Zero va First Conditional oʻzbekcha: if, unless, when va until bilan shart gaplar
Zero and First Conditional
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz bir narsa sodir boʻlganda har doim sodir boʻladigan narsalar va kelajakdagi real ehtimollar haqida if, unless hamda when, as soon as, before, after va until kabi vaqt soʻzlari bilan gapira olasiz.
Asosiy gʻoya
Shart gap ikki qismdan iborat: shart (if li ergash gap) va natija (bosh gap). Ikki domino toshini tasavvur qiling: birinchisi yiqilsa, ikkinchisi ham yiqiladi.
Baʼzan bu tabiat qonuni kabi har safar sodir boʻladi: If you heat ice, it melts. Bu zero conditional (nolinchi tur shart gap), ikkala qism ham Present Simple (hozirgi oddiy zamon) da, chunki bu har doim haqiqat.
Baʼzan biz kelajakdagi bitta real vaziyatga qaraymiz: If it rains tomorrow, we'll stay at home. Bu first conditional (birinchi tur shart gap). Yomgʻir yogʻishi mumkin, natija esa shunga bogʻliq.
Asosiy mantiq shunday. If li qism — birinchi domino: biz uni allaqachon haqiqat deb tasavvur qilamiz. Shuning uchun ingliz tili if dan keyin, hatto kelajak uchun ham, Present Simple ishlatadi. Kelajak gʻoyasi natijaga tushadi: will. Xuddi shu qoida when, as soon as, before, after va until dan keyin ham ishlaydi.
Oʻzbek va ingliz tillari
Yaxshi xabar: oʻzbekcha shart shakli -sa («yogʻsa», «kelsa») oʻzi zamonni koʻrsatmaydi, natijada esa -a / -y shakli keladi: «Ertaga yomgʻir yogʻsa, uyda qolamiz». Bu inglizcha andozaga juda yaqin: shartda Present Simple, natijada will. Lekin ikkita farqni unutmang. Birinchidan, natijadagi «qolamiz» ni inglizchada Present Simple bilan (we stay) emas, will bilan ayting. Ikkinchidan, oʻzbekchada inkor shakl baʼzan inglizchadagi darak shaklga toʻgʻri keladi: «shoshilmasangiz, kechikasiz» = Unless you hurry (unless ning oʻzi «agar … -masa»); «men qaytib kelmaguncha kuting» = Wait until I come back (inkor yoʻq). Vaqt soʻzlari oʻzbekchada qoʻshimcha bilan beriladi: -ganda (when), -shi bilan (as soon as), -ishdan oldin (before), -gandan keyin (after), -guncha (until). Ulardan keyin ham inglizchada hozirgi zamon. Oʻzbekchada «kelmaydigan boʻlsangiz» kabi kelasi zamon sifatdoshi bilan ham shart tuziladi, lekin inglizchada if dan keyin will qoʻyilmaydi.
| Oʻzbekcha | Inglizcha andoza | Inglizcha |
|---|---|---|
| Suvni 100 darajagacha qizdirsangiz, u qaynaydi. | zero: present + present | If you heat water to 100 degrees, it boils. |
| Ertaga yomgʻir yogʻsa, bazmni ichkarida oʻtkazamiz. | first: present + will | If it rains tomorrow, we'll have the party inside. |
| Shoshilmasangiz, kechikasiz. | unless + darak | Unless you hurry, you'll be late. |
| Pirog tayyor boʻlmaguncha pechni ochmang. | until + darak | Don't open the oven until the cake is ready. |
| Uyga borganimda, suratlarni yuboraman. | when + present | I'll send you the photos when I get home. |
| Doʻkon ochilishi bilan chiptalarni olaman. | as soon as + present | As soon as the shop opens, I'll buy the tickets. |
| Ketishdan oldin derazalarni tekshiring. | before + present | Before you leave, please check the windows. |
Tuzilish
Zero conditional — umumiy haqiqatlar va faktlar
| If li qism | Bosh gap |
|---|---|
| If + Present Simple, | Present Simple |
| If you mix red and blue, | you get purple. |
First conditional — kelajakdagi real ehtimol
| If li qism | Bosh gap |
|---|---|
| If + Present Simple, | will / won't + asosiy shakl |
| If you study hard, | you'll pass. |
| If + Present Simple, | can / might / should + asosiy shakl |
| If it stops raining, | we can go out. |
| If + Present Simple, | buyruq mayli |
| If you see Anna, | say hello from me. |
Tartib va vergul
| Tartib | Vergul? | Misol |
|---|---|---|
| Avval if li qism | odatda ha | If I'm late, start without me. |
| Avval bosh gap | yoʻq | Start without me if I'm late. |
Unless = if … not
| if … not bilan | unless bilan |
|---|---|
| If you don't hurry, you'll miss the bus. | Unless you hurry, you'll miss the bus. |
Kelajakdagi vaqt ergash gaplari — qoida bir xil: vaqt soʻzidan keyin hozirgi zamon shakli, ikkinchi qismda will
| Vaqt soʻzi | Misol |
|---|---|
| when | I'll call you when I get home. |
| as soon as | As soon as the film ends, we'll leave. |
| before | Turn off the lights before you go out. |
| after | After she finishes school, she'll travel. |
| until | Wait here until I come back. |
| when / as soon as + Present Perfect | I'll call you when I've finished. |
Qoʻllanish
1Zero conditional — faktlar va umumiy haqiqatlar
Har doim yoki odatda haqiqat boʻlgan narsalar uchun — fan, odatlar, narsalar qanday ishlashi — if + Present Simple, Present Simple ishlating. Bu yerda if deyarli when yoki every time («har safar») maʼnosida.
2First conditional — kelajakdagi real ehtimollar
Kelajakdagi mumkin boʻlgan vaziyat va uning ehtimoliy natijasi uchun if + Present Simple, will + asosiy shakl ishlating.
3Natijada boshqa shakllar — can, might, should, buyruq
Natijada can, might, should yoki buyruq (Call me! kabi koʻrsatma) ham kelishi mumkin.
4If li qismda will yoʻq
Maʼno kelajak boʻlsa ham, if li qism odatda Present Simple da boʻladi. Will natijaga qoʻyiladi. (Xushmuomala iltimoslarda if + will ni «agar rozi boʻlsangiz» maʼnosida eshitishingiz mumkin: If you'll wait here, I'll get the manager. Bu alohida qoʻllanish.)
5Unless
Unless = if … not. Unless dan keyin odatda darak shakldagi feʼl keladi. Oʻzbekchadagi «-masa» ning inkori allaqachon unless ning ichida.
6Kelajakdagi vaqt ergash gaplari — when, as soon as, before, after, until
Bu vaqt soʻzlaridan keyin, xuddi if dan keyingidek, kelajak uchun Present Simple ishlating. If = balki sodir boʻladi; when = aniq sodir boʻladi.
7When, as soon as, after, until dan keyin Present Perfect
Birinchi harakat ikkinchisidan oldin butunlay tugashini koʻrsatish uchun vaqt soʻzidan keyin Present Perfect (hozirgi tugallangan zamon) ishlatish mumkin. Koʻpincha Present Simple ham mumkin.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «-sa … -aman» → if + present, present. Oʻzbekchadagi -a / -y shakli («yordam beraman») ham hozirgi, ham kelasi zamon. Shuning uchun natijada ham Present Simple qoʻyib yuboramiz. Kelajakdagi bitta vaziyat uchun natijada will kerak.
2. «-maguncha» → until … not. Oʻzbekchada «until» maʼnosi inkor shakl bilan beriladi: «bobongiz oʻtirmaguncha». Inglizchada until ning oʻzi chegarani bildiradi, undan keyin darak feʼl keladi.
3. «-masa» → unless … don't. «Dorini ichmasangiz, tuzalmaysiz» gapidagi inkor unless ning ichida allaqachon bor. Unless dan keyin yana don't qoʻysangiz, maʼno teskari boʻladi.
4. «-sa» → har doim if. Oʻzbekchadagi «-sa» aniq sodir boʻladigan voqea uchun ham keladi: «Yozgi taʼtil boshlansa, togʻga boramiz». Inglizchada aniq boʻladigan narsa uchun when ishlating; if «balki boʻlmas» degan shubha qoʻshadi.
Adashtirmang
zero va first conditional — Zero = har doim haqiqat (present + present). First = kelajakdagi bitta aniq vaziyat (present + will).
if va when — If = sodir boʻlishi mumkin. When = sodir boʻladi, biz faqat vaqtini kutyapmiz.
first va second conditional — Xayoliy yoki ehtimoldan uzoq vaziyatlar uchun ingliz tili if + Past Simple, would ishlatadi: If I won the lottery, I'd buy a boat. Oʻzbekchada bu «-sa … -ardim». B1-06 ga qarang. In case (ehtiyot chorasi) B2-03 da.
Imlo va talaffuz
- I'll, you'll, we'll ogʻzaki nutqda odatiy. I'll /aɪl/ aisle va isle bilan bir xil eshitiladi. Qisqargan shakldagi /l/ ni yutib yubormang: aks holda I'll call xuddi I call kabi eshitiladi.
- won't /wəʊnt/ (UK), /woʊnt/ (US) — uni want /wɒnt/ (UK), /wɑːnt/ (US) bilan adashtirmang. won't dagi unli qoʻshunli, lablar yumaloqlanadi.
- Ritm: if li qism oldin kelganda ovoz odatda biroz koʻtariladi va natijadan oldin qisqa pauza boʻladi: If it rains… we'll stay in.
- unless da urgʻu ikkinchi boʻgʻinda: /ənˈles/. Birinchi unli kuchsiz /ə/.
- Clause (ergash gap yoki bosh gap) — oʻz egasi va feʼli boʻlgan soʻzlar guruhi: if it rains bitta qism; we'll stay in boshqasi.
Oltin qoida
if, unless, when, as soon as, before, after va until dan keyin hozirgi zamon shaklini ishlating (Present Simple yoki tugagan harakat uchun Present Perfect) — hatto kelajak uchun ham. Will odatda faqat natijada keladi. Unless va until dan keyin inkor qoʻymang.
Mashqlar
A. Tuzilish
Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing. Natijada will / won't ishlating.
-
If you (heat) butter, it melts.
-
If it (be) sunny tomorrow, we'll go to the beach.
-
If you don't hurry, you (miss) the bus.
-
I'll text you as soon as I (land).
-
When I (finish) this email, I'll make dinner.
-
unless bilan qayta yozing: If you don't leave now, you'll be late.
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang yoki yozing.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: … I get home tonight, I'll have a shower.
-
Ziyofatda Tomni koʻrib qolishim mumkin, lekin aniq emas. Toʻgʻri javobni tanlang: … I see him, I'll give him your message.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: … you have a ticket, you can't go in.
-
Zero yoki first conditional? If you mix red and white, you get pink.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: … here until you come back.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
If she will come, I'll be happy.
-
Wait here until I will come back.
-
If he don't call, I'll call him.
-
I'll call you when I've finished.
D. Kontekstda
Suhbatni toʻldiring.
Ana: What will you do if it 16 (rain) at the campsite?
Ben: If it rains, we 17 (will / go) to the museum in town.
Ana: Good idea. And book soon! 18 you book early, there won't be any places left.
Ben: I know. I'll book as soon as I 19 (get) paid on Friday.
Ana: And send me a photo when you 20 (arrive)!
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Oʻzingiz haqingizda toʻldiring: If the weather is nice this weekend, …
-
Oʻzingiz haqingizda zero conditional bilan bitta fakt yozing.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A2-04 Will oʻzbekcha: qaror, taklif, vaʼda va bashorat (will, won't, shall) I think she (pass) the exam.
-
A2-22 May, Might, Could oʻzbekcha: «balki», «… mumkin» va ehtimolni ingliz tilida aytish I'm not sure. I (come) later. might ishlating.
-
A2-05 Ingliz tilida kelasi zamon: will, going to, Present Continuous yoki Present Simple? My train (leave) at 7.15 tomorrow morning. It's on the timetable.leaves: jadval uchun eng tabiiy shakl
Javoblar
A. Tuzilish
- heat
- is
- 'll miss / will miss
- land / 've landed / have landed
- finish / 've finished / have finished
- Unless you leave now, you'll be late. / You'll be late unless you leave now.
B. Maʼno
- When
- If
- Unless
- zero
- I'll wait
C. Xatoni toping
- If she comes, I'll be happy.
- Wait here until I come back.
- If he doesn't call, I'll call him.
- ✓ I'll call you when I've finished.
D. Kontekstda
- rains
- 'll go / will go
- Unless
- get
- arrive / 've arrived / have arrived
E. Sizning navbatingiz
- If the weather is nice this weekend, I'll go for a long walk.
- If I don't sleep enough, I get a headache.
F. Aralash takrorlash
- 'll pass / will pass / 's going to pass / is going to pass
- might come
- leaves / is leaving / will leave
