SlowingoGrammatika
A2 23 / 38

Should va Ought To oʻzbekcha: ingliz tilida qanday maslahat beriladi?

Should and Ought To: Giving Advice

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz should, shouldn't, ought to va maslahat uchun bir nechta foydali iboralar yordamida maslahat bera olasiz, nima toʻgʻri va nima notoʻgʻri ekani haqida fikringizni ayta olasiz hamda boshqalardan maslahat soʻray olasiz.

Asosiy gʻoya

Should yaxshi gʻoyalar feʼli. U «bu qoida» demaydi: buning uchun must va have to bor A2-20. U «menimcha, shunisi toʻgʻri» yoki «eng yaxshi yoʻl shu» deydi. Tinglovchi «yoʻq» deyishi mumkin.

Doʻstingiz chorrahada turibdi, deb tasavvur qiling. Uni bitta yoʻlga itarib yubora olmaysiz, lekin barmogʻingiz bilan koʻrsatib, You should go this way deyishingiz mumkin. Oʻsha koʻrsatkich barmoq should: buyruq emas, yumshoq turtki.

Should fikr bildirgani uchun nima toʻgʻri, nima notoʻgʻri degan umumiy fikrlarda ham ishlatiladi: People should be kind to animals. U xushmuomala va majburlamaydigan soʻz boʻlgani uchun maslahat soʻrashning ham eng tabiiy yoʻli: What should I do?

Ought to ning maʼnosi deyarli should bilan bir xil. U kamroq ishlatiladi, ayniqsa savol va inkor gaplarda.

Oʻzbek va ingliz tillari

Oʻzbek tilida kerak bitta soʻz boʻlsa ham, koʻp vazifani bajaradi: maslahat (should), majburiyat (must / have to) va ehtiyoj (need). «Shifokorga koʻrinishingiz kerak» maslahatmi yoki majburiyatmi, buni kontekst hal qiladi. Ingliz tilida esa tanlovni oʻzingiz qilasiz: maslahat uchun should, qoida uchun have to / must. Inkorda ham shunday: kerak emas «qilmang» (shouldn't) maʼnosini ham, «zarurat yoʻq» (don't have to) maʼnosini ham berishi mumkin; mumkin emas esa taqiq (mustn't). Yaxshi xabar: oʻzbekchadagi -sangiz-chi? («soʻrasangiz-chi?») xuddi Why don't you…? kabi taklif bildiradi, -ardim esa I'd ga juda yaqin.

OʻzbekchaMaʼnosiInglizcha
Shifokorga koʻrinishingiz kerak.maslahat yoki majburiyat: kontekst hal qiladiYou should see a doctor. / You have to see a doctor.
Shifokorga koʻringaningiz maʼqul.maslahatYou should see a doctor.
Mototsiklda dubulgʻa kiyish shart.qoida (qonun)You have to wear a helmet on a motorbike.
Velosipedingizni tashqarida qoldirmaganingiz maʼqul.salbiy maslahatYou shouldn't leave your bike outside.
Ovqat olib kelishingiz shart emas. / kerak emas.zarurat yoʻqYou don't have to bring food.
Darsda telefon ishlatish mumkin emas.taqiq (qoida)You mustn't use your phone in class.
Ish suhbatiga nima kiyib borsam ekan?maslahat soʻrashWhat should I wear to the interview?
Ustozingizdan soʻrasangiz-chi?taklifWhy don't you ask your teacher?
Sizning oʻrningizda boʻlsam, bu ishga rozi boʻlardim.shaxsiy maslahatIf I were you, I'd take the job.

Yana bir farq: oʻzbekchada «Menimcha, u yerga bormaganingiz maʼqul» deb inkorni ichki gapga qoʻyamiz. Ingliz tilida esa tabiiy shakl inkorni think ga qoʻyish: I don't think you should go. I think you shouldn't go ham toʻgʻri, lekin kamroq ishlatiladi va keskinroq eshitiladi.

Tuzilish

Should — modal feʼl: hamma ega uchun bir xil shakl, undan keyin feʼlning asosiy shakli (base form) keladi: to ham, -s ham yoʻq.

ShaklMisol
Darak gap (affirmative)You should see a doctor.
Inkor (negative)She shouldn't (should not) drink so much coffee.
Ha / yoʻq savoliShould I call him?
Wh- savolWhat should we do?
Qisqa javoblarYes, you should. / No, you shouldn't.

Ought to — maʼnosi should bilan bir xil; to bu shaklning bir qismi.

ShaklMisol
Darak gapYou ought to apologise.
Inkor (kam ishlatiladi)You ought not to worry so much. — koʻpincha: You shouldn't worry so much.
SavolJuda kam — should ishlating: Should I…?

Maslahat berishning boshqa yoʻllari

IboraTuzilishiMisol
I think you should…I think + you should + base formI think you should rest.
I don't think you should…I don't think + you should + base formI don't think you should go.
Why don't you…?Why don't you + base form?Why don't you ask your teacher?
If I were you, I'd…turgʻun ibora + base formIf I were you, I'd take the job.

Qoʻllanish

1Maslahat berish

Kimgadir nima yaxshi yoki yomon fikr ekanini aytish uchun should / shouldn't ishlating.

You look tired. You should go to bed early tonight.
Charchagan koʻrinasiz. Bugun ertaroq yotganingiz maʼqul.
«maʼqul» maslahat → should, must emas
You should drink more water when you exercise.
Sport bilan shugʻullanganingizda koʻproq suv ichishingiz kerak.
bu yerda «kerak» maslahat → should
You shouldn't leave your bike outside. It isn't safe.
Velosipedingizni tashqarida qoldirmaganingiz maʼqul. U yer xavfsiz emas.
salbiy maslahat → shouldn't
He should talk to his manager about the problem.
U bu muammo haqida rahbari bilan gaplashishi kerak.
maslahat, majburiyat emas; «u» erkak → he, his

2Nima toʻgʻri ekani haqida fikr

Jamiyatda, ishda, hayotda narsalar qanday boʻlishi kerakligi haqidagi fikringizni aytish uchun should ishlating. Oʻzbekchada bu yerda «kerak» yoki «-maslik kerak» kelsa ham, bu qonun emas, fikr: inglizchada should / shouldn't.

Children should have cooking lessons at school.
Maktabda bolalar uchun pazandalik darslari boʻlishi kerak.
fikr → should
People shouldn't use their phones while they're driving.
Odamlar mashina haydayotganda telefondan foydalanmasligi kerak.
«-maslik kerak» bu yerda fikr → shouldn't
The city should build more cycle lanes.
Shahar hokimiyati koʻproq velosiped yoʻlaklari qurishi kerak.
the city = shahar rahbariyati
Public transport should be free for students.
Talabalar uchun jamoat transporti bepul boʻlishi kerak.
«boʻlishi kerak» → should be

3Ought to

Ought to ning maʼnosi should bilan bir xil. U biroz jiddiyroq eshitiladi va britan ingliz tilida koʻproq uchraydi. Uni asosan darak gaplarda ishlating.

You ought to tell her the truth.
Unga haqiqatni aytishingiz kerak.
should kabi maslahat; her → ayol
We ought to leave now, or we'll miss the bus.
Hozir chiqishimiz kerak, boʻlmasa avtobusga ulgurmay qolamiz.
I really ought to visit my parents more often.
Rostdan ham, ota-onamni tez-tez borib koʻrib turishim kerak.
oʻzingizga bergan maslahat

4Maslahat soʻrash

Birovning fikrini soʻrash uchun Should I / we…? va What / Where / Which… should I…? ishlating. Do you think I should…? ham juda keng tarqalgan. Oʻzbekchada maslahat soʻrashning bir necha shakli bor: «-aymi?» («olib boraymi?»), «-sam ekan?» («nima kiyib borsam ekan?»). Inglizchada maslahat soʻraganda should ishlatiladi va u egadan oldin turadi.

Should I bring a present?
Sovgʻa olib boraymi?
«-aymi?» → Should I…?
What should I wear to the interview?
Ish suhbatiga nima kiyib borsam ekan?
«-sam ekan?» → What should I…?
Which laptop should I buy?
Qaysi noutbukni olsam ekan?
Which + should + I
"Should we book a table?" "Yes, you should. It's always busy."
«Oldindan stol band qilib qoʻyaylikmi?» «Ha, band qilganingiz maʼqul. U yer doim gavjum boʻladi.»
qisqa javobda should takrorlanadi: Yes, you should.
Do you think I should call her?
Sizningcha, unga qoʻngʻiroq qilishim kerakmi?
her → ayol

5I think you should / I don't think you should

Maslahatni yumshatish uchun I think bilan boshlang. Salbiy maslahatda ingliz tili odatda think ni inkor qiladi: I don't think you should… I think you shouldn't… ham toʻgʻri, lekin kamroq ishlatiladi va keskinroq eshitiladi.

I think you should take a break.
Menimcha, biroz dam olganingiz maʼqul.
I don't think you should eat that. It smells strange.
Menimcha, buni yemaganingiz maʼqul. Hidi gʻalati.
oʻzbekchada inkor ichki gapda; inglizchada not think bilan keladi: I don't think you should
I don't think we should tell him yet.
Menimcha, hozircha unga aytmaganimiz maʼqul.
yet = hozircha; him → erkak

6Why don't you…? va If I were you, I'd…

Why don't you…? doʻstona taklif, haqiqiy savol emas: oʻzbekchadagi «-sangiz-chi?» ga oʻxshaydi. If I were you, I'd… kuchli, shaxsiy maslahat uchun turgʻun ibora, oʻzbekchadagi «Sizning oʻrningizda boʻlsam…» kabi: uni bir butun sifatida yodlang. Uning grammatikasi B1-06 da. (If I was you norasmiy nutqda ham keng tarqalgan; were esa xavfsiz tanlov.)

Why don't you ask your brother for help?
Akangizdan yordam soʻrasangiz-chi?
«-sangiz-chi?» taklif, savol emas; brother = aka yoki uka
Why don't you try the new Thai restaurant?
Yangi ochilgan Tailand restoraniga bir borib koʻrsangiz-chi?
taklif
If I were you, I'd buy a return ticket. It's cheaper.
Sizning oʻrningizda boʻlsam, borib-kelish chiptasini olardim. U arzonroq.
«olardim» → I'd, I'll emas; turgʻun ibora: B1-06 ga qarang
If I were you, I wouldn't lend him any more money.
Sizning oʻrningizda boʻlsam, unga boshqa qarz bermasdim.
«bermasdim» → I wouldn't; turgʻun ibora: B1-06 ga qarang

Keng tarqalgan xatolar

❌You should to see a dentist.
✅You should see a dentist.
should dan keyin to qoʻyilmaydi.
❌She shoulds study more.
✅She should study more.
should ga hech qachon -s qoʻshilmaydi.
❌You ought see a doctor.
✅You ought to see a doctor.
ought dan keyin har doim to kerak.
❌Do I should call her?
✅Should I call her?
should savolni oʻzi tuzadi: do kerak emas.
❌He should works less.
✅He should work less.
should dan keyin har doim base form.
❌Why you don't ask Tom?
✅Why don't you ask Tom?
Savol tartibini saqlang: Why don't you…?
❌If I were you, I'll wait.
✅If I were you, I'd wait.
Turgʻun ibora: If I were you, I'd (= I would).
⚠️I think you shouldn't buy it.
✅I don't think you should buy it.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin ingliz tili odatda not ni think ga qoʻyadi. Birinchi gap keskinroq eshitiladi.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «Kerak» → must. Maktabda koʻpincha «kerak = must» deb oʻrganamiz. Natijada doʻstga beriladigan oddiy maslahat ham must bilan aytiladi va buyruqdek eshitiladi. Oddiy maslahat uchun should ishlating. (Lekin hayajon bilan tavsiya qilganda, masalan You must try this cake!, must inglizchada ham tabiiy.)

⚠️(Imtihonga tayyorlanayotgan doʻstingizga) You must sleep more.
✅You should sleep more.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin must bu yerda buyruqdek eshitiladi; bu esa doʻstona maslahat.
⚠️(Hamkasbingizning beli ogʻriyapti.) You must do some exercises for your back.
✅You should do some exercises for your back.
must qatʼiy talabni bildiradi; bu yerda shunchaki yaxshi maslahat.

2. «Kerak emas» → shouldn't yoki don't have to? «Pul toʻlashingiz kerak emas» «toʻlamang» maʼnosida ham, «toʻlash shart emas» maʼnosida ham kelishi mumkin. Ingliz tilida bular butunlay boshqa: shouldn't = bu yaxshi fikr emas; don't have to = zarurat yoʻq, xohlasangiz qiling. «Shart emas» demoqchi boʻlib shouldn't desangiz, maʼno oʻzgarib ketadi. A2-20 ga qarang.

⚠️(Muzeyga kirish bepul.) You shouldn't buy a ticket.
✅You don't have to buy a ticket.
shouldn't «chipta olish yomon fikr» degani; siz esa «zarurat yoʻq» demoqchisiz.
⚠️(Uchrashuv norasmiy, kostyum shart emas.) You shouldn't wear a suit to the meeting.
✅You don't have to wear a suit to the meeting.
shouldn't kostyum kiyishni notoʻgʻri deb baholaydi; don't have to esa tanlovni sizga qoldiradi.

3. «Maslahatlar» → advices. Oʻzbekchada «maslahat» sanaladi: «bitta maslahat», «ikkita maslahat», «maslahatlar». Ingliz tilida esa advice sanalmaydigan ot: unga -s qoʻshilmaydi va an bilan ishlatilmaydi. Bitta maslahat haqida gapirganda a piece of advice deng.

❌Can you give me some advices?
✅Can you give me some advice?
❌My grandmother gave me a good advice.
✅My grandmother gave me some good advice.
yoki: a good piece of advice.

4. Savolda soʻz tartibi oʻzgarmaydi. Oʻzbekchada savolda soʻz tartibi oʻzgarmaydi: «Qaysi universitetni tanlasam ekan?» Shuning uchun inglizchada ham I should tartibini saqlab qolamiz. Ingliz tilida soʻroq soʻzidan keyin avval should, keyin ega keladi.

❌Which university I should choose?
✅Which university should I choose?
❌How much I should pay for the taxi?
✅How much should I pay for the taxi?

Adashtirmang

should va must / have to — should maslahat: «yoʻq» deyishingiz mumkin. must / have to majburiyat: «yoʻq» deya olmaysiz. Oʻzbekchada ikkalasiga ham «kerak» kelishi mumkin; inglizchada tanlash kerak. A2-20 ga qarang.

You should wear a jacket. It's cold.
Kurtka kiyib olganingiz maʼqul. Havo sovuq.
yaxshi maslahat
You have to wear a helmet on a motorbike.
Mototsiklda dubulgʻa kiyish shart.
qonun: bu yerda «shart» = have to

Why don't you…? (taklif) va Why didn't you…? (haqiqiy savol yoki norozilik) — Faqat hozirgi zamon shakli maslahat boʻladi. Oʻzbekchada ham farq feʼlda koʻrinadi: «qilsangiz-chi?» (taklif) va «nega qilmadingiz?» (oʻtgan zamon).

Why don't you call her?
Unga qoʻngʻiroq qilsangiz-chi?
maslahat: qoʻngʻiroq qiling
Why didn't you call her?
Nega unga qoʻngʻiroq qilmadingiz?
oʻtgan zamon haqida savol: siz qoʻngʻiroq qilmagansiz

should, had better va should have — had better kuchliroq va yomon oqibat haqida ogohlantiradi: B2-05 ga qarang. Oʻtmish haqidagi maslahat va afsus (You should have told me, «Menga aytishingiz kerak edi») B1-09 da.

Imlo va talaffuz

  • should /ʃʊd/: l talaffuz qilinmaydi. Oʻzbek tilida soʻzlar yozilganidek oʻqiladi, shuning uchun «shuld» deb oʻqish odati bor; bunday qilmang. should soʻzi good va could bilan qofiyadosh.
  • Birinchi tovush /ʃ/ oʻzbekcha «sh» ga juda yaqin, bu siz uchun oson.
  • Oʻrtadagi /ʊ/ qisqa va boʻsh unli (book dagi kabi). Uni choʻzib, food dagi /uː/ ga aylantirmang.
  • Oxirgi /d/ jarangli. Koʻp oʻzbekzabonlar soʻz oxiridagi jarangli undoshni jarangsiz aytadi; shunda soʻz oxiri /t/ boʻlib eshitiladi (/ʃʊt/). Oxirida ovozni saqlang.
  • Tez nutqda should koʻpincha kuchsiz boʻladi: /ʃəd/. You should go gapida urgʻu go ga tushadi, should ga emas.
  • shouldn't /ˈʃʊdnt/ ikki boʻgʻindan iborat. /d/ va /n/ orasida unli yoʻq: til oʻsha joyda qoladi, havo burundan chiqadi. Oxiriga unli qoʻshmang.
  • ought to /ˈɔːtə/ (UK), /ˈɑːtə/ yoki /ˈɑːdə/ (US): gh talaffuz qilinmaydi. Urgʻu birinchi boʻgʻinga tushadi; oʻzbek tilidagi kabi oxirgi boʻgʻinga urgʻu bermang. Britancha talaffuzda unli choʻziq, lablar yumaloq.
  • If I were you, I'd… iborasida I'd /aɪd/ = I would. /d/ ni aniq ayting: aks holda I'd buy xuddi I buy kabi eshitiladi.

Oltin qoida

Maslahatni should + base form bilan bering (to yoʻq). Ought to ning maʼnosi ham shunday. Salbiy maslahat uchun eng tabiiy tanlov — I don't think you should… Esda tuting: maslahat maʼnosidagi «kerak» = should; qoida yoki qonun maʼnosidagi «kerak / shart» = have to / must; «zarurat yoʻq» maʼnosidagi «kerak emas» = don't have to.

Mashqlar

A. Tuzilish

1–2-mashqlarda should, shouldn't yoki ought to ishlating.

  1. You have a bad cough. You see a doctor.
  2. You eat so many sweets. They're bad for your teeth.
  3. Toʻldiring: We ought leave soon.
  4. Savol tuzing: I / what / should / cook / tonight?
  5. Qisqa javob: "Should I bring a coat?" "Yes, you ."
  6. Taklifni toʻldiring: Why you ask your neighbour?

B. Maʼno

Vaziyatga mos javobni tanlang.

  1. Toʻgʻri javobni tanlang: You … try yoga. It really helps with stress.
  2. Toʻgʻri javobni tanlang: In the UK you … drive on the left. It's the law.
  3. Tabiiyroq gapni tanlang:
  4. Dugonangizning opa-singlisi bilan muammosi bor. Qaysi biri maslahat?

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. He should to call his mother.
  2. Do I should take an umbrella?
  3. She shoulds rest more.
  4. If I were you, I'd talk to her.

D. Kontekstda

should, ought to, don't yoki were ishlating. Bitta soʻzni bir necha marta ishlatish mumkin.

A problem at work
Kim: My boss gives me too much work. What 15 I do?
Ana: I think you 16 talk to her about it.
Kim: 17 I write her an email?
Ana: No, I don't think you 18 write an email. Why 19 you ask for a meeting?
Kim: Good idea.
Ana: And if I 20 you, I'd prepare a list of all your tasks.

E. Sizning navbatingiz

Maslahatingiz va fikringizni ingliz tilida yozing.

  1. Doʻstingiz aytyapti: "I want to learn English faster." Unga ikkita maslahat bering: biri should bilan, ikkinchisi Why don't you…? bilan.
  2. Shahringiz haqida should yoki shouldn't bilan bitta fikr yozing.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. A2-20 Must, Have To, Mustn't va Don't Have To oʻzbekcha: «kerak», «shart emas», «mumkin emas»
    You wear a seat belt. It's the law.
  2. A2-20 Must, Have To, Mustn't va Don't Have To oʻzbekcha: «kerak», «shart emas», «mumkin emas»
    Tomorrow is a holiday, so we go to work.
  3. A1-25 Like, want va would like oʻzbekcha: «I like» va «I'd like» farqi
    Would you like (come) with us?
Javoblar

A. Tuzilish

  1. should / ought to
  2. shouldn't / should not / ought not to
  3. to
  4. What should I cook tonight?
  5. should
  6. don't

B. Maʼno

  1. should
  2. have to
  3. I don't think you should buy it.
  4. Why don't you call her?

C. Xatoni toping

  1. He should call his mother.
  2. Should I take an umbrella?
  3. She should rest more.
  4. ✓ If I were you, I'd talk to her.

D. Kontekstda

  1. should
  2. should / ought to
  3. Should
  4. should
  5. don't
  6. were / was

E. Sizning navbatingiz

  1. You should read something in English every day. Why don't you watch films with English subtitles?
  2. The city should build more parks. Cars shouldn't drive in the old town.

F. Aralash takrorlash

  1. must / have to
  2. don't have to / do not have to / won't have to / will not have to
  3. to come
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play