Used To oʻzbekcha: «ilgari … -ardim» — oʻtmishdagi odatlar va holatlar
Used To: Past Habits
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz oʻtmishda muntazam qilgan ishlaringiz hamda uzoq vaqt haqiqat boʻlgan, lekin hozir oʻzgargan vaziyatlar haqida used to, didn't use to va never used to bilan gapira olasiz.
Asosiy gʻoya
Ikkiga boʻlingan ekranni tasavvur qiling. Chap tomonda — oʻshanda: bolaligingiz, eski koʻchangiz, eski odatlaringiz. Oʻng tomonda — hozir. Used to — ikki yarim orasidagi chiziq. I used to live in a small village desangiz, bir vaqtning oʻzida ikki narsani aytasiz: bu oʻtmishda haqiqat edi va hozir, ehtimol, unday emas.
«Lekin hozir emas» deb qoʻshishingiz shart emas — used to buni allaqachon bildiradi.
Used to qayta-qayta sodir boʻlgan narsalarga (odatlar) yoki uzoq vaqt haqiqat boʻlgan narsalarga (holatlar) qaraydi. U bitta voqeani tasvirlamaydi. Bitta paytdagi bitta harakat uchun Past Simple ishlating: I went to Paris in 2015.
Used to ning hozirgi zamon shakli yoʻq. Hozirgi odatlar uchun Present Simple ishlating: I usually walk to work.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida oʻtmishdagi odat -ardi / -ar edi shakli bilan aytiladi, koʻpincha ilgari soʻzi bilan: «Ilgari maktabga piyoda borardim». Bu used to ga juda yaxshi mos keladi. Oʻtmishdagi holat uchun oʻzbekchada edi yetarli: «Ilgari sochim uzun edi», «Bu koʻchada kinoteatr bor edi». Inglizchada esa bu yerda ham used to qulay: I used to have long hair, There used to be a cinema. Inkor -masdim («yoqtirmasdim») = didn't use to, savol -armidingiz? = Did you use to…? Eʼtibor bering: «ilgari» bilan bitta voqea haqida ham gapiramiz («Ilgari Buxoroda boʻlganman»), lekin used to bitta voqea uchun ishlatilmaydi.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Ilgari maktabga har kuni piyoda borardim. | oʻtmishdagi odat | I used to walk to school every day. |
| Ilgari sochim uzun edi. | oʻtmishdagi holat | I used to have long hair. |
| Bu koʻchada kinoteatr bor edi. | bir vaqtlar bor boʻlgan | There used to be a cinema on this street. |
| Ilgari qahvani yoqtirmasdim. | inkor | I didn't use to like coffee. |
| Shanba kuni ertalab multfilm koʻrarmidingiz? | savol | Did you use to watch cartoons on Saturday mornings? |
| Kecha sport zaliga bordim. | bitta voqea | I went to the gym yesterday. |
| Odatda ishga mashinada boraman. | hozirgi odat | I usually drive to work. |
Tuzilish
| Shakl | Misol |
|---|---|
| Darak gap | I / you / he / she / we / they used to play tennis. |
| Inkor | I didn't use to like vegetables. |
| Inkor (kuchliroq, juda keng tarqalgan) | He never used to eat breakfast. |
| Ha / yoʻq savoli | Did you use to have a pet? |
| Wh- savol | Where did you use to live? |
| Qisqa javoblar | Yes, I did. / No, I didn't. |
Used yoki use?
| did siz | did / didn't dan keyin |
|---|---|
| I used to · She used to · I never used to | didn't use to · Did you use to…? |
Used to + asosiy shakl — hamma ega uchun bir xil shakl: asosiy feʼlga -s, -ed yoki -ing qoʻshilmaydi.
| Toʻgʻri | Notoʻgʻri |
|---|---|
| She used to work here. | She used to worked here. |
| They used to be neighbours. | They used to being neighbours. |
There used to be — oʻtmishda biror joyda nima borligini aytadi: There used to be a cinema here.
Qoʻllanish
1Oʻtmishdagi odatlar — muntazam qilgan ishlar
Oʻtmishda takrorlangan, hozir esa sodir boʻlmaydigan harakatlar uchun used to + asosiy shakl ishlating.
2Oʻtmishdagi holatlar — uzoq vaqt haqiqat boʻlgan narsalar
Used to holatlar — oʻzgargan vaziyatlar — uchun ham ishlaydi, be, have, live, like va know kabi feʼllar bilan.
3Inkor — didn't use to / never used to
Oʻtmishda haqiqat boʻlmagan yoki sodir boʻlmagan, lekin hozir boshqacha boʻlgan narsa uchun didn't use to (did dan keyin, d siz) ishlating. Never used to ham xuddi shu maʼnoni beradi va ogʻzaki nutqda juda keng tarqalgan.
4Savollar — Did you use to…?
Savolni Did + ega + use to + asosiy shakl bilan tuzing. did yoki didn't bilan javob bering.
5Used to va Past Simple
Used to ni takrorlangan harakatlar va oʻzgargan uzoq holatlar uchun ishlating. Past Simple ni aniq vaqtdagi bitta harakat uchun hamda necha marta yoki aniq qancha vaqt ekanini aytganda ishlating. Past Simple oʻtmishdagi odatlarni ham tasvirlay oladi, ayniqsa vaqt iborasi bilan, shuning uchun odat uchun ham toʻgʻri.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Ilgari» → har doim used to. Oʻzbekchada «ilgari» bitta voqea bilan ham keladi: «Ilgari, oʻn yoshimda, qoʻlimni sindirganman». Lugʻatdagi «ilgari = used to» fikri bilan bunday gaplarda ham used to ni ishlatib yuboramiz. Bitta voqea uchun Past Simple kerak.
2. «-ardim» → Past Continuous. «Har kuni piyoda borardim» dagi «-ardim» baʼzan was walking deb oʻgiriladi, chunki ikkalasi ham «davom etayotgan» harakatdek tuyuladi. Past Continuous esa bitta paytda jarayonda boʻlgan harakat uchun. Oʻtmishdagi odat uchun used to yoki Past Simple ishlating.
3. «Odatda» → used to. Darsliklarda used to koʻpincha «odat» soʻzi bilan tushuntirilgani uchun baʼzan hozirgi odatni ham used to bilan aytamiz. Lekin used to «endi bunday emas» degani. Hozirgi odat uchun Present Simple (koʻpincha usually bilan) ishlating.
Adashtirmang
used to (oʻtmishdagi odat) va usually (hozirgi odat) — Used to faqat oʻtmish haqida. Hozirgi odatlar uchun Present Simple ni, koʻpincha usually bilan ishlating. A1-15 ga qarang.
used to + feʼl va be / get used to — Be used to something «bu men uchun odatiy va tanish» degani. Bu boshqa tuzilma, B1-21 da oʻrgatiladi.
used to va oʻtmishdagi odatlar uchun would — Hikoyalarda would ham takrorlangan oʻtmish harakatlarini tasvirlay oladi, lekin holatlarni emas. B2-17 ga qarang.
Imlo va talaffuz
- used to /ˈjuːstə/ (UK va US). s /s/ boʻlib eshitiladi, /z/ emas, d esa eshitilmaydi. Yozilishiga qarab «yuzed tu» deb oʻqimang.
- use to (did dan keyin) aynan shunday eshitiladi: /ˈjuːstə/. Faqat imlo oʻzgaradi.
- Oddiy use feʼli boshqacha: use /juːz/, used /juːzd/: I used a knife. Bu yerda oxirgi /z/ va /d/ jarangli; ularni jarangsizlantirmang.
- Unli tovushdan oldin to biroz kuchliroq: I used to eat → /ˈjuːstu ˈiːt/.
- Inkorda urgʻu koʻpincha didn't yoki never ga tushadi: "I didn't use to like it." "I never used to cook."
Oltin qoida
Used to + asosiy shakl = oʻtmishda muntazam sodir boʻlgan yoki uzoq vaqt haqiqat boʻlgan, hozir esa odatda boshqacha (oʻzbekcha «ilgari … -ardim»). did / didn't dan keyin use to deb yozing. Bitta voqea yoki necha marta ekanini aytish uchun Past Simple ishlating.
Mashqlar
A. Tuzilish
1–3-mashqlarda used to ishlating.
-
I (live) in a small village when I was a child.
-
you use to have a bike?
-
She didn't to like spicy food.
-
never bilan inkor qiling: I used to eat vegetables.
-
Savol tuzing: where / you / did / live / use to
-
there used to be bilan toʻldiring: a park here, but now it's a car park.
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: We … my aunt twice last month.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: My grandfather … a farm with fifty cows.
-
Qaysi gap «hozir bunday emas» degan maʼnoni beradi?
-
Toʻgʻri javobni tanlang: Now I … take the bus.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
He used to plays football.
-
Did they used to work together?
-
I used to go to Mexico last summer.
-
There used to be a lot of trees in this street.
D. Kontekstda
Matnni toʻldiring. Qavs ichidagi feʼllardan foydalaning.
When I was a teenager, I 15 (spend) every weekend at the skate park. I 16 (not / like) school very much, and my teachers 17 (say) I was lazy. Then, in 2015, I 18 (find) a part-time job in a bike shop, and everything changed. Now I own the shop! People often ask me, "19 you (think) about your future when you were young?" The honest answer is no.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Bolaligingizda boʻlgan, hozir esa yoʻq ikkita odat haqida ikkita gap yozing.
-
Shahringiz haqida bitta gap yozing: ilgari bor boʻlgan, hozir esa yoʻq narsa.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-28 Past Simple oʻzbekcha: notoʻgʻri feʼllar, did va didn't bilan savol va inkor "Did you see the match?" "Yes, I (see) it at a friend's house."
-
A2-18 For va since farqi: Present Perfect bilan «…dan beri» qanday aytiladi? I (live) in Berlin since 2020.
-
A2-02 Past Simple yoki Past Continuous? When, while, during va for farqi I (walk) home when it started to rain.
Javoblar
A. Tuzilish
- used to live
- Did
- use
- I never used to eat vegetables.
- Where did you use to live?
- There used to be
B. Maʼno
- visited
- used to have
- I used to live in Paris.
- usually
C. Xatoni toping
- He used to play football.
- Did they use to work together?
- I went to Mexico last summer.
- ✓ There used to be a lot of trees in this street.
D. Kontekstda
- used to spend / spent
- didn't use to like / never used to like / didn't like
- used to say / said
- found
- Did … use to think / Did … think
E. Sizning navbatingiz
- I used to watch cartoons every morning. I used to hate carrots.
- There used to be a big market near the station.
F. Aralash takrorlash
- saw
- have lived / have been living
- was walking
