SlowingoГрамматика
A2 27 / 38

Етістік + -ing пе, етістік + to ма? Want, enjoy, decide қазақша

Verb + -ing or Verb + To

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз want, decide, enjoy және finish сияқты жиі кездесетін етістіктерден кейін екінші етістікті дұрыс түрде, яғни to-infinitive (тұйық етістік) немесе -ing формасы түрінде қоя аласыз және басқа адамдардың не істегенін қалайтыныңызды айта аласыз (I want you to listen).

Негізгі идея

Ағылшын тілінде екі етістік жиі қатар келеді: I want to go. I enjoy cooking. Екінші етістіктің түрін бірінші етістік шешеді.

A1-25 сабағындағы көрсеткі есіңізде ме? To көбіне көрсеткі сияқты алға, әлі болмаған әрекетке нұсқайды. Want, hope, plan, decide немесе promise дегенде екінші әрекет кейін болады: I decided to learn the guitar — үйрену келешекте.

-ing формасы көбіне әрекеттің өзіне, шын немесе таныс нәрсеге қарайды. Enjoy, finish, avoid немесе keep дегенде әрекетті тұтас бір нәрсе ретінде айтасыз: I enjoy cooking.

Бұл заң емес, есте сақтауға көмектесетін тәсіл ғана: ерекше жағдайлар бар. Ең сенімді жол — әр етістікті өз жұбымен бірге, бір бөлік ретінде жаттау: decide to, enjoy -ing.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде екінші етістік көбіне -у тұйық етістігіне септік жалғауы жалғану арқылы жасалады: «сатуды шештік», «жұмыс істеуді ұнатамын», «қоңырау шалуға тырыстым». Мәселе мынада: қазақшадағы бір түр ағылшыншада қай жұптың керек екенін көрсетпейді. «Сатуды шештік» → decided to sell, бірақ «жұмыс істеуді ұнатамын» → enjoy working: қазақшада екеуі де «-уды». Оның үстіне сөздіктерде «оқу = to read» деп жазылады, сондықтан әр -у түрін to деп аударғымыз келеді. Есте сақтаңыз: қазақша жалғауға емес, ағылшын етістігінің өзіне қараңыз. Басқа адам туралы айтқанда да айырмашылық бар: қазақша «менің заңгер болғанымды қалайды» деп бағыныңқы сөйлеммен айтамыз, ал ағылшыншада want + me + to. «Бізге айтты» деген барыс септігі to us емес, жай told us болады.

ҚазақшаАғылшын жұбыАғылшынша
Көлікті сатуды шештік.decide + toWe've decided to sell the car.
Үйден жұмыс істеу сізге ұнай ма?enjoy + -ingDo you enjoy working from home?
Есепті жазып бітірдім.finish + -ingI've just finished writing the report.
Ол фильм бойы сөйлей берді.keep + -ingHe kept talking during the film.
Саған қоңырау шалуға тырыстым.try + toI tried to call you.
Ата-анам менің заңгер болғанымды қалайды.want + адам + toMy parents want me to become a lawyer.
Менеджер бізге ертең қайта келуді айтты.tell + адам + toThe manager told us to come back tomorrow.

Құрылым

Етістік + to-infinitive

ЕтістікМысал
wantI want to travel.
needYou need to sleep.
decideWe decided to stay.
hopeI hope to see you soon.
planThey're planning to move.
promiseHe promised to call.
agreeShe agreed to help.
learnMy son is learning to swim.
tryI tried to open it.
would likeI'd like to book a table.

Етістік + -ing формасы

ЕтістікМысал
enjoyI enjoy reading.
finishHave you finished eating?
mindI don't mind waiting.
stopHe stopped smoking. (= ол қазір темекі шекпейді)
keepShe keeps calling me.
avoidI avoid driving at rush hour.
suggestTom suggested taking a taxi.
imagineImagine living by the sea!
practise (UK) / practice (US)I practise speaking every day.

Екеуі де мүмкін — like, love, hate, start, begin, continue (A1-25 қайталау)

Етістік+ to+ -ing
like / love / hateI like to cook.I like cooking.
start / beginIt started to rain.It started raining.
continuePrices continue to rise.Prices continue rising.

Етістік + толықтауыш (адам) + to-infinitive

ЕтістікМысал
wantI want you to listen.
askShe asked me to wait.
tellThe doctor told him to rest.
would likeWe'd like you to join us.

Болымсыз түрі: not сөзін to немесе -ing формасының алдына қойыңыз: I decided not to go. Imagine not having a phone!

Қолданылуы

1Етістік + to-infinitive: қалау, шешу, жоспарлау

Бұл етістіктерден кейін екінші әрекет әдетте біріншісінен кейін болады: қалаған, жоспарлаған немесе уәде еткен нәрсе.

I need to buy a new phone charger.
Телефоныма жаңа зарядтағыш сатып алуым керек.
need + to
We've decided to sell the car.
Көлікті сатуды шештік.
«-уды шештік» → decided to
She hopes to study medicine.
Ол медицина мамандығына оқуға үміттенеді.
They're planning to get married next year.
Олар келесі жылы үйленуді жоспарлап жүр.
My grandmother is learning to use a smartphone.
Әжем смартфон қолдануды үйреніп жүр.
learn + to
I tried to call you, but your phone was off.
Саған қоңырау шалуға тырыстым, бірақ телефоның өшірулі екен.
«-уға тырыстым» → tried to

2Етістік + -ing формасы: ұнату, бітіру, болдырмау

Бұл етістіктерден кейін екінші етістік -ing формасында тұрады. Оларды бір топ ретінде жаттап алыңыз.

Do you enjoy working from home?
Үйден жұмыс істеу сізге ұнай ма?
қазақшада -у, бірақ enjoy + -ing
I've just finished writing the report.
Есепті жаңа ғана жазып бітірдім.
finish + -ing
He kept talking during the film.
Ол фильм бойы сөйлей берді.
«-а берді» → kept + -ing
We avoid eating out at the end of the month.
Ай соңында сырттан тамақтанбауға тырысамыз.
қазақшада «-мауға тырысу», ағылшыншада avoid + -ing
My teacher suggested watching films in English.
Мұғалімім ағылшынша фильм көруді ұсынды.
suggest + -ing
Would you mind closing the door?
Есікті жабуға қарсы болмайсыз ба?
сыпайы өтініштер: A2-23 қараңыз

3Like, love, hate, start, begin, continue: екі түрі де

Бұл етістіктер екі түрмен де келеді, мағынасы өзгермейді немесе аз өзгереді (like, love және hate етістіктерімен A1-25 сабағында таныстыңыз). Like етістігінде -ing формасы көбіне ләззат алуды білдіреді; like to әдетті немесе дұрыс деп санайтын нәрсені білдіре алады. Американ ағылшынында like to екі мағынада да өте жиі айтылады. Етістіктің алдында would like әрқашан to алады.

I love swimming in the sea.
Теңізде жүзгенді жақсы көремін.
= I love to swim in the sea.
She hates getting up early.
Ол ерте тұрғанды жек көреді.
«ол» әйел → she
I like to check my emails before breakfast.
Таңғы асқа дейін поштамды тексеріп алғанды жөн көремін.
әдет
The baby started crying as soon as we left.
Біз шыға салысымен сәби жылай бастады.
= started to cry
Everyone began to laugh.
Бәрі күле бастады.
= began laughing
I'd like to try the fish, please.
Балықтан татып көргім келеді.
would like + to

4Етістік + адам + to: want, ask, tell

Басқа адамның не істегенін қалайтыныңызды айту үшін адамды (көбіне толықтауыш есімдікті: me, you, him, us) етістік пен to арасына қойыңыз. Қазақшадағы «-ғанымды қалайды», «-уын өтінді», «бізге … айтты» құрылымдарын сөзбе-сөз аудармаңыз.

My parents want me to become a lawyer.
Ата-анам менің заңгер болғанымды қалайды.
«-ғанымды қалайды» → want me to
Can I ask you to turn your phone off?
Телефоныңызды өшіруіңізді сұрасам бола ма?
The manager told us to come back tomorrow.
Менеджер бізге ертең қайта келуді айтты.
«бізге» → told us, to us емес
She asked him not to tell anyone.
Ол оған ешкімге айтпауын өтінді.
not + to; «ол … оған» → she … him

5Болымсыз түрлер: not to / not + -ing

Not сөзін тікелей екінші етістіктің алдына қойыңыз.

He promised not to be late again.
Ол енді кешікпеуге уәде берді.
«-меуге» → not to
I've decided not to buy a car.
Көлік алмауға бел будым.
Imagine not having to work on Mondays!
Дүйсенбі күндері жұмысқа барудың қажеті болмағанын елестетіп көріңізші!

Жиі кездесетін қателер

❌I enjoy to cook.
✅I enjoy cooking.
enjoy + -ing формасы.
❌I want going home.
✅I want to go home.
want + to-infinitive.
❌We decided going by train.
✅We decided to go by train.
decide + to-infinitive.
❌I want that you come.
✅I want you to come.
want + адам + to-infinitive.
❌She suggested me to take a break.
✅She suggested taking a break.
suggest + -ing формасы, suggest + адам + to емес. (suggest + that бағыныңқы сөйлемі: B2-14 қараңыз.)
❌I'd like going to the concert.
✅I'd like to go to the concert.
would like + to-infinitive.
❌He told to me to wait.
✅He told me to wait.
tell + адам: адамның алдында to қойылмайды.
❌I finished to read the book.
✅I finished reading the book.
finish + -ing формасы.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «-у = to» деп аудару. Мектепте сөздерді «оқу — to read», «жүзу — to swim» деп жаттаймыз. Сондықтан қазақшадағы әр «-уды», «-уға» тұйық етістігі ағылшыншада to болып шыға келеді. Бірақ enjoy, finish, avoid, keep, suggest етістіктерінен кейін -ing формасы керек.

❌My grandfather enjoys to work in his garden.
✅My grandfather enjoys working in his garden.
❌We try to avoid to use plastic bags.
✅We try to avoid using plastic bags.

2. «-ғанымды қалайды» → want that. Қазақшада басқа адамның әрекетін қалағанда бағыныңқы сөйлем құраймыз: «Анам ағамның ертерек үйге келгенін қалайды». Ағылшыншада want сөзінен кейін that бағыныңқысы келмейді: want + адам + to + етістік.

❌My mother wants that my brother comes home earlier.
✅My mother wants my brother to come home earlier.

3. «Маған айтты», «маған ұсынды» → told to me, suggested me to. Қазақшада «айту», «ұсыну» етістіктерімен адам барыс септігінде тұрады: «маған айтты», «бізге ұсынды». Сондықтан to me шығып қалады. Tell сөзінен кейін адам тікелей келеді: told me. Ал suggest адам + to құрылымымен мүлде келмейді: suggest + -ing.

❌The doctor told to my father to stop smoking.
✅The doctor told my father to stop smoking.
❌My friend suggested me to read this book in English.
✅My friend suggested reading this book in English.

Шатастырмаңыз

like + -ing және would like + to — Like = жалпы алғанда («ұнатамын»); would like = дәл қазір сыпайы қалау («-ғым келеді»). Бұл айырмашылық қазақшада да бар. A1-25 қараңыз.

I like dancing.
Мен билегенді ұнатамын.
жалпы алғанда ұнатамын
I'd like to dance.
Билегім келеді.
қазір: сыпайы қалау

stop + -ing — Бұл сабақта stop + -ing «бұл әрекетті енді істемеу» дегенді білдіреді, қазақшадағы «-уды қойдым» сияқты. Stop + to мағынасы басқа: B2-15 қараңыз.

I stopped drinking coffee last year.
Былтыр кофе ішуді қойдым.
қазір ішпеймін

try + to — Мұнда try to «тырысу, күш салу» дегенді білдіреді. Try + -ing мағынасы басқа: B2-15 қараңыз. Етістіктердің толығырақ тізімі B1-17 сабағында, толықтауыш + to құрылымымен келетін басқа етістіктер (advise, remind, persuade) B1-18 сабағында.

I tried to fix the printer, but it still doesn't work.
Принтерді жөндеуге тырыстым, бірақ ол әлі жұмыс істемейді.

-ing формасындағы start / begin — Start немесе begin етістігінің өзі -ing формасында тұрса, to жақсырақ: екі -ing формасы қатар тұрса, оғаш естіледі.

It's starting to rain.
Жаңбыр жауа бастады.

Жазылуы мен айтылуы

  • -ing формасының жазылуы: соңғы оқылмайтын e түсіп қалады (make → making, practise → practising); бір екпінді қысқа дауыстыдан кейін соңғы дауыссыз екі еселенеді (stop → stopping, begin → beginning); -ie → -ying (lie → lying). A1-22 қараңыз.
  • -ing /ɪŋ/: соңғы дыбыс қазақтың ң дыбысымен бірдей, бұл сізге үлкен көмек. Соңына г дыбысын қоспаңыз: working сөзі «воркинг» болып естілмеуі керек.
  • Етістіктің алдында to әлсіз айтылады: /tə/. I need to go сөйлемінде to қысқа, екпінсіз.
  • Британ ағылшынында practise — етістік, ал practice — зат есім. Американ ағылшынында екеуі де practice.
  • Тез, бейресми сөйлеуде want to жиі «wanna» /ˈwɒnə/ (UK), /ˈwɑːnə/ (US) болып естіледі. Қалыпты жазуда wanna деп жазбаңыз.

Алтын ереже

Әр етістікті өз жұбымен бірге жаттаңыз: want / decide / hope + to, enjoy / finish / avoid + -ing. Like, love, hate, start, begin және continue екеуімен де келеді. Басқа адам туралы айту үшін: want / ask / tell + адам + to. Қазақшадағы «-уды», «-уға» жалғаулары қай жұпты таңдау керек екенін көрсетпейді.

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы етістікті to-infinitive немесе -ing формасында жазыңыз.

  1. I've decided (take) a cooking class.
  2. Do you enjoy (live) in the city?
  3. She promised (not / tell) anyone.
  4. We need (leave) at seven.
  5. Please stop (make) that noise!
  6. Imagine (have) a house by the sea!

B. Мағына

Мағынаға қарай жауап беріңіз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: He kept … the same question.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: They agreed … the cost.
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I'd like … the fish, please.
  4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: It started … at six.
  5. Төлеу сөзбен жеткізіңіз: "Wait here," the teacher said to us. The teacher told us .

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. I want that you help me.
  2. He suggested to go to the beach.
  3. Would you like coming with us?
  4. I love cooking for my friends.

D. Мәтін ішінде

Жақшадағы етістікті дұрыс түрде қолданып, мәтінді толықтырыңыз.

New year, new habits
This year I've decided 16 (get) fit. I want 17 (run) a 10K race in the autumn. I don't enjoy 18 (go) to the gym, so I've started 19 (cycle) to work. My sister keeps 20 (send) me healthy recipes, and she asked me 21 (join) her yoga class too.

E. Сіздің кезегіңіз

Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.

  1. Биыл істеуге бел буған бір ісіңізді және енді істемейін деген бір әдетіңізді жазыңыз.
  2. Демалыс күндері істегенді ұнататын екі нәрсені және істемеуге тырысатын бір нәрсені жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A1-25 Like, want, would like қазақша: ұнату, қалау және сыпайы өтініш
    … to come to dinner on Friday?
  2. A2-23 Could you, Can I, Shall I қазақша: ағылшынша сыпайы өтініш, рұқсат және ұсыныс
    Would you mind (open) the window?
  3. A2-21 Should және Ought To қазақша: ағылшынша қалай кеңес береміз?
    You should (try) the new café.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. to take
  2. living
  3. not to tell
  4. to leave
  5. making
  6. having

B. Мағына

  1. asking
  2. to share
  3. to try
  4. both are correct
  5. to wait here / to wait

C. Қатені табыңыз

  1. I want you to help me.
  2. He suggested going to the beach. / He suggested that we go to the beach. / He suggested we go to the beach.
  3. Would you like to come with us?
  4. ✓ I love cooking for my friends.

D. Мәтін ішінде

  1. to get
  2. to run
  3. going
  4. cycling / to cycle
  5. sending
  6. to join

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I've decided to learn Spanish. I want to stop eating so much sugar.
  2. I enjoy cooking and walking in the park. I avoid shopping on Saturdays.

F. Аралас қайталау

  1. Would you like
  2. opening
  3. try
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play