Marudio B2: Conditionals, Wish, Must Have na Relative Clauses kwa Kiswahili
Review: Conditionals, Modals and Relative Clauses
Katika ukurasa huu
Marudio haya yanahusu
Lengo
Baada ya marudio haya, utaweza kuchagua kwa uhakika kati ya miundo ya B2-01 hadi B2-09: kuangalia nyuma kutoka wakati fulani ujao, kuchanganya nyakati katika conditionals, kuchagua kiunganishi sahihi badala ya if, kutamani na kupendelea, kukisia kuhusu zamani, kuzungumzia ulazima wa zamani, na kuongeza au kufupisha relative clauses.
Tulichojifunza
| Somo | Jambo kuu | Mfano muhimu |
|---|---|---|
| B2-01 | Future perfect (will have done, nitakuwa nime-) = kitakuwa kimekamilika kabla ya wakati fulani ujao; future perfect continuous (will have been doing) = muda gani hadi wakati huo. Present baada ya by the time (si -takapo- → will). | By Friday, I'll have finished the report. |
| B2-02 | Mixed conditionals: kila nusu ina wakati wake. Sharti la zamani → matokeo ya sasa (had done … would do; ningali- … ninge-); sharti la kudumu → matokeo ya zamani (did / were … would have done). Hakuna would katika kishazi cha if. | If I had studied medicine, I would be a doctor now. |
| B2-03 | Viunganishi zaidi ya if: unless (-sipo-: isipokuwa), as long as / provided (ilimradi), in case (endapo, kwa tahadhari), even if (hata kama: haijalishi), otherwise / or (else) (la sivyo). Present baada ya kiunganishi kwa wakati ujao. | Take an umbrella in case it rains. |
| B2-04 | wish / if only + past perfect (laiti ningali-) = majuto ya zamani; wish + would (natamani aache) = unataka mtu au kitu kingine kibadilike; regret + -ing (si to) = tendo halisi la zamani. | I wish I had brought my sunglasses. |
| B2-05 | prefer A to B (kuliko → to); would rather + base form; would rather + mtu + past simple (afadhali usiegeshe → you didn't park); had better + base form = ushauri mzito kwa hali maalum (afadhali ya onyo). | I'd rather you didn't park in front of the garage. |
| B2-06 | Kukisia zamani = modal + have + past participle (lazima ali- → must have): must have (karibu hakika), might / may / could have (huenda), might not have (huenda hapana), can't / couldn't have (haiwezekani). | I can't find my wallet. I must have left it in the taxi. |
| B2-07 | needn't have done (ulifanya, lakini haikuwa lazima: kumbe sikuhitaji) dhidi ya didn't need to do (kwa kawaida hukufanya); be supposed to (natakiwa) = kinachotarajiwa, mara nyingi hakifanyiki; be required / obliged to = sheria rasmi. | I needn't have cooked so much — half the guests didn't come. |
| B2-08 | Non-defining relative clauses: taarifa ya ziada kati ya koma, kwa who / whom / which / whose / where / when — kamwe si that; which kwa kishazi kizima (jambo ambalo); some of whom / most of which (baadhi yao, wengi wao). Usirudie it / him ndani ya kishazi. | My brother, who lives in Toronto, is an architect. |
| B2-09 | Reduced relative clauses: -ing (nomino inatenda), past participle (nomino inatendwa, -w-), to-infinitive baada ya first / last / only / next na superlatives (wa kwanza kufika). | The car stolen from outside our house was found in a car park. |
Ulinganisho Muhimu
will be doing na will have done B2-01 — kinaendelea wakati huo (nitakuwa nikitazama), au kimeshakamilika kabla yake (nitakuwa nimeshatazama)?
- Jaribio: Je, unaweza kuweka by (kufikia) kabla ya wakati na kumaanisha "tayari kimefanyika"? → will have done. Bado kinaendelea wakati huo? → will be doing.
third conditional na mixed conditional B2-02 — sharti ni lile lile; wakati wa matokeo tu ndio unabadilika. Kiswahili sanifu: ningali- kwa matokeo ya zamani, ninge- kwa matokeo ya sasa.
- Jaribio: Uliza "Sharti ni la lini? Matokeo ni ya lini?" Matokeo ya zamani → would have done; matokeo ya sasa → would do.
in case na if, even if na even though B2-03 — tahadhari au kujibu tukio? uwezekano au ukweli?
- Jaribio: Unachukua hatua sasa, kwa tahadhari tu? → in case. Ni ukweli (ingawa)? → even though; inawezekana tu au ni ya kufikirika (hata kama)? → even if.
I wish I had done, I wish you would do na I'd rather you did B2-04, B2-05 — majuto ya zamani, lalamiko kuhusu tabia, au upendeleo kuhusu tendo la mtu mwingine.
- Jaribio: Zamani imekwisha na unajuta → wish + past perfect. Unataka mtu mwingine abadilishe tabia → wish + would. Unapendelea kile mtu mwingine anachofanya sasa au baadaye → would rather + mtu + past simple.
'd = had au would? B2-02, B2-04, B2-05 — angalia neno linalofuata.
- Jaribio: 'd better = had. 'd rather / 'd prefer = would. 'd + past participle = had; 'd + base form (be, stop) = would.
must have done, had to do na needn't have done B2-06, B2-07 — makisio, wajibu wa zamani, au juhudi iliyopotea? Kiswahili: lazima ali- (makisio), ilimbidi (wajibu), kumbe sikuhitaji (juhudi bure).
- Jaribio: Unakisia kutokana na ushahidi? → must have. Ilikuwa lazima? → had to. Ulifanya, lakini haikuwa lazima → needn't have. Haikuwa lazima, kwa hiyo (kwa kawaida) hukufanya → didn't need to.
defining, non-defining na reduced B2-08, B2-09 — yupi, taarifa ya ziada, au kishazi kifupi?
- Jaribio: Koma = taarifa ya ziada kuhusu kitu ambacho tayari kiko wazi (kamwe si that). Fupisha tu neno rejeshi likiwa kiima — na usitumie -ing kwa tendo moja la zamani lililokwisha.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. -ta- ndani ya kishazi cha wakati au sharti → "will". Atakaporudi, endapo itanyesha, ilimradi utaniambia — Kiswahili huweka -ta- ndani ya kishazi. Kiingereza hakiweki will baada ya by the time, when, in case, as long as, unless kwa wakati ujao: hapo tunatumia present. B2-01 B2-03
2. -nge- ya mazungumzo kwa zamani → past simple. Kiswahili sanifu hutofautisha ninge- (sasa) na ningali- (zamani), lakini katika mazungumzo wengi hutumia -nge- kwa yote mawili. Ukiifuata, unachagua past simple baada ya if au wish hata kwa jambo la zamani. Kwa zamani, Kiingereza kinahitaji past perfect. B2-02 B2-04
3. Ku- → "to" baada ya would rather, needn't na regret. Afadhali kupanga nyumba, huhitaji kulipa, najutia kuuza — kwa sababu ku- = to, ni rahisi kuongeza to. Lakini would rather / had better / needn't hufuatwa na base form, na regret (tendo la zamani) na -ing. B2-04 B2-05 B2-07
4. Kiambishi cha mtendwa ndani ya kitenzi → "which I bought it". Viatu, ambavyo nilivinunua Mombasa — Kiswahili kina -vi- ndani ya kitenzi, na ambaye … wake kwa umiliki. Kiingereza hakirudii it / them / him baada ya neno rejeshi, na umiliki ni whose. B2-08
5. Lazima ya makisio na ya wajibu → "had to" badala ya "must have". Lazima duka lilifungwa mapema inaweza kuwa makisio au wajibu. Kiingereza kinachagua: makisio → must have; wajibu wa zamani → had to (ilibidi). B2-06 B2-07
Kanuni za Dhahabu
- B2-01 Nenda kwenye wakati fulani ujao na uangalie nyuma: tayari kimefanyika → will have done (nitakuwa nime-); muda gani hadi wakati huo → will have been doing (for…). Baada ya by the time na when, tumia present kwa wakati ujao — hata kama Kiswahili kinasema utakapofika.
- B2-02 Weka saa mbili kila moja peke yake: sharti la zamani → had done; sharti la sasa au la kudumu → did / were; matokeo ya sasa → would do; matokeo ya zamani → would have done. Hakuna would katika kishazi cha if, ingawa Kiswahili kina -nge- / -ngali- katika nusu zote mbili.
- B2-03 Chagua kiunganishi kwa maana: unless = isipokuwa (-sipo-), as long as / provided = ilimradi, in case = kwa tahadhari tu (endapo), even if = haijalishi (hata kama), otherwise / or (else) = la sivyo. Kwa maana ya wakati ujao, tumia present baada yake, si will.
- B2-04 Majuto ya zamani → wish / if only + past perfect (laiti ningali-); mtu au kitu kingine kibadilike → wish + would; hali yako mwenyewe → past simple au could; tendo halisi la zamani unalolijutia → regret + -ing (au regret that…), si regret to.
- B2-05 had better / would rather / would sooner + base form (bila to); prefer A to B (kuliko → to); prefer to do rather than do; mtu mwingine baada ya would rather → past simple kwa maana ya sasa au ya baadaye, au would prefer + mtu + to do. Afadhali ya upendeleo → would rather; afadhali ya onyo → had better.
- B2-06 Makisio kuhusu zamani = modal + have + past participle: must (karibu hakika: ndiyo), might / may / could (labda), might not / may not (labda hapana), can't / couldn't (karibu hakika: hapana).
- B2-07 Uliza nguvu kiasi gani na nani anaamua: should → need to → have to / must → be required / obliged to. Be supposed to (natakiwa) = kinachotarajiwa, mara nyingi hakifanyiki. Needn't have done = ulifanya, lakini haikuwa lazima (kumbe sikuhitaji); didn't need to do = haikuwa lazima (na kwa kawaida hukufanya). Si lazima → don't need to, si mustn't.
- B2-08 Taarifa ya ziada huwekwa kati ya koma, kwa who / whom / which / whose / where / when — kamwe si that — na neno rejeshi haliachwi kamwe. Usirudie it / him / her ndani ya kishazi.
- B2-09 Kata neno rejeshi na kitenzi kisaidizi: nomino inatenda → -ing; nomino inatendwa → past participle; baada ya first / last / only / next au superlative → to-infinitive. Fupisha tu neno rejeshi likiwa kiima, na usitumie -ing kwa tendo moja la zamani lililokwisha, wala badala ya modal au kitenzi cha perfect.
Mazoezi
A. Muundo
Kamilisha sentensi kwa umbo sahihi la maneno yaliyo kwenye mabano, au andika upya kama unavyoelekezwa.
-
B2-01 Future Perfect kwa Kiswahili: Nitakuwa Nimemaliza (Will Have Done) By the end of this month, I (work) here for exactly two years.
-
B2-02 Mixed Conditionals kwa Kiswahili: Kuchanganya -nge- na -ngali- kwa Kiingereza If I (not sell) my car last year, I could drive you to the airport now.
-
B2-04 I Wish I Had, I Wish You Would na Regret kwa Kiswahili: Majuto na Matakwa I failed the test. I wish I (study) harder.
-
B2-06 Must Have, Can't Have na Might Have kwa Kiswahili: Kukisia Yaliyotokea Zamani Her phone was off all day. She (can't get) my message.
-
B2-07 Need, Needn't Have na Be Supposed To kwa Kiswahili: Nahitaji, Si Lazima na Natakiwa We hired a car, but the hotel lent us free bikes. We (needn't hire) a car.
-
B2-05 Would Rather, Had Better na Prefer kwa Kiswahili: Afadhali, Ni Bora na Napendelea I'd rather you (not tell) anyone about this yet.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses kwa Kiswahili: Who, Which, Whose na Koma Unganisha sentensi kwa which: The meeting finished early. This meant we could go home.
-
B2-09 Reduced Relative Clauses kwa Kiswahili: The Man Standing There na The First to Arrive Fupisha: The parcels which were sent last week haven't arrived.
B. Maana
Chagua au jibu kulingana na maana.
-
B2-02 Mixed Conditionals kwa Kiswahili: Kuchanganya -nge- na -ngali- kwa Kiingereza Chagua jibu sahihi: If I'd caught the flight, I … in Rome now.
-
B2-01 Future Perfect kwa Kiswahili: Nitakuwa Nimemaliza (Will Have Done) Chagua jibu sahihi: Don't call at 9 p.m. — I … the match then.
-
B2-03 Unless, As Long As, In Case, Even If kwa Kiswahili: Zaidi ya If Chagua jibu sahihi: Take your keys … I'm not at home when you get back.
-
B2-03 Unless, As Long As, In Case, Even If kwa Kiswahili: Zaidi ya If Chagua jibu sahihi: She went to work … she had a cold.
-
B2-06 Must Have, Can't Have na Might Have kwa Kiswahili: Kukisia Yaliyotokea Zamani Chagua jibu sahihi: Her coat isn't here. She … already.
-
B2-07 Need, Needn't Have na Be Supposed To kwa Kiswahili: Nahitaji, Si Lazima na Natakiwa Chagua jibu sahihi: There was plenty of bread, so I to the shop. I stayed at home.
-
B2-05 Would Rather, Had Better na Prefer kwa Kiswahili: Afadhali, Ni Bora na Napendelea Chagua onyo lenye nguvu zaidi na la dharura zaidi: … leave now, or you'll miss the last train.
-
B2-04 I Wish I Had, I Wish You Would na Regret kwa Kiswahili: Majuto na Matakwa Chagua jibu sahihi: I wish my neighbour … playing the drums at night — it drives me mad.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses kwa Kiswahili: Who, Which, Whose na Koma "My sister who lives in Leeds is a nurse." Msemaji ana dada wangapi? …
-
B2-09 Reduced Relative Clauses kwa Kiswahili: The Man Standing There na The First to Arrive Chagua jibu sahihi: At 19, she became the youngest player … the title.
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
B2-01 Future Perfect kwa Kiswahili: Nitakuwa Nimemaliza (Will Have Done) By the time you will arrive, the film will have started.
-
B2-02 Mixed Conditionals kwa Kiswahili: Kuchanganya -nge- na -ngali- kwa Kiingereza If I would have taken that job, I would live in Tokyo now.
-
B2-03 Unless, As Long As, In Case, Even If kwa Kiswahili: Zaidi ya If Pack a jumper in case it will be cold.jumper (UK) = sweater (US)
-
B2-05 Would Rather, Had Better na Prefer kwa Kiswahili: Afadhali, Ni Bora na Napendelea You had better to call her back.
-
B2-06 Must Have, Can't Have na Might Have kwa Kiswahili: Kukisia Yaliyotokea Zamani Someone must have stole my bike.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses kwa Kiswahili: Who, Which, Whose na Koma My grandfather, that was a pilot, flew all over the world.
-
B2-09 Reduced Relative Clauses kwa Kiswahili: The Man Standing There na The First to Arrive The woman calling you yesterday was my aunt.
-
B2-07 Need, Needn't Have na Be Supposed To kwa Kiswahili: Nahitaji, Si Lazima na Natakiwa You needn't have bought me flowers — but they're lovely!
D. Katika Muktadha
Kamilisha ujumbe. Jaza neno moja katika kila nafasi isiyo na mabano, au tumia maneno yaliyo kwenye mabano katika umbo sahihi.
Hi Tom! Sorry I didn't reply sooner. My phone died on the way to the conference, so you 27 (must / think) I'd forgotten you! I really wish I 28 (bring) my charger. I 29 (needn't / pack) three jackets, though — it was sunny all week. The conference was in Bergen, 30 it rains on more than two hundred days a year, so I'd packed them just 31. The best talk was by Dr Okafor, 32 book on sleep you lent me last year. She was the first scientist 33 (study) sleep in astronauts. If I 34 (not / go) to her talk, I 35 (not / know) half of what I know about sleep now. Next week I'm in Oslo. By the time I get back, I 36 (travel) for three weeks, so I'd 37 stay at home than go out on Saturday — sorry! I'll call you on Sunday, 38 I'm less busy.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza kuhusu maisha yako.
-
B2-04 I Wish I Had, I Wish You Would na Regret kwa Kiswahili: Majuto na Matakwa Fikiria uamuzi wa zamani unaoujutia. Andika sentensi moja kwa I wish + past perfect, kisha mixed conditional moja inayoonyesha jinsi maisha yako yangekuwa tofauti sasa.
-
B2-06 Must Have, Can't Have na Might Have kwa Kiswahili: Kukisia Yaliyotokea Zamani Unarudi nyumbani na kukuta mlango wako wa mbele uko wazi. Andika makisio moja kwa must have na moja kwa can't have au might have.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses kwa Kiswahili: Who, Which, Whose na Koma Andika kuhusu mtu unayemfahamu: ongeza taarifa ya ziada kwa who au whose, kisha mweleze mtu mwingine kwa kishazi kilichofupishwa (-ing).
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
B1-07 Third Conditional kwa Kiswahili: If I Had Known… (Ningalijua…) If we (leave) earlier, we would have caught the train.
-
B1-16 Must Be, Can't Be, Might Be kwa Kiswahili: Kubashiri kwa Ushahidi The lights are on. They ___ at home. …
-
A2-20 Must na Have To kwa Kiswahili: Lazima, Hairuhusiwi na Si Lazima You ___ … pay — the concert is free.
-
B1-05 Future Continuous kwa Kiswahili: Kesho Saa Hii Nitakuwa Nikifanya… This time tomorrow I (fly) to Rome.
Majibu
A. Muundo
- will have been working / will have worked
- hadn't sold
- had studied
- can't have got / can't have gotten
- needn't have hired
- didn't tell
- The meeting finished early, which meant we could go home.
- The parcels sent last week haven't arrived.
B. Maana
- would be
- will be watching
- in case
- even though
- must have left
- didn't need to go
- You'd better
- would stop
- more than one
- to win
C. Tafuta Kosa
- By the time you arrive, the film will have started.
- If I had taken that job, I would live in Tokyo now. / If I'd taken that job, I'd live in Tokyo now. / If I had taken that job, I would be living in Tokyo now.
- Pack a jumper in case it's cold. / Pack a jumper in case it gets cold.
- You had better call her back.
- Someone must have stolen my bike.
- My grandfather, who was a pilot, flew all over the world.
- The woman who called you yesterday was my aunt. / The woman who phoned you yesterday was my aunt.
- ✓ You needn't have bought me flowers — but they're lovely!
D. Katika Muktadha
- must have thought
- had brought
- needn't have packed
- where
- in case
- whose
- to study
- hadn't gone
- wouldn't know
- will have been travelling / will have travelled
- rather / sooner
- when
E. Zamu Yako
- I wish I had learned to drive at eighteen. If I had learned then, I wouldn't need lifts from my friends now.
- I must have forgotten to lock it this morning. It can't have been a burglar — nothing is missing.
- My neighbour Rosa, whose garden is full of roses, is a retired teacher. The man living above her plays the guitar every evening.
F. Marudio Mchanganyiko
- had left
- must be
- don't have to
- will be flying
