Кайталоо B2-01–B2-09 кыргызча: шарттуу сүйлөмдөр, модалдык этиштер жана аныктооч багыныңкы сүйлөмдөр
Review: Conditionals, Modals and Relative Clauses
Бул бетте
Бул кайталоого кирген сабактар
Максат
Бул кайталоодон кийин сиз B2-01–B2-09 сабактарындагы түзүлүштөрдүн ортосунан ишенимдүү тандай аласыз: келечектеги бир учурдан артка кароо, шарттуу сүйлөмдөрдө убакыттарды аралаштыруу, if ордуна туура байламтаны тандоо, каалоо жана артык көрүү, өткөн жөнүндө божомол, өткөндөгү зарылдык жөнүндө сүйлөө, ошондой эле аныктооч багыныңкы сүйлөмдөрдү кошуу жана кыскартуу.
Эмнени үйрөндүк
| Сабак | Негизги ой | Негизги мисал |
|---|---|---|
| B2-01 | Future Perfect (will have done) = келечектеги бир учурга чейин бүтөт; Future Perfect Continuous (will have been doing) = ошол учурга чейин канча убакыт уланат («…ган болом»). By the time сөзүнөн кийин учур чак. | By Friday, I'll have finished the report. |
| B2-02 | Аралаш шарттуу сүйлөмдөр: ар бир бөлүк өз убактысын сактайт. Өткөн шарт → азыркы натыйжа (had done … would do); туруктуу шарт → өткөн натыйжа (did / were … would have done). | If I had studied medicine, I would be a doctor now. |
| B2-03 | If ордуна башка байламталар: unless («-баса»), as long as / provided («-са эле», «-ган шартта»), in case («-са деп», алдын ала), even if («-са да», ыктымал), otherwise / or (else) («болбосо»). Келечек маанисинде байламтадан кийин учур чак. | Take an umbrella in case it rains. |
| B2-04 | wish / if only + Past Perfect = өткөнгө өкүнүч («-са болмок экен»); wish + would = башка бирөө өзгөрсө экен («-са экен»); regret + -ing = чыныгы өткөн окуя («-ганыма өкүнөм»). | I wish I had brought my sunglasses. |
| B2-05 | prefer A to B («-дан артык көрөм»); would rather + негизги форма; would rather + бирөө + Past Simple; had better + негизги форма = белгилүү кырдаалдагы күчтүү кеңеш («-ганың оң, болбосо…»). | I'd rather you didn't park in front of the garage. |
| B2-06 | Өткөн жөнүндө божомол = модалдык этиш + have + үчүнчү форма: must have («-ган болуш керек»), might / may / could have («-ган чыгар»), might not have (балким, жок), can't / couldn't have («-ган болушу мүмкүн эмес»). | I can't find my wallet. I must have left it in the taxi. |
| B2-07 | needn't have done (кылдыңыз, бирок бекер; «-басам деле болмок») жана didn't need to do (адатта кылган жоксуз); be supposed to = күтүлгөн, бирок көп учурда аткарылбаган («-шы керек эле»); be required / obliged to = расмий эрежелер. | I needn't have cooked so much — half the guests didn't come. |
| B2-08 | Кошумча маалымат берүүчү багыныңкы сүйлөмдөр: үтүрлөрдүн ортосунда, who / whom / which / whose / where / when менен, эч качан that эмес; бүтүн сүйлөм үчүн which («…, бул…»); some of whom / most of which («алардын көбү»). | My brother, who lives in Toronto, is an architect. |
| B2-09 | Кыскартылган багыныңкы сүйлөмдөр: -ing (зат атооч өзү аткарат), үчүнчү форма (ага жасалат), first / last / only / next жана эң жогорку даражадан кийин to-инфинитив. Кыргызча «-ган» ар дайым Past Simple эмес. | The car stolen from outside our house was found in a car park. |
Негизги салыштыруулар
will be doing жана will have done B2-01 – ошол учурда уланып жатабы, же андан мурун бүтүп калганбы? Кыргызча «-ып отурган болом» жана «-ып бүткөн болом» деп айырмалайбыз.
- Текшерүү: Убакыттын алдына by коюп, «мурунтан бүтөт» деген маанини бере аласызбы? → will have done. Ошол учурда дагы эле болуп жатабы? → will be doing.
үчүнчү түрдөгү шарттуу сүйлөм жана аралаш шарттуу сүйлөм B2-02 – шарт бирдей; натыйжанын убактысы гана өзгөрөт. Кыргызча экөө тең «-мак элем» болушу мүмкүн, ошондуктан убакытты «кечээ», «азыр» сыяктуу сөздөрдөн караңыз.
- Текшерүү: «Шарт качан? Натыйжа качан?» деп сураңыз. Өткөн натыйжа → would have done; азыркы натыйжа → would do.
in case жана if, even if жана even though B2-03 – этияттыкпы же жоопбу? Мүмкүнчүлүкпү же фактыбы?
- Текшерүү: Азыр эле, этияттык үчүн аракет кыласызбы? → in case. Бул фактыбы? → even though; мүмкүн же элестетилген гана болсо? → even if.
I wish I had done, I wish you would do жана I'd rather you did B2-04, B2-05 – өткөнгө өкүнүч, жүрүм-турумга нааразычылык, же башка бирөөнүн аракети жөнүндө артык көрүү. Кыргызча үчөөнө тең «-са» колдонулат.
- Текшерүү: Өткөн бүттү жана сиз өкүнөсүз → wish + Past Perfect. Башка бирөө жүрүм-турумун өзгөртсө экен дейсиз → wish + would. Башка бирөөнүн азыркы же кийинки аракетин артык көрөсүз → would rather + бирөө + Past Simple.
'd = had же would? B2-02, B2-04, B2-05 – кийинки сөздү караңыз.
- Текшерүү: 'd better = had. 'd rather / 'd prefer = would. 'd + үчүнчү форма = had; 'd + негизги форма (be, stop) = would.
must have done, had to do жана needn't have done B2-06, B2-07 – божомолбу, өткөндөгү милдетпи, же бекер кеткен эмгекпи? Кыргызча биринчи экөө тең «керек» менен айтылышы мүмкүн.
- Текшерүү: Далилге карап божомолдоп жатасызбы? → must have. Зарыл беле? → had to. Кылдыңыз, бирок зарыл эмес болчу → needn't have. Зарыл эмес болчу, ошондуктан (адатта) кылган жоксуз → didn't need to.
аныктоочу, кошумча маалымат берүүчү жана кыскартылган B2-08, B2-09 – кайсынысы, кошумча маалымат, же кыскараак багыныңкы сүйлөм? Кыргызча төртөө тең «-ган» атоочтугу менен айтылышы мүмкүн.
- Текшерүү: Үтүрлөр = мурунтан түшүнүктүү нерсе жөнүндө кошумча маалымат (эч качан that эмес). Байланыштыруучу сөз ээ болгондо гана кыскартыңыз, жана өткөндөгү бир жолку бүткөн аракет үчүн -ing колдонбоңуз.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
Кайталоодо каталар көбүнчө бир сүйлөмдө эки түзүлүш чогуу келгенде чыгат. Төмөндөгү тузактарда кыргыз тилинин бир адаты бир сүйлөмдүн эки жеринде тоскоол болот.
1. «-ганга чейин» жана «-ган болобуз» келечекте. Кыргызча «Сен Бишкекке келгениңе чейин, биз Чолпон-Атада бир жумадан бери эс алып жаткан болобуз» дейбиз. «Келгениңе чейин» бөлүгү келечек жөнүндө болгондуктан, англисчеде will кошулуп калат, ал эми «эс алып жаткан болобуз» жөн эле will rest болуп которулат. By the time сөзүнөн кийин учур чак, ал эми негизги сүйлөмдө ошол учурга чейинки узактык үчүн will have been + -ing керек. B2-01
2. «-са болмок экен» жана «-баса экен» бир сүйлөмдө. Кыргызча «Эртең мененки автобуска билет алсам болмок экен, анан бул айдоочу ар бир айылда токтобосо экен» деп, өткөнгө өкүнүчтү да, азыркы нааразычылыкты да ошол эле «-са» менен айтабыз. Англисчеде экөө эки башка форма талап кылат: өткөн үчүн wish + had + үчүнчү форма, башка адамдын жүрүм-туруму үчүн wish + would / wouldn't. B2-04
3. «Албасак деле болмок» жана «-ган болуш керек». Кыргызча «Өткөн дем алышта Ысык-Көлгө жылуу курткаларды албасак деле болмок, аба ырайы туура эмес айтылган болуш керек» дейбиз. Эки бөлүктө тең өткөн маани «болмок» жана «-ган» формаларында турат, ал эми англисчеде модалдык этиштен кийин have + үчүнчү форма керек. Аны унутсаңыз, биринчи бөлүк өткөн эмес, азыркы учур жөнүндө болуп калат, ал эми экинчиси грамматикалык ката болот. B2-06 B2-07
4. «-ган» атоочтугу жана «…, бул…» бир сүйлөмдө. Кыргызча «Былтыр Таластан келген мугалим быйыл биздин директор болуп калды, бул баарын таң калтырды» дейбиз: аныктооч «-ган» менен, ал эми пикир «бул» менен айтылат. Англисчеде бир жолку өткөн окуя үчүн who + Past Simple, бүтүн сүйлөм жөнүндө пикир үчүн which керек. B2-08 B2-09
Алтын эрежелер
- B2-01 Келечектеги бир учурга барып, артка караңыз: мурунтан бүткөн → will have done; ошол учурга чейин канча убакыт → will have been doing (for…). By the time жана when сөздөрүнөн кийин келечек үчүн учур чак колдонуңуз.
- B2-02 Эки саатты өзүнчө коюңуз: өткөн шарт → had done; азыркы же туруктуу шарт → did / were; азыркы натыйжа → would do; өткөн натыйжа → would have done.
- B2-03 Байламтаны мааниге жараша тандаңыз: unless = «-баса», as long as / provided = «-са гана», in case = этияттык үчүн, even if = «-са да, айырмасы жок», otherwise / or (else) = «болбосо, натыйжасы мына». Келечек маанисинде алардан кийин will эмес, учур чак колдонуңуз.
- B2-04 Өткөнгө өкүнүч → wish / if only + Past Perfect; башка бирөө же бир нерсе өзгөрсө экен → wish + would; өз абалыңыз → Past Simple же could; сиз өкүнгөн чыныгы өткөн окуя → regret + -ing (же regret that…).
- B2-05 had better / would rather / would sooner + негизги форма (to жок); prefer A to B; prefer to do rather than do; would rather сөзүнөн кийин жаңы адам → азыркы же келер маани үчүн Past Simple, же would prefer + бирөө + to do.
- B2-06 Өткөн жөнүндө божомол = модалдык этиш + have + үчүнчү форма: must (дээрлик ишенем: ооба), might / may / could (балким), might not / may not (балким, жок), can't / couldn't (дээрлик ишенем: жок).
- B2-07 Канчалык күчтүү жана ким чечет деп сураңыз: should → need to → have to / must → be required / obliged to. Be supposed to = күтүлөт, бирок көп учурда аткарылбайт. Needn't have done = кылдыңыз, бирок зарыл эмес болчу; didn't need to do = зарыл эмес болчу (жана адатта кылган жоксуз).
- B2-08 Кошумча маалымат үтүрлөрдүн ортосуна who / whom / which / whose / where / when менен коюлат – эч качан that эмес – жана байланыштыруучу сөз эч качан түшүрүлбөйт.
- B2-09 Байланыштыруучу сөздү жана көмөкчү этишти кесиңиз: зат атооч өзү аткарат → -ing; ага жасалат → үчүнчү форма; first / last / only / next же эң жогорку даражадан кийин → to-инфинитив. Байланыштыруучу сөз ээ болгондо гана кыскартыңыз; бир жолку бүткөн өткөн аракет үчүн же модалдык / perfect этиштин ордуна -ing колдонбоңуз.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз же тапшырманы аткарыңыз.
-
B2-01 Future Perfect жана Future Perfect Continuous кыргызча: will have done, will have been doing By the end of this month, I (work) here for exactly two years.
-
B2-02 Mixed Conditionals кыргызча: аралаш шарттуу сүйлөмдөр If I (not sell) my car last year, I could drive you to the airport now.
-
B2-04 I wish I had… жана regret кыргызча: англисче өткөнгө кантип өкүнөбүз? I failed the test. I wish I (study) harder.
-
B2-06 Must Have, Can't Have, Might Have кыргызча: өткөн жөнүндө логикалык божомол Her phone was off all day. She (can't get) my message.
-
B2-07 Need, Needn't Have, Be Supposed To кыргызча: милдет жана зарылдык тереңирээк We hired a car, but the hotel lent us free bikes. We (needn't hire) a car.
-
B2-05 Would Rather, Had Better, Prefer кыргызча: эмнени артык көрөбүз жана кантип эскертебиз? I'd rather you (not tell) anyone about this yet.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses кыргызча: үтүр менен кошумча маалымат Which менен сүйлөмдөрдү бириктириңиз: The meeting finished early. This meant we could go home.
-
B2-09 Reduced Relative Clauses кыргызча: the man standing there, the first to arrive Кыскартыңыз: The parcels which were sent last week haven't arrived.
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз.
-
B2-02 Mixed Conditionals кыргызча: аралаш шарттуу сүйлөмдөр Туура жоопту тандаңыз: If I'd caught the flight, I … in Rome now.
-
B2-01 Future Perfect жана Future Perfect Continuous кыргызча: will have done, will have been doing Туура жоопту тандаңыз: Don't call at 9 p.m. — I … the match then.
-
B2-03 Unless, As Long As, In Case кыргызча: if сөзүнөн тышкаркы шарт байламталары Туура жоопту тандаңыз: Take your keys … I'm not at home when you get back.
-
B2-03 Unless, As Long As, In Case кыргызча: if сөзүнөн тышкаркы шарт байламталары Туура жоопту тандаңыз: She went to work … she had a cold.
-
B2-06 Must Have, Can't Have, Might Have кыргызча: өткөн жөнүндө логикалык божомол Туура жоопту тандаңыз: Her coat isn't here. She … already.
-
B2-07 Need, Needn't Have, Be Supposed To кыргызча: милдет жана зарылдык тереңирээк Туура жоопту тандаңыз: There was plenty of bread, so I to the shop. I stayed at home.
-
B2-05 Would Rather, Had Better, Prefer кыргызча: эмнени артык көрөбүз жана кантип эскертебиз? Күчтүүрөөк, шашылыш эскертүүнү тандаңыз: … leave now, or you'll miss the last train.
-
B2-04 I wish I had… жана regret кыргызча: англисче өткөнгө кантип өкүнөбүз? Туура жоопту тандаңыз: I wish my neighbour … playing the drums at night — it drives me mad.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses кыргызча: үтүр менен кошумча маалымат «My sister who lives in Leeds is a nurse.» Сүйлөөчүнүн канча эжеси бар? …
-
B2-09 Reduced Relative Clauses кыргызча: the man standing there, the first to arrive Туура жоопту тандаңыз: At 19, she became the youngest player … the title.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
B2-01 Future Perfect жана Future Perfect Continuous кыргызча: will have done, will have been doing By the time you will arrive, the film will have started.
-
B2-02 Mixed Conditionals кыргызча: аралаш шарттуу сүйлөмдөр If I would have taken that job, I would live in Tokyo now.
-
B2-03 Unless, As Long As, In Case кыргызча: if сөзүнөн тышкаркы шарт байламталары Pack a jumper in case it will be cold.jumper (UK) = sweater (US)
-
B2-05 Would Rather, Had Better, Prefer кыргызча: эмнени артык көрөбүз жана кантип эскертебиз? You had better to call her back.
-
B2-06 Must Have, Can't Have, Might Have кыргызча: өткөн жөнүндө логикалык божомол Someone must have stole my bike.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses кыргызча: үтүр менен кошумча маалымат My grandfather, that was a pilot, flew all over the world.
-
B2-09 Reduced Relative Clauses кыргызча: the man standing there, the first to arrive The woman calling you yesterday was my aunt.
-
B2-07 Need, Needn't Have, Be Supposed To кыргызча: милдет жана зарылдык тереңирээк You needn't have bought me flowers — but they're lovely!
D. Текстте
Катты толуктаңыз. Кашаадагы сөздөрдү колдонуп туура форманы жазыңыз же жетишпеген сөздү жазыңыз.
Hi Tom! Sorry I didn't reply sooner. My phone died on the way to the conference, so you 27 (must / think) I'd forgotten you! I really wish I 28 (bring) my charger. I 29 (needn't / pack) three jackets, though — it was sunny all week. The conference was in Bergen, 30 it rains on more than two hundred days a year, so I'd packed them just 31. The best talk was by Dr Okafor, 32 book on sleep you lent me last year. She was the first scientist 33 (study) sleep in astronauts. If I 34 (not / go) to her talk, I 35 (not / know) half of what I know about sleep now. Next week I'm in Oslo. By the time I get back, I 36 (travel) for three weeks, so I'd 37 stay at home than go out on Saturday — sorry! I'll call you on Sunday, 38 I'm less busy.
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
B2-04 I wish I had… жана regret кыргызча: англисче өткөнгө кантип өкүнөбүз? Өкүнгөн бир өткөн чечимиңизди эстеңиз. I wish + Past Perfect менен бир сүйлөм жазыңыз, андан кийин азыр жашооңуз кандай башка болмогун аралаш шарттуу сүйлөм менен жазыңыз.
-
B2-06 Must Have, Can't Have, Might Have кыргызча: өткөн жөнүндө логикалык божомол Үйгө келсеңиз, эшигиңиз ачык турат. Бир божомолду must have менен, экинчисин can't have же might have менен жазыңыз.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses кыргызча: үтүр менен кошумча маалымат Тааныш бир адам жөнүндө жазыңыз: who же whose менен кошумча маалымат кошуңуз, андан кийин башка бирөөнү кыскартылган багыныңкы сүйлөм (-ing) менен сүрөттөңүз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-07 Third Conditional кыргызча: «-ган болсо … -мак элем» англисче If we (leave) earlier, we would have caught the train.
-
B1-16 Must be, can't be, might be кыргызча: англисче «… болсо керек» жана «болушу мүмкүн эмес» The lights are on. They ___ at home. …
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't жана Don't Have To кыргызча: «керек», «болбойт» жана «кереги жок» You ___ … pay — the concert is free.
-
B1-05 Future Continuous кыргызча: «Эртең ушул убакта … жаткан болом» This time tomorrow I (fly) to Rome.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- will have been working / will have worked
- hadn't sold
- had studied
- can't have got / can't have gotten
- needn't have hired
- didn't tell
- The meeting finished early, which meant we could go home.
- The parcels sent last week haven't arrived.
B. Мааниси
- would be
- will be watching
- in case
- even though
- must have left
- didn't need to go
- You'd better
- would stop
- more than one
- to win
C. Катаны табыңыз
- By the time you arrive, the film will have started.
- If I had taken that job, I would live in Tokyo now. / If I'd taken that job, I'd live in Tokyo now. / If I had taken that job, I would be living in Tokyo now.
- Pack a jumper in case it's cold. / Pack a jumper in case it gets cold.
- You had better call her back.
- Someone must have stolen my bike.
- My grandfather, who was a pilot, flew all over the world.
- The woman who called you yesterday was my aunt. / The woman who phoned you yesterday was my aunt.
- ✓ You needn't have bought me flowers — but they're lovely!
D. Текстте
- must have thought
- had brought
- needn't have packed
- where
- in case
- whose
- to study
- hadn't gone
- wouldn't know
- will have been travelling / will have travelled
- rather / sooner
- when
E. Сиздин кезегиңиз
- I wish I had learned to drive at eighteen. If I had learned then, I wouldn't need lifts from my friends now.
- I must have forgotten to lock it this morning. It can't have been a burglar — nothing is missing.
- My neighbour Rosa, whose garden is full of roses, is a retired teacher. The man living above her plays the guitar every evening.
F. Аралаш кайталоо
- had left
- must be
- don't have to
- will be flying
