SlowingoГрамматика
A2 25 / 38

Could you, Can I, Shall I қазақша: ағылшынша сыпайы өтініш, рұқсат және ұсыныс

Requests, Offers and Permission

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз адамдардан бірдеңе істеуді өтіне аласыз, бір нәрсе істеуге рұқсат сұрай аласыз, көмек ұсына аласыз және сыпайы жауап бере аласыз. Әрі жағдайға сай сыпайылық деңгейін таңдай аласыз.

Негізгі идея

Біреуден бірдеңе сұрағанда, оның уақыты мен күшін сұраймыз. Ағылшын тілі мұны қашықтық арқылы жұмсартады: өтініштің қашықтығы неғұрлым көп болса, ол соғұрлым сыпайы естіледі.

Сыпайылық баспалдағын елестетіңіз. Ең төменгі басқышта Can you help me? тұр: тікелей әрі жылы, отбасы мен достарға дәл келеді. Бір басқыш жоғары: Could you help me? Could өткен шақ түріне ұқсайды, бұл қашықтық қосады, сондықтан жұмсағырақ естіледі. Одан жоғары: Would you mind helping me? Мұнда тіпті өтінішім сізге қиындық тудырмай ма деп сұрайсыз. Ең жоғарыда: I was wondering if you could help me — өте абайлап айтылған, өте сыпайы сөйлем.

Сонымен қатар үш түрлі жұмыс бар. Өтініш (request) сізден әрекет етуді сұрайды: Could you…? Рұқсат (permission) менің әрекет етуіме бола ма деп сұрайды: Could I…? Ұсыныс (offer) мен сіз үшін бірдеңе істеуге дайынмын дейді: Shall I…? Алдымен жұмысты таңдаңыз, содан кейін баспалдақтан өз басқышыңызды таңдаңыз.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде сыпайылықты негізінен сөз соңындағы жұрнақтар мен сіз есімдігі жасайды: -ыңызшы («беріп жіберіңізші»), -ып бере аласыз ба?, -сам бола ма?, -сам қарсы емессіз бе?. Ағылшын тілінде you біреу ғана, бұйрық рай да сыпайы жұрнақ алмайды, сондықтан сыпайылық сұрақ түріндегі тіркестер арқылы жасалады: Could you…? Would you mind…? Жақсы жаңалық: ұсыныс білдіретін -айын ба? («Терезені ашайын ба?») дәл Shall I…? сұрағына сәйкес келеді, ал -айын («Есікті мен ашайын») I'll… сөйлеміне сәйкес келеді. Тағы бір айырмашылық: қазақшадағы -уға қарсы емессіз бе? тіркесінде барыс септігі бар, бірақ ағылшыншада mind сөзінен кейін to емес, -ing формасы келеді.

ҚазақшаЖұмысыАғылшынша
Тұзды беріп жіберші.өтініш, достарғаCan you pass the salt?
Мына хатты тексеріп бере аласыз ба?сыпайы өтінішCould you check this email for me?
Сөмкеңізді алып қоюға қарсы болмайсыз ба?өте сыпайы өтінішWould you mind moving your bag?
Сізге бір сұрақ қойсам бола ма?рұқсатCould I ask you a question?
Осында отырсам қарсы емессіз бе?өте сыпайы рұқсатDo you mind if I sit here?
Терезені ашайын ба?ұсынысShall I open the window?
Есікті мен ашайын.дәл қазір ұсынысI'll get the door.
Көмектесе алмас па екенсіз?өте абайлап сұрауI was wondering if you could help me.

Құрылым

Өтініш — біреуден бірдеңе істеуді сұрау

ҚұрылымыМысалСыпайылығы
Can you + base form?Can you pass the salt?бейтарап, жылы
Could you + base form?Could you send me the file?сыпайы
Would you + base form?Would you close the window, please?сыпайы
Would you mind + -ing формасы?Would you mind waiting a moment?өте сыпайы
I was wondering if you could + base formI was wondering if you could help me.өте сыпайы, абайлап айтылған

Рұқсат — бір нәрсе істеуге бола ма деп сұрау

ҚұрылымыМысалСыпайылығы
Can I + base form?Can I use your pen?бейтарап, жылы
Could I + base form?Could I leave early today?сыпайы
May I + base form?May I come in?ресми
Do you mind if I + Present Simple?Do you mind if I open the window?өте сыпайы

Ұсыныс — көмектесуге дайын екеніңізді айту

ҚұрылымыМысал
Shall I + base form?Shall I carry your bag?
Can I + base form?Can I help you?
I'll + base form.I'll get the door.
Would you like me to + base form?Would you like me to call a taxi?
Do you want me to + base form? (бейресми)Do you want me to help?

Жауаптар

СұрақИәЖоқ
Can / Could / Would you…? Can / Could / May I…?Sure. / Of course. / Yes, go ahead. / No problem.I'm sorry, but… / I'm afraid…
Would you mind…? / Do you mind if I…?No, not at all. / No, go ahead. (no = бәрі жақсы)I'm sorry, but… / Actually, it's a bit difficult right now.
Shall I…? / Would you like me to…?Yes, please. / That would be great, thanks.No, thanks. I'm fine. / That's OK, thanks.

Қолданылуы

1Өтініш жасау

Жақсы танитын адамдарға Can you…? қолданыңыз. Сыпайырақ болу үшін, мысалы әріптестерге, бейтаныс адамдарға немесе дүкенде, Could you…? немесе Would you…? қолданыңыз. Жұмсарта түсу үшін please қосыңыз.

Can you turn the music down a bit?
Музыканы сәл ақырындатып жіберші.
достар арасында: «-шы» → Can you…?
Could you tell me the way to the station, please?
Вокзалға қалай баруға болатынын айтып жібере аласыз ба?
бейтаныс адам → Could you…?
Could you check this email for me?
Мына хатты тексеріп бере аласыз ба?
Would you give this to your sister, please?
Мынаны әпкеңізге беріп жіберіңізші.
sister = әпке немесе сіңлі

2Өте сыпайы өтініш: Would you mind + -ing?

Would you mind + -ing формасы өте сыпайы естіледі. Ол шын мәнінде «Бұл сізге қиын емес пе?» деп сұрайды, сондықтан No жауабы «Бәрі жақсы, істеймін» дегенді білдіреді.

Would you mind speaking more slowly?
Сәл баяуырақ сөйлеуге қарсы болмайсыз ба?
«-уға қарсы» → mind + -ing, to емес
Would you mind not using your phone in here?
Мұнда телефон қолданбасаңыз, қарсы болмайсыз ба?
болымсыз түрі: not + -ing
Would you mind moving your bag?
Сөмкеңізді алып қоюға қарсы болмайсыз ба?
өтініш
No, not at all.
Жоқ, қарсы емеспін.
жауап: no = бәрі жақсы

3Рұқсат сұрау

Бір нәрсе істеуге бола ма деп сұрау үшін Can I / Could I / May I + етістіктің негізгі түрін қолданыңыз. May I ресми; ол дүкендерде, мекемелерде және бейтаныс адамдармен жиі айтылады. Do you mind if I…? + Present Simple өте сыпайы. Оны дайын үлгі ретінде жаттап алыңыз. Қазақшада: «-сам бола ма?», «-уға бола ма?», «-сам қарсы емессіз бе?».

Can I borrow your charger?
Зарядтағышыңды уақытша алып тұрсам бола ма?
«-сам бола ма?» → Can I…?
Could I ask you a question?
Сізге бір сұрақ қойсам бола ма?
May I see your passport, please?
Төлқұжатыңызды көруге бола ма?
ресми: May I…?
Do you mind if I sit here?
Осында отырсам қарсы емессіз бе?
if I сөзінен кейін Present Simple: sit
"Do you mind if I open the window?" "No, go ahead."
«Терезені ашсам қарсы емессіз бе?» «Жоқ, ашыңыз.»
No = қарсы емеспін

4Көмек ұсыну

Басқа адамға сіздің көмегіңіз керек пе екенін сұрау үшін Shall I…? немесе Would you like me to…? қолданыңыз. Can I…? те ұсыныс ретінде өте жиі айтылады (Can I help you?, Can I get you a drink?): түрі рұқсат сұрағына ұқсайды, бірақ сіз басқа адам үшін бірдеңе істеуді ұсынып тұрсыз. Дәл сол сәтте шешіп, тікелей ұсыныс жасау үшін I'll… қолданыңыз (A2-04 қараңыз). Would you like me to…? және Do you want me to…? тіркестерін дайын үлгі ретінде жаттап алыңыз; want / would like + адам + to құрылымы A2-25 сабағында. Shall I…? британ ағылшынында жиірек айтылады; американ ағылшынында көбіне Should I…? немесе Do you want me to…? айтылады. Қазақшада мұның бәрінің орнында көбіне бір ғана -айын ба? тұрады.

Shall I open the window? It's hot in here.
Терезені ашайын ба? Мұнда ыстық екен.
«-айын ба?» → Shall I…?
Would you like me to drive you home?
Сізді үйіңізге дейін апарып тастайын ба?
«-айын ба?» → Would you like me to…?
Can I get you a drink?
Сізге сусын әкеліп берейін бе?
ұсыныс, рұқсат емес
Your hands are full. I'll get the door.
Қолың бос емес екен. Есікті мен ашайын.
«-айын» → I'll
Do you want me to help you with your homework?
Үй тапсырмаңа көмектесейін бе?
бейресми; дайын үлгі: A2-25 қараңыз

5Өте сыпайы үлгілер: I was wondering if… / I'd like to ask…

Үлкен өтініш жасағанда немесе маңызды адаммен сөйлескенде дайын сыпайы үлгіні қолданыңыз. I was wondering if you could… тіркесінде Past Continuous өткен уақытты білдірмейді; ол қашықтық қосады, сондықтан сөйлем абайлап, сыпайы айтылғандай естіледі. Қазақшадағы «-мас па екенсіз», «бола ма екен деп едім» тіркестері де осындай жұмсақ.

I was wondering if you could help me with my CV.
Түйіндемеме көмектесе алмас па екенсіз?
өткен шақ түрі, бірақ мағынасы қазір; CV (UK), résumé (US)
I was wondering if I could leave a bit early on Friday.
Жұма күні сәл ертерек кетуге бола ма екен деп едім.
I'd like to ask you a favour.
Сізден бір өтінішім бар еді.
I'd like to ask a question about my bill.
Шотым туралы бір сұрақ қойғым келеді.

6Сыпайы түрде келісу және бас тарту

Келісу үшін қысқа, жылы тіркестер айтыңыз. Бас тартқанда жай ғана No демеңіз: I'm sorry, but… немесе I'm afraid… деп бастап, себебін айтыңыз.

"Could you help me with this box?" "Sure, no problem."
«Мына қорапты көтерісіп жібере аласыз ба?» «Әрине, оқасы жоқ.»
"Can I use your phone?" "I'm sorry, but the battery's dead."
«Телефоныңды пайдалана тұрсам бола ма?» «Кешір, бірақ батареясы отырып қалды.»
Could you work late tonight?
Бүгін жұмыста кешірек қала аласыз ба?
өтініш
I'm afraid I can't. I have to pick up my son.
Өкінішке қарай, қала алмаймын. Ұлымды алып кетуім керек.
сыпайы бас тарту, себебімен
"Shall I make some tea?" "Yes, please. That would be lovely."
«Шай қояйын ба?» «Иә, қойшы. Тамаша болар еді.»
"Would you like me to wait for you?" "No, thanks. I'll be fine."
«Сені күтейін бе?» «Жоқ, рақмет. Өзім-ақ жетемін.»

Жиі кездесетін қателер

❌Would you mind to open the door?
✅Would you mind opening the door?
mind сөзінен кейін -ing формасы келеді.
❌Could you to help me?
✅Could you help me?
can / could / would сөздерінен кейін to қойылмайды.
❌Do you mind if I will sit here?
✅Do you mind if I sit here?
if I тіркесінен кейін Present Simple қолданыңыз.
❌Do you want that I help you?
✅Do you want me to help you?
want + адам + to-infinitive (тұйық етістік).
❌May you help me?
✅Could you help me?
May рұқсат сұрау үшін (May I…?), өтініш үшін емес.
⚠️"Would you mind waiting?" "Yes, of course."
✅"No, not at all."
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ қатаң алғанда yes = «қарсымын». Адамдар «Yes, of course» деп «жарайды» деген мағынада да айтады, бірақ No, not at all анық.
⚠️Give me the menu.
✅Could I have the menu, please?
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ бұйрық рай өтініш ретінде дөрекі естілуі мүмкін.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «-уға қарсы болмайсыз ба?» → mind to. Қазақшада «қарсы» сөзінің алдында барыс септігі тұрады: «сөйлеуге қарсы», «жабуға қарсы». Сондықтан ағылшыншада да to қойғымыз келеді. Бірақ mind сөзінен кейін әрқашан -ing формасы келеді.

❌(Сабақта мұғалім оқушыға айтады.) Would you mind to speak a bit louder, Aigerim?
✅Would you mind speaking a bit louder, Aigerim?

2. «Иә, әрине» → Yes, of course. Қазақшада «Терезені ашсам қарсы емессіз бе?» деп болымсыз түрде сұраймыз, ал «Иә» жауабы сұраққа келісіп, «иә, қарсы емеспін, ашыңыз» дегенді білдіреді. Ағылшыншада Would you mind…? және Do you mind if I…? болымды сұрақтар: олар «Сізге кедергі бола ма?» деп сұрайды, сондықтан Yes «иә, кедергі болады» деп түсінілуі мүмкін. Келіскіңіз келсе, No, not at all немесе No, go ahead деңіз.

⚠️"Do you mind if I record the lecture?" "Yes, of course."
✅"No, not at all. Go ahead."
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ қатаң мағынасы «Иә, әрине, қарсымын» болып шығады; рұқсат беру үшін No деңіз.

3. «-ыңызшы» → бұйрық + please. Қазақшада «Шотты әкеліп беріңізші» деген сөйлем өте сыпайы, өйткені онда сіз те, -шы да бар. Ағылшыншаға сөзбе-сөз аударсаңыз, бұйрық рай шығады, ал please қосылса да, ол бейтаныс адамға қатқыл естіледі. Бейтаныс адамға Could I have…? / Could you…? деңіз.

⚠️(Кафеде даяшыдан сұрайсыз.) Bring me the bill, please.
✅Could I have the bill, please?
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ даяшыға бұйрық бергендей естіледі.
⚠️(Әкімдікте маманнан сұрайсыз.) Explain this form to me, please.
✅Could you explain this form to me, please?
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ бейтаныс маманға тым тікелей естіледі.

4. «Аударып берейін бе?» → Do you want I…? Қазақша ұсыныс бір етістікпен айтылады: «-айын ба?». Ағылшыншада want тіркесін қолдансаңыз, сөйлемге want + me + to + етістік құрылымы керек. «Мен» мұнда I емес, me болады.

❌Do you want I translate this letter for you?
✅Do you want me to translate this letter for you? немесе Shall I translate this letter for you?

Шатастырмаңыз

Could you…? және Could I…? — Жұмысты бастауыш анықтайды. You әрекет етеді = өтініш. I әрекет етеді = рұқсат. Қазақшада: «аша аласыз ба?» және «ашсам бола ма?».

Could you open the door?
Есікті аша аласыз ба?
өтініш: сіз ашасыз
Could I open the door?
Есікті ашсам бола ма?
рұқсат: мен ашамын

Shall I…? және Will you…? — Shall I көмек ұсынады. Will you біреуден бірдеңе істеуді сұрайды; ол бұйрық сияқты естілуі мүмкін, сондықтан әдетте Could you…? қауіпсіздеу. A2-04 қараңыз.

Shall I wash the dishes?
Ыдысты мен жуайын ба?
ұсыныс
Will you wash the dishes?
Ыдысты жуып қоясың ба?
өтініш: біршама тікелей

Would you like…? және Do you like…? — Would you like дәл қазіргі ұсыныс; Do you like жалпы ұнататын нәрсе туралы сұрайды. A1-25 қараңыз.

Would you like some cake?
Торт жейсіз бе?
ұсыныс
Do you like cake?
Сізге торт ұнай ма?
жалпы сұрақ

Жазылуы мен айтылуы

  • Could you және Would you қосылып айтылады: /ˈkʊdʒu/, /ˈwʊdʒu/. /d/ мен /j/ бірігіп, /dʒ/ дыбысына айналады. l әрпі оқылмайды.
  • Would сөзіндегі /w/: тіс ерінге тимейді, ерін дөңгеленіп алға созылады; бұл қазақтың «тау» сөзіндегі у дыбысына жақын. Оны в деп айтпаңыз.
  • Can I байланысып айтылады: /kənaɪ/. Мұнда can сөзіндегі дауысты әлсіз.
  • Shall I тез сөйлегенде жиі /ʃəlaɪ/ болып айтылады.
  • Интонация өте маңызды. Соңында көтерілетін немесе алдымен төмендеп, содан кейін көтерілетін дауыс жылы естіледі. Біркелкі, төмен түсетін әуен please болса да бұйрық сияқты естілуі мүмкін.
  • Please әдетте сөйлемнің соңында (Could you help me, please?) немесе бастауыштан кейін (Could you please help me?) тұрады. Соңғы please алдына үтір қойыңыз.

Алтын ереже

Алдымен жұмысты анықтаңыз: өтініш (Could you…?), рұқсат (Could I…?) немесе ұсыныс (Shall I…?, қазақшадағы «-айын ба?»). Содан кейін сыпайылық деңгейін таңдаңыз: қашықтық көп болса (could, would, would you mind, I was wondering if), сөйлем сыпайырақ естіледі. Would you mind…? және Do you mind if I…? сұрақтарына жылы жауап — No (not at all).

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы етістікті дұрыс түрде жазыңыз немесе сөйлемді нұсқау бойынша өзгертіңіз.

  1. Would you mind (turn) off the light?
  2. Do you mind if I (use) your phone?
  3. Would you like me (call) a taxi?
  4. Could you арқылы сыпайы етіңіз: Pass me the water.
  5. May I арқылы рұқсат сұраңыз: (come in)
  6. I was wondering if арқылы өте сыпайы етіңіз: Can you help me?

B. Мағына

Мағынаға қарай жауап беріңіз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … give me a lift to the station?
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … carry that bag for you?
  3. Досыңыз сұрайды: "Would you mind waiting five minutes?" Сіз күтуге дайынсыз. Жауап беріңіз:
  4. Қайсысы ұсыныс?
  5. Қайсысы ең сыпайы?

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. Would you mind to help me?
  2. Do you want that I call you later?
  3. May you pass me the salt?
  4. Could I ask you a question?

D. Мәтін ішінде

Диалогты бір сөзбен толықтырыңыз.

At a hotel
Guest: Good evening. 16 I check in, please?
Receptionist: Of course. 17 I see your passport, please?
Guest: Here you are. And 18 you mind giving me a room on a high floor?
Receptionist: Not at all. 19 I carry your bags to the lift?
Guest: Yes, please. That 20 be great.

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Жақсы танымайтын әріптесіңізге сыпайы өтініш жазыңыз.
  2. Көршіңіздің қолында ауыр сөмкелер бар. Көмегіңізді екі түрлі жолмен ұсыныңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A2-04 Will қазақша: шешім, ұсыныс, уәде және болжам
    The phone's ringing. "I answer it."
  2. A1-25 Like, want, would like қазақша: ұнату, қалау және сыпайы өтініш
    … a cup of tea? I've just made some.
  3. A2-20 Must пен Have To қазақша: mustn't пен don't have to айырмашылығы
    You smoke here. It's not allowed.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. turning
  2. use
  3. to call
  4. Could you pass me the water, please? / Could you please pass me the water? / Could you pass me the water?
  5. May I come in?
  6. I was wondering if you could help me.

B. Мағына

  1. Could you
  2. Shall I
  3. No, not at all.
  4. Can I help you?
  5. I was wondering if you could check this.

C. Қатені табыңыз

  1. Would you mind helping me?
  2. Do you want me to call you later?
  3. Could you pass me the salt? / Can you pass me the salt? / Would you pass me the salt?
  4. ✓ Could I ask you a question?

D. Мәтін ішінде

  1. Could / Can / May
  2. May / Could / Can
  3. would
  4. Shall / Can / Should
  5. would

E. Сіздің кезегіңіз

  1. Could you send me the report by Friday, please?
  2. Shall I carry one of those for you? Would you like me to open the door?

F. Аралас қайталау

  1. 'll / will
  2. Would you like
  3. mustn't / can't / must not / cannot
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play