Takrorlash: modal feʼllar, feʼl andozalari va shart gaplar oʻzbekcha (A2-20 – A2-28)
Review: Modals, Verb Patterns and Conditionals
Bu sahifada
Bu takrorlash quyidagilarni qamraydi
Maqsad
Bu darsdan keyin siz qoidalar, maslahat, ehtimol, iltimos va qobiliyat haqida toʻgʻri modal feʼl bilan gapira olasiz, ikkinchi feʼlni toʻgʻri shaklda qoʻya olasiz, biror ishni nega qilishingizni tushuntira olasiz, real shartlar va oʻtmishdagi odatlar haqida gapira olasiz. Eng muhimi, bu tuzilmalar birga kelganda ular orasidan toʻgʻrisini tanlay olasiz.
Nimalarni oʻrgandik
| Dars | Asosiy nuqta | Asosiy misol |
|---|---|---|
| A2-20 | must / have to = zarur («kerak», «shart»); mustn't / can't = ruxsat yoʻq («mumkin emas»); don't have to = zarur emas («shart emas»); had to, will have to | You mustn't touch that wire. It's dangerous. |
| A2-21 | maslahat va fikr uchun should / shouldn't / ought to; I don't think you should…; Why don't you…? | You look tired. You should go to bed early tonight. |
| A2-22 | may / might / could = mumkin, lekin aniq emas; may not / might not = balki … emas; maybe va may be | Take an umbrella. It might rain later. |
| A2-23 | iltimos (Could you…?), ruxsat (Could I…? May I…?), taklif (Shall I…? I'll…); Would you mind + -ing? | Would you mind speaking more slowly? |
| A2-24 | could = oʻtmishdagi umumiy qobiliyat («-a olardim»); was able to / managed to = bitta muvaffaqiyat («-a oldim»); couldn't = ikkalasi; will be able to | After three hours, she finally managed to fix the printer. |
| A2-25 | want / decide / hope + to; enjoy / finish / avoid + -ing shakli; want / ask / tell + kishi + to | My parents want me to become a lawyer. |
| A2-26 | maqsad: to + asosiy shakl; for + ot; buyumning vazifasi uchun for + -ing shakli | I went to the supermarket to buy some eggs. |
| A2-27 | if + Present Simple, Present Simple (har doim haqiqat); if + Present Simple, will (real kelajak); unless; when, as soon as, until dan keyin hozirgi zamon | If it rains tomorrow, we'll have the party inside. |
| A2-28 | hozir oʻzgargan oʻtmishdagi odat va holatlar uchun used to + asosiy shakl («ilgari … -ardim»); didn't use to; Did you use to…? | I used to have long hair. |
Muhim taqqoslash
mustn't va don't have to — Mustn't — arqon toʻsiq: ruxsat yoʻq. Don't have to — menyu: zarur emas, tanlov sizda. Oʻzbekchada: «mumkin emas» va «shart emas»; «kerak emas» ikkalasi boʻlishi mumkin. A2-20
- Tekshiruv: taqiqlanganmi? → mustn't / can't. Shunchaki zarur emasmi? → don't have to.
must / have to va should — Must / have to — majburiyat: «yoʻq» deya olmaysiz. Should — maslahat: yaxshi fikr, lekin «yoʻq» deyishingiz mumkin. Oʻzbekchada ikkalasiga ham «kerak» deyish mumkin. A2-20 A2-21
- Tekshiruv: qoida yoki qonunmi? → must / have to. Sizning fikringizmi? → should.
might not va couldn't; could (ehtimol) va could (oʻtmishdagi qobiliyat) — May not / might not = balki … emas («-masligi mumkin»). Couldn't = imkonsiz yoki qila olmadi («-a olmadi»). Could «mumkin» ham, «qila olardim» ham boʻlishi mumkin. A2-22 A2-24
- Tekshiruv: aniq emasmi? → may / might (not). Qila olmaganmi yoki oʻtmishdagi mahoratmi? → could / couldn't.
could (umumiy mahorat) va was able to / managed to (bitta muvaffaqiyat) — Could — nishon: sizda boʻlgan mahorat («-a olardim»). Was able to / managed to — kubok: bitta qiyin muvaffaqiyat («-a oldim», «uddaladim»). Inkorda couldn't ikkalasi uchun ham ishlaydi. A2-24
- Tekshiruv: maʼlum davrdagi mahoratmi? → could. Bir kundagi bitta muvaffaqiyatmi? → was able to / managed to. Inkormi? → couldn't.
Could you…? va Could I…? va Shall I…? — Avval vazifani tanlang. Siz harakat qilasiz → iltimos. Men harakat qilaman → ruxsat. Men siz uchun harakat qilishni taklif qilaman → taklif. Oʻzbekchada: «-ib bera olasizmi?», «-sam boʻladimi?», «-aymi?». A2-23
- Tekshiruv: harakatni kim qiladi va bu taklifmi? You → iltimos; I (soʻrab) → ruxsat; I (yordam berib) → taklif.
to yoki -ing shakli; to (maqsad) va for — Birinchi feʼl andozani belgilaydi: decide to, enjoy -ing. Oʻzbekchadagi bitta «-ish» shakli bu yerda yordam bermaydi. Maqsad uchun keyingi soʻzga qarang: feʼl → to; ot → for; buyumning vazifasi → for + -ing. A2-25 A2-26
- Tekshiruv: feʼlni sherigi bilan yodlang. Why? ga javob beryapsizmi? → to + feʼl, for + ot.
if va when; if dan keyin will yoʻq — If = sodir boʻlishi mumkin. When = sodir boʻladi. If, unless, when, as soon as, until dan keyin hatto kelajak uchun ham hozirgi zamon shaklini ishlating. Oʻzbekchadagi «-sa» ham zamonsiz — bu yerda yordam beradi. A2-27
- Tekshiruv: balkimi? → if. Aniqmi? → when. if / when qismida → hozirgi zamon; natijada → will (yoki buyruq, can, might).
used to va Past Simple va usually — Used to = oʻtmishda takrorlangan yoki uzoq davom etgan, hozir boshqacha («ilgari … -ardim»). Past Simple = bitta voqea, necha marta yoki aniq muddat. Usually + Present Simple = hozirgi odat. A2-28
- Tekshiruv: bir martami yoki «necha marta» mi? → Past Simple. Oʻzgargan oʻtmishdagi odatmi? → used to. Hozirmi? → Present Simple.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Shart emas» → mustn't. «Must = shart» deb yodlaganimiz uchun «shart emas» ni mustn't deb aytib yuboramiz. Mustn't taqiq; «zarurat yoʻq» uchun don't have to. «Kerak emas» ni oʻgirishdan oldin ham soʻrang: taqiqmi yoki shart emasmi? A2-20
2. «Kerak» → must (doʻstona maslahatda). Maslahat maʼnosidagi «kerak» ni must bilan aytsak, gap buyruqdek eshitiladi. Doʻstona maslahat uchun should. A2-21
3. «… -ishi mumkin» → can. Lugʻatdagi «mumkin = can» tufayli aniq holat haqidagi taxminni can bilan aytamiz. Bugungi yoki ertangi aniq ehtimol uchun might / may / could. A2-22
4. «-ish uchun» → for + feʼl. «Uchun = for» deb oʻylab, insonning maqsadini for bilan aytamiz. Feʼldan oldin to keladi; for faqat ot oldida yoki buyumning vazifasida (for + -ing). A2-26
5. «-maguncha» → until … not. Oʻzbekchada «until» maʼnosi inkor bilan beriladi: «yomgʻir toʻxtamaguncha». Inglizchada until dan keyin darak feʼl va hozirgi zamon keladi. A2-27
Oltin qoidalar
- A2-20 Mustn't = qilmang, ruxsat yoʻq. Don't have to = zarur emas, tanlov sizda. Must ning oʻtgan zamon shakli yoʻq: oʻtmish uchun had to, will dan keyin will have to ishlating.
- A2-21 Maslahatni should + asosiy shakl bilan bering (to yoʻq). Ought to ning maʼnosi ham shunday. Salbiy maslahat uchun koʻpincha eng tabiiy tanlov — I don't think you should…
- A2-22 Aniq bilmaysizmi? may / might / could + asosiy shakl ishlating. «Balki … emas» uchun may not / might not — couldn't emas, chunki u «imkonsiz» yoki «qila olmadi» degani.
- A2-23 Avval vazifani hal qiling: iltimos (Could you…?), ruxsat (Could I…?) yoki taklif (Shall I…?). Masofa koʻp boʻlsa (could, would, would you mind, I was wondering if), xushmuomalaroq eshitiladi. Would you mind…? va Do you mind if I…? ga samimiy rozilik javobi — No (not at all).
- A2-24 Could = oʻtmishdagi umumiy mahorat. Was able to / managed to = bitta muvaffaqiyat (lekin could see / hear / understand toʻgʻri). Couldn't = ikkalasi. will, have yoki to dan keyin be able to ishlating.
- A2-25 Har bir feʼlni sherigi bilan yodlang: want / decide / hope + to, enjoy / finish / avoid + -ing. Like, love, hate, start, begin, continue ikkalasini ham oladi. Boshqa odam haqida: want / ask / tell + kishi + to.
- A2-26 Kimdir biror ishni nima uchun qilishini aytish uchun to + asosiy shakl ishlating — for + asosiy shakl emas. Otdan oldin for, buyum nima uchun ishlatilishini aytish uchun for + -ing ishlating.
- A2-27 if, unless, when, as soon as, before, after, until dan keyin hozirgi zamon shaklini ishlating (Present Simple yoki tugagan harakat uchun Present Perfect) — hatto kelajak uchun ham. Will odatda faqat natijada keladi.
- A2-28 Used to + asosiy shakl = oʻtmishda muntazam sodir boʻlgan yoki uzoq vaqt haqiqat boʻlgan, hozir esa odatda boshqacha. did / didn't dan keyin use to deb yozing. Bitta voqea yoki necha marta ekanini aytish uchun Past Simple ishlating.
Mashqlar
A. Tuzilish
Gaplarni koʻrsatilganidek toʻldiring yoki oʻzgartiring.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't va Don't Have To oʻzbekcha: «kerak», «shart emas», «mumkin emas» Yesterday I (have to) work late.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't va Don't Have To oʻzbekcha: «kerak», «shart emas», «mumkin emas» Inkor qiling: She has to wear a uniform.
-
A2-21 Should va Ought To oʻzbekcha: ingliz tilida qanday maslahat beriladi? Savol tuzing: what / I / should / wear / to the wedding?
-
A2-22 May, Might, Could oʻzbekcha: «balki», «… mumkin» va ehtimolni ingliz tilida aytish might not bilan qayta yozing: Perhaps she won't come tonight.
-
A2-23 Could you, Can I, Shall I oʻzbekcha: ingliz tilida iltimos, ruxsat va taklif Would you mind (close) the door?
-
A2-24 Could, Was Able To va Managed To oʻzbekcha: oʻtmish va kelajakdagi qobiliyat I haven't able to sleep this week.
-
A2-25 Feʼl + -ing yoki feʼl + to oʻzbekcha: want to, enjoy -ing, want someone to We've decided (move) to the coast.
-
A2-25 Feʼl + -ing yoki feʼl + to oʻzbekcha: want to, enjoy -ing, want someone to Have you finished (use) the laptop?
-
A2-27 Zero va First Conditional oʻzbekcha: if, unless, when va until bilan shart gaplar If you (heat) ice, it melts.
-
A2-28 Used To oʻzbekcha: «ilgari … -ardim» — oʻtmishdagi odatlar va holatlar Savol tuzing: you / use to / have / a pet?
B. Maʼno
Vaziyatga mos javobni tanlang.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't va Don't Have To oʻzbekcha: «kerak», «shart emas», «mumkin emas» Toʻgʻri javobni tanlang: It's free. You … pay.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't va Don't Have To oʻzbekcha: «kerak», «shart emas», «mumkin emas» Toʻgʻri javobni tanlang: It's a secret. You … tell anyone!
-
A2-21 Should va Ought To oʻzbekcha: ingliz tilida qanday maslahat beriladi? Toʻgʻri javobni tanlang: It's only my advice, but you … take the earlier train.
-
A2-22 May, Might, Could oʻzbekcha: «balki», «… mumkin» va ehtimolni ingliz tilida aytish Toʻgʻri javobni tanlang: I'm not sure, but I … be at the meeting tomorrow.
-
A2-23 Could you, Can I, Shall I oʻzbekcha: ingliz tilida iltimos, ruxsat va taklif Toʻgʻri javobni tanlang: … leave early today? I have a dentist's appointment.
-
A2-24 Could, Was Able To va Managed To oʻzbekcha: oʻtmish va kelajakdagi qobiliyat Toʻgʻri javobni tanlang: The door was locked, but we … get in through the window.
-
A2-26 To yoki For? Ingliz tilida maqsadni aytish: «olgani», «… uchun» oʻzbekcha Toʻgʻri javobni tanlang: We stopped at a café … a coffee.
-
A2-27 Zero va First Conditional oʻzbekcha: if, unless, when va until bilan shart gaplar Toʻgʻri javobni tanlang: … I get home tonight, I'll call you.
-
A2-27 Zero va First Conditional oʻzbekcha: if, unless, when va until bilan shart gaplar Toʻgʻri javobni tanlang: … you have a ticket, you can't go in.
-
A2-28 Used To oʻzbekcha: «ilgari … -ardim» — oʻtmishdagi odatlar va holatlar Toʻgʻri javobni tanlang: We … Paris three times last year.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
A2-21 Should va Ought To oʻzbekcha: ingliz tilida qanday maslahat beriladi? She shoulds rest more.
-
A2-22 May, Might, Could oʻzbekcha: «balki», «… mumkin» va ehtimolni ingliz tilida aytish The bus maybe late.
-
A2-23 Could you, Can I, Shall I oʻzbekcha: ingliz tilida iltimos, ruxsat va taklif Do you mind if I will open the window?
-
A2-24 Could, Was Able To va Managed To oʻzbekcha: oʻtmish va kelajakdagi qobiliyat I want to can play the guitar.
-
A2-25 Feʼl + -ing yoki feʼl + to oʻzbekcha: want to, enjoy -ing, want someone to I want that you help me.
-
A2-26 To yoki For? Ingliz tilida maqsadni aytish: «olgani», «… uchun» oʻzbekcha This bag is to carrying a laptop.
-
A2-27 Zero va First Conditional oʻzbekcha: if, unless, when va until bilan shart gaplar We'll wait until he will come.
-
A2-28 Used To oʻzbekcha: «ilgari … -ardim» — oʻtmishdagi odatlar va holatlar I didn't use to like coffee, but now I love it.
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring. Qavs ichidagi soʻzlardan foydalaning.
Leo: I start at the language school next week. Do I 29 bring anything on the first day?
Mia: Just a notebook. You 30 wear a uniform — you can wear what you like. But you 31 use your phone in class. That's a strict rule.
Leo: OK. What else 32 (should / have to) I do?
Mia: I think you should practise 33 (speak) every day. And if you 34 (have) a problem, ask the teacher. She's very kind.
Leo: Great. I'm a bit nervous. When I was at school, I 35 (not / like) speaking in front of the class.
Mia: Me too! But last term I 36 (manage) to give a ten-minute talk in English.
Leo: Wow. I went to a bookshop yesterday 37 buy a dictionary, but they didn't have one.
Mia: Don't worry. I've got two. 38 I lend you one?
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't va Don't Have To oʻzbekcha: «kerak», «shart emas», «mumkin emas» Ishingiz yoki oʻqishingiz haqida yozing: qilishingiz shart boʻlgan bitta ish va shart boʻlmagan bitta ish. Keyin doʻstingizga should bilan bitta maslahat bering.
-
A2-27 Zero va First Conditional oʻzbekcha: if, unless, when va until bilan shart gaplar Shu dam olish kunlari haqida ikkita gap yozing: biri if bilan, ikkinchisi when bilan.
-
A2-28 Used To oʻzbekcha: «ilgari … -ardim» — oʻtmishdagi odatlar va holatlar Bolaligingiz haqida yozing: ilgari qiladigan bitta ishingiz, qila oladigan bitta ishingiz va yoqtirmaydigan bitta narsangiz.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A2-19 Present Perfect yoki Past Simple? Farqi oddiy tilda I (see) that film last week.
-
A2-15 Give me the book yoki give it to me? Ikki toʻldiruvchili feʼllar oʻzbekcha Toʻgʻri javobni tanlang: Can you ?
-
A2-05 Ingliz tilida kelasi zamon: will, going to, Present Continuous yoki Present Simple? Hurry up! The film (start). be about to ishlating.
Javoblar
A. Tuzilish
- had to
- She doesn't have to wear a uniform. / She does not have to wear a uniform.
- What should I wear to the wedding?
- She might not come tonight.
- closing
- been
- to move
- using
- heat
- Did you use to have a pet?
B. Maʼno
- don't have to
- mustn't
- should
- might not
- Could I
- managed to
- for
- When
- Unless
- visited
C. Xatoni toping
- She should rest more.
- The bus may be late. / The bus might be late. / The bus could be late.
- Do you mind if I open the window?
- I want to be able to play the guitar.
- I want you to help me.
- This bag is for carrying a laptop.
- We'll wait until he comes. / We will wait until he comes.
- ✓ I didn't use to like coffee, but now I love it.
D. Kontekstda
- have to / need to
- don't have to / don't need to / needn't
- mustn't / can't / aren't allowed to
- should
- speaking
- have
- didn't use to like / never used to like / didn't like
- managed
- to / in order to
- Shall / Can / Should
E. Sizning navbatingiz
- I have to start at eight. I don't have to wear a suit. You should get up earlier!
- If the weather is nice, I'll go for a walk. When I get home on Friday, I'll order a pizza.
- I used to play in the park every day. I could swim when I was five. I didn't use to like fish.
F. Aralash takrorlash
- saw
- explain the rules to me
- is about to start
