Used To қазақша: «баратынмын», «тұратынмын» ағылшынша қалай айтылады?
Used To: Past Habits
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз өткенде үнемі істеген нәрселеріңіз және ұзақ уақыт шындық болған, бірақ қазір өзгерген жағдайлар туралы used to, didn't use to және never used to арқылы айта аласыз.
Негізгі идея
Екіге бөлінген экранды елестетіңіз. Сол жақта — бұрын: сіздің балалық шағыңыз, ескі көшеңіз, ескі әдеттеріңіз. Оң жақта — қазір. Used to — екі жартының арасындағы сызық. I used to live in a small village десеңіз, бір мезгілде екі нәрсені айтасыз: бұл өткенде шындық болды, және қазір, бәлкім, олай емес.
«Бірақ қазір олай емес» деп қосудың қажеті жоқ: used to мұны өзі білдіреді.
Used to қайта-қайта болған нәрселерге (әдеттерге) немесе ұзақ уақыт шындық болған нәрселерге (күйлерге) қарайды. Ол бір ғана оқиғаны сипаттамайды. Бір сәттегі бір әрекет үшін Past Simple (жай өткен шақ) қолданыңыз: I went to Paris in 2015.
Used to сөзінің осы шақ түрі жоқ. Қазіргі әдеттер үшін Present Simple қолданыңыз: I usually walk to work.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Бұл жерде қазақ тілі сізге көп көмектеседі. Өткендегі әдет пен күйді біз -атын / -етін («баратынмын», «тұратынбыз») немесе -ушы еді («барушы едім») арқылы айтамыз, ал болымсыз түрі -майтын («ұнатпайтынмын»). Бұлар used to мен didn't use to тіркестеріне өте жақсы сәйкес келеді, әрі used to сияқты көбіне «қазір олай емес» деген ойды береді. Мұқият болатын екі жер бар. Біріншісі: сын есім немесе зат есіммен қазақша жай ғана еді дейміз («ағам ұялшақ еді», «бұл кафе банк еді»), ал ағылшыншада used to be керек, be түсіп қалмауы тиіс. Екіншісі: бір рет болған оқиға үшін қазақша -ды / -ді («кеше бардым») айтамыз, ағылшыншада да Past Simple: мұнда used to қолданылмайды.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Мектепке күнде жаяу баратынмын. | өткендегі әдет | I used to walk to school every day. |
| Бұрын шашым ұзын болатын. | өткендегі күй | I used to have long hair. |
| Бұл кафе бұрын банк еді. | өткендегі күй, «еді» | This café used to be a bank. |
| Бұл көшеде бұрын кинотеатр бар еді. | бұрын болған нәрсе | There used to be a cinema on this street. |
| Бұрын кофені ұнатпайтынмын. | болымсыз | I didn't use to like coffee. |
| Сенбі күндері мультфильм көретін бе едің? | сұрақ | Did you use to watch cartoons? |
| Кеше спортзалға бардым. | бір рет | I went to the gym yesterday. |
Құрылым
| Түрі | Мысал |
|---|---|
| Хабарлы сөйлем | I / you / he / she / we / they used to play tennis. |
| Болымсыз сөйлем | I didn't use to like vegetables. |
| Болымсыз (күштірек, өте жиі) | He never used to eat breakfast. |
| Иә / жоқ сұрағы | Did you use to have a pet? |
| Wh- сұрағы | Where did you use to live? |
| Қысқа жауаптар | Yes, I did. / No, I didn't. |
Used пе, use па?
| did жоқ болса | did / didn't сөзінен кейін |
|---|---|
| I used to · She used to · I never used to | didn't use to · Did you use to…? |
Used to + етістіктің негізгі түрі — барлық бастауышпен бірдей түр: негізгі етістікте -s те, -ed те, -ing те жоқ.
| Дұрыс | Қате |
|---|---|
| She used to work here. | She used to worked here. |
| They used to be neighbours. | They used to being neighbours. |
There used to be — бір жерде бұрын не болғанын айтады: There used to be a cinema here.
Қолданылуы
1Өткендегі әдеттер: үнемі істеген нәрселер
Өткенде қайталанған, бірақ қазір болмайтын әрекеттер үшін used to + етістіктің негізгі түрін қолданыңыз.
2Өткендегі күйлер: ұзақ уақыт шындық болған нәрселер
Used to күйлер үшін де, яғни өзгерген жағдайлар үшін де, be, have, live, like және know сияқты етістіктермен қолданылады.
3Болымсыз түрлер: didn't use to / never used to
Өткенде шындық болмаған немесе істелмеген, бірақ қазір өзгерген нәрсе үшін didn't use to (did сөзінен кейін, d әрпінсіз) қолданыңыз. Never used to мағынасы бірдей әрі ауызша сөйлеуде өте жиі айтылады.
4Сұрақтар: Did you use to…?
Сұрақты Did + бастауыш + use to + етістіктің негізгі түрі арқылы құраңыз. did немесе didn't арқылы жауап беріңіз.
5Used to және Past Simple
Қайталанған әрекеттер мен өзгерген ұзақ күйлер үшін used to қолданыңыз. Белгілі бір уақыттағы бір әрекет үшін және неше рет немесе қанша уақыт болғанын нақты айтқанда Past Simple қолданыңыз. Past Simple өткендегі әдеттерді де, әсіресе уақыт тіркесімен, сипаттай алады, сондықтан әдет үшін ол да дұрыс.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Еді» → be жоқ. Қазақшада сын есім мен зат есімнен кейін өткен шақ үшін жай ғана «еді» қосамыз: «Ерлан мектепте өте тұйық еді», «Біздің көше түнде қараңғы еді». Мұнда етістік жоқ сияқты көрінгендіктен, ағылшыншада used to сөзінен кейін be түсіп қалады. Used to сөзінен кейін әрқашан етістік керек: used to be.
2. Сұраулы сөйлемде сөз тәртібі өзгермейді. Қазақшада сұрақты сұрау сөзімен немесе ма/ме шылауымен жасаймыз, ал сөз тәртібі сол күйі қалады: «Мектепте қандай спортпен айналысатын едің?», «Әжең нан пісіретін бе еді?». Ағылшыншада used to сұрағы did арқылы жасалады: did бастауыштың алдына шығады, ал одан кейін use to жазылады.
3. «Үйреніп қалдым» → I used to. Қазақша «Суыққа үйреніп қалдым», «Ерте тұруға үйрендім» дейміз. Сөздіктерде used to «үйренген, дағдыланған» деп те берілетіндіктен, кейбіреулер I used to the cold дейді. Бұл басқа құрылым: «бір нәрсеге үйреніп қалдым» = I'm used to… Оның толық ережесі B1-21 сабағында.
Шатастырмаңыз
used to (өткендегі әдет) және usually (қазіргі әдет) — Used to тек өткен туралы. Қазіргі әдеттер үшін Present Simple қолданыңыз, көбіне usually сөзімен. Қазақшада: «баратынмын» және «әдетте барамын». A1-15 қараңыз.
used to + етістік және be / get used to — Be used to something «бұл маған қалыпты, таныс» дегенді білдіреді. Бұл басқа құрылым, ол B1-21 сабағында.
өткендегі әдет үшін used to және would — Әңгімелерде would да өткенде қайталанған әрекеттерді сипаттай алады, бірақ күйлерді емес. B2-17 қараңыз.
Жазылуы мен айтылуы
- used to /ˈjuːstə/ (UK және US). s әрпі /z/ емес, /s/ болып айтылады, ал d естілмейді.
- Басындағы /j/ қазақтың й дыбысына жақын. Одан кейінгі /uː/ созылыңқы дауысты: қазақ тілінде дауыстының ұзын-қысқасы мағына ажыратпайды, сондықтан оны әдейі сәл созып айтыңыз.
- did сөзінен кейінгі use to дәл солай айтылады: /ˈjuːstə/. Тек жазылуы өзгереді.
- Қарапайым use етістігі басқаша: use /juːz/, used /juːzd/: I used a knife. Мұнда /z/ естіледі.
- Дауыстының алдында to сәл күштірек айтылады: I used to eat → /ˈjuːstu ˈiːt/.
- Болымсыз сөйлемдерде екпін көбіне didn't немесе never сөзіне түседі: "I didn't use to like it." "I never used to cook."
Алтын ереже
Used to + етістіктің негізгі түрі = өткенде үнемі болды немесе ұзақ уақыт шындық болды, ал қазір әдетте басқаша («-атынмын», «еді»). did / didn't сөзінен кейін use to деп жазыңыз. Бір оқиға немесе неше рет екені үшін Past Simple қолданыңыз.
Жаттығулар
A. Құрылым
1–3-тапсырмаларда used to қолданыңыз.
-
I (live) in a small village when I was a child.
-
you use to have a bike?
-
She didn't to like spicy food.
-
never арқылы болымсыз етіңіз: I used to eat vegetables.
-
Сұрақ құраңыз: where / you / did / live / use to
-
there used to be арқылы толықтырыңыз: a park here, but now it's a car park.
B. Мағына
Мағынаға қарай жауап беріңіз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: We … my aunt twice last month.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: My grandfather … a farm with fifty cows.
-
Қай сөйлем «бұл қазір шындық емес» дегенді білдіреді?
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Now I … take the bus.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
He used to plays football.
-
Did they used to work together?
-
I used to go to Mexico last summer.
-
There used to be a lot of trees in this street.
D. Мәтін ішінде
Жақшадағы етістіктерді дұрыс түрде қолданып, мәтінді толықтырыңыз.
When I was a teenager, I 15 (spend) every weekend at the skate park. I 16 (not / like) school very much, and my teachers 17 (say) I was lazy. Then, in 2015, I 18 (find) a part-time job in a bike shop, and everything changed. Now I own the shop! People often ask me, "19 you (think) about your future when you were young?" The honest answer is no.
E. Сіздің кезегіңіз
Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.
-
Бала кезіңізде болған, бірақ қазір жоқ әдеттеріңіз туралы екі сөйлем жазыңыз.
-
Қалаңыз туралы бір сөйлем жазыңыз: бұрын болған, бірақ қазір жоқ бір нәрсе.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A1-28 Past Simple қазақша: бұрыс етістіктер, did және didn't "Did you see the match?" "Yes, I (see) it at a friend's house."
-
A2-18 Present Perfect, for және since қазақша: «… бері» ағылшынша қалай айтылады? I (live) in Berlin since 2020.
-
A2-02 Past Simple ме, Past Continuous па? When және while қазақша I (walk) home when it started to rain.
Жауаптар
A. Құрылым
- used to live
- Did
- use
- I never used to eat vegetables.
- Where did you use to live?
- There used to be
B. Мағына
- visited
- used to have
- I used to live in Paris.
- usually
C. Қатені табыңыз
- He used to play football.
- Did they use to work together?
- I went to Mexico last summer.
- ✓ There used to be a lot of trees in this street.
D. Мәтін ішінде
- used to spend / spent
- didn't use to like / never used to like / didn't like
- used to say / said
- found
- Did … use to think / Did … think
E. Сіздің кезегіңіз
- I used to watch cartoons every morning. I used to hate carrots.
- There used to be a big market near the station.
F. Аралас қайталау
- saw
- have lived / have been living
- was walking
