To мен For қазақша: «-у үшін» ағылшынша қалай айтылады?
To and For: Saying Why
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз бір нәрсені не үшін істейтініңізді to + етістіктің негізгі түрі, for + зат есім және for + -ing формасы арқылы түсіндіре аласыз және өте жиі кездесетін for + етістіктің негізгі түрі (for buy) қатесінен аулақ бола аласыз.
Негізгі идея
Әр әрекеттің артында бір себеп тұрады. Why did you go to the shop? Оған because арқылы жауап беруге болады (because I wanted some milk), бірақ ағылшын тілінде қысқарақ әрі табиғирақ жол бар: To buy milk.
Сенбі күнгі шаруаларыңыздың картасын елестетіңіз. Әр аялдамада сол жерге не үшін барғаныңызды көрсететін кішкентай белгі бар: банк — to get some cash; кафе — for a coffee; вокзал — to meet my sister. Әрекет — жол, ал белгі — мақсат.
Белгі сөзінен кейін не тұрғанына қараңыз. Етістік (verb) болса, to қолданыңыз: to get some cash. Зат есім (noun), яғни бір зат болса, for қолданыңыз: for a coffee. Ал бір заттың жұмысын, оның не үшін қолданылатынын түсіндіргенде for + -ing формасын қолданыңыз: a knife for cutting bread.
Сонымен, өзіңізден сұраңыз: етістік → to. Зат есім → for. Заттың жұмысы → for + -ing.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде мақсатты көбіне -у үшін («сатып алу үшін») немесе барыс септігіндегі -уға («нан алуға бардым») арқылы айтамыз. Мұнда бір үлкен тұзақ бар: сөздікте «үшін = for», сондықтан «алу үшін» дегенді for buy деп айтып жіберу өте оңай. Ағылшыншада етістіктің алдында to керек. Ал зат есімнің алдында қазақша барыс септігі тұрады («серуенге шықтық», «сүтке кетті»): ағылшыншада бұл for + зат есім. Заттың жұмысын қазақша -уға арналған («бөтелке ашуға арналған») деп айтамыз: ағылшыншада for + -ing формасы. Қысқасы, қазақшадағы «үшін» мен «-ға» сөзден кейін тұрады, ал to мен for алдында тұрады, және таңдау келесі сөзге байланысты.
| Қазақша | Не келеді? | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Жұмыртқа сатып алу үшін супермаркетке бардым. | етістік | I went to the supermarket to buy some eggs. |
| Шот ашуға. | етістік (қысқа жауап) | To open an account. |
| Кешкі астан кейін серуенге шықтық. | зат есім | We went out for a walk after dinner. |
| Ол дүкенге сүтке кетті. | зат есім | She's gone to the shop for some milk. |
| Штопор бөтелке ашуға арналған құрал. | заттың жұмысы | A corkscrew is a tool for opening bottles. |
| Тіркеуден өту үшін ертерек келіңіз. | ресми | Please arrive early in order to check in. |
Құрылым
| Ненің мақсаты? | Құрылымы | Мысал |
|---|---|---|
| әрекеттің (етістік) | to + base form | I came here to study. |
| әрекеттің (қалаған зат) | for + зат есім | I came here for the food. |
| заттың (оның жұмысы) | зат есім + for + -ing формасы | This is a cloth for cleaning glasses. |
| әрекеттің (ресми) | in order to + base form | Please log in in order to see your account. |
Why…? сұрағына жауап беру
| Сұрақ | Қысқа жауап |
|---|---|
| Why are you saving money? | To buy a car. |
| Why did she go to the bakery? | For some bread. / To get some bread. |
| What's this button for? | For turning the light on. / It turns the light on. |
Қолданылуы
1To + base form: әрекеттің мақсаты
Біреудің бір әрекетті не үшін істейтінін айту үшін әрекеттен кейін to + етістіктің негізгі түрін қолданыңыз. Мақсатты айтудың ең жиі тәсілі осы.
2To… қысқа жауап ретінде
Әңгімеде Why сұрағына жай ғана To + етістіктің негізгі түрі арқылы жауап беруге болады.
3For + зат есім
Мақсат зат (зат есім) болса, for қолданыңыз. Қазақшада мұнда көбіне барыс септігі тұрады: «серуенге», «сүтке».
4For + -ing формасы: зат не үшін қолданылады
Заттың жұмысын сипаттау үшін for + -ing формасын қолданыңыз. Ол туралы What's it for? деп сұраңыз. Қазақшада: «-уға арналған», «не үшін керек?».
5In order to: ресмирек
In order to мағынасы жағынан to сөзімен бірдей, бірақ ресмирек. Ол нұсқаулықтарда, хабарландыруларда және ресми мәтіндерде жиі кездеседі. Мақсатты білдіретін басқа құрылымдар (so that, so as to, болымсыз мақсат) B1-27 сабағында.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «-у үшін» → for + етістік. Сөздікте «үшін = for» деп жаттаймыз, сондықтан «күшею үшін», «сұрау үшін» дегенді for get, for ask деп аударғымыз келеді. Ағылшыншада етістіктің алдында тек to тұрады. For тек зат есімнің немесе -ing формасының алдында келеді.
2. «-уға арналған» → for + етістік. Заттың жұмысын «палау пісіруге арналған», «су жылытуға арналған» деп айтамыз. Ағылшыншада for сөзінен кейін етістік негізгі түрде емес, -ing формасында тұрады.
3. «-мау үшін» → for not. Қазақшада болымсыз мақсат өте жиі: «кешікпеу үшін», «ұмытпау үшін». Сөзбе-сөз аударсаңыз, for not шығады, ал ағылшын тілінде мұндай құрылым жоқ. Әзірге because … didn't want to деңіз; болымсыз мақсаттың басқа жолдары B1-27 сабағында.
Шатастырмаңыз
to + етістік және for + зат есім — Келесі сөзге қараңыз. Етістік → to. Зат есім → for. Қазақшада екі сөйлем де «жүгіруге» болуы мүмкін.
for + -ing (заттың жұмысы) және to + етістік (адамның мақсаты) — Заттың жалпы жұмысы for + -ing арқылы айтылады. Адамның бір жолғы мақсаты to + етістіктің негізгі түрі арқылы айтылады.
мақсат мағынасындағы to және етістік + to — I want to go сөйлеміндегі to мақсат емес, етістік жұбының бөлігі A2-25. Мақсат Why? сұрағына жауап береді.
Жазылуы мен айтылуы
- Мақсат тіркестерінде to әлсіз айтылады: /tə/. I went out to buy milk сөйлемінде екпін to сөзіне емес, buy және milk сөздеріне түседі.
- for та әлсіз айтылады: /fə/ (UK), /fər/ (US). Британ ағылшынында for a pizza тіркесінде for мен a арасында жеңіл /r/ естіледі: /fər ə/.
- Ағылшынның /r/ дыбысы қазақтың р дыбысындай дірілдемейді: тілдің ұшы ешнәрсеге тимей, сәл артқа иіледі.
- in order to бір топ болып айтылады: /ɪn ˈɔːdə tə/ (UK), /ɪn ˈɔːrdər tə/ (US), екпін or буынына түседі. /ɔː/ созылыңқы, ерін дөңгеленген: қазақтың қысқа о дыбысынан ұзағырақ айтыңыз.
- A1-22 сабағындағы -ing формасының жазылу ережелерін есіңізге түсіріңіз: store → storing, shop → shopping.
Алтын ереже
Біреудің бір нәрсені не үшін істейтінін айту үшін to + етістіктің негізгі түрін қолданыңыз: for + етістіктің негізгі түрі емес («алу үшін» = to buy). Зат есімнің алдында for (for a coffee), ал заттың не үшін қолданылатынын айтқанда for + -ing (for cutting) қолданыңыз.
Жаттығулар
A. Құрылым
1–3-тапсырмаларда to немесе for деп жазыңыз.
-
I went to the post office send a parcel.
-
We stopped lunch.
-
A kettle is boiling water.
-
To… арқылы жауап беріңіз: "Why are you saving money?" (buy a bike)
-
For… арқылы жауап беріңіз: "Why did you go to the bakery?" (some bread)
-
in order to арқылы ресмирек етіңіз: We left early to avoid the traffic.
B. Мағына
Мағынаға қарай жауап беріңіз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: He went to the gym … a workout.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: He went to the gym … do some exercise.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: These scissors are … paper.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I'm going to the supermarket … some milk.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: "What's this button …?" "It turns the light on."
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
She went to London for study English.
-
I came here for to see you.
-
This bag is to carrying a laptop.
-
We went out for a walk.
D. Мәтін ішінде
to, for немесе in order to қолданыңыз. 19-орында жақшадағы етістікті де қолданыңыз.
On Saturday morning I went into town 16 do some shopping. First I went to the bank 17 get some cash. Then I stopped at a café 18 a coffee. After that, I bought a new pan 19 (make) pancakes and some batteries 20 my camera. Finally, I went to the station 21 meet my sister.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Ағылшын тілін не үшін үйреніп жүрсіз? to арқылы екі себеп жазыңыз.
-
Ас үйіңіздегі екі затты for + -ing арқылы сипаттаңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-25 Етістік + -ing пе, етістік + to ма? Want, enjoy, decide қазақша I want (learn) to cook.
-
A2-25 Етістік + -ing пе, етістік + to ма? Want, enjoy, decide қазақша We've finished (paint) the kitchen.
-
A1-18 Imperative және Let's қазақша: бұйрық рай, ұсыныс және How about…? (not / touch) that! It's hot.
Жауаптар
A. Құрылым
- to / in order to
- for
- for
- To buy a bike.
- For some bread.
- We left early in order to avoid the traffic.
B. Мағына
- for
- to
- for cutting
- to buy
- for
C. Қатені табыңыз
- She went to London to study English.
- I came here to see you.
- This bag is for carrying a laptop.
- ✓ We went out for a walk.
D. Мәтін ішінде
- to / in order to
- to / in order to
- for
- for making / to make
- for
- to / in order to
E. Сіздің кезегіңіз
- I'm learning English to get a better job and to watch films without subtitles.
- A colander is for draining pasta. I have a small knife for peeling fruit.
F. Аралас қайталау
- to learn
- painting
- Don't touch / Do not touch
