SlowingoГрамматика
A2 20 / 38

Present Perfect пе, Past Simple ме? Айырмашылығы оңай тілмен

Present Perfect or Past Simple?

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз уақыттың әлі ашық па, әлде біткен бе екеніне қарап, Present Perfect (I've been to Mexico) пен Past Simple (I went to Mexico last summer) арасынан дұрысын таңдай аласыз. Сондай-ақ алдымен тәжірибені айтып, содан кейін оның егжей-тегжейіне Past Simple арқылы көше аласыз.

Негізгі идея

Екі шақ та өткен туралы айтады. Айырмашылық сіз ойлап тұрған уақыт аралығында.

A1-27 сабағындағы жабық есік есіңізде ме? Біткен уақыт жабық есіктің арғы жағында қалады. Енді дүкен есігіндегі жазуы бар тақтайшаны елестетіңіз. Past Simple (жай өткен шақ) кезінде тақтайшада CLOSED (жабық) деп жазылған: уақыт біткен — yesterday, last year, in 2010, two days ago. Сол уақыттың ішінде енді ештеңе болмайды. I drank three coffees yesterday.

Present Perfect (осы шақтың аяқталған түрі) кезінде тақтайшада OPEN (ашық) деп жазылған: уақыт аралығы әлі жалғасып жатыр — today, this week, so far, in my life. Тағы бір нәрсе болуы мүмкін. I've drunk three coffees today — күн әлі біткен жоқ.

Сонымен, таңдамас бұрын өзіңізден сұраңыз: Уақыт бітті ме? Егер қашан екенін айтсаңыз немесе сұрасаңыз, яғни уақыт біткен болса, есік жабық: Past Simple. Егер уақыт әлі ашық болса немесе осы күнге дейінгі бүкіл өміріңізді ойлап тұрсаңыз, Present Perfect табиғи таңдау. Бірақ екі әңгімелесуші де білетін бір нақты өткен оқиға туралы айтсаңыз, уақыт сөзі болмаса да Past Simple қолданылады: Nice jacket! Where did you buy it?

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде Present Perfect шағына жақын түр бар: -ған (барғанмын, көргенмін). Тәжірибе туралы айтқанда екі тіл жақсы сәйкес келеді: «Мен Мексикада болғанмын» = I've been to Mexico. Бірақ екі маңызды айырмашылық бар. Біріншісі: қазақ тілінде -ған нақты біткен уақытпен де еркін айтылады: «2018 жылы аяғымды сындырып алғанмын», «Екі жыл бұрын Түркістанға барғанмын». Ағылшын тілінде yesterday, last year, in 2018, ago сияқты біткен уақыт болса, тек Past Simple. Екіншісі: қазақшадағы -ды/-ді ашық уақытпен де, біткен уақытпен де келеді: «Бүгін үш кесе кофе іштім» және «Кеше үш кесе кофе іштім». Ағылшыншада біріншісі Present Perfect, екіншісі Past Simple. Қысқасы, қазақша жалғауға емес, уақытқа қараңыз.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Мен Мексикада екі рет болғанмын.тәжірибе, уақыт айтылмағанI've been to Mexico twice.
Өткен жазда Мексикаға бардым.біткен уақытI went to Mexico last summer.
Бүгін үш кесе кофе іштім.ашық уақыт (бүгін), қазақшада жай -тімI've drunk three coffees today.
Кеше үш кесе кофе іштім.біткен уақытI drank three coffees yesterday.
2018 жылы аяғымды сындырып алғанмын.-ған + біткен уақыт: қазақшада табиғиI broke my leg in 2018. (тек Past Simple)
Екі күн бұрын келдім.біткен уақытI arrived two days ago. (before two days емес)
Мен сегізаяқты ешқашан жемегенмін.ешқашан + болымсыз етістікI've never eaten octopus. (болымсыздық біреу ғана: never)
Алғаш рет жалғыз ұшып келе жатырмын.алғаш рет: қазақшада осы шақThis is the first time I've flown alone.

Қорытынды: қазақша сөйлемде -ған, -ды немесе -ып жатыр тұрса да, ағылшыншада уақыт сөзіне қараңыз. Саннан кейінгі «бұрын» ағылшыншада ago болады, before емес. «Алғаш рет» қазақшада осы шақпен айтылса да, ағылшыншада the first time + Present Perfect.

Құрылым

Уақыт сөздері: ашық па, жабық па?

Present Perfect — уақыт әлі ашық немесе осы күнге дейінгі өмірPast Simple — біткен уақыт
today, this week, this month, this yearyesterday, last week, last month, last year
this morning (әлі таңертең)this morning (қазір түстен кейін)
ever, never (осы күнге дейінгі өмірде), so far, up to nowin 2010, at three o'clock, two days ago
уақыт сөзі жоқ: өмірдегі тәжірибеуақыт сөзі жоқ: екі жақ та білетін бір нақты оқиға (Where did you buy it?)
recently (Past Simple-мен де келеді: I recently moved)when I was a child, When…? What time…?

Бір оқиға екі шақта

Present PerfectPast Simple
I've been to Mexico. (тәжірибе, уақыт жоқ)I went to Mexico last summer. (біткен уақыт)
She's written two books so far. (әлі ашық)She wrote her first book in 2015. (біткен)
Have you seen Tom this week?Did you see Tom last week?

Әңгімедегі әдеттегі тәртіп: Present Perfect арқылы бастаңыз (тәжірибе), содан кейін егжей-тегжей үшін Past Simple шағына көшіңіз. "Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019. It was beautiful."

Қолданылуы

1Бітпеген уақыт және біткен уақыт

Бітпеген уақыт аралықтарымен (today, this week, this year, so far) Present Perfect қолданыңыз. Біткен уақытпен (yesterday, last year, in 2015, ago) Past Simple қолданыңыз. Қазақшада екі жағдайда да көбінесе -ды/-ді айтылады, сондықтан уақыт сөзіне қараңыз.

I've drunk three coffees today.
Бүгін үш кесе кофе іштім.
қазақшада -тім, бірақ today әлі біткен жоқ → Present Perfect
I drank three coffees yesterday.
Кеше үш кесе кофе іштім.
yesterday біткен → Past Simple; қазақшада екі сөйлем бірдей түрде
Have you seen Tom this week?
Осы аптада Томды көрдіңіз бе?
осы апта әлі біткен жоқ → Present Perfect
Did you see Tom last week?
Өткен аптада Томды көрдіңіз бе?
қазақшада тағы «көрдіңіз бе?»; өткен апта біткен → Past Simple
She's written two books so far.
Ол осы уақытқа дейін екі кітап жазды.
so far = осы уақытқа дейін (ашық уақыт); «ол» әйел → she
She wrote her first book in 2015.
Ол алғашқы кітабын 2015 жылы жазған.
қазақшада -ған, бірақ 2015 біткен уақыт → тек Past Simple

2Тәжірибе және нақты өткен оқиға

Өміріңіздегі тәжірибе туралы, уақытын айтпай, Present Perfect қолданыңыз. Бір нақты оқиғаның егжей-тегжейін (қашан, қайда, кіммен, қалай өткенін) айтқанда немесе сұрағанда Past Simple шағына көшіңіз.

I've been to Mexico twice.
Мен Мексикада екі рет болғанмын.
тәжірибе: -ғанмын ≈ Present Perfect; «-да болғанмын» → been to (in емес)
I went to Mexico last summer.
Өткен жазда Мексикаға бардым.
біткен уақыт → Past Simple
"Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019."
«Бұрын-соңды Римде болғансыз ба?» «Иә, 2019 жылы барғанмын.»
қазақшада жауапта да -ған; ағылшыншада уақыт айтылған соң Past Simple: went
"Have you seen the new exhibition?" "Yes, I saw it on Saturday. It was great."
«Жаңа көрмені көрдіңіз бе?» «Иә, сенбіде көрдім. Керемет екен.»
егжей-тегжей (қашан) → Past Simple
I've met her parents. I met them at her birthday party.
Оның ата-анасымен танысқанмын. Олармен оның туған күнінде таныстым.
алдымен тәжірибе (-ғанмын), содан соң егжей-тегжей (-дым); her → әйел

3Ever, never, the first time, the best… I've ever

Бүкіл өміріңіз туралы сұрақтарда (Have you ever…?) және осы күнге дейінгі өміріңіз туралы сөйлемдерде (I've never…) Present Perfect қолданыңыз. (Біткен кезең туралы айтқанда never Past Simple-мен де келеді: I never saw him again.) Present Perfect It's the first time… тіркесінен кейін және күшейтпелі шырайдан кейін де қолданылады: the best / the worst … I've ever…. Бұларды дайын үлгі ретінде жаттап алыңыз.

Have you ever ridden a horse?
Бұрын-соңды атқа мініп көрдіңіз бе?
«бұрын-соңды … -ып көрдіңіз бе?» → Have you ever…?
I've never eaten octopus.
Мен сегізаяқты ешқашан жеп көрмегенмін.
қазақшада «ешқашан» + болымсыз етістік; ағылшыншада болымсыздық біреу: I've never eaten
This is the first time I've flown alone.
Алғаш рет жалғыз ұшып келе жатырмын.
қазақшада осы шақ; ағылшыншада the first time + Present Perfect
It's the best pizza I've ever had.
Бұл мен өмірімде жеген ең дәмді пицца.
«өмірімде жеген» → I've ever had; күшейтпелі шырай: A2-07 қараңыз
That was the worst film I've ever seen.
Бұл мен өмірімде көрген ең нашар фильм болды.
фильм бітті, бірақ ever бүкіл өмірімді білдіреді

4«Қашан?» сұрақтары → Past Simple

When…? немесе What time…? сұрағы біткен уақыт туралы сұрайды, сондықтан әдетте Past Simple қолданылады, тіпті әңгіме Present Perfect арқылы басталса да.

When did you arrive?
Қашан келдіңіз?
қашан → біткен уақыт → Past Simple; did бастауыштың алдында тұрады
What time did the meeting start?
Жиналыс сағат нешеде басталды?
"I've lost my phone." "Oh no! When did you last have it?"
«Телефонымды жоғалтып алдым.» «Ойбай! Ол соңғы рет қашан қолыңда болды?»
жаңалық: Present Perfect; қашан → Past Simple

5Бір оқиға: не өзгереді?

Көп оқиғаны екі шақта да айтуға болады. Шақ оқиғаға қалай қарап тұрғаныңызды көрсетеді: қазіргі нәтиже және ашық уақыт (Present Perfect) немесе уақыты нақты, біткен әңгіме (Past Simple).

I've broken my leg.
Аяғымды сындырып алдым.
нәтиже қазір: жақсы жүре алмаймын → Present Perfect
I broke my leg in 2018.
2018 жылы аяғымды сындырып алғанмын.
уақыты нақты, біткен оқиға → Past Simple, қазақшада -ған болса да
Have you had lunch?
Түстеніп алдыңыз ба?
қазір түскі ас уақыты: әлі өзекті → Present Perfect
Did you have lunch with Sam?
Сэммен бірге түстендіңіз бе?
біткен оқиға, егжей-тегжей сұралып тұр → Past Simple
Nice jacket! Where did you buy it?
Күртешең әдемі екен! Қайдан алдың?
бір нақты өткен оқиға: уақыт сөзі болмаса да Past Simple
Have you spoken to Ana this morning?
Бүгін таңертең Анамен сөйлестіңіз бе?
сағат 11-де айтылған: таң әлі біткен жоқ
Did you speak to Ana this morning?
Бүгін таңертең Анамен сөйлестіңіз бе?
сағат 16-да айтылған: таң біткен; қазақшада екі сөйлем бірдей

Американ ағылшынында Present Perfect қолданылатын кейбір жағдайларда Past Simple де жиі айтылады (Did you eat yet?, Did you ever see it?): A2-17 қараңыз. Ал біткен уақыт сөздерімен (yesterday, last year, ago) британ ағылшынында да, американ ағылшынында да тек Past Simple қолданылады.

Жиі кездесетін қателер

❌I have seen him yesterday.
✅I saw him yesterday.
Біткен уақыт (yesterday) Past Simple шағын талап етеді.
❌When have you arrived?
✅When did you arrive?
When…? біткен уақыт туралы сұрайды: Past Simple.
❌I have met her in 2015.
✅I met her in 2015.
Өткендегі жыл — біткен уақыт.
❌I've been to Paris two years ago.
✅I went to Paris two years ago.
ago ешқашан Present Perfect шағымен келмейді.
❌"Have you been to Berlin?" "Yes, I've been there in May."
✅"Yes, I went there in May."
Уақытты айтқаннан кейін Past Simple шағына көшіңіз.
❌This is the first time I see snow.
✅This is the first time I've seen snow.
It's the first time + Present Perfect.
❌Yesterday I've finished my essay.
✅Yesterday I finished my essay.
yesterday = біткен уақыт.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «-ған» + біткен уақыт → have done. Көпшілік «-ған = Present Perfect» деп үйренеді. Тәжірибе үшін бұл дұрыс, бірақ қазақ тілінде -ған нақты уақытпен де еркін келеді: «Ағам университетті 2020 жылы бітірген», «Көршілеріміз көлігін өткен айда сатқан». Сөзбе-сөз аударсаңыз, біткен уақытпен Present Perfect шығып қалады. Ағылшын тілінде біткен уақыт (last month, in 2020, on Monday, ago) болса, тек Past Simple.

❌My brother has graduated from university in 2020.
✅My brother graduated from university in 2020.
❌Our neighbours have sold their car last month.
✅Our neighbours sold their car last month.

2. «Үш күн бұрын» → before three days. Қазақшада «бұрын» саннан кейін келеді, ал сөздікте «бұрын = before» деп жазылған. Сондықтан before three days деп айту өте жиі кездеседі. Бұл мағынада ағылшын тілінде ago қолданылады және ол да уақыт мөлшерінен кейін тұрады.

❌Dauren came back from Astana before three days.
✅Dauren came back from Astana three days ago.
❌We got married before five years.
✅We got married five years ago.

3. «Ешқашан … -мағанмын», «Ешкім … -мады» → екі болымсыздық. Қазақ тілінде «ешқашан», «ешкім», «ештеңе» сөздерімен етістік те болымсыз түрде келеді: «Түйе сүтін ешқашан ішіп көрмегенмін», «Кеше маған ешкім қоңырау шалмады». Ағылшын тілінде сөйлемде бір ғана болымсыздық болады: не never / nobody, не haven't … ever.

❌I haven't never tried camel milk.
✅I've never tried camel milk. немесе I haven't ever tried camel milk.
❌Nobody didn't call me yesterday.
✅Nobody called me yesterday.

4. Сұраулы сөйлемде сөз тәртібі өзгермейді. Қазақшада сұрақ ма/ме шылауымен немесе сұрау сөзімен жасалады, ал сөз тәртібі сол күйі қалады: «Ата-анаңыз Еуропада болған ба?», «Астанаға қанша уақыт бұрын көштіңіз?». Ағылшын тілінде көмекші етістік (have / did) бастауыштың алдына шығады.

❌Your parents have ever visited Europe?
✅Have your parents ever visited Europe?
❌How long ago you moved to Astana?
✅How long ago did you move to Astana?

5. «Әлі … -мадым» → didn't … yet. Қазақшада «Үй тапсырмасын әлі бітірмедім» деп -ды/-ді арқылы айтамыз, сондықтан ағылшыншада да Past Simple шығып қалады. Британ ағылшынында yet әдетте Present Perfect шағымен келеді.

⚠️I didn't finish my homework yet.
✅I haven't finished my homework yet.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ британ ағылшынында yet Present Perfect шағымен айтылады; американ ағылшынында Past Simple де жиі қолданылады (A2-17 қараңыз).
⚠️The film didn't start yet.
✅The film hasn't started yet.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ британ ағылшынында бұл жерде Present Perfect табиғи; американ ағылшынында екеуі де айтылады.

Шатастырмаңыз

this morning: ашық па, жабық па? — Бір сөздер ашық уақыт та, біткен уақыт та бола алады. Бұл қашан сөйлеп тұрғаныңызға байланысты. Қазақшада екеуі бірдей сөйлем.

I've had two meetings this morning.
Бүгін таңертең екі жиналысым болды.
сағат 11-де айтылса: таң әлі ашық
I had two meetings this morning.
Бүгін таңертең екі жиналысым болды.
сағат 16-да айтылса: таң біткен

ever / never және өткендегі нақты уақыт — Have you ever…? және I've never… тіркестерінде уақыт аралығы осы күнге дейінгі бүкіл өміріңіз. Біткен уақыт бұл аралықты кесіп тастайды. Кезең біткен болса, never Past Simple-мен келе алады.

I've never been to Asia.
Мен Азияда ешқашан болмағанмын.
осы күнге дейінгі өмірім
I didn't go to Asia last year.
Былтыр Азияға бармадым.
тек былтыр, ал ол біткен
I met him once, but I never saw him again.
Онымен бір рет таныстым, бірақ кейін оны қайтып көрмедім.
біткен кезең: never + Past Simple; him → ер адам

How long…? және Present Perfect — Қазір де жалғасып жатқан жағдай үшін (How long have you lived here?) A2-18 қараңыз; қазақшадағы «… бері» мен осы шаққа байланысты тұзақ та сонда. Жаңалық айтып, содан соң егжей-тегжей беру үшін A2-17 қараңыз.

Жазылуы мен айтылуы

  • Тез сөйлегенде I've worked /aɪv wɜːkt/ пен I worked /aɪ wɜːkt/ бір-біріне өте ұқсас естілуі мүмкін. Көбінесе жалғыз айырмашылық — кішкентай /v/ дыбысы: соған және уақыт сөздеріне құлақ салыңыз.
  • Ағылшын тілінде /v/ пен /w/ бөлек дыбыстар. I've сөзіндегі /v/: үстіңгі тіс астыңғы ерінге жеңіл тиеді, қазақтың в дыбысы сияқты. worked сөзіндегі /w/: тіс ерінге тимейді, ерін дөңгеленіп алға созылады; бұл қазақтың «тау», «ауыл» сөздеріндегі у дыбысына жақын.
  • worked сөзіндегі /ɜː/ дауыстысы қазақ тілінде жоқ: аузыңызды сәл ашып, ерінді босаңсытып, тілді ортада ұстап, созып айтыңыз. «ворк» немесе «воркт» деп айтпаңыз.
  • Мұнда -ed бөлек буын емес: worked — бір буын, соңы /kt/. Соңына дауысты қоспаңыз.
  • Дұрыс етістіктерде (regular verbs) Past Simple түрі мен үшінші форма бірдей (worked – worked), сондықтан шақты have/has көмекші етістігі көрсетеді. Бұрыс етістіктерде түрлері көбінесе әртүрлі: saw – seen, went – gone/been, ate – eaten.
  • ago: екпін екінші буында: /əˈɡəʊ/ (UK), /əˈɡoʊ/ (US) — "a-GO". Бірінші буын өте әлсіз /ə/. Мұнда қазақтың соңғы буынға екпін түсіру әдеті сізге көмектеседі.
  • ever /ˈevə/ (UK), /ˈevər/ (US): екпін бірінші буында. Have you ever…? сұрақтарында бұл сөз екпін алады.

Алтын ереже

Біткен уақыт, қашан туралы сұрақ немесе бір нақты өткен оқиға → Past Simple. Әлі ашық уақыт немесе осы күнге дейінгі өміріңіздегі тәжірибе (уақыт айтылмаған) → Present Perfect. Егжей-тегжейге (қашан, қайда, қалай) көшкен бойда Past Simple қолданыңыз. Қазақша «-ғанмын» десеңіз де, yesterday, last year немесе ago болса, ағылшыншада тек Past Simple.

Жаттығулар

A. Құрылым

Бұл жаттығуда британ ағылшынының түрлерін қолданыңыз (A2-17 қараңыз, Қолданылуы 6). Жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз.

  1. I (see) this film before.
  2. I (see) this film last week.
  3. you (go) out last night?
  4. She (not / call) me today.
  5. We (move) here in 2019.
  6. This is the first time I (eat) Thai food.

B. Мағына

Британ ағылшынының түрлерін қолданыңыз (A2-17 қараңыз, Қолданылуы 6). Дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … three emails so far today.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … my phone on holiday last year, but a waiter found it.
  3. Қазір түстен кейінгі сағат 4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … the bank this morning?
  4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: How many countries … in your life?
  5. Дұрыс жауапты таңдаңыз: your new job?

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. I've visited my grandparents last weekend.
  2. Have you ever eaten snails?
  3. "Have you been to Berlin?" "Yes, I've been there in May."
  4. When have you bought that jacket?

D. Мәтін ішінде

Британ ағылшынының түрлерін қолданыңыз (A2-17 қараңыз, Қолданылуы 6). Жақшадағы етістіктерді дұрыс түрде қолданып, диалогты толықтырыңыз.

Catching up
Lucy: Hi Ben! I 16 (not / see) you for ages!
Ben: I know! I 17 (be) really busy this month. I 18 (start) a new job three weeks ago.
Lucy: Great! 19 you (meet) many people there yet?
Ben: Yes, a few. And I 20 (go) to the office party last Friday.
Lucy: Oh, nice! 21 you (enjoy) it?

E. Сіздің кезегіңіз

Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.

  1. Өзіңіздің бір тәжірибеңіз туралы жазыңыз. Содан кейін Past Simple арқылы екі егжей-тегжей қосыңыз.
  2. Бүгін туралы екі сөйлем және кеше туралы бір сөйлем жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A2-18 Present Perfect, for және since қазақша: «… бері» ағылшынша қалай айтылады?
    I've known Ali ten years.
  2. A2-17 Present Perfect: just, already, yet қазақша: «жаңа ғана», «әлдеқашан», «әлі»
    already сөзін дұрыс орынға қойыңыз: I've told you.
  3. A2-02 Past Simple ме, Past Continuous па? When және while қазақша
    I (cook) dinner when you called, so I didn't answer the phone.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. 've seen / have seen
  2. saw
  3. Did … go
  4. hasn't called / has not called
  5. moved
  6. 've eaten / have eaten

B. Мағына

  1. I've written
  2. I lost
  3. Did you call
  4. have you visited
  5. When did you start

C. Қатені табыңыз

  1. I visited my grandparents last weekend.
  2. ✓ Have you ever eaten snails?
  3. Yes, I went there in May. / Yes, I was there in May.
  4. When did you buy that jacket?

D. Мәтін ішінде

  1. haven't seen / have not seen
  2. 've been / have been
  3. started
  4. Have … met
  5. went
  6. Did … enjoy

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I've been to Morocco. I went there in 2021 with my sister, and we loved the food.
  2. I've had two coffees today. I haven't checked my emails yet. Yesterday I worked from home.

F. Аралас қайталау

  1. for
  2. I've already told you. / I've told you already.
  3. was cooking
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play