Етістік + -ing пе, етістік + to ма? Want, enjoy, decide қазақша
Verb + -ing or Verb + To
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз want, decide, enjoy және finish сияқты жиі кездесетін етістіктерден кейін екінші етістікті дұрыс түрде, яғни to-infinitive (тұйық етістік) немесе -ing формасы түрінде қоя аласыз және басқа адамдардың не істегенін қалайтыныңызды айта аласыз (I want you to listen).
Негізгі идея
Ағылшын тілінде екі етістік жиі қатар келеді: I want to go. I enjoy cooking. Екінші етістіктің түрін бірінші етістік шешеді.
A1-25 сабағындағы көрсеткі есіңізде ме? To көбіне көрсеткі сияқты алға, әлі болмаған әрекетке нұсқайды. Want, hope, plan, decide немесе promise дегенде екінші әрекет кейін болады: I decided to learn the guitar — үйрену келешекте.
-ing формасы көбіне әрекеттің өзіне, шын немесе таныс нәрсеге қарайды. Enjoy, finish, avoid немесе keep дегенде әрекетті тұтас бір нәрсе ретінде айтасыз: I enjoy cooking.
Бұл заң емес, есте сақтауға көмектесетін тәсіл ғана: ерекше жағдайлар бар. Ең сенімді жол — әр етістікті өз жұбымен бірге, бір бөлік ретінде жаттау: decide to, enjoy -ing.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде екінші етістік көбіне -у тұйық етістігіне септік жалғауы жалғану арқылы жасалады: «сатуды шештік», «жұмыс істеуді ұнатамын», «қоңырау шалуға тырыстым». Мәселе мынада: қазақшадағы бір түр ағылшыншада қай жұптың керек екенін көрсетпейді. «Сатуды шештік» → decided to sell, бірақ «жұмыс істеуді ұнатамын» → enjoy working: қазақшада екеуі де «-уды». Оның үстіне сөздіктерде «оқу = to read» деп жазылады, сондықтан әр -у түрін to деп аударғымыз келеді. Есте сақтаңыз: қазақша жалғауға емес, ағылшын етістігінің өзіне қараңыз. Басқа адам туралы айтқанда да айырмашылық бар: қазақша «менің заңгер болғанымды қалайды» деп бағыныңқы сөйлеммен айтамыз, ал ағылшыншада want + me + to. «Бізге айтты» деген барыс септігі to us емес, жай told us болады.
| Қазақша | Ағылшын жұбы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Көлікті сатуды шештік. | decide + to | We've decided to sell the car. |
| Үйден жұмыс істеу сізге ұнай ма? | enjoy + -ing | Do you enjoy working from home? |
| Есепті жазып бітірдім. | finish + -ing | I've just finished writing the report. |
| Ол фильм бойы сөйлей берді. | keep + -ing | He kept talking during the film. |
| Саған қоңырау шалуға тырыстым. | try + to | I tried to call you. |
| Ата-анам менің заңгер болғанымды қалайды. | want + адам + to | My parents want me to become a lawyer. |
| Менеджер бізге ертең қайта келуді айтты. | tell + адам + to | The manager told us to come back tomorrow. |
Құрылым
Етістік + to-infinitive
| Етістік | Мысал |
|---|---|
| want | I want to travel. |
| need | You need to sleep. |
| decide | We decided to stay. |
| hope | I hope to see you soon. |
| plan | They're planning to move. |
| promise | He promised to call. |
| agree | She agreed to help. |
| learn | My son is learning to swim. |
| try | I tried to open it. |
| would like | I'd like to book a table. |
Етістік + -ing формасы
| Етістік | Мысал |
|---|---|
| enjoy | I enjoy reading. |
| finish | Have you finished eating? |
| mind | I don't mind waiting. |
| stop | He stopped smoking. (= ол қазір темекі шекпейді) |
| keep | She keeps calling me. |
| avoid | I avoid driving at rush hour. |
| suggest | Tom suggested taking a taxi. |
| imagine | Imagine living by the sea! |
| practise (UK) / practice (US) | I practise speaking every day. |
Екеуі де мүмкін — like, love, hate, start, begin, continue (A1-25 қайталау)
| Етістік | + to | + -ing |
|---|---|---|
| like / love / hate | I like to cook. | I like cooking. |
| start / begin | It started to rain. | It started raining. |
| continue | Prices continue to rise. | Prices continue rising. |
Етістік + толықтауыш (адам) + to-infinitive
| Етістік | Мысал |
|---|---|
| want | I want you to listen. |
| ask | She asked me to wait. |
| tell | The doctor told him to rest. |
| would like | We'd like you to join us. |
Болымсыз түрі: not сөзін to немесе -ing формасының алдына қойыңыз: I decided not to go. Imagine not having a phone!
Қолданылуы
1Етістік + to-infinitive: қалау, шешу, жоспарлау
Бұл етістіктерден кейін екінші әрекет әдетте біріншісінен кейін болады: қалаған, жоспарлаған немесе уәде еткен нәрсе.
2Етістік + -ing формасы: ұнату, бітіру, болдырмау
Бұл етістіктерден кейін екінші етістік -ing формасында тұрады. Оларды бір топ ретінде жаттап алыңыз.
3Like, love, hate, start, begin, continue: екі түрі де
Бұл етістіктер екі түрмен де келеді, мағынасы өзгермейді немесе аз өзгереді (like, love және hate етістіктерімен A1-25 сабағында таныстыңыз). Like етістігінде -ing формасы көбіне ләззат алуды білдіреді; like to әдетті немесе дұрыс деп санайтын нәрсені білдіре алады. Американ ағылшынында like to екі мағынада да өте жиі айтылады. Етістіктің алдында would like әрқашан to алады.
4Етістік + адам + to: want, ask, tell
Басқа адамның не істегенін қалайтыныңызды айту үшін адамды (көбіне толықтауыш есімдікті: me, you, him, us) етістік пен to арасына қойыңыз. Қазақшадағы «-ғанымды қалайды», «-уын өтінді», «бізге … айтты» құрылымдарын сөзбе-сөз аудармаңыз.
5Болымсыз түрлер: not to / not + -ing
Not сөзін тікелей екінші етістіктің алдына қойыңыз.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «-у = to» деп аудару. Мектепте сөздерді «оқу — to read», «жүзу — to swim» деп жаттаймыз. Сондықтан қазақшадағы әр «-уды», «-уға» тұйық етістігі ағылшыншада to болып шыға келеді. Бірақ enjoy, finish, avoid, keep, suggest етістіктерінен кейін -ing формасы керек.
2. «-ғанымды қалайды» → want that. Қазақшада басқа адамның әрекетін қалағанда бағыныңқы сөйлем құраймыз: «Анам ағамның ертерек үйге келгенін қалайды». Ағылшыншада want сөзінен кейін that бағыныңқысы келмейді: want + адам + to + етістік.
3. «Маған айтты», «маған ұсынды» → told to me, suggested me to. Қазақшада «айту», «ұсыну» етістіктерімен адам барыс септігінде тұрады: «маған айтты», «бізге ұсынды». Сондықтан to me шығып қалады. Tell сөзінен кейін адам тікелей келеді: told me. Ал suggest адам + to құрылымымен мүлде келмейді: suggest + -ing.
Шатастырмаңыз
like + -ing және would like + to — Like = жалпы алғанда («ұнатамын»); would like = дәл қазір сыпайы қалау («-ғым келеді»). Бұл айырмашылық қазақшада да бар. A1-25 қараңыз.
stop + -ing — Бұл сабақта stop + -ing «бұл әрекетті енді істемеу» дегенді білдіреді, қазақшадағы «-уды қойдым» сияқты. Stop + to мағынасы басқа: B2-15 қараңыз.
try + to — Мұнда try to «тырысу, күш салу» дегенді білдіреді. Try + -ing мағынасы басқа: B2-15 қараңыз. Етістіктердің толығырақ тізімі B1-17 сабағында, толықтауыш + to құрылымымен келетін басқа етістіктер (advise, remind, persuade) B1-18 сабағында.
-ing формасындағы start / begin — Start немесе begin етістігінің өзі -ing формасында тұрса, to жақсырақ: екі -ing формасы қатар тұрса, оғаш естіледі.
Жазылуы мен айтылуы
- -ing формасының жазылуы: соңғы оқылмайтын e түсіп қалады (make → making, practise → practising); бір екпінді қысқа дауыстыдан кейін соңғы дауыссыз екі еселенеді (stop → stopping, begin → beginning); -ie → -ying (lie → lying). A1-22 қараңыз.
- -ing /ɪŋ/: соңғы дыбыс қазақтың ң дыбысымен бірдей, бұл сізге үлкен көмек. Соңына г дыбысын қоспаңыз: working сөзі «воркинг» болып естілмеуі керек.
- Етістіктің алдында to әлсіз айтылады: /tə/. I need to go сөйлемінде to қысқа, екпінсіз.
- Британ ағылшынында practise — етістік, ал practice — зат есім. Американ ағылшынында екеуі де practice.
- Тез, бейресми сөйлеуде want to жиі «wanna» /ˈwɒnə/ (UK), /ˈwɑːnə/ (US) болып естіледі. Қалыпты жазуда wanna деп жазбаңыз.
Алтын ереже
Әр етістікті өз жұбымен бірге жаттаңыз: want / decide / hope + to, enjoy / finish / avoid + -ing. Like, love, hate, start, begin және continue екеуімен де келеді. Басқа адам туралы айту үшін: want / ask / tell + адам + to. Қазақшадағы «-уды», «-уға» жалғаулары қай жұпты таңдау керек екенін көрсетпейді.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы етістікті to-infinitive немесе -ing формасында жазыңыз.
-
I've decided (take) a cooking class.
-
Do you enjoy (live) in the city?
-
She promised (not / tell) anyone.
-
We need (leave) at seven.
-
Please stop (make) that noise!
-
Imagine (have) a house by the sea!
B. Мағына
Мағынаға қарай жауап беріңіз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: He kept … the same question.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: They agreed … the cost.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I'd like … the fish, please.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: It started … at six.
-
Төлеу сөзбен жеткізіңіз: "Wait here," the teacher said to us. The teacher told us .
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
I want that you help me.
-
He suggested to go to the beach.suggest + that бағыныңқы сөйлемі: B2-14 қараңыз
-
Would you like coming with us?
-
I love cooking for my friends.
D. Мәтін ішінде
Жақшадағы етістікті дұрыс түрде қолданып, мәтінді толықтырыңыз.
This year I've decided 16 (get) fit. I want 17 (run) a 10K race in the autumn. I don't enjoy 18 (go) to the gym, so I've started 19 (cycle) to work. My sister keeps 20 (send) me healthy recipes, and she asked me 21 (join) her yoga class too.
E. Сіздің кезегіңіз
Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.
-
Биыл істеуге бел буған бір ісіңізді және енді істемейін деген бір әдетіңізді жазыңыз.
-
Демалыс күндері істегенді ұнататын екі нәрсені және істемеуге тырысатын бір нәрсені жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A1-25 Like, want, would like қазақша: ұнату, қалау және сыпайы өтініш … to come to dinner on Friday?
-
A2-23 Could you, Can I, Shall I қазақша: ағылшынша сыпайы өтініш, рұқсат және ұсыныс Would you mind (open) the window?
-
A2-21 Should және Ought To қазақша: ағылшынша қалай кеңес береміз? You should (try) the new café.
Жауаптар
A. Құрылым
- to take
- living
- not to tell
- to leave
- making
- having
B. Мағына
- asking
- to share
- to try
- both are correct
- to wait here / to wait
C. Қатені табыңыз
- I want you to help me.
- He suggested going to the beach. / He suggested that we go to the beach. / He suggested we go to the beach.
- Would you like to come with us?
- ✓ I love cooking for my friends.
D. Мәтін ішінде
- to get
- to run
- going
- cycling / to cycle
- sending
- to join
E. Сіздің кезегіңіз
- I've decided to learn Spanish. I want to stop eating so much sugar.
- I enjoy cooking and walking in the park. I avoid shopping on Saturdays.
F. Аралас қайталау
- Would you like
- opening
- try
