Could, Was Able To, Managed To қазақша: «-а алатынмын» мен «-а алдым» айырмашылығы
Could, Was Able To, Managed To: Ability in Other Times
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз өткенде не істей алғаныңызды, бір жолы неге қол жеткізгеніңізді және келешекте не істей алатыныңызды айта аласыз. Ол үшін could, was able to, managed to және әртүрлі шақтағы be able to түрлерін қолданасыз.
Негізгі идея
Can — қабілет етістігі, бірақ ол тек осы шақта өмір сүреді A1-17. Қабілетті басқа уақытқа көшіру үшін ағылшын тілі екі құрал қолданады.
Біріншісі — could, яғни can сөзінің өткен шақ түрі. Ол өткендегі жалпы қабілетті сипаттайды, яғни кез келген уақытта істей алатын нәрсеңізді: When I was five, I could swim. Оны күртешеңіздегі төсбелгі деп елестетіңіз: сізде болған дағды.
Бірақ төсбелгіңіздің болуы бір қиын күні жеңіске жетумен бірдей емес. Бір нақты жетістік үшін ағылшын тілі was able to немесе managed to қолданады: The water was rough, but I managed to swim to the boat. Бұл бір жеңіс үшін берілген кубок. Managed to оның қиын болғанын да білдіреді.
Болымсыз түрі оңайырақ: couldn't екеуіне де жарайды.
Соңғысы: can сөзінің -ing формасы да, тұйық етістік түрі (to can) де, will түрі де жоқ. Сондықтан басқа шақтар үшін be able to қолданыңыз: will be able to, have been able to, want to be able to.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Мұнда қазақ тілі сізге көп көмектеседі, өйткені ағылшын тіліндегі айырмашылық қазақшада да бар. Өткендегі жалпы қабілетті -а алатын («жүзе алатынмын») арқылы айтамыз: бұл could. Ал бір жолғы жетістікті -а алдым («жете алдым») немесе -ып үлгердім, «әйтеуір … алдым» арқылы айтамыз: бұл was able to / managed to. Қиындық мынада: «алдым» сөзі өткен шақта тұрғандықтан, оны could деп аударғымыз келеді. Есте сақтаңыз: «-а алатынмын» = could, «-а алдым» = was able to / managed to. Болымсыз түрде қазақша да, ағылшынша да оңай: «-а алмадым», «-а алмайтынмын» → couldn't. Тағы бір ерекшелік: «көрінді», «естілді» сияқты етістіктерде қазақша «алу» жоқ, ал ағылшыншада could see / could hear. Келешек үшін қазақшада -а алатын боласыз немесе жай -а аламын айтылады, ал ағылшыншада will be able to керек.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Әжем үш тілде сөйлей алатын. | өткендегі жалпы қабілет | My grandmother could speak three languages. |
| Емтихан қиын болды, бірақ барлық сұраққа жауап бере алдым. | бір жолғы жетістік | I was able to answer all the questions. |
| Үш сағаттан кейін ол принтерді әйтеуір жөндей алды. | қиын болған бір жетістік | She finally managed to fix the printer. |
| Такси таба алмадық. | болымсыз: екеуіне де | We couldn't find a taxi. |
| Қонақүйдің терезесінен таулар көрінді. | сезім етістігі | We could see the mountains. |
| Бірнеше айдан кейін қарапайым әңгіме құра алатын боласыз. | келешектегі қабілет | You'll be able to have a simple conversation. |
| Күні бойы көзілдірігімді таба алмай жүрмін. | осы уақытқа дейін | I haven't been able to find my glasses. |
| Әкем сияқты тамақ пісіре алғым келеді. | басқа етістіктен кейін | I'd love to be able to cook like my dad. |
Құрылым
Өткендегі қабілет
| Мағынасы | Хабарлы | Болымсыз |
|---|---|---|
| жалпы қабілет | I could read when I was four. | I couldn't read until I was six. |
| бір нақты жетістік | We were able to / managed to fix it. | We couldn't / weren't able to / didn't manage to fix it. |
Сұрақтар
| Түрі | Мысал |
|---|---|
| Could + бастауыш + base form? | Could you swim when you were a child? |
| Was / Were + бастауыш + able to + base form? | Were you able to find a parking space? |
| Did + бастауыш + manage to + base form? | Did you manage to finish the report? |
Be able to басқа шақтар мен түрлерде
| Түрі | Мысал |
|---|---|
| Келер шақ: will be able to | You'll be able to drive after a few lessons. |
| Келер шақ, болымсыз: won't be able to | I won't be able to come tomorrow. |
| Present Perfect: have / has been able to | She hasn't been able to sleep this week. |
| Басқа етістіктен кейін: to be able to | I'd like to be able to play the guitar. |
| Модаль етістіктен кейін: might / should be able to | We might be able to help. |
Түрлері бір қарағанда
| could | was able to | managed to | |
|---|---|---|---|
| Өткен: жалпы қабілет | иә | иә | жоқ |
| Өткен: бір жетістік (хабарлы) | жоқ (see, hear, understand… сөздерінен басқа) | иә | иә |
| Өткен: болымсыз (екі мағынада да) | иә | иә | иә |
Қолданылуы
1Could: өткендегі жалпы қабілет
Біреудің өткенде белгілі бір уақыт бойы болған дағдысы немесе қабілеті үшін could + етістіктің негізгі түрін қолданыңыз. Қазақшада: «-а алатын».
2Was able to / managed to: бір жолғы жетістік
Табыспен аяқталған бір нақты өткен жағдай үшін could емес, was / were able to немесе managed to қолданыңыз. Managed to оның қиын болғанын білдіреді. Қазақшада: «-а алдым», «-ып үлгердім», «әйтеуір … -дым».
3Couldn't: екеуіне де жарайды
Болымсыз түрде couldn't жалпы қабілет үшін де, бір жағдай үшін де дұрыс. Wasn't able to және didn't manage to да мүмкін.
4see, hear, smell, understand, remember етістіктерімен could
Сезім және ойлау етістіктерімен could бір нақты жағдай үшін де әдеттегі таңдау. Қазақшада мұнда көбіне «көрінді», «естілді» деп «алу» етістігінсіз айтамыз.
5Басқа шақтардағы be able to
Can сөзінің келер шақ, перфект немесе тұйық етістік түрі жоқ, сондықтан be able to қолданыңыз. (Келешектегі келісілген іс үшін can дұрыс: I can see you tomorrow at ten. Әзірге жоқ жаңа қабілет үшін will be able to қолданыңыз.)
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «-а алдым» → could. «Алдым» өткен шақта тұрғандықтан, «жете алдым» дегенді I could get деп аударғымыз келеді. Бірақ бір нақты жағдайда қол жеткізген жетістік үшін ағылшыншада managed to / was able to керек. Could жалпы дағды сияқты естіледі.
2. «-а алатын боласыз», «-а аламын» → will can. Қазақшада келешектегі қабілетті «-а аламын» немесе «-а алатын боламын» деп айтамыз. Ағылшыншада «will» мен «can» екі модаль етістік, олар қатар тұрмайды. Жаңа қабілет үшін will be able to деңіз.
3. «-а білу», «-а алу» басқа етістіктен кейін → to can. «Арманым — домбыра тарта алу», «тамақ пісіре алғым келеді» деген сөйлемдерде «алу» тұйық етістік сияқты тұр. Ағылшыншада can сөзінің to түрі жоқ: to be able to деңіз.
Шатастырмаңыз
could (жалпы дағды) және was able to (бір жетістік) — Қабілет идеясы бірдей, бірақ уақытқа басқаша қарайды. Қазақшада: «-а алатынмын» және «-а алдым».
өткендегі қабілет мағынасындағы could және мүмкіндік мағынасындағы could — Could «мүмкін» дегенді де білдіреді A2-22, сондай-ақ сыпайы өтініш жасайды A2-23.
couldn't (қабілет) және couldn't have (өткен туралы болжам) — She couldn't have known қабілет емес, логикалық болжам. B2-06 қараңыз.
Жазылуы мен айтылуы
- could /kʊd/: l әрпі оқылмайды. Сөйлемде ол жиі әлсіз айтылады: /kəd/.
- couldn't /ˈkʊdnt/ екі буыннан тұрады. /d/ мен /n/ арасына дауысты қоспаңыз.
- able /ˈeɪbl/: екпін бірінші буында. /b/ мен /l/ арасында дауысты жоқ, соңғы буынды «л» өзі құрайды. Қазақша «эйбыл» деп арасына ы қоспаңыз. was able to тіркесінде сөздер жалғасып айтылады: /wəz ˈeɪbl tə/.
- managed /ˈmænɪdʒd/ екі буыннан тұрады, екпін бірінші буында. /æ/ дыбысы қазақтың ә дыбысына өте жақын, бұл сізге оңай. Соңындағы /dʒd/ дыбыстарына дауысты қоспаңыз: -ed мұнда бөлек буын емес.
- I'll be able to /aɪl bi ˈeɪbl tə/; won't be able to /wəʊnt bi ˈeɪbl tə/ (UK), /woʊnt bi ˈeɪbl tə/ (US).
Алтын ереже
Could = өткендегі жалпы дағды («-а алатынмын»). Was able to / managed to = бір жетістік («-а алдым», «-ып үлгердім»; бірақ could see / hear / understand дұрыс). Couldn't = екеуіне де. Can сөзінің түрі жоқ жерде, яғни will, have немесе to сөздерінен кейін, be able to қолданыңыз.
Жаттығулар
A. Құрылым
Сөйлемдерді бір сөзбен немесе жақшадағы етістіктің дұрыс түрімен толықтырыңыз.
-
Next year, I'll able to drive.
-
She hasn't able to visit us since she moved.
-
After an hour, we (manage) to fix the car.
-
Өткен шақта сұрақ құраңыз: you / be able to / find / a parking space?
-
He tried, but he (not / manage) to open the jar.
-
I'd like to able to speak Japanese.
B. Мағына
Мағынаға қарай жауап беріңіз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: When I was six, I … count to a hundred.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: The door was locked, but we … get in through the window.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I looked everywhere, but I find my keys.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: From our hotel room, we … see the sea.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I'm sorry, I come on Friday.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
I will can help you on Monday.
-
He managed to passing the test.
-
I haven't could sleep this week.
-
My grandfather could speak four languages.
D. Мәтін ішінде
Жақшадағы сөздерді дұрыс түрде қолданып, мәтінді толықтырыңыз.
Last winter there was a big snowstorm. No trains were running, so I 16 (not / can) get to work by train. I waited for an hour, and in the end I 17 (manage) to find a taxi. The roads were terrible, but the driver 18 (be able to) get me to the office by ten. From my desk, I 19 (can) see the snow all day. Good news: tomorrow I 20 (be able to) work from home.
E. Сіздің кезегіңіз
Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.
-
Бала кезіңізде істей алған бір нәрсені және істей алмаған бір нәрсені жазыңыз.
-
Бір нәрсеге қиындықпен қол жеткізген сәтіңіз туралы жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-22 May, Might, Could қазақша: «-уы мүмкін» ағылшынша қалай айтылады? Дұрыс жауапты таңдаңыз: I'm not sure, but I … be at the meeting tomorrow.
-
A2-23 Could you, Can I, Shall I қазақша: ағылшынша сыпайы өтініш, рұқсат және ұсыныс Сыпайы етіңіз: Help me with this box.
-
A2-19 Present Perfect пе, Past Simple ме? Айырмашылығы оңай тілмен We (move) to this town in 2018.
Жауаптар
A. Құрылым
- be
- been
- managed
- Were you able to find a parking space?
- didn't manage / did not manage
- be
B. Мағына
- could
- managed to
- all three are correct
- could
- won't be able to
C. Қатені табыңыз
- I will be able to help you on Monday. / I'll be able to help you on Monday. / I can help you on Monday.
- He managed to pass the test.
- I haven't been able to sleep this week.
- ✓ My grandfather could speak four languages.
D. Мәтін ішінде
- couldn't / could not
- managed
- was able to
- could
- 'll be able to / will be able to / 'm going to be able to / am going to be able to
E. Сіздің кезегіңіз
- I could swim when I was five. I couldn't ride a bike until I was nine.
- Last year I lost my passport, but I managed to get a new one in two days.
F. Аралас қайталау
- might not
- Could you help me with this box, please? / Could you please help me with this box? / Could you help me with this box? / Would you help me with this box, please? / Can you help me with this box, please? / Would you mind helping me with this box?
- moved
