SlowingoSarufi
B2 11 / 30

Participle Clauses kwa Kiswahili: Feeling Tired, After Leaving na Having Finished

Participle Clauses: Feeling Tired, After Leaving

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kufupisha vishazi vya wakati na sababu kwa participles — Feeling tired, …, While waiting, …, After leaving, …, When asked, …, Having finished, … — na kuhakikisha kwamba kiima kilichofichika ndicho sahihi.

Wazo Kuu

Kishazi kamili cha wakati au sababu kina kiunganishi, kiima na kitenzi: Because she felt tired, she went to bed. Kiima kikiwa kile kile katika sehemu zote mbili, Kiingereza kinaweza kukibana kishazi cha kwanza: Feeling tired, she went to bed.

Fikiria participle clause kama kishazi kilichofungwa bila hewa (vacuum-packed). Kiima na tense vimetolewa (na wakati mwingine kiunganishi pia), na inabaki participle peke yake. Msomaji "anakifungua" kwa kuangalia kishazi kikuu: nani alijisikia uchovu? She — kiima cha kishazi kikuu.

Hiyo ndiyo sheria muhimu: kiima kilichofichika cha participle clause ni kiima cha kishazi kikuu. Ukiipata sawa, una mtindo mfupi na wa asili, wa kawaida katika hadithi, habari na maandishi mazuri. Ukikosea, sentensi inasema kitu ambacho hukukusudia.

Kwetu wazungumzaji wa Kiswahili, umbo la -ki- (akijisikia, nikitembea, wakicheka) na baada ya / kabla ya + ku- ni karibu sana na participle clauses. Tofauti moja ni muhimu sana: kitenzi cha -ki- kina kiima chake ndani yake (ni-ki-, i-ki-), kwa hiyo Kiswahili kinaweza kuwa na viima viwili tofauti. Participle ya Kiingereza haina kiima — inakopa kiima cha kishazi kikuu.

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili hutumia -ki- kwa vitendo vinavyotokea wakati mmoja (nikitembea), akiwa / tukiwa kwa hali au sababu (akiwa muuguzi), baada ya / kabla ya + ku- kwa wakati (baada ya kuondoka), -po- + -w- kwa passive (alipoulizwa), na akiwa ame- / baada ya ku- kwa tendo lililotangulia. Kiingereza: -ing, after / before + -ing (si to), when + past participle, having + past participle. Kiswahili kinaweka kiima kwenye kila kitenzi; Kiingereza kinakiondoa, kwa hiyo kiima lazima kiwe kile kile.

KiswahiliKaziKiingereza
Nikitembea nyumbani, nilikutana na rafiki wa zamani.wakati mmojaWalking home, I met an old friend.
Akiwa muuguzi, mama yangu hujua cha kufanya.sababu / haliBeing a nurse, my mother knows what to do.
Baada ya kumaliza shule, alisafiri.baada yaAfter leaving school, she travelled.
Kabla ya kusaini mkataba, soma kila kitu.kabla yaBefore signing the contract, read everything.
Alipoulizwa, hakusema chochote.passiveWhen asked, he said nothing.
Akiwa amemaliza ripoti, alienda nyumbani.tendo lililotanguliaHaving finished the report, he went home.

Angalia safu ya kwanza: ni- ndani ya nikitembea ndio kiima, kwa hiyo Kiswahili kinaweza kuendelea na kiima kingine (nikitembea, mvua ilianza). Katika Kiingereza, Walking home hakina kiima chake — kiima kinachofuata ndicho kinachotembea.

Muundo

Participles mbili za somo hili

ParticipleUmboMaanaMfano
present participlekitenzi + -ingwakati mmoja, au sababuFeeling tired, she went to bed.
perfect participlehaving + past participlekilikamilika kabla ya kitendo kikuuHaving finished the report, he left.

Kutoka kishazi kamili hadi participle clause

Kishazi kamiliParticiple clause
As I was walking home, I met an old friend.Walking home, I met an old friend.
Because he knew the city well, he took a shortcut.Knowing the city well, he took a shortcut.
After she had paid the bill, she left.Having paid the bill, she left.

Kiunganishi + participle

Kiunganishi+Mfano
while / when-ingWhile waiting for the bus, I read the news.
after / before / since-ingAfter leaving school, she joined the army.
whenpast participle (maana ya passive)When asked, he refused to comment.

Mahali na koma

  • Mwanzoni: koma baada ya participle clause — Feeling tired, she went to bed.
  • Mwishoni (wakati mmoja): kwa kawaida bila koma, au koma nyepesi — He came in carrying three cups of coffee.

Matumizi

1-ing kwa vitendo vya wakati mmoja

Kishazi cha -ing kinaeleza kitendo kinachotokea wakati mmoja na kitendo kikuu, au kabla yake kidogo kwa mfuatano wa haraka — kama -ki- au -po- ya Kiswahili. Ni cha kawaida sana katika hadithi na maelezo.

Looking out of the window, she saw a fox in the garden.
Alipotazama nje kupitia dirishani, alimwona mbweha bustanini.
yeye ni mwanamke → she
He walked into the meeting room carrying three cups of coffee.
Aliingia chumba cha mkutano akiwa amebeba vikombe vitatu vya kahawa.
akiwa amebeba → carrying, baada ya kishazi kikuu
Opening the envelope, I found two concert tickets.
Nilipofungua bahasha, nilikuta tiketi mbili za tamasha.
mfuatano wa haraka
The children ran down the beach, laughing and shouting.
Watoto walikimbia ufukweni wakicheka na kupiga kelele.
wakicheka (-ki-) → laughing

2-ing kwa sababu

Kishazi cha -ing mwanzoni mara nyingi kinaeleza kwa nini — kama kwa kuwa au akiwa. Being + kivumishi au nomino ni ya kawaida hapa. Matumizi haya ni rasmi kidogo na ya kawaida zaidi katika maandishi.

Feeling unwell, Sara left the party early.
Kwa kuwa alijisikia vibaya, Sara aliondoka sherehe mapema.
= because she felt unwell
Being a nurse, my mother always knows what to do in an emergency.
Akiwa muuguzi, mama yangu kila mara hujua cha kufanya wakati wa dharura.
akiwa → being
Knowing how busy you are, I won't keep you long.
Kwa kuwa najua una shughuli nyingi, sitakuchelewesha.
Living near the station, we can get into town in ten minutes.
Kwa kuwa tunaishi karibu na kituo, tunaweza kufika mjini kwa dakika kumi.

3Baada ya viunganishi — while waiting, after leaving, when asked

Baki na kiunganishi ili maana ya wakati iwe wazi: while, when, after, before, since + -ing. Baada ya after, before na since, umbo la -ing linafuata kihusishi, kama ulivyojifunza katika B1-19 — hata kama Kiswahili kinasema baada ya kuondoka. Kwa maana ya passive, tumia when + past participle: when asked = alipoulizwa.

While waiting for the results, try to relax.
Unaposubiri matokeo, jaribu kutulia.
After leaving school, she spent a year in Australia.
Baada ya kumaliza shule, alikaa mwaka mmoja Australia.
baada ya + ku- → after + -ing, si after to
Before signing the contract, read the small print.
Kabla ya kusaini mkataba, soma maandishi madogo.
kabla ya + ku- → before + -ing
Since moving to the coast, they've taken up surfing.
Tangu wahamie pwani, wameanza mchezo wa kuteleza kwenye mawimbi.
tangu … -me- → since + Present Perfect
When asked about the delay, the manager said nothing.
Alipoulizwa kuhusu kuchelewa, meneja hakusema chochote.
alipoulizwa (-w-) → when asked
Be careful when using a sharp knife.
Kuwa mwangalifu unapotumia kisu kikali.
= when you are using

4Having + past participle kwa tendo lililotangulia

Tumia having + past participle kuonyesha wazi kwamba tendo la kwanza lilikamilika kabla ya tendo kuu — kama akiwa amemaliza au baada ya kumaliza. Mara nyingi linadokeza pia sababu. After + -ing ina maana inayofanana.

Having finished the report, he switched off his laptop and went home.
Baada ya kumaliza ripoti, alizima kompyuta yake na kwenda nyumbani.
yeye ni mwanamume → he
Having lived in three countries, she adapts quickly to new places.
Kwa kuwa ameishi katika nchi tatu, huzoea haraka mahali papya.
sababu
Having spent all our money, we had to walk back to the hotel.
Tukiwa tumetumia pesa zetu zote, ilitubidi turudi hotelini kwa miguu.
tukiwa tume- → having spent
Having seen the film before, I knew how it ended.
Kwa kuwa nilikuwa nimeiona filamu hiyo kabla, nilijua jinsi inavyoisha.

5Sheria ya kiima kimoja

Kiima kilichofichika cha participle clause ni kiima cha kishazi kikuu. Viima vikiwa tofauti, tumia kishazi kamili. Angalia: Kiswahili kinaweza kusema Nilipofika… katika sentensi zote mbili hapa chini, lakini Kiingereza kinachagua.

Arriving at the airport, I found that my passport was missing.
Nilipofika uwanja wa ndege, niligundua kwamba pasipoti yangu haipo.
mimi nilifika; mimi niligundua
When I arrived at the airport, my passport was missing.
Nilipofika uwanja wa ndege, pasipoti yangu haikuwepo.
viima tofauti: kishazi kamili
Having finished dinner, we washed the dishes.
Baada ya kumaliza chakula cha jioni, tuliosha vyombo.
sisi tulimaliza; sisi tuliosha
Waiting for the train, we chatted about the weekend.
Tukisubiri treni, tulizungumza kuhusu wikendi.
tukisubiri (-ki-) → waiting

Misemo michache isiyobadilika ni tofauti na haihitaji kiima kinacholingana: generally speaking, judging by…, considering…. Dangling participles zinafundishwa kwa undani zaidi katika C1-07.

Makosa ya Kawaida

❌Walking down the street, the trees looked beautiful.
✅Walking down the street, I thought the trees looked beautiful.
Kiima kilichofichika si sahihi: inasema miti ilikuwa ikitembea.
❌Having finished dinner, the dishes were washed.
✅Having finished dinner, we washed the dishes.
Kiima cha kishazi kikuu lazima kifanye kitendo cha participle.
❌After finish the course, I got a job.
✅After finishing the course, I got a job.
Baada ya kiunganishi kama after / before / since, tumia -ing.
❌Finished the report, he went home.
✅Having finished the report, he went home.
Active na tendo lililotangulia → having + past participle.
❌When asking about the delay, the manager said nothing.
✅When asked about the delay, the manager said nothing.
Meneja aliulizwa: maana ya passive → past participle.
❌Since I moving here, I've felt happier.
✅Since moving here, I've felt happier.
Ama kishazi kamili (since I moved) ama since + -ing bila kiima.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Kiima ndani ya -ki- → viima viwili tofauti. Nikitembea sokoni, mvua ilianza ni sahihi kabisa katika Kiswahili, kwa sababu ni- inaonyesha kwamba ni mimi ninayetembea. Lakini Walking to the market hakina kiima chake: kinakopa kiima kinachofuata. Kiima kikiwa tofauti, tumia kishazi kamili.

❌Walking to the market, the rain started.
✅Walking to the market, I got caught in the rain. au While I was walking to the market, the rain started.
❌Being a public holiday, the shops were closed.
✅As it was a public holiday, the shops were closed.
Ikiwa ni sikukuu: kiima ni it, si the shops.

2. Baada ya kuhitimu / kabla ya kujibu → "after to / before to". Kwa sababu ku- = to, wengi husema after to + kitenzi. Lakini after, before na since ni vihusishi hapa, na vihusishi hufuatwa na -ing.

❌After to graduate, she moved to Arusha.
✅After graduating, she moved to Arusha.
❌Before to answer, think carefully.
✅Before answering, think carefully.
Kihusishi + -ing.

3. Akipika → "While she cooking". Kwa sababu kitenzi cha -ki- kina kiima chake (a-ki-pika), wengi huweka kiima pamoja na -ing, bila kitenzi kisaidizi. Chagua: kishazi kamili (while she is cooking) au participle bila kiima (while cooking).

❌While she cooking, she listens to the radio.
✅While cooking, she listens to the radio. au While she is cooking, she listens to the radio.

Usichanganye

Participle clause na reduced relative clause — Reduced relative inaeleza nomino na hukaa mara baada yake (B2-09). Participle clause inafanya kazi kama kielezi na inatuambia kuhusu kitendo kizima: lini au kwa nini.

The woman sitting by the window is my aunt.
Mwanamke aliyeketi karibu na dirisha ni shangazi yangu.
reduced relative: mwanamke yupi?
Sitting by the window, my aunt watched the rain.
Akiwa ameketi karibu na dirisha, shangazi yangu alitazama mvua.
participle clause: alikuwa akifanya nini

doing na having done — Umbo la -ing linamaanisha wakati mmoja au mfuatano wa haraka. Having done inasisitiza kwamba tendo la kwanza lilikamilika kabla ya la pili.

Taking a deep breath, she opened the door.
Akivuta pumzi ndefu, alifungua mlango.
karibu wakati mmoja
Having worked there for ten years, she knew everyone.
Akiwa amefanya kazi pale kwa miaka kumi, alimjua kila mtu.
kilikamilika mapema; akiwa ame- → having worked

Participle clauses zenye maana ya passive mwanzoni (Built in 1850, …), participle clauses hasi (Not knowing what to do, …), vishazi vya matokeo (…, leaving thousands without power) na with + object + participle zinafundishwa katika C1-07.

Tahajia na Matamshi

  • Tumia koma baada ya participle clause mwanzoni mwa sentensi: Feeling tired, she…
  • Tahajia ya -ing inafuata sheria za kawaida: make → making, stop → stopping, lie → lying. Tazama A1-22.
  • Having haifupishwi kamwe mwanzoni mwa participle clause: Having finished…, si 'Ving finished.
  • having /ˈhævɪŋ/: irabu ya kwanza ni /æ/, kati ya a na e ya Kiswahili, kinywa kikiwa wazi zaidi kuliko e. -ing huishia kwa /ŋ/ kama ng' ya ng'ombe, bila g kamili wala irabu ("havingi").
  • Katika mazungumzo, participle clause mwanzoni husemwa kama kundi tofauti, kwa kituo kifupi kwenye koma: Feeling tired | she went to bed. Sauti kwa kawaida hupanda kidogo kabla ya kituo.

Kanuni ya Dhahabu

Participle clause inakopa kiima chake kutoka kishazi kikuu, kwa hiyo hakikisha kiima hicho kweli kinafanya kitendo — Kiswahili kinaweza kuwa na viima viwili (nikitembea, mvua ilianza), Kiingereza hakiwezi. -ing = wakati mmoja au sababu; after / before / since + -ing (si to); having + past participle = kilikamilika kabla; when + past participle = maana ya passive.

Mazoezi

A. Muundo

Andika upya au kamilisha sentensi kama unavyoelekezwa.

  1. Andika upya kwa participle: Because she felt nervous, she practised her speech again.
  2. Andika upya kwa participle: After he had read the email, he called his boss.
  3. Andika upya kwa participle: As I was walking home, I saw an accident.
  4. Kamilisha: Since (start) this job, I've learned a lot.
  5. Kamilisha: Before (leave) the house, check that the windows are closed.
  6. Andika upya kwa when + past participle: When she was asked about her plans, she just smiled.

B. Maana

Chagua au jibu kulingana na maana.

  1. Chagua jibu sahihi: … his keys the day before, he had to call a locksmith.
  2. Chagua jibu sahihi: When … for his opinion, he said he didn't have one.
  3. Chagua jibu sahihi: … a vegetarian, Tom didn't eat the burgers.
  4. Participle clause ina maana gani katika "Knowing the area well, she didn't need a map"? …
  5. Lipi lilitokea kwanza katika "Having packed his bags, he called a taxi"?

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. Arriving at the hotel, the room wasn't ready.
  2. After finish dinner, we went for a walk.
  3. While waiting for the bus, I listened to a podcast.
  4. Since move to Berlin, she has learned to cycle everywhere.

D. Katika Muktadha

Kamilisha hadithi. Tumia kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi (-ing, having + past participle au past participle).

A bad start
16 (wake) up late on Monday, Jake jumped out of bed. 17 (realise) he had no time for breakfast, he grabbed an apple and ran to the station. While 18 (wait) for the train, he checked his email. 19 (read) the first message, he laughed: the meeting had been moved to Tuesday. When 20 (ask) later why he looked so tired, he just said, "Don't ask."

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza kuhusu siku zako.

  1. Andika sentensi kuhusu utaratibu wako wa asubuhi kwa while + -ing au before + -ing.
  2. Andika sentensi kuhusu jambo ulilofanya baada ya kumaliza jambo jingine, kwa having + past participle.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. B2-09 Reduced Relative Clauses kwa Kiswahili: The Man Standing There na The First to Arrive
    The man (stand) next to the door is our new teacher.
  2. B1-19 Gerund kwa Kiswahili: -ing Kama Nomino, Kiima na Baada ya Kihusishi
    I'm looking forward to (see) you.
  3. B2-08 Non-Defining Relative Clauses kwa Kiswahili: Who, Which, Whose na Koma
    We visited Rome, we ate the best pizza of our lives.
  4. B2-04 I Wish I Had, I Wish You Would na Regret kwa Kiswahili: Majuto na Matakwa
    I wish I (not spend) so much money last month.
Majibu

A. Muundo

  1. Feeling nervous, she practised her speech again. / Being nervous, she practised her speech again.
  2. Having read the email, he called his boss. / After reading the email, he called his boss.
  3. Walking home, I saw an accident. / While walking home, I saw an accident.
  4. starting
  5. leaving
  6. When asked about her plans, she just smiled.

B. Maana

  1. Having lost
  2. asked
  3. Being
  4. reason
  5. He packed his bags.

C. Tafuta Kosa

  1. Arriving at the hotel, we found that the room wasn't ready. / Arriving at the hotel, we found the room wasn't ready. / When we arrived at the hotel, the room wasn't ready.
  2. After finishing dinner, we went for a walk. / After we finished dinner, we went for a walk. / After we had finished dinner, we went for a walk.
  3. ✓ While waiting for the bus, I listened to a podcast.
  4. Since moving to Berlin, she has learned to cycle everywhere. / Since she moved to Berlin, she has learned to cycle everywhere.

D. Katika Muktadha

  1. Waking / Having woken
  2. Realising
  3. waiting
  4. Having read / Reading
  5. asked

E. Zamu Yako

  1. While having breakfast, I usually listen to the news.
  2. Having finished my exams, I went on holiday with my friends.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. standing
  2. seeing
  3. where
  4. hadn't spent
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play