SlowingoGrammatika
A2 29 / 38

Zero va First Conditional oʻzbekcha: if, unless, when va until bilan shart gaplar

Zero and First Conditional

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz bir narsa sodir boʻlganda har doim sodir boʻladigan narsalar va kelajakdagi real ehtimollar haqida if, unless hamda when, as soon as, before, after va until kabi vaqt soʻzlari bilan gapira olasiz.

Asosiy gʻoya

Shart gap ikki qismdan iborat: shart (if li ergash gap) va natija (bosh gap). Ikki domino toshini tasavvur qiling: birinchisi yiqilsa, ikkinchisi ham yiqiladi.

Baʼzan bu tabiat qonuni kabi har safar sodir boʻladi: If you heat ice, it melts. Bu zero conditional (nolinchi tur shart gap), ikkala qism ham Present Simple (hozirgi oddiy zamon) da, chunki bu har doim haqiqat.

Baʼzan biz kelajakdagi bitta real vaziyatga qaraymiz: If it rains tomorrow, we'll stay at home. Bu first conditional (birinchi tur shart gap). Yomgʻir yogʻishi mumkin, natija esa shunga bogʻliq.

Asosiy mantiq shunday. If li qism — birinchi domino: biz uni allaqachon haqiqat deb tasavvur qilamiz. Shuning uchun ingliz tili if dan keyin, hatto kelajak uchun ham, Present Simple ishlatadi. Kelajak gʻoyasi natijaga tushadi: will. Xuddi shu qoida when, as soon as, before, after va until dan keyin ham ishlaydi.

Oʻzbek va ingliz tillari

Yaxshi xabar: oʻzbekcha shart shakli -sa («yogʻsa», «kelsa») oʻzi zamonni koʻrsatmaydi, natijada esa -a / -y shakli keladi: «Ertaga yomgʻir yogʻsa, uyda qolamiz». Bu inglizcha andozaga juda yaqin: shartda Present Simple, natijada will. Lekin ikkita farqni unutmang. Birinchidan, natijadagi «qolamiz» ni inglizchada Present Simple bilan (we stay) emas, will bilan ayting. Ikkinchidan, oʻzbekchada inkor shakl baʼzan inglizchadagi darak shaklga toʻgʻri keladi: «shoshilmasangiz, kechikasiz» = Unless you hurry (unless ning oʻzi «agar … -masa»); «men qaytib kelmaguncha kuting» = Wait until I come back (inkor yoʻq). Vaqt soʻzlari oʻzbekchada qoʻshimcha bilan beriladi: -ganda (when), -shi bilan (as soon as), -ishdan oldin (before), -gandan keyin (after), -guncha (until). Ulardan keyin ham inglizchada hozirgi zamon. Oʻzbekchada «kelmaydigan boʻlsangiz» kabi kelasi zamon sifatdoshi bilan ham shart tuziladi, lekin inglizchada if dan keyin will qoʻyilmaydi.

OʻzbekchaInglizcha andozaInglizcha
Suvni 100 darajagacha qizdirsangiz, u qaynaydi.zero: present + presentIf you heat water to 100 degrees, it boils.
Ertaga yomgʻir yogʻsa, bazmni ichkarida oʻtkazamiz.first: present + willIf it rains tomorrow, we'll have the party inside.
Shoshilmasangiz, kechikasiz.unless + darakUnless you hurry, you'll be late.
Pirog tayyor boʻlmaguncha pechni ochmang.until + darakDon't open the oven until the cake is ready.
Uyga borganimda, suratlarni yuboraman.when + presentI'll send you the photos when I get home.
Doʻkon ochilishi bilan chiptalarni olaman.as soon as + presentAs soon as the shop opens, I'll buy the tickets.
Ketishdan oldin derazalarni tekshiring.before + presentBefore you leave, please check the windows.

Tuzilish

Zero conditional — umumiy haqiqatlar va faktlar

If li qismBosh gap
If + Present Simple,Present Simple
If you mix red and blue,you get purple.

First conditional — kelajakdagi real ehtimol

If li qismBosh gap
If + Present Simple,will / won't + asosiy shakl
If you study hard,you'll pass.
If + Present Simple,can / might / should + asosiy shakl
If it stops raining,we can go out.
If + Present Simple,buyruq mayli
If you see Anna,say hello from me.

Tartib va vergul

TartibVergul?Misol
Avval if li qismodatda haIf I'm late, start without me.
Avval bosh gapyoʻqStart without me if I'm late.

Unless = if … not

if … not bilanunless bilan
If you don't hurry, you'll miss the bus.Unless you hurry, you'll miss the bus.

Kelajakdagi vaqt ergash gaplari — qoida bir xil: vaqt soʻzidan keyin hozirgi zamon shakli, ikkinchi qismda will

Vaqt soʻziMisol
whenI'll call you when I get home.
as soon asAs soon as the film ends, we'll leave.
beforeTurn off the lights before you go out.
afterAfter she finishes school, she'll travel.
untilWait here until I come back.
when / as soon as + Present PerfectI'll call you when I've finished.

Qoʻllanish

1Zero conditional — faktlar va umumiy haqiqatlar

Har doim yoki odatda haqiqat boʻlgan narsalar uchun — fan, odatlar, narsalar qanday ishlashi — if + Present Simple, Present Simple ishlating. Bu yerda if deyarli when yoki every time («har safar») maʼnosida.

If you heat water to 100 degrees, it boils.
Suvni 100 darajagacha qizdirsangiz, u qaynaydi.
har doim haqiqat
If I drink coffee after six, I can't sleep.
Soat oltidan keyin qahva ichsam, uxlay olmayman.
odat
Plants die if they don't get enough light.
Oʻsimliklarga yorugʻlik yetmasa, ular nobud boʻladi.
If you press this button, the screen turns off.
Shu tugmani bossangiz, ekran oʻchadi.

2First conditional — kelajakdagi real ehtimollar

Kelajakdagi mumkin boʻlgan vaziyat va uning ehtimoliy natijasi uchun if + Present Simple, will + asosiy shakl ishlating.

If it rains tomorrow, we'll have the party inside.
Ertaga yomgʻir yogʻsa, bazmni ichkarida oʻtkazamiz.
«-sa … -amiz» → if + present, will
If you leave now, you'll catch the train.
Hozir chiqsangiz, poyezdga ulgurasiz.
She won't be happy if you forget her birthday.
Tugʻilgan kunini unutsangiz, u xafa boʻladi.
she, her → ayol
What will you do if you don't get the job?
Ishga olishmasa, nima qilasiz?
If we don't book soon, there won't be any seats left.
Tezroq band qilmasak, joy qolmaydi.

3Natijada boshqa shakllar — can, might, should, buyruq

Natijada can, might, should yoki buyruq (Call me! kabi koʻrsatma) ham kelishi mumkin.

If you're free on Saturday, we can go for a walk.
Shanba kuni boʻsh boʻlsangiz, sayrga chiqishimiz mumkin.
If the traffic is bad, I might be a bit late.
Yoʻlda tirbandlik boʻlsa, biroz kechikishim mumkin.
If you don't feel better tomorrow, you should see a doctor.
Ertaga oʻzingizni yaxshi his qilmasangiz, shifokorga koʻringaningiz maʼqul.
If you have any questions, send me an email.
Savollaringiz boʻlsa, menga xat yuboring.
buyruq
Don't wait for me if I'm not there by eight.
Soat sakkizgacha u yerda boʻlmasam, meni kutmang.

4If li qismda will yoʻq

Maʼno kelajak boʻlsa ham, if li qism odatda Present Simple da boʻladi. Will natijaga qoʻyiladi. (Xushmuomala iltimoslarda if + will ni «agar rozi boʻlsangiz» maʼnosida eshitishingiz mumkin: If you'll wait here, I'll get the manager. Bu alohida qoʻllanish.)

If he calls, I'll tell him.
U qoʻngʻiroq qilsa, aytaman.
«If he will call» emas; he → erkak
If the weather is nice, we'll eat outside.
Havo yaxshi boʻlsa, tashqarida ovqatlanamiz.
If you need help, call me.
Yordam kerak boʻlsa, menga qoʻngʻiroq qiling.

5Unless

Unless = if … not. Unless dan keyin odatda darak shakldagi feʼl keladi. Oʻzbekchadagi «-masa» ning inkori allaqachon unless ning ichida.

Unless you hurry, you'll be late.
Shoshilmasangiz, kechikasiz.
= If you don't hurry
I won't go unless you come with me.
Siz men bilan bormasangiz, men ham bormayman.
You can't enter the building unless you have a pass.
Ruxsatnomangiz boʻlmasa, binoga kira olmaysiz.

6Kelajakdagi vaqt ergash gaplari — when, as soon as, before, after, until

Bu vaqt soʻzlaridan keyin, xuddi if dan keyingidek, kelajak uchun Present Simple ishlating. If = balki sodir boʻladi; when = aniq sodir boʻladi.

I'll send you the photos when I get home.
Uyga borganimda, sizga suratlarni yuboraman.
«-ganda» → when + present
As soon as the shop opens, I'll buy the tickets.
Doʻkon ochilishi bilan chiptalarni olaman.
«-ishi bilan» → as soon as
Let's have dinner after the kids go to bed.
Bolalar yotgandan keyin kechki ovqat qilaylik.
Don't open the oven until the cake is ready.
Pirog tayyor boʻlmaguncha pechni ochmang.
«-maguncha» → until + darak
Before you leave, please check the windows.
Ketishdan oldin derazalarni tekshirib qoʻying.

7When, as soon as, after, until dan keyin Present Perfect

Birinchi harakat ikkinchisidan oldin butunlay tugashini koʻrsatish uchun vaqt soʻzidan keyin Present Perfect (hozirgi tugallangan zamon) ishlatish mumkin. Koʻpincha Present Simple ham mumkin.

When I've finished this email, I'll call you.
Shu xatni yozib boʻlganimdan keyin sizga qoʻngʻiroq qilaman.
«-ib boʻlgach» → when + Present Perfect
As soon as I've saved some money, I'll buy a new bike.
Biroz pul yigʻib olishim bilan yangi velosiped olaman.
You can go out after you've done your homework.
Uy vazifangizni qilib boʻlgandan keyin tashqariga chiqishingiz mumkin.
Don't leave until you've signed the form.
Anketaga imzo qoʻymaguningizcha ketmang.
«-maguncha» → until, inkor yoʻq

Keng tarqalgan xatolar

❌If it will rain, we'll stay in.
✅If it rains, we'll stay in.
If li qismda will boʻlmaydi.
❌I'll call you when I will arrive.
✅I'll call you when I arrive.
when / as soon as / until dan keyin hozirgi zamon.
❌We'll wait until he will come.
✅We'll wait until he comes.
until dan keyin hozirgi zamon.
❌If she call me, I'll answer.
✅If she calls me, I'll answer.
Present Simple: he / she / it + -s.
❌As soon as I will have finished, I'll call you.
✅As soon as I've finished, I'll call you.
Vaqt soʻzidan keyin will have emas, Present Perfect ishlating.
⚠️Unless you don't hurry, you'll be late.
✅Unless you hurry, you'll be late.
Maʼno notoʻgʻri: unless ning oʻzi «if not» degani, shuning uchun bu gap aytmoqchi boʻlganingizning teskarisini aytadi.
⚠️Unless you have a ticket, you can go in.
✅Unless you have a ticket, you can't go in.
Maʼnoni tekshiring: = If you don't have a ticket, you can't go in.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «-sa … -aman» → if + present, present. Oʻzbekchadagi -a / -y shakli («yordam beraman») ham hozirgi, ham kelasi zamon. Shuning uchun natijada ham Present Simple qoʻyib yuboramiz. Kelajakdagi bitta vaziyat uchun natijada will kerak.

⚠️If I have time tomorrow, I help you with the project.
✅If I have time tomorrow, I'll help you with the project.
Grammatika jihatidan mumkin, lekin kelajakdagi natija uchun will tabiiy.
⚠️If the price goes down, I buy the new phone.
✅If the price goes down, I'll buy the new phone.
Present Simple bu yerda odatdek eshitiladi; bitta kelajak vaziyati uchun will.

2. «-maguncha» → until … not. Oʻzbekchada «until» maʼnosi inkor shakl bilan beriladi: «bobongiz oʻtirmaguncha». Inglizchada until ning oʻzi chegarani bildiradi, undan keyin darak feʼl keladi.

❌Don't start eating until your grandfather doesn't sit down.
✅Don't start eating until your grandfather sits down.
❌We can't leave until the rain doesn't stop.
✅We can't leave until the rain stops.

3. «-masa» → unless … don't. «Dorini ichmasangiz, tuzalmaysiz» gapidagi inkor unless ning ichida allaqachon bor. Unless dan keyin yana don't qoʻysangiz, maʼno teskari boʻladi.

⚠️Unless you don't take your medicine, you won't get better.
✅Unless you take your medicine, you won't get better.
unless = if not; ikkinchi inkor maʼnoni buzadi.
⚠️Unless I don't finish work early, I can't come to the match.
✅Unless I finish work early, I can't come to the match.
= If I don't finish work early.

4. «-sa» → har doim if. Oʻzbekchadagi «-sa» aniq sodir boʻladigan voqea uchun ham keladi: «Yozgi taʼtil boshlansa, togʻga boramiz». Inglizchada aniq boʻladigan narsa uchun when ishlating; if «balki boʻlmas» degan shubha qoʻshadi.

⚠️If the summer holidays start, we'll go to the mountains.
✅When the summer holidays start, we'll go to the mountains.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin taʼtil albatta boshlanadi: when.
⚠️(Maktabni kelasi yil bitirasiz.) If I finish school next year, I'll study medicine.
✅When I finish school next year, I'll study medicine.
Maktabni bitirish rejada bor, shubha yoʻq: when.

Adashtirmang

zero va first conditional — Zero = har doim haqiqat (present + present). First = kelajakdagi bitta aniq vaziyat (present + will).

If I eat too much, I feel sick.
Koʻp ovqat yesam, koʻnglim ayniydi.
har doim
If I eat all this cake, I'll feel sick.
Shu tortning hammasini yesam, koʻnglim ayniydi.
bu safar, kelajakda; oʻzbekchada ikkalasi bir xil, inglizchada will farq qiladi

if va when — If = sodir boʻlishi mumkin. When = sodir boʻladi, biz faqat vaqtini kutyapmiz.

If I see Tom, I'll give him the key.
Tomni koʻrib qolsam, kalitni unga beraman.
balki koʻraman
When I see Tom tonight, I'll give him the key.
Bugun kechqurun Tomni koʻrganimda, kalitni unga beraman.
koʻrishimni bilaman

first va second conditional — Xayoliy yoki ehtimoldan uzoq vaziyatlar uchun ingliz tili if + Past Simple, would ishlatadi: If I won the lottery, I'd buy a boat. Oʻzbekchada bu «-sa … -ardim». B1-06 ga qarang. In case (ehtiyot chorasi) B2-03 da.

Imlo va talaffuz

  • I'll, you'll, we'll ogʻzaki nutqda odatiy. I'll /aɪl/ aisle va isle bilan bir xil eshitiladi. Qisqargan shakldagi /l/ ni yutib yubormang: aks holda I'll call xuddi I call kabi eshitiladi.
  • won't /wəʊnt/ (UK), /woʊnt/ (US) — uni want /wɒnt/ (UK), /wɑːnt/ (US) bilan adashtirmang. won't dagi unli qoʻshunli, lablar yumaloqlanadi.
  • Ritm: if li qism oldin kelganda ovoz odatda biroz koʻtariladi va natijadan oldin qisqa pauza boʻladi: If it rains… we'll stay in.
  • unless da urgʻu ikkinchi boʻgʻinda: /ənˈles/. Birinchi unli kuchsiz /ə/.
  • Clause (ergash gap yoki bosh gap) — oʻz egasi va feʼli boʻlgan soʻzlar guruhi: if it rains bitta qism; we'll stay in boshqasi.

Oltin qoida

if, unless, when, as soon as, before, after va until dan keyin hozirgi zamon shaklini ishlating (Present Simple yoki tugagan harakat uchun Present Perfect) — hatto kelajak uchun ham. Will odatda faqat natijada keladi. Unless va until dan keyin inkor qoʻymang.

Mashqlar

A. Tuzilish

Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing. Natijada will / won't ishlating.

  1. If you (heat) butter, it melts.
  2. If it (be) sunny tomorrow, we'll go to the beach.
  3. If you don't hurry, you (miss) the bus.
  4. I'll text you as soon as I (land).
  5. When I (finish) this email, I'll make dinner.
  6. unless bilan qayta yozing: If you don't leave now, you'll be late.

B. Maʼno

Toʻgʻri javobni tanlang yoki yozing.

  1. Toʻgʻri javobni tanlang: … I get home tonight, I'll have a shower.
  2. Ziyofatda Tomni koʻrib qolishim mumkin, lekin aniq emas. Toʻgʻri javobni tanlang: … I see him, I'll give him your message.
  3. Toʻgʻri javobni tanlang: … you have a ticket, you can't go in.
  4. Zero yoki first conditional? If you mix red and white, you get pink.
  5. Toʻgʻri javobni tanlang: … here until you come back.

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

  1. If she will come, I'll be happy.
  2. Wait here until I will come back.
  3. If he don't call, I'll call him.
  4. I'll call you when I've finished.

D. Kontekstda

Suhbatni toʻldiring.

Weekend plans
Ana: What will you do if it 16 (rain) at the campsite?
Ben: If it rains, we 17 (will / go) to the museum in town.
Ana: Good idea. And book soon! 18 you book early, there won't be any places left.
Ben: I know. I'll book as soon as I 19 (get) paid on Friday.
Ana: And send me a photo when you 20 (arrive)!

E. Sizning navbatingiz

Ingliz tilida yozing.

  1. Oʻzingiz haqingizda toʻldiring: If the weather is nice this weekend, …
  2. Oʻzingiz haqingizda zero conditional bilan bitta fakt yozing.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. A2-04 Will oʻzbekcha: qaror, taklif, vaʼda va bashorat (will, won't, shall)
    I think she (pass) the exam.
  2. A2-22 May, Might, Could oʻzbekcha: «balki», «… mumkin» va ehtimolni ingliz tilida aytish
    I'm not sure. I (come) later. might ishlating.
  3. A2-05 Ingliz tilida kelasi zamon: will, going to, Present Continuous yoki Present Simple?
    My train (leave) at 7.15 tomorrow morning. It's on the timetable.
Javoblar

A. Tuzilish

  1. heat
  2. is
  3. 'll miss / will miss
  4. land / 've landed / have landed
  5. finish / 've finished / have finished
  6. Unless you leave now, you'll be late. / You'll be late unless you leave now.

B. Maʼno

  1. When
  2. If
  3. Unless
  4. zero
  5. I'll wait

C. Xatoni toping

  1. If she comes, I'll be happy.
  2. Wait here until I come back.
  3. If he doesn't call, I'll call him.
  4. ✓ I'll call you when I've finished.

D. Kontekstda

  1. rains
  2. 'll go / will go
  3. Unless
  4. get
  5. arrive / 've arrived / have arrived

E. Sizning navbatingiz

  1. If the weather is nice this weekend, I'll go for a long walk.
  2. If I don't sleep enough, I get a headache.

F. Aralash takrorlash

  1. 'll pass / will pass / 's going to pass / is going to pass
  2. might come
  3. leaves / is leaving / will leave
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play