Could you, Can I, Shall I қазақша: ағылшынша сыпайы өтініш, рұқсат және ұсыныс
Requests, Offers and Permission
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз адамдардан бірдеңе істеуді өтіне аласыз, бір нәрсе істеуге рұқсат сұрай аласыз, көмек ұсына аласыз және сыпайы жауап бере аласыз. Әрі жағдайға сай сыпайылық деңгейін таңдай аласыз.
Негізгі идея
Біреуден бірдеңе сұрағанда, оның уақыты мен күшін сұраймыз. Ағылшын тілі мұны қашықтық арқылы жұмсартады: өтініштің қашықтығы неғұрлым көп болса, ол соғұрлым сыпайы естіледі.
Сыпайылық баспалдағын елестетіңіз. Ең төменгі басқышта Can you help me? тұр: тікелей әрі жылы, отбасы мен достарға дәл келеді. Бір басқыш жоғары: Could you help me? Could өткен шақ түріне ұқсайды, бұл қашықтық қосады, сондықтан жұмсағырақ естіледі. Одан жоғары: Would you mind helping me? Мұнда тіпті өтінішім сізге қиындық тудырмай ма деп сұрайсыз. Ең жоғарыда: I was wondering if you could help me — өте абайлап айтылған, өте сыпайы сөйлем.
Сонымен қатар үш түрлі жұмыс бар. Өтініш (request) сізден әрекет етуді сұрайды: Could you…? Рұқсат (permission) менің әрекет етуіме бола ма деп сұрайды: Could I…? Ұсыныс (offer) мен сіз үшін бірдеңе істеуге дайынмын дейді: Shall I…? Алдымен жұмысты таңдаңыз, содан кейін баспалдақтан өз басқышыңызды таңдаңыз.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде сыпайылықты негізінен сөз соңындағы жұрнақтар мен сіз есімдігі жасайды: -ыңызшы («беріп жіберіңізші»), -ып бере аласыз ба?, -сам бола ма?, -сам қарсы емессіз бе?. Ағылшын тілінде you біреу ғана, бұйрық рай да сыпайы жұрнақ алмайды, сондықтан сыпайылық сұрақ түріндегі тіркестер арқылы жасалады: Could you…? Would you mind…? Жақсы жаңалық: ұсыныс білдіретін -айын ба? («Терезені ашайын ба?») дәл Shall I…? сұрағына сәйкес келеді, ал -айын («Есікті мен ашайын») I'll… сөйлеміне сәйкес келеді. Тағы бір айырмашылық: қазақшадағы -уға қарсы емессіз бе? тіркесінде барыс септігі бар, бірақ ағылшыншада mind сөзінен кейін to емес, -ing формасы келеді.
| Қазақша | Жұмысы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Тұзды беріп жіберші. | өтініш, достарға | Can you pass the salt? |
| Мына хатты тексеріп бере аласыз ба? | сыпайы өтініш | Could you check this email for me? |
| Сөмкеңізді алып қоюға қарсы болмайсыз ба? | өте сыпайы өтініш | Would you mind moving your bag? |
| Сізге бір сұрақ қойсам бола ма? | рұқсат | Could I ask you a question? |
| Осында отырсам қарсы емессіз бе? | өте сыпайы рұқсат | Do you mind if I sit here? |
| Терезені ашайын ба? | ұсыныс | Shall I open the window? |
| Есікті мен ашайын. | дәл қазір ұсыныс | I'll get the door. |
| Көмектесе алмас па екенсіз? | өте абайлап сұрау | I was wondering if you could help me. |
Құрылым
Өтініш — біреуден бірдеңе істеуді сұрау
| Құрылымы | Мысал | Сыпайылығы |
|---|---|---|
| Can you + base form? | Can you pass the salt? | бейтарап, жылы |
| Could you + base form? | Could you send me the file? | сыпайы |
| Would you + base form? | Would you close the window, please? | сыпайы |
| Would you mind + -ing формасы? | Would you mind waiting a moment? | өте сыпайы |
| I was wondering if you could + base form | I was wondering if you could help me. | өте сыпайы, абайлап айтылған |
Рұқсат — бір нәрсе істеуге бола ма деп сұрау
| Құрылымы | Мысал | Сыпайылығы |
|---|---|---|
| Can I + base form? | Can I use your pen? | бейтарап, жылы |
| Could I + base form? | Could I leave early today? | сыпайы |
| May I + base form? | May I come in? | ресми |
| Do you mind if I + Present Simple? | Do you mind if I open the window? | өте сыпайы |
Ұсыныс — көмектесуге дайын екеніңізді айту
| Құрылымы | Мысал |
|---|---|
| Shall I + base form? | Shall I carry your bag? |
| Can I + base form? | Can I help you? |
| I'll + base form. | I'll get the door. |
| Would you like me to + base form? | Would you like me to call a taxi? |
| Do you want me to + base form? (бейресми) | Do you want me to help? |
Жауаптар
| Сұрақ | Иә | Жоқ |
|---|---|---|
| Can / Could / Would you…? Can / Could / May I…? | Sure. / Of course. / Yes, go ahead. / No problem. | I'm sorry, but… / I'm afraid… |
| Would you mind…? / Do you mind if I…? | No, not at all. / No, go ahead. (no = бәрі жақсы) | I'm sorry, but… / Actually, it's a bit difficult right now. |
| Shall I…? / Would you like me to…? | Yes, please. / That would be great, thanks. | No, thanks. I'm fine. / That's OK, thanks. |
Қолданылуы
1Өтініш жасау
Жақсы танитын адамдарға Can you…? қолданыңыз. Сыпайырақ болу үшін, мысалы әріптестерге, бейтаныс адамдарға немесе дүкенде, Could you…? немесе Would you…? қолданыңыз. Жұмсарта түсу үшін please қосыңыз.
2Өте сыпайы өтініш: Would you mind + -ing?
Would you mind + -ing формасы өте сыпайы естіледі. Ол шын мәнінде «Бұл сізге қиын емес пе?» деп сұрайды, сондықтан No жауабы «Бәрі жақсы, істеймін» дегенді білдіреді.
3Рұқсат сұрау
Бір нәрсе істеуге бола ма деп сұрау үшін Can I / Could I / May I + етістіктің негізгі түрін қолданыңыз. May I ресми; ол дүкендерде, мекемелерде және бейтаныс адамдармен жиі айтылады. Do you mind if I…? + Present Simple өте сыпайы. Оны дайын үлгі ретінде жаттап алыңыз. Қазақшада: «-сам бола ма?», «-уға бола ма?», «-сам қарсы емессіз бе?».
4Көмек ұсыну
Басқа адамға сіздің көмегіңіз керек пе екенін сұрау үшін Shall I…? немесе Would you like me to…? қолданыңыз. Can I…? те ұсыныс ретінде өте жиі айтылады (Can I help you?, Can I get you a drink?): түрі рұқсат сұрағына ұқсайды, бірақ сіз басқа адам үшін бірдеңе істеуді ұсынып тұрсыз. Дәл сол сәтте шешіп, тікелей ұсыныс жасау үшін I'll… қолданыңыз (A2-04 қараңыз). Would you like me to…? және Do you want me to…? тіркестерін дайын үлгі ретінде жаттап алыңыз; want / would like + адам + to құрылымы A2-25 сабағында. Shall I…? британ ағылшынында жиірек айтылады; американ ағылшынында көбіне Should I…? немесе Do you want me to…? айтылады. Қазақшада мұның бәрінің орнында көбіне бір ғана -айын ба? тұрады.
5Өте сыпайы үлгілер: I was wondering if… / I'd like to ask…
Үлкен өтініш жасағанда немесе маңызды адаммен сөйлескенде дайын сыпайы үлгіні қолданыңыз. I was wondering if you could… тіркесінде Past Continuous өткен уақытты білдірмейді; ол қашықтық қосады, сондықтан сөйлем абайлап, сыпайы айтылғандай естіледі. Қазақшадағы «-мас па екенсіз», «бола ма екен деп едім» тіркестері де осындай жұмсақ.
6Сыпайы түрде келісу және бас тарту
Келісу үшін қысқа, жылы тіркестер айтыңыз. Бас тартқанда жай ғана No демеңіз: I'm sorry, but… немесе I'm afraid… деп бастап, себебін айтыңыз.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «-уға қарсы болмайсыз ба?» → mind to. Қазақшада «қарсы» сөзінің алдында барыс септігі тұрады: «сөйлеуге қарсы», «жабуға қарсы». Сондықтан ағылшыншада да to қойғымыз келеді. Бірақ mind сөзінен кейін әрқашан -ing формасы келеді.
2. «Иә, әрине» → Yes, of course. Қазақшада «Терезені ашсам қарсы емессіз бе?» деп болымсыз түрде сұраймыз, ал «Иә» жауабы сұраққа келісіп, «иә, қарсы емеспін, ашыңыз» дегенді білдіреді. Ағылшыншада Would you mind…? және Do you mind if I…? болымды сұрақтар: олар «Сізге кедергі бола ма?» деп сұрайды, сондықтан Yes «иә, кедергі болады» деп түсінілуі мүмкін. Келіскіңіз келсе, No, not at all немесе No, go ahead деңіз.
3. «-ыңызшы» → бұйрық + please. Қазақшада «Шотты әкеліп беріңізші» деген сөйлем өте сыпайы, өйткені онда сіз те, -шы да бар. Ағылшыншаға сөзбе-сөз аударсаңыз, бұйрық рай шығады, ал please қосылса да, ол бейтаныс адамға қатқыл естіледі. Бейтаныс адамға Could I have…? / Could you…? деңіз.
4. «Аударып берейін бе?» → Do you want I…? Қазақша ұсыныс бір етістікпен айтылады: «-айын ба?». Ағылшыншада want тіркесін қолдансаңыз, сөйлемге want + me + to + етістік құрылымы керек. «Мен» мұнда I емес, me болады.
Шатастырмаңыз
Could you…? және Could I…? — Жұмысты бастауыш анықтайды. You әрекет етеді = өтініш. I әрекет етеді = рұқсат. Қазақшада: «аша аласыз ба?» және «ашсам бола ма?».
Shall I…? және Will you…? — Shall I көмек ұсынады. Will you біреуден бірдеңе істеуді сұрайды; ол бұйрық сияқты естілуі мүмкін, сондықтан әдетте Could you…? қауіпсіздеу. A2-04 қараңыз.
Would you like…? және Do you like…? — Would you like дәл қазіргі ұсыныс; Do you like жалпы ұнататын нәрсе туралы сұрайды. A1-25 қараңыз.
Жазылуы мен айтылуы
- Could you және Would you қосылып айтылады: /ˈkʊdʒu/, /ˈwʊdʒu/. /d/ мен /j/ бірігіп, /dʒ/ дыбысына айналады. l әрпі оқылмайды.
- Would сөзіндегі /w/: тіс ерінге тимейді, ерін дөңгеленіп алға созылады; бұл қазақтың «тау» сөзіндегі у дыбысына жақын. Оны в деп айтпаңыз.
- Can I байланысып айтылады: /kənaɪ/. Мұнда can сөзіндегі дауысты әлсіз.
- Shall I тез сөйлегенде жиі /ʃəlaɪ/ болып айтылады.
- Интонация өте маңызды. Соңында көтерілетін немесе алдымен төмендеп, содан кейін көтерілетін дауыс жылы естіледі. Біркелкі, төмен түсетін әуен please болса да бұйрық сияқты естілуі мүмкін.
- Please әдетте сөйлемнің соңында (Could you help me, please?) немесе бастауыштан кейін (Could you please help me?) тұрады. Соңғы please алдына үтір қойыңыз.
Алтын ереже
Алдымен жұмысты анықтаңыз: өтініш (Could you…?), рұқсат (Could I…?) немесе ұсыныс (Shall I…?, қазақшадағы «-айын ба?»). Содан кейін сыпайылық деңгейін таңдаңыз: қашықтық көп болса (could, would, would you mind, I was wondering if), сөйлем сыпайырақ естіледі. Would you mind…? және Do you mind if I…? сұрақтарына жылы жауап — No (not at all).
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы етістікті дұрыс түрде жазыңыз немесе сөйлемді нұсқау бойынша өзгертіңіз.
-
Would you mind (turn) off the light?
-
Do you mind if I (use) your phone?
-
Would you like me (call) a taxi?
-
Could you арқылы сыпайы етіңіз: Pass me the water.
-
May I арқылы рұқсат сұраңыз: (come in)
-
I was wondering if арқылы өте сыпайы етіңіз: Can you help me?
B. Мағына
Мағынаға қарай жауап беріңіз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: … give me a lift to the station?
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: … carry that bag for you?
-
Досыңыз сұрайды: "Would you mind waiting five minutes?" Сіз күтуге дайынсыз. Жауап беріңіз:
-
Қайсысы ұсыныс?
-
Қайсысы ең сыпайы?
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
Would you mind to help me?
-
Do you want that I call you later?
-
May you pass me the salt?
-
Could I ask you a question?
D. Мәтін ішінде
Диалогты бір сөзбен толықтырыңыз.
Guest: Good evening. 16 I check in, please?
Receptionist: Of course. 17 I see your passport, please?
Guest: Here you are. And 18 you mind giving me a room on a high floor?
Receptionist: Not at all. 19 I carry your bags to the lift?
Guest: Yes, please. That 20 be great.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Жақсы танымайтын әріптесіңізге сыпайы өтініш жазыңыз.
-
Көршіңіздің қолында ауыр сөмкелер бар. Көмегіңізді екі түрлі жолмен ұсыныңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-04 Will қазақша: шешім, ұсыныс, уәде және болжам The phone's ringing. "I answer it."
-
A1-25 Like, want, would like қазақша: ұнату, қалау және сыпайы өтініш … a cup of tea? I've just made some.
-
A2-20 Must пен Have To қазақша: mustn't пен don't have to айырмашылығы You smoke here. It's not allowed.
Жауаптар
A. Құрылым
- turning
- use
- to call
- Could you pass me the water, please? / Could you please pass me the water? / Could you pass me the water?
- May I come in?
- I was wondering if you could help me.
B. Мағына
- Could you
- Shall I
- No, not at all.
- Can I help you?
- I was wondering if you could check this.
C. Қатені табыңыз
- Would you mind helping me?
- Do you want me to call you later?
- Could you pass me the salt? / Can you pass me the salt? / Would you pass me the salt?
- ✓ Could I ask you a question?
D. Мәтін ішінде
- Could / Can / May
- May / Could / Can
- would
- Shall / Can / Should
- would
E. Сіздің кезегіңіз
- Could you send me the report by Friday, please?
- Shall I carry one of those for you? Would you like me to open the door?
F. Аралас қайталау
- 'll / will
- Would you like
- mustn't / can't / must not / cannot
