша: «-са» сөйлемдері, unless, when, until Дұрыс жауапты таңдаңыз: … you have a ticket, you can't go in.
-
A2-28 Used To қазақша: «баратынмын», «тұратынмын» ағылшынша қалай айтылады? Дұрыс жауапты таңдаңыз: We … Paris three times last year.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
A2-21 Should және Ought To қазақша: ағылшынша қалай кеңес береміз? She shoulds rest more.
-
A2-22 May, Might, Could қазақша: «-уы мүмкін» ағылшынша қалай айтылады? The bus maybe late.
-
A2-23 Could you, Can I, Shall I қазақша: ағылшынша сыпайы өтініш, рұқсат және ұсыныс Do you mind if I will open the window?
-
A2-24 Could, Was Able To, Managed To қазақша: «-а алатынмын» мен «-а алдым» айырмашылығы I want to can play the guitar.
-
A2-25 Етістік + -ing пе, етістік + to ма? Want, enjoy, decide қазақша I want that you help me.
-
A2-26 To мен For қазақша: «-у үшін» ағылшынша қалай айтылады? This bag is to carrying a laptop.
-
A2-27 Zero және First Conditional қазақша: «-са» сөйлемдері, unless, when, until We'll wait until he will come.
-
A2-28 Used To қазақша: «баратынмын», «тұратынмын» ағылшынша қалай айтылады? I didn't use to like coffee, but now I love it.
D. Мәтін ішінде
Диалогты толықтырыңыз. Жақшада сөз берілмесе, бір сөз жазыңыз; берілсе, оны дұрыс түрде қолданыңыз.
Leo: I start at the language school next week. Do I 29 bring anything on the first day?
Mia: Just a notebook. You 30 wear a uniform — you can wear what you like. But you 31 use your phone in class. That's a strict rule.
Leo: OK. What else 32 (should / have to) I do?
Mia: I think you should practise 33 (speak) every day. And if you 34 (have) a problem, ask the teacher. She's very kind.
Leo: Great. I'm a bit nervous. When I was at school, I 35 (not / like) speaking in front of the class.
Mia: Me too! But last term I 36 (manage) to give a ten-minute talk in English.
Leo: Wow. I went to a bookshop yesterday 37 buy a dictionary, but they didn't have one.
Mia: Don't worry. I've got two. 38 I lend you one?
E. Сіздің кезегіңіз
Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.
-
A2-20 Must пен Have To қазақша: mustn't пен don't have to айырмашылығы Жұмысыңыз немесе оқуыңыз туралы жазыңыз: істеуге тиіс бір ісіңіз және істеудің қажеті жоқ бір ісіңіз. Содан кейін досыңызға should арқылы бір кеңес беріңіз.
-
A2-27 Zero және First Conditional қазақша: «-са» сөйлемдері, unless, when, until Осы демалыс туралы екі сөйлем жазыңыз: біреуі if арқылы, екіншісі when арқылы.
-
A2-28 Used To қазақша: «баратынмын», «тұратынмын» ағылшынша қалай айтылады? Балалық шағыңыз туралы жазыңыз: бұрын үнемі істеген бір ісіңіз, істей алған бір нәрсеңіз және ұнатпаған бір нәрсеңіз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-19 Present Perfect пе, Past Simple ме? Айырмашылығы оңай тілмен I (see) that film last week.
-
A2-15 Give me the book пе, give it to me ме? Екі толықтауышты етістіктер қазақша Дұрыс жауапты таңдаңыз: Can you ?
-
A2-05 Ағылшынша келешек: will, going to, Present Continuous әлде Present Simple? Hurry up! The film (start). be about to қолданыңыз.
Жауаптар
A. Құрылым
- had to
- She doesn't have to wear a uniform. / She does not have to wear a uniform.
- What should I wear to the wedding?
- She might not come tonight.
- closing
- been
- to move
- using
- heat
- Did you use to have a pet?
B. Мағына
- don't have to
- mustn't
- should
- might not
- Could I
- managed to
- for
- When
- Unless
- visited
C. Қатені табыңыз
- She should rest more.
- The bus may be late. / The bus might be late. / The bus could be late.
- Do you mind if I open the window?
- I want to be able to play the guitar.
- I want you to help me.
- This bag is for carrying a laptop.
- We'll wait until he comes. / We will wait until he comes.
- ✓ I didn't use to like coffee, but now I love it.
D. Мәтін ішінде
- have to / need to
- don't have to / don't need to / needn't
- mustn't / can't / aren't allowed to
- should
- speaking
- have
- didn't use to like / never used to like / didn't like
- managed
- to / in order to
- Shall / Can / Should
E. Сіздің кезегіңіз
- I have to start at eight. I don't have to wear a suit. You should get up earlier!
- If the weather is nice, I'll go for a walk. When I get home on Friday, I'll order a pizza.
- I used to play in the park every day. I could swim when I was five. I didn't use to like fish.
F. Аралас қайталау
- saw
- explain the rules to me
- is about to start
