Ingliz tilida kelasi zamon: will, going to, Present Continuous yoki Present Simple?
Talking About the Future: Which Form?
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz kelishilgan rejalar uchun Present Continuous (hozirgi davomli zamon), jadvallar uchun Present Simple (hozirgi oddiy zamon) va juda yaqin kelajak uchun be about to ni ishlata olasiz hamda vaziyatga qarab ular, will va going to orasidan toʻgʻrisini tanlay olasiz.
Asosiy gʻoya
Ingliz tilida yagona «kelasi zamon» yoʻq. Uning oʻrniga kelajak haqida gapirishning bir nechta yoʻli bor va ularning har biri tinglovchiga kelajak qayerdan kelayotganini aytadi.
Toʻrtta manbani tasavvur qiling. Jadval: kelajakni rasmiy jadval belgilagan, masalan, soat yettida joʻnaydigan poyezd — Present Simple. Kelishuv: siz buni boshqa odamlar bilan kelishib olgansiz va u kalendaringizda yozilgan — Present Continuous. Niyat: qaror boshingizda qilingan yoki dalilni koʻryapsiz — going to. Va shu lahza: gapirayotib qaror qilasiz, taklif qilasiz, vaʼda berasiz yoki fikr bildirasiz — will.
Yana bir kelajak bor: u keyingi bir necha lahzada sodir boʻladi: The film is about to start.
Koʻpincha bir nechta shakl mumkin va farq kichik. Lekin «Bu kelajak qayerdan kelyapti?» degan savol odatda sizni eng tabiiy tanlovga olib boradi.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbekchada kelajakning koʻp turi bitta -a / -y shakli bilan aytiladi: jadval ham («Poyezd yettida joʻnaydi»), kelishuv ham («Soat oltida Sem bilan uchrashaman»), ob-havo ham («Ertaga yomgʻir yogʻadi»). Jadvalda bu inglizcha Present Simple bilan mos keladi, qolgan hollarda esa inglizchada boshqa shakl kerak. Yaxshi xabar: ogʻzaki oʻzbek tilida kelishilgan reja uchun koʻpincha -yap- ham ishlatiladi («Yakshanba kuni ota-onam bilan kechki ovqat qilyapmiz»): bu inglizcha Present Continuous ning kelajak maʼnosiga juda oʻxshaydi. Niyat uchun -moqchi → going to; juda yaqin kelajak uchun -ay deb turibdi → be about to.
| Oʻzbekcha | Manba | Inglizcha |
|---|---|---|
| Poyezd yetti oʻn beshda joʻnaydi. | jadval | The train leaves at seven fifteen. |
| Soat oltida Sem bilan uchrashaman. | kelishuv | I'm meeting Sam at six. |
| Yakshanba kuni ota-onam bilan kechki ovqat qilyapmiz. | kelishuv | We're having dinner with my parents on Sunday. |
| Kelasi oy buvimni koʻrgani bormoqchiman. | niyat | I'm going to visit my grandmother next month. |
| «Eshik oldida kimdir bor.» «Men chiqaman.» | shu lahzadagi qaror | "I'll go." |
| Ertaga havo quyoshli boʻladi. | ob-havo: hech kim kelishmaydi | It's going to be sunny tomorrow. |
| Film boshlanay deb turibdi. | keyingi lahzalar | The film is about to start. |
Tuzilish
Kelajak uchun Present Continuous — am / is / are + -ing shakli, odatda kelajak vaqtini bildiruvchi soʻz bilan (yoki kelajak maʼnosi kontekstdan aniq boʻladi).
| Misol | Nega |
|---|---|
| I'm meeting Sam at six. | Sem bilan kelishilgan |
| We're flying to Rome on Friday. | chiptalar olingan |
| She isn't coming to the party. | u bizga aytgan |
Kelajak uchun Present Simple — asosiy shakl / feʼl + -s, rasmiy jadvallar uchun.
| Misol | Nega |
|---|---|
| The train leaves at seven fifteen. | jadval |
| The film starts at eight. | kinoteatr dasturi |
| What time does the shop open tomorrow? | ish vaqti |
Be about to + base form — biror narsa juda tez, keyingi bir necha lahzada sodir boʻladi.
| Misol | Nega |
|---|---|
| The film is about to start. | bir-ikki daqiqada |
| I'm about to go out. | eshik oldidaman |
Shakllar taqqoslanganda
| Shakl | Kelajak qayerdan keladi | Misol |
|---|---|---|
| Present Simple | jadval yoki rasmiy dastur | The bus leaves at nine. |
| Present Continuous | boshqalar bilan kelishuv, kalendarda | I'm seeing the dentist on Tuesday. |
| going to | shaxsiy reja yoki niyat; hozirgi dalil | I'm going to clean my room. / It's going to rain. |
| will | shu lahzadagi qaror; taklif; vaʼda; fikr | I'll get it! / I think you'll like it. |
| be about to | keyingi bir necha lahza | Quick! The train is about to leave. |
Qoʻllanish
1Kelishilgan rejalar uchun Present Continuous
Kelishib qoʻyilgan kelajak rejalari uchun Present Continuous ishlating: kimdir bilan vaqt va joyni kelishgansiz, chipta olgansiz yoki kalendaringizga yozib qoʻygansiz.
2Jadval va dasturlar uchun Present Simple
Rasmiy jadval yoki dastur belgilagan voqealar uchun Present Simple ishlating: transport, filmlar, darslar, doʻkonlar, tadbirlar. Bu yerda oʻzbekcha -a / -y va inglizcha Present Simple bir xil ishlaydi.
3Bitta voqea, turli shakllar
Bitta kelajak voqeasi gapiruvchi nima demoqchi ekaniga qarab turli shakllarda aytilishi mumkin.
4Tanlovni kontekst hal qiladi
Baʼzi tanlovlar aniq yaxshiroq, chunki shakl kelajak manbasiga mos keladi. Shu lahzada qilingan qarorlar uchun will; oldinroq qilingan qarorlar uchun going to yoki Present Continuous; koʻrinib turgan dalil uchun going to; jadvallar uchun Present Simple.
5Hech kim kelishib olmaydigan narsalar
Present Continuous odamlar kelishib oladigan narsalar uchun. Ob-havo va hech kim kelishib olmaydigan boshqa narsalar uchun will yoki going to ishlating.
6Be about to — juda yaqin kelajak
Keyingi bir necha lahzada sodir boʻladigan narsa uchun be about to + base form ishlating. Odatda unda vaqt soʻzi boʻlmaydi, chunki maʼnosi allaqachon «juda tez». Oʻzbekchadagi «-ay deb turibdi», «-ay deb qoldi» ga oʻxshaydi. (Oʻtgan zamon shakli was about to B2-18 da.)
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Kelishadi» → Present Simple bilan kelishuv. Oʻzbekchada «Kelasi yakshanba ota-onam Toshkentga kelishadi» desak, bu aniq reja. Soʻzma-soʻz tarjimada inglizcha Present Simple chiqadi, u esa rasmiy jadvalga oʻxshab eshitiladi. Odamlar bilan kelishilgan reja uchun Present Continuous ishlating.
2. «Ertaga yomgʻir yogʻadi» → it rains. Oʻzbekchada ob-havo haqidagi bashorat oddiy «-adi» bilan aytiladi. Inglizcha Present Simple esa kelajak uchun asosan jadval va dasturlarda keladi, ob-havoni esa hech qanday jadval belgilamaydi. Going to (dalil, prognoz) yoki will (fikr) ishlating.
3. Jadval savolida soʻz tartibi. Oʻzbekchada «Muzey yakshanba kuni soat nechada ochiladi?» savolida tartib oʻzgarmaydi va yordamchi feʼl yoʻq. Ingliz tilida Present Simple savolida soʻroq soʻzidan keyin do / does, keyin ega va asosiy shakl keladi.
Adashtirmang
going to va Present Continuous — Koʻpincha ikkalasi ham mumkin. Going to boshingizdagi niyatga eʼtibor qaratadi; Present Continuous esa boshqalar bilan kelishuvga (vaqt, joy, odamlar).
Present Continuous: hozir va kelajak — Shakl bir xil; kelajak vaqti (yoki kontekst) kelajak maʼnosini koʻrsatadi. A1-22 ga qarang. Oʻzbekchadagi «-yap-» ham shunday ishlay oladi.
Bu shakllar va Future Continuous — I'll be working at nine tomorrow (kelajakdagi maʼlum paytda davom etayotgan harakat) B1-05 da oʻrgatiladi.
Imlo va talaffuz
- Vaqt: 7.15 (UK) / 7:15 (US). Uni seven fifteen yoki a quarter past seven deb ayting; A1-19 ga qarang.
- Kelishuvlarda urgʻu koʻpincha asosiy feʼl va vaqtga tushadi: I'm meeting her at six. Oʻzbekcha odat boʻyicha urgʻuni oxirgi boʻgʻinga koʻchirmang: «MEET-ing», «meet-ING» emas.
- Tez nutqda going to gonna kabi eshitilishi mumkin, lekin joy bilan hech qachon: I'm gonna call (ha) / I'm going to Rome (gonna yoʻq). T-01 ga qarang.
- Tez nutqda What are you doing…? koʻpincha «Whatcha doing…?» kabi eshitiladi: /ˈwɒtʃə ˈduːɪŋ/ (UK), /ˈwɑːtʃə ˈduːɪŋ/ (US).
- about to: boshidagi a kuchsiz /əˈbaʊt/, urgʻu ikkinchi boʻgʻinda — «a-BOUT»; to ham kuchsiz /tə/: It's about to start. Bu yerda oʻzbekcha urgʻu odati (oxirgi boʻgʻin) sizga yordam beradi.
Oltin qoida
Kelajak qayerdan kelayotganini soʻrang: jadval → Present Simple, kelishuv → Present Continuous, niyat yoki koʻrinib turgan dalil → going to, shu lahzadagi qaror, taklif, vaʼda yoki fikr → will, keyingi bir necha lahza → be about to. Ikki shakl mumkin boʻlsa, aytmoqchi boʻlgan maʼnoga mosini tanlang. Kelajak haqida gapirganda oʻzbekchadagi «-a / -y» inglizcha Present Simple ga faqat jadvalda toʻgʻri keladi.
Mashqlar
A. Tuzilish
Qavs ichidagi feʼllarni kelajak maʼnosidagi mos shaklda yozing.
-
The bus (leave) at 5.30 tomorrow morning.leaves eng tabiiy (jadval)
-
I (have) lunch with Maria on Friday. We booked a table.
-
"I've left my wallet at home." "Don't worry, I (pay)."
-
Look at that driver! He (crash).
-
The film (not start) until nine.
-
Hurry! The shop (be about to / close).
B. Maʼno
Maʼnoga mos javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: "Is that the doorbell?" "… see who it is."
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I decided last week. I … start running every day.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: "Are you free on Thursday?" "No, I … a client."
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I think robots … do most housework one day.
-
Gapiruvchi nimani nazarda tutyapti? "I'm about to leave."
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
The concert will starts at eight.
-
When is the train leave?
-
I'm about to calling you.
-
We're having a party on Saturday. Can you come?
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring.
Jess: What 16 you doing this weekend?
Omar: My cousin's wedding! The ceremony 17 (start) at two on Saturday, and we 18 (drive) there in the morning.
Jess: Sounds great. What's the weather like there?
Omar: The forecast says it 19 (be) sunny. I can't wait!
Jess: Oh, my phone's battery 20 (be about to / die). I 21 (call) you tomorrow, OK?
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Kelasi haftaga kelishib qoʻygan ikkita rejangizni kun yoki vaqti bilan yozing.
-
Ertangi kun haqida jadvaldan bitta fakt va bitta bashorat yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A2-02 Past Simple yoki Past Continuous? When, while, during va for farqi Toʻgʻri javobni tanlang: I was cooking … the phone rang.
-
A1-23 Present Simple yoki Present Continuous? «Ishlayman» va «ishlayapman» farqi Toʻgʻri javobni tanlang: I … this word.
-
A2-04 Will oʻzbekcha: qaror, taklif, vaʼda va bashorat (will, won't, shall) Toʻgʻri javobni tanlang: … I open the window?
Javoblar
A. Tuzilish
- leaves / will leave / is leaving / is going to leave
- 'm having / am having / 'm going to have / am going to have
- 'll pay / will pay
- 's going to crash / is going to crash
- doesn't start / does not start / isn't starting / won't start / will not start
- is about to close / 's about to close
B. Maʼno
- I'll
- am going to
- 'm meeting
- will
- in a few moments
C. Xatoni toping
- The concert starts at eight. / The concert will start at eight.
- When does the train leave?
- I'm about to call you.
- ✓ We're having a party on Saturday. Can you come?
D. Kontekstda
- are
- starts / 's starting / is starting / 'll start / will start
- 're driving / are driving / 're going to drive / are going to drive / 'll drive / will drive
- 's going to be / is going to be / 'll be / will be
- is about to die / 's about to die
- 'll call / will call / 'm going to call / am going to call
E. Sizning navbatingiz
- I'm meeting my sister on Tuesday. I'm playing tennis on Friday at six.
- My first class starts at nine. I think it'll be a long day.
F. Aralash takrorlash
- when
- don't understand
- Shall
