Should va Ought To oʻzbekcha: ingliz tilida qanday maslahat beriladi?
Should and Ought To: Giving Advice
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz should, shouldn't, ought to va maslahat uchun bir nechta foydali iboralar yordamida maslahat bera olasiz, nima toʻgʻri va nima notoʻgʻri ekani haqida fikringizni ayta olasiz hamda boshqalardan maslahat soʻray olasiz.
Asosiy gʻoya
Should yaxshi gʻoyalar feʼli. U «bu qoida» demaydi: buning uchun must va have to bor A2-20. U «menimcha, shunisi toʻgʻri» yoki «eng yaxshi yoʻl shu» deydi. Tinglovchi «yoʻq» deyishi mumkin.
Doʻstingiz chorrahada turibdi, deb tasavvur qiling. Uni bitta yoʻlga itarib yubora olmaysiz, lekin barmogʻingiz bilan koʻrsatib, You should go this way deyishingiz mumkin. Oʻsha koʻrsatkich barmoq should: buyruq emas, yumshoq turtki.
Should fikr bildirgani uchun nima toʻgʻri, nima notoʻgʻri degan umumiy fikrlarda ham ishlatiladi: People should be kind to animals. U xushmuomala va majburlamaydigan soʻz boʻlgani uchun maslahat soʻrashning ham eng tabiiy yoʻli: What should I do?
Ought to ning maʼnosi deyarli should bilan bir xil. U kamroq ishlatiladi, ayniqsa savol va inkor gaplarda.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida kerak bitta soʻz boʻlsa ham, koʻp vazifani bajaradi: maslahat (should), majburiyat (must / have to) va ehtiyoj (need). «Shifokorga koʻrinishingiz kerak» maslahatmi yoki majburiyatmi, buni kontekst hal qiladi. Ingliz tilida esa tanlovni oʻzingiz qilasiz: maslahat uchun should, qoida uchun have to / must. Inkorda ham shunday: kerak emas «qilmang» (shouldn't) maʼnosini ham, «zarurat yoʻq» (don't have to) maʼnosini ham berishi mumkin; mumkin emas esa taqiq (mustn't). Yaxshi xabar: oʻzbekchadagi -sangiz-chi? («soʻrasangiz-chi?») xuddi Why don't you…? kabi taklif bildiradi, -ardim esa I'd ga juda yaqin.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Shifokorga koʻrinishingiz kerak. | maslahat yoki majburiyat: kontekst hal qiladi | You should see a doctor. / You have to see a doctor. |
| Shifokorga koʻringaningiz maʼqul. | maslahat | You should see a doctor. |
| Mototsiklda dubulgʻa kiyish shart. | qoida (qonun) | You have to wear a helmet on a motorbike. |
| Velosipedingizni tashqarida qoldirmaganingiz maʼqul. | salbiy maslahat | You shouldn't leave your bike outside. |
| Ovqat olib kelishingiz shart emas. / kerak emas. | zarurat yoʻq | You don't have to bring food. |
| Darsda telefon ishlatish mumkin emas. | taqiq (qoida) | You mustn't use your phone in class. |
| Ish suhbatiga nima kiyib borsam ekan? | maslahat soʻrash | What should I wear to the interview? |
| Ustozingizdan soʻrasangiz-chi? | taklif | Why don't you ask your teacher? |
| Sizning oʻrningizda boʻlsam, bu ishga rozi boʻlardim. | shaxsiy maslahat | If I were you, I'd take the job. |
Yana bir farq: oʻzbekchada «Menimcha, u yerga bormaganingiz maʼqul» deb inkorni ichki gapga qoʻyamiz. Ingliz tilida esa tabiiy shakl inkorni think ga qoʻyish: I don't think you should go. I think you shouldn't go ham toʻgʻri, lekin kamroq ishlatiladi va keskinroq eshitiladi.
Tuzilish
Should — modal feʼl: hamma ega uchun bir xil shakl, undan keyin feʼlning asosiy shakli (base form) keladi: to ham, -s ham yoʻq.
| Shakl | Misol |
|---|---|
| Darak gap (affirmative) | You should see a doctor. |
| Inkor (negative) | She shouldn't (should not) drink so much coffee. |
| Ha / yoʻq savoli | Should I call him? |
| Wh- savol | What should we do? |
| Qisqa javoblar | Yes, you should. / No, you shouldn't. |
Ought to — maʼnosi should bilan bir xil; to bu shaklning bir qismi.
| Shakl | Misol |
|---|---|
| Darak gap | You ought to apologise. |
| Inkor (kam ishlatiladi) | You ought not to worry so much. — koʻpincha: You shouldn't worry so much. |
| Savol | Juda kam — should ishlating: Should I…? |
Maslahat berishning boshqa yoʻllari
| Ibora | Tuzilishi | Misol |
|---|---|---|
| I think you should… | I think + you should + base form | I think you should rest. |
| I don't think you should… | I don't think + you should + base form | I don't think you should go. |
| Why don't you…? | Why don't you + base form? | Why don't you ask your teacher? |
| If I were you, I'd… | turgʻun ibora + base form | If I were you, I'd take the job. |
Qoʻllanish
1Maslahat berish
Kimgadir nima yaxshi yoki yomon fikr ekanini aytish uchun should / shouldn't ishlating.
2Nima toʻgʻri ekani haqida fikr
Jamiyatda, ishda, hayotda narsalar qanday boʻlishi kerakligi haqidagi fikringizni aytish uchun should ishlating. Oʻzbekchada bu yerda «kerak» yoki «-maslik kerak» kelsa ham, bu qonun emas, fikr: inglizchada should / shouldn't.
3Ought to
Ought to ning maʼnosi should bilan bir xil. U biroz jiddiyroq eshitiladi va britan ingliz tilida koʻproq uchraydi. Uni asosan darak gaplarda ishlating.
4Maslahat soʻrash
Birovning fikrini soʻrash uchun Should I / we…? va What / Where / Which… should I…? ishlating. Do you think I should…? ham juda keng tarqalgan. Oʻzbekchada maslahat soʻrashning bir necha shakli bor: «-aymi?» («olib boraymi?»), «-sam ekan?» («nima kiyib borsam ekan?»). Inglizchada maslahat soʻraganda should ishlatiladi va u egadan oldin turadi.
5I think you should / I don't think you should
Maslahatni yumshatish uchun I think bilan boshlang. Salbiy maslahatda ingliz tili odatda think ni inkor qiladi: I don't think you should… I think you shouldn't… ham toʻgʻri, lekin kamroq ishlatiladi va keskinroq eshitiladi.
6Why don't you…? va If I were you, I'd…
Why don't you…? doʻstona taklif, haqiqiy savol emas: oʻzbekchadagi «-sangiz-chi?» ga oʻxshaydi. If I were you, I'd… kuchli, shaxsiy maslahat uchun turgʻun ibora, oʻzbekchadagi «Sizning oʻrningizda boʻlsam…» kabi: uni bir butun sifatida yodlang. Uning grammatikasi B1-06 da. (If I was you norasmiy nutqda ham keng tarqalgan; were esa xavfsiz tanlov.)
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Kerak» → must. Maktabda koʻpincha «kerak = must» deb oʻrganamiz. Natijada doʻstga beriladigan oddiy maslahat ham must bilan aytiladi va buyruqdek eshitiladi. Oddiy maslahat uchun should ishlating. (Lekin hayajon bilan tavsiya qilganda, masalan You must try this cake!, must inglizchada ham tabiiy.)
2. «Kerak emas» → shouldn't yoki don't have to? «Pul toʻlashingiz kerak emas» «toʻlamang» maʼnosida ham, «toʻlash shart emas» maʼnosida ham kelishi mumkin. Ingliz tilida bular butunlay boshqa: shouldn't = bu yaxshi fikr emas; don't have to = zarurat yoʻq, xohlasangiz qiling. «Shart emas» demoqchi boʻlib shouldn't desangiz, maʼno oʻzgarib ketadi. A2-20 ga qarang.
3. «Maslahatlar» → advices. Oʻzbekchada «maslahat» sanaladi: «bitta maslahat», «ikkita maslahat», «maslahatlar». Ingliz tilida esa advice sanalmaydigan ot: unga -s qoʻshilmaydi va an bilan ishlatilmaydi. Bitta maslahat haqida gapirganda a piece of advice deng.
4. Savolda soʻz tartibi oʻzgarmaydi. Oʻzbekchada savolda soʻz tartibi oʻzgarmaydi: «Qaysi universitetni tanlasam ekan?» Shuning uchun inglizchada ham I should tartibini saqlab qolamiz. Ingliz tilida soʻroq soʻzidan keyin avval should, keyin ega keladi.
Adashtirmang
should va must / have to — should maslahat: «yoʻq» deyishingiz mumkin. must / have to majburiyat: «yoʻq» deya olmaysiz. Oʻzbekchada ikkalasiga ham «kerak» kelishi mumkin; inglizchada tanlash kerak. A2-20 ga qarang.
Why don't you…? (taklif) va Why didn't you…? (haqiqiy savol yoki norozilik) — Faqat hozirgi zamon shakli maslahat boʻladi. Oʻzbekchada ham farq feʼlda koʻrinadi: «qilsangiz-chi?» (taklif) va «nega qilmadingiz?» (oʻtgan zamon).
should, had better va should have — had better kuchliroq va yomon oqibat haqida ogohlantiradi: B2-05 ga qarang. Oʻtmish haqidagi maslahat va afsus (You should have told me, «Menga aytishingiz kerak edi») B1-09 da.
Imlo va talaffuz
- should /ʃʊd/: l talaffuz qilinmaydi. Oʻzbek tilida soʻzlar yozilganidek oʻqiladi, shuning uchun «shuld» deb oʻqish odati bor; bunday qilmang. should soʻzi good va could bilan qofiyadosh.
- Birinchi tovush /ʃ/ oʻzbekcha «sh» ga juda yaqin, bu siz uchun oson.
- Oʻrtadagi /ʊ/ qisqa va boʻsh unli (book dagi kabi). Uni choʻzib, food dagi /uː/ ga aylantirmang.
- Oxirgi /d/ jarangli. Koʻp oʻzbekzabonlar soʻz oxiridagi jarangli undoshni jarangsiz aytadi; shunda soʻz oxiri /t/ boʻlib eshitiladi (/ʃʊt/). Oxirida ovozni saqlang.
- Tez nutqda should koʻpincha kuchsiz boʻladi: /ʃəd/. You should go gapida urgʻu go ga tushadi, should ga emas.
- shouldn't /ˈʃʊdnt/ ikki boʻgʻindan iborat. /d/ va /n/ orasida unli yoʻq: til oʻsha joyda qoladi, havo burundan chiqadi. Oxiriga unli qoʻshmang.
- ought to /ˈɔːtə/ (UK), /ˈɑːtə/ yoki /ˈɑːdə/ (US): gh talaffuz qilinmaydi. Urgʻu birinchi boʻgʻinga tushadi; oʻzbek tilidagi kabi oxirgi boʻgʻinga urgʻu bermang. Britancha talaffuzda unli choʻziq, lablar yumaloq.
- If I were you, I'd… iborasida I'd /aɪd/ = I would. /d/ ni aniq ayting: aks holda I'd buy xuddi I buy kabi eshitiladi.
Oltin qoida
Maslahatni should + base form bilan bering (to yoʻq). Ought to ning maʼnosi ham shunday. Salbiy maslahat uchun eng tabiiy tanlov — I don't think you should… Esda tuting: maslahat maʼnosidagi «kerak» = should; qoida yoki qonun maʼnosidagi «kerak / shart» = have to / must; «zarurat yoʻq» maʼnosidagi «kerak emas» = don't have to.
Mashqlar
A. Tuzilish
1–2-mashqlarda should, shouldn't yoki ought to ishlating.
-
You have a bad cough. You see a doctor.
-
You eat so many sweets. They're bad for your teeth.
-
Toʻldiring: We ought leave soon.
-
Savol tuzing: I / what / should / cook / tonight?
-
Qisqa javob: "Should I bring a coat?" "Yes, you ."
-
Taklifni toʻldiring: Why you ask your neighbour?
B. Maʼno
Vaziyatga mos javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: You … try yoga. It really helps with stress.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: In the UK you … drive on the left. It's the law.
-
Tabiiyroq gapni tanlang:
-
Dugonangizning opa-singlisi bilan muammosi bor. Qaysi biri maslahat?
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
He should to call his mother.
-
Do I should take an umbrella?
-
She shoulds rest more.
-
If I were you, I'd talk to her.
D. Kontekstda
should, ought to, don't yoki were ishlating. Bitta soʻzni bir necha marta ishlatish mumkin.
Kim: My boss gives me too much work. What 15 I do?
Ana: I think you 16 talk to her about it.
Kim: 17 I write her an email?
Ana: No, I don't think you 18 write an email. Why 19 you ask for a meeting?
Kim: Good idea.
Ana: And if I 20 you, I'd prepare a list of all your tasks.
E. Sizning navbatingiz
Maslahatingiz va fikringizni ingliz tilida yozing.
-
Doʻstingiz aytyapti: "I want to learn English faster." Unga ikkita maslahat bering: biri should bilan, ikkinchisi Why don't you…? bilan.
-
Shahringiz haqida should yoki shouldn't bilan bitta fikr yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't va Don't Have To oʻzbekcha: «kerak», «shart emas», «mumkin emas» You wear a seat belt. It's the law.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't va Don't Have To oʻzbekcha: «kerak», «shart emas», «mumkin emas» Tomorrow is a holiday, so we go to work.
-
A1-25 Like, want va would like oʻzbekcha: «I like» va «I'd like» farqi Would you like (come) with us?
Javoblar
A. Tuzilish
- should / ought to
- shouldn't / should not / ought not to
- to
- What should I cook tonight?
- should
- don't
B. Maʼno
- should
- have to
- I don't think you should buy it.
- Why don't you call her?
C. Xatoni toping
- He should call his mother.
- Should I take an umbrella?
- She should rest more.
- ✓ If I were you, I'd talk to her.
D. Kontekstda
- should
- should / ought to
- Should
- should
- don't
- were / was
E. Sizning navbatingiz
- You should read something in English every day. Why don't you watch films with English subtitles?
- The city should build more parks. Cars shouldn't drive in the old town.
F. Aralash takrorlash
- must / have to
- don't have to / do not have to / won't have to / will not have to
- to come
