Unless, As Long As, In Case, Even If kwa Kiswahili: Zaidi ya If
Unless, As Long As, In Case: Beyond If
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kueleza masharti kwa usahihi zaidi kuliko kwa if peke yake: kighairi kwa unless, masharti makali kwa as long as / provided (that) / on condition that, tahadhari kwa in case, "haibadilishi kitu" kwa even if, na onyo kwa otherwise / or (else).
Wazo Kuu
If ni kama bisibisi ya matumizi yote. Inafanya kazi nyingi: inasema "hili linategemea lile". Lakini haisemi jinsi mambo hayo mawili yanavyotegemeana.
Viunganishi (linkers) vya somo hili ni zana maalum zilizoning'inia kando yake ukutani mwa karakana. Kila kimoja kinaongeza maana mahususi:
- unless kinataja kighairi kimoja: We'll eat outside unless it rains.
- as long as / provided kinataja sharti pekee linalopaswa kutimizwa: You can borrow it as long as you're careful.
- in case kinataja hatari, kwa hiyo unachukua hatua sasa ili kuwa salama: Take a coat in case it gets cold.
- even if kinasema sharti halibadilishi kitu: I'll go even if it rains.
- otherwise / or (else) kinataja matokeo mabaya usipochukua hatua: Hurry, or we'll miss the train.
Habari njema: kanuni za tense ni zile zile za if (A2-27, B1-06). Baada ya kiunganishi, tumia present kwa maana ya wakati ujao — si will. Kwetu, hilo ndilo jambo la kuzingatia zaidi, kwa sababu Kiswahili huweka -ta- baada ya maneno haya: ilimradi utanipigia, endapo mvua itanyesha.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili kina maneno mazuri kwa karibu kila kiunganishi. Tofauti kubwa mbili ni hizi: Kiswahili kinaweza kuweka -ta- baada ya kiunganishi, na hata kama hutumika katika mazungumzo kwa even if na pia kwa even though.
| Kiswahili | Maana | Kiingereza |
|---|---|---|
| Usipohifadhi meza mapema, hatutapata nafasi. | kama… si- | Unless you book a table, we won't get in. |
| Usinipigie baada ya saa nne, isipokuwa ni dharura. | isipokuwa | Don't call me after ten unless it's an emergency. |
| Unaweza kuazima baiskeli yangu ilimradi uirudishe kabla ya saa kumi na mbili. | sharti pekee | You can borrow my bike as long as you bring it back by six. |
| Chukua mwavuli endapo mvua itanyesha. | tahadhari | Take an umbrella in case it rains. |
| Nitaenda ufukweni hata kama mvua itanyesha. | haibadilishi kitu (labda) | I'm going to the beach even if it rains. |
| Alimaliza mbio ingawa alikuwa ameumia kifundo cha mguu. | ukweli | She finished the race even though she had hurt her ankle. |
| Fanya haraka, la sivyo tutakosa mwanzo wa filamu. | onyo | Hurry up, or we'll miss the start of the film. |
Mambo matatu ya kuzingatia. Kwanza, -sipo- (usipohifadhi) tayari ni hasi, kama unless: usiongeze not baada ya unless. Pili, endapo, ilimradi, hata kama mara nyingi hufuatwa na -ta- katika Kiswahili, lakini Kiingereza kinatumia present: in case it rains, si will rain. Tatu, kwa ukweli tumia even though (ingawa, ijapokuwa), si even if.
Muundo
Muhtasari
| Kiunganishi | Maana | Muundo | Mfano |
|---|---|---|---|
| unless | kama… si-; isipokuwa | unless + (kwa kawaida) kitenzi chanya | Unless you hurry, you'll be late. |
| as long as / so long as | kama tu (ilimradi) | + present kwa wakati ujao | As long as you text me, you can stay out. |
| provided (that) / providing (that) | kama tu (rasmi zaidi) | + present kwa wakati ujao | Provided (that) the weather is fine, we'll sail. |
| on condition that | kama tu (rasmi: makubaliano, sheria; kwa sharti kwamba) | + present kwa wakati ujao | You can use the photo on condition that you credit me. |
| in case | kwa tahadhari, kwa sababu… huenda ikatokea | + present (si will); past baada ya kitenzi cha past | Bring snacks in case you get hungry. |
| even if | haijalishi kama… (hata kama) | tense sawa na if | I'll finish it even if it takes all night. |
| even though | ingawa (kwa nguvu) — huu ni ukweli | + ukweli | She went to work even though she was ill. |
| otherwise / or (else) | la sivyo, … (onyo) | maagizo / kauli + otherwise / or + matokeo | Leave now, or you'll miss the bus. |
Tense baada ya kiunganishi
| Hali | Baada ya kiunganishi | Kishazi kikuu | Mfano |
|---|---|---|---|
| wakati ujao halisi | present simple | will / can / imperative | Unless it rains, we'll eat outside. |
| sasa / wakati ujao wa kufikirika | past simple | would / could | I wouldn't go unless I had to. |
| zamani (tahadhari) | past simple | past simple | I took a map in case I got lost. |
Mahali na koma
- unless, as long as, provided, in case, even if vinaweza kuanza sentensi (koma baada ya kishazi) au kuja katikati (kwa kawaida bila koma).
- otherwise huanza kishazi kipya au sentensi mpya: Write it down. Otherwise, you'll forget. Kinaweza pia kufuata koma au semikoloni.
- or (else) huunganisha vishazi viwili: Be quiet, or else you'll wake the baby.
Matumizi
1Unless = kama… si- / isipokuwa
Unless hutambulisha hali moja ambayo matokeo hayatokei. Kwa sababu unless tayari ina "si" ndani yake, kitenzi kinachofuata kwa kawaida ni chanya — kama -sipo- ya Kiswahili (usipohifadhi), ambayo pia ina hasi ndani yake.
Tumia if … not, si unless, pale matokeo ni hisia kuhusu jambo lisilotokea, au katika maswali: I'll be upset if she doesn't come. What will you do if the bus doesn't come?
2As long as, provided (that), on condition that = kama tu
Viunganishi hivi hufanya sharti kuwa kali: matokeo yanatokea tu kama sharti hili litatimizwa, na mara nyingi msemaji anatoa ruhusa au anaweka makubaliano. As long as / so long as ni ya kawaida hadi isiyo rasmi (ilimradi, mradi); provided (that) / providing (that) ni rasmi zaidi; on condition that ni rasmi na ni ya kawaida katika makubaliano na sheria (kwa sharti kwamba).
3In case = kwa tahadhari
In case inaeleza kwa nini tunafanya jambo sasa: kwa sababu kitu fulani huenda kikatokea baadaye. Tunafanya kitendo hicho kitokee au kisitokee. Kwa Kiswahili: endapo, ikitokea, kwa tahadhari. Tumia present kwa wakati ujao (si will), na past pale kitenzi kikuu kiko katika past.
In case of + nomino ni tofauti: ni njia rasmi ya kusema "kama kuna", inayotumika kwenye matangazo. In case of fire, do not use the lifts. (= Endapo kutatokea moto, usitumie lifti.)
4Even if na even though
Even if = haijalishi kama hili litatokea au la, matokeo ni yale yale (hata kama). Sharti linawezekana au ni la kufikirika. Even though = although, lakini kwa nguvu zaidi, na habari ni ukweli (ingawa, ijapokuwa). (Although: tazama B1-26.)
5Otherwise na or (else) — onyo
Tumia otherwise au or (else) (la sivyo, vinginevyo) baada ya maagizo au kauli kusema kitakachotokea yasipofuatwa. Or else inasikika kwa nguvu zaidi, na ikiwa peke yake mwishoni inaweza kusikika kama tishio.
Otherwise pamoja na matokeo ya zamani ya kufikirika (I'm glad you called; otherwise I'd have waited all day) inafundishwa katika C1-04.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Hata + kishazi → "Even you…". Kwa Kiswahili, hata inaweza kuunganisha vishazi moja kwa moja: Hata umpigie mara kumi, hatapokea. Ukitafsiri neno kwa neno, unapata even peke yake. Kiingereza kinahitaji even if (au even though kwa ukweli).
2. Hata kama kwa ukweli → "even if". Katika mazungumzo tunasema hata kama alikuwa mgonjwa, alikuja kazini — ingawa ugonjwa ni ukweli. Kiingereza kinatofautisha: even if = huenda / labda; even though = ni kweli (ingawa).
3. -sipo- → "unless … not". Maji yatakatwa bili isipolipwa — hasi iko ndani ya -sipo-. Ukitafsiri -si- kama not na -po- kama unless, unapata hasi mara mbili. Unless tayari ni hasi: tumia unless + kitenzi chanya, au if … not.
4. -ta- baada ya endapo, ilimradi, hata kama. Kiswahili husema endapo umeme utakatika, ilimradi utaniambia. Kiingereza hakiweki will baada ya viunganishi hivi kwa wakati ujao halisi.
Usichanganye
in case na if — Kwa if, unachukua hatua pale tu tukio linapotokea. Kwa in case, unachukua hatua kabla, ili kuwa salama tu. (Conditionals: tazama A2-27, B1-06.) Kwa Kiswahili, endapo inaweza kumaanisha zote mbili, kwa hiyo fikiria: ninachukua hatua sasa, au baadaye?
even if na even though — uwezekano na ukweli.
unless na if … not — kwa kawaida maana ni ile ile, lakini if … not ndilo chaguo la kawaida kwa hisia, maswali na matokeo yanayotegemea jambo lisilotokea.
Kufikiria kwa suppose / supposing / what if kunafundishwa katika B2-21. Masharti rasmi na yaliyofichika (should you need…, but for…, given…) yako katika C1-03 na C1-04.
Tahajia na Matamshi
- in case kila mara ni maneno mawili. Just in case ni msemo wa kawaida usiobadilika mwishoni mwa sentensi.
- provided na providing zote ni sahihi; that si lazima baada ya zote mbili.
- unless /ənˈles/ — msisitizo kwenye silabi ya pili: "un-LESS", na irabu ya kwanza ni dhaifu. Kiswahili kingeweka msisitizo kwenye silabi ya kwanza ("UN-les"); epuka. Usiongeze irabu mwishoni ("unlesi").
- provided /prəˈvaɪdɪd/ — msisitizo kwenye vi: "pruh-VY-did". pr mwanzoni bila irabu katikati: si "puro-".
- otherwise /ˈʌðəwaɪz/ (UK), /ˈʌðərwaɪz/ (US) — msisitizo kwenye silabi ya kwanza: "UH-ther-wise". th hapa ni /ð/, sauti ya dh katika dhahabu; kama kwa kawaida unaitamka kama z, jizoeze hapa.
- Katika or else, else ina msisitizo na or ni dhaifu: "uh ELSE" — Be careful, or else.
Kanuni ya Dhahabu
Chagua kiunganishi kulingana na maana: unless = isipokuwa (kitenzi chanya baada yake), as long as / provided = ilimradi, in case = kwa tahadhari tu, even if = hata kama (labda), even though = ingawa (ukweli), otherwise / or (else) = la sivyo. Kwa maana ya wakati ujao, tumia present baada ya viunganishi hivi, si will — hata kama Kiswahili kina -ta-.
Mazoezi
A. Muundo
Kamilisha kwa umbo au neno sahihi, au andika upya kama ulivyoelekezwa.
-
Kamilisha kwa umbo sahihi: Take a sandwich in case you (get) hungry.
-
Kamilisha: I won't go ___ you come with me. …
-
Kamilisha kwa umbo sahihi: We'll start the meeting at nine provided everyone (arrive) on time.
-
Kamilisha: She left early ___ the traffic was bad. …
-
Andika upya kwa unless: If you don't leave now, you'll miss the bus.
-
Andika upya kwa otherwise: Set an alarm. If you don't, you'll oversleep.
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
Chagua jibu sahihi: I'm going to the concert … I have to go alone.
-
Chagua jibu sahihi: He went to the party … he was exhausted.
-
Chagua jibu sahihi: Write down the address … you forget it.
-
Chagua jibu sahihi: You can come to the meeting … you don't interrupt.
-
Chagua chaguo rasmi zaidi kwa mkataba: The flat is rented … no pets are kept.flat (UK) = apartment (US)
-
Chagua jibu sahihi: I'll be disappointed .
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
Unless you don't study, you won't pass.
-
Pack some water in case you will get thirsty.
-
Even though it rains tomorrow, the match will go ahead.
-
You can stay out late as long as you text me.
D. Katika Muktadha
Maneno ya kutumia: as long as, even if, in case, otherwise, unless
Mia: We're leaving at six tomorrow. Set your alarm, 17 you'll oversleep.
Leo: Fine. Should I bring a raincoat?
Mia: Yes, bring one 18 the weather changes. It often does in the mountains.
Leo: And what if it's raining when we wake up?
Mia: We'll still go, 19 it's a storm. A bit of rain is fine.
Leo: OK. Can my brother come too?
Mia: Sure, 20 he can walk fifteen kilometres!
Leo: He can. He'll come 21 he's tired after work.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
Andika vitu viwili unavyobeba kila mara na kwa nini, ukitumia in case.
-
Andika sharti kwa mtu anayeazima kitu chako, ukitumia as long as au provided.
-
Andika jambo moja ambalo usingelifanya kamwe, ukitumia even if.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A2-27 Zero na First Conditional kwa Kiswahili: If, Unless na When (Kama, -ki-, -sipo-) When she (arrive), I'll call you.
-
B1-06 Second Conditional kwa Kiswahili: If I Had…, I Would… (Ningekuwa…, Ninge…) If I (have) more time, I'd learn to play the piano.
-
B1-26 Although, Despite, However kwa Kiswahili: Ingawa, Licha ya, Hata Hivyo ___ the rain, we went for a walk. …
-
B2-02 Mixed Conditionals kwa Kiswahili: Kuchanganya -nge- na -ngali- kwa Kiingereza If I had saved more money last year, I (be) on holiday now.holiday (UK) = vacation (US)
Majibu
A. Muundo
- get
- unless
- arrives
- in case
- Unless you leave now, you'll miss the bus. / You'll miss the bus unless you leave now.
- Set an alarm. Otherwise, you'll oversleep. / Set an alarm, otherwise you'll oversleep.
B. Maana
- even if
- even though
- in case
- as long as
- on condition that
- if she doesn't call
C. Tafuta Kosa
- Unless you study, you won't pass. / If you don't study, you won't pass.
- Pack some water in case you get thirsty.
- Even if it rains tomorrow, the match will go ahead.
- ✓ You can stay out late as long as you text me.
D. Katika Muktadha
- otherwise / or / or else
- in case / just in case
- unless
- as long as / so long as / provided / providing / provided that / providing that
- even if / even though
E. Zamu Yako
- I always carry a power bank in case my phone dies. I keep a pen in my bag in case I need to sign something.
- You can borrow my car as long as you fill up the tank before you bring it back.
- I would never go skydiving, even if someone paid me a lot of money.
F. Marudio Mchanganyiko
- arrives / has arrived
- had
- Despite
- would be / could be / might be
