SlowingoSarufi
B1 7 / 39

Third Conditional kwa Kiswahili: If I Had Known… (Ningalijua…)

Third Conditional: If I Had Known…

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kufikiria zamani ambayo haikutokea na matokeo yake — If I had known, I would have helped — na kutumia muundo huu kuzungumza kuhusu majuto, faraja na lawama.

Wazo Kuu

Zamani imefungwa. Hatuwezi kuibadilisha, lakini tunaweza kufikiria toleo jingine lake.

Fikiria njia panda. Wakati fulani zamani, ulichukua njia moja: I didn't leave early, so I missed the train. Third conditional inatembea kwenye njia nyingine — ile ambayo hukuichukua — na inakuambia inaelekea wapi: If I had left early, I would have caught the train.

Sharti ni kinyume cha kilichotokea kweli: had left inamaanisha "sikuondoka mapema". Matokeo kwa kawaida ni kinyume pia: would have caught inamaanisha "sikuiwahi". Kwa could have au might have, matokeo ni uwezekano tu kwenye njia ile nyingine.

Katika B1-06 uliona kwamba Kiingereza kinarudisha kitenzi nyuma kuonyesha sasa ya kufikirika: if I had. Kwa zamani ya kufikirika, kinarudi nyuma mara moja zaidi, hadi Past Perfect: if I had had. Wakati ambao ni wa zamani na pia si halisi.

Kwa Kiswahili sanifu, njia hii nyingine ni kiambishi -ngali- (pia huandikwa -ngeli-): Ningaliondoka mapema, ningaliiwahi treni. Kwa hiyo Kiswahili kinatofautisha second (-nge-) na third (-ngali-) kama Kiingereza. Lakini katika mazungumzo ya kila siku, wengi hutumia -nge- kwa yote mawili — na hapo ndipo makosa yanapoanzia.

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili huweka -ngali- (au -nge- katika mazungumzo) katika sharti na katika matokeo: ningalijua…, ningalikuja. Hasi: -singali- (nisingalijua). Njia nyingine ya kawaida ni -ngekuwa + -me-: kama ningekuwa nimejua… Kiingereza kinagawa kazi: sharti → if + had + past participle; matokeo → would / could / might + have + past participle.

KiswahiliMaanaKiingereza
Ningalijua, ningalikuja.zamani ya kufikirikaIf I had known, I would have come.
Kama ningekuwa nimejua, ningalikuja.sharti la zamani (njia nyingine)If I had known, I would have come.
Kama ungaliniambia mapema, ningaliweza kubadilisha mipango.uwezekano wa zamaniIf you had told me earlier, I could have changed my plans.
Huenda angalikubali kama ungalimwomba vizuri."huenda" katika zamaniShe might have said yes if you had asked her properly.
Kama usingalinikumbusha, ningalisahau.farajaIf you hadn't reminded me, I would have forgotten.
Ningekuwa na gari, ningeendesha.sasa ya kufikirika (second)If I had a car, I would drive.

Mambo mawili. Kwanza, -ngali- ya sharti si would have; ni had + past participle. Would have huenda katika matokeo tu. Pili, safu ya pili inasaidia sana: ningekuwa nimejua ina -me-, na had known ni Past Perfect — hatua moja nyuma zaidi kuliko had ya second conditional.

Muundo

Sehemu mbili

Kishazi cha if (sharti)Kishazi kikuu (matokeo)
if + past perfect (had + past participle)would / could / might + have + past participle
If she had studied,she would have passed.
If we hadn't stopped for coffee,we might have arrived on time.
If you had asked me,I could have helped.

Sehemu hizi zinaweza kubadilishana nafasi. Kwa kawaida weka koma kishazi cha if kinapokuja kwanza, na usiweke koma matokeo yanapokuja kwanza: If I'd seen you, I'd have said hello. / I'd have said hello if I'd seen you.

would, could, might

ModalMaanaMfano
would havematokeo nina uhakika nayo (ningali-)I would have called you.
could haveingaliwezekana (ningaliweza)I could have called you.
might havehuenda (huenda ningali-)I might have called you.

Hasi na maswali

Mfano
Sharti hasiIf he hadn't lied, …
Matokeo hasi…, she wouldn't have left.
SwaliWhat would you have done if you'd lost your passport?
Majibu mafupiWould you have come? — Yes, I would (have). / No, I wouldn't (have).

Vifupisho

KamiliKifupisho cha maandishiJinsi mara nyingi kinavyosikika
If I had knownIf I'd known"if ide known"
I would have goneI'd have gone"I'd've gone" — kama "ide-uv"
would not havewouldn't have"wouldn't've" — kama "WOOD-nt-uv"
could have / might havecould've / might've"COOD-uv", "MITE-uv"

Matumizi

1Zamani ya kufikirika na matokeo yake

Badilisha ukweli mmoja wa zamani na ufuate njia nyingine hadi matokeo yake.

If I had known about the traffic, I would have taken the train.
Ningalijua kuhusu msongamano wa magari, ningalipanda treni.
sikujua, sikupanda treni; katika mazungumzo pia: Ningejua…, ningepanda…
If the weather had been better, we would have eaten outside.
Kama hali ya hewa ingalikuwa nzuri zaidi, tungalikula nje.
She would have won the race if she hadn't fallen.
Angalishinda mbio kama asingalianguka.
asingali- → hadn't fallen; mwanamke → she
If they hadn't spent so much on the wedding, they wouldn't have had money problems.
Kama wasingalitumia pesa nyingi hivyo kwenye harusi, wasingalikuwa na matatizo ya pesa.
wasingalikuwa na → wouldn't have had
What would you have done if the bank had said no?
Ungalifanya nini kama benki ingalikataa?

2Matokeo yanayowezekana kwa could have na might have

Tumia could have kwa jambo ambalo lingaliwezekana (ningaliweza), na might have kwa matokeo ya "huenda" tu.

If you had told me earlier, I could have changed my plans.
Kama ungaliniambia mapema, ningaliweza kubadilisha mipango yangu.
ningaliweza → could have
If the doctor hadn't acted so quickly, the patient could have died.
Kama daktari asingalichukua hatua haraka hivyo, mgonjwa angaliweza kufariki.
She might have said yes if you had asked her properly.
Huenda angalikubali kama ungalimwomba ipasavyo.
huenda angali- → might have; her = mwanamke

3Majuto

Tumia third conditional kuzungumza kuhusu uamuzi wa zamani unaoujutia.

If I had saved more money, I could have bought that flat.
Kama ningaliweka akiba zaidi, ningaliweza kununua nyumba ile.
flat (UK) = apartment (US)
If I'd listened to my parents, I would have studied engineering.
Kama ningaliwasikiliza wazazi wangu, ningalisomea uhandisi.
I'd have stayed longer if I hadn't had to work the next day.
Ningalibaki muda mrefu zaidi kama nisingalilazimika kufanya kazi siku iliyofuata.
had to → nisingalilazimika
If I'd checked the address, we wouldn't have gone to the wrong hotel.
Kama ningalihakikisha anwani, tusingalikwenda hoteli isiyo sahihi.

4Faraja

Fikiria zamani mbaya zaidi ambayo haikutokea. Sarufi ni ile ile; hisia ni "afadhali haikutokea!"

If I hadn't been wearing a seatbelt, I would have been badly hurt.
Kama nisingalikuwa nimefunga mkanda wa usalama, ningaliumia vibaya.
Past Perfect Continuous: tazama B1-03
If the fire alarm hadn't gone off, we could have lost everything.
Kama kengele ya moto isingalilia, tungaliweza kupoteza kila kitu.
If you hadn't reminded me, I would have forgotten her birthday.
Kama usingalinikumbusha, ningalisahau siku yake ya kuzaliwa.
her = mwanamke
If we had left five minutes later, we might have been in the accident.
Kama tungaliondoka dakika tano baadaye, huenda tungalikuwa katika ajali ile.

5Ukosoaji na lawama

Tumia third conditional kumwonyesha mtu kwamba kitendo chake — au kutotenda kwake — kulisababisha tatizo. Ukisisitiza had, lawama inakuwa kali zaidi.

If you had locked the door, nobody would have taken the laptop.
Kama ungalifunga mlango, hakuna mtu angalichukua laptop.
If you'd read the instructions, the printer wouldn't have broken.
Kama ungalisoma maelekezo, printa isingaliharibika.
We wouldn't have lost the client if the team had answered their emails.
Tusingalimpoteza mteja kama timu ingalijibu barua pepe zao.
If he hadn't been so rude, she wouldn't have walked out.
Kama asingalikuwa na dharau hivyo, asingaliondoka.
Kiswahili: a- mara mbili; Kiingereza: he … she, watu wawili tofauti

Makosa ya Kawaida

❌If I would have known, I would have come.
✅If I had known, I would have come.
Hakuna would have katika kishazi cha if: if + had + past participle.
❌If I had known, I would came.
✅If I had known, I would have come.
would + have + past participle.
❌If I saw you yesterday, I would have said hello.
✅If I had seen you yesterday, I would have said hello.
Sharti la zamani la kufikirika linahitaji Past Perfect.
❌If she had went, she would have seen him.
✅If she had gone, she would have seen him.
Past participle (gone), si Past Simple (went).
❌I would of helped you.
✅I would have helped you.
would've husikika kama "would of", lakini neno ni have.
❌If they had took a taxi, they would have arrived on time.
✅If they had taken a taxi, they would have arrived on time.
take – took – taken.
❌If I'd have seen him, I'd have told him.
✅If I'd seen him, I'd have told him.
Ni ya kawaida sana katika mazungumzo ya haraka, lakini si sanifu: hakuna have baada ya if I'd.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. -ngali- mara mbili → "would have" mara mbili. Ungalinipigia, ningalikuja kukuchukua. Ukitafsiri kila -ngali- kama would have, unapata would have baada ya if. -ngali- ya sharti → had + past participle; -ngali- ya matokeo → would have + past participle.

❌If you would have called me, I would have picked you up at the bus stand.
✅If you had called me, I would have picked you up at the bus stand.
❌If the shop would have opened on Sunday, we would have bought the shoes there.
✅If the shop had opened on Sunday, we would have bought the shoes there.
Sharti → had + past participle.

2. -nge- kwa zamani → second conditional kwa jambo la jana. Katika mazungumzo tunasema Ningejua barabara imefungwa, ningepita njia nyingine hata kuhusu jana. Ukitafsiri -nge- kama Past Simple + would, sentensi inazungumzia sasa, si zamani. Kwa jambo lililokwisha, fikiria -ngali- au ningekuwa nime-: had + past participle, would have.

⚠️(Jana barabara ilikuwa imefungwa, na ulichelewa.) If I knew the road was closed, I would use another route.
✅If I had known the road was closed, I would have used another route.
Sentensi ya kwanza inazungumzia sasa; tukio ni la jana.

3. Kama si wewe… → "If not you…". Kwa faraja, Kiswahili husema Kama si wewe, ningalikosa ndege. Kiingereza hakisemi If not you; kinahitaji kitenzi katika Past Perfect.

❌If not you, I would have missed the flight.
✅If it hadn't been for you, I would have missed the flight. au If you hadn't helped me, I would have missed the flight.

Usichanganye

'd = had au would? — Katika kishazi cha if, 'd = had. Katika matokeo, 'd = would. Angalia kinachofuata: 'd + past participle = had; 'd have + past participle = would have.

If I'd known, I'd have helped.
Ningalijua, ningalisaidia.
If I had known, I would have helped.
If you'd asked, she'd have said yes.
Kama ungaliuliza, angalikubali.
If you had asked, she would have said yes.

Second na third conditional — Second inahusu sasa au wakati ujao wa kufikirika B1-06; third inahusu zamani ya kufikirika. Kiswahili sanifu: -nge- dhidi ya -ngali-.

If I had a car, I would drive to work.
Ningekuwa na gari, ningeendesha kwenda kazini.
sasa: sina gari
If I had had a car, I would have driven to work.
Ningalikuwa na gari, ningaliendesha kwenda kazini.
wakati huo: sikuwa na gari

Third conditional na mixed conditional — Sharti la zamani likiwa na matokeo ya sasa, tumia would + base form. Hii inafundishwa katika B2-02. Kiswahili kinaweza kufanya hivyo pia: -ngali- … sasa -nge-.

If I had taken the job, I would have moved to Dubai.
Ningalikubali kazi hiyo, ningalihamia Dubai.
matokeo ya zamani
If I had taken that job, I would be rich now.
Ningalikubali kazi ile, sasa ningekuwa tajiri.
matokeo ya sasa: tazama B2-02

Umbo rasmi bila if (Had I known…) linafundishwa katika C1-03.

Tahajia na Matamshi

  • Katika mazungumzo ya haraka, would have husikika kama /ˈwʊdəv/ ("WOOD-uv"), na I would have kama /aɪdəv/ ("IDE-uv"). have inapoteza h na irabu yake inakuwa schwa /ə/. Itambue unaposikiliza, lakini andika I'd have au I would have.
  • Wazungumzaji wa Kiswahili mara nyingi hutamka kila neno kikamilifu: "wud hevu". Si kosa kubwa, lakini inasikika polepole na nzito. Jaribu "WOOD-uv", bila irabu mwishoni.
  • had katika kishazi cha if ni dhaifu na kwa kawaida hufupishwa: If you'd asked… /ɪf juːd ˈɑːskt/ (UK), /ɪf juːd ˈæskt/ (US). asked ni silabi moja; usiseme "a-sike-di".
  • had had ni sahihi na ni ya kawaida: If I'd had more time… — had ya kwanza ni kitenzi kisaidizi, ya pili ni kitenzi kikuu have.
  • Usiandike kamwe would of, could of, might of. Yanatokana na sauti /əv/ ("uv").
  • Kwa lawama, weka msisitizo kwenye kitenzi kisaidizi: If you HAD listened…

Kanuni ya Dhahabu

Kufikiria zamani tofauti (ningali…, ningali…): if + had + past participle, kisha would / could / might + have + past participle. Usiweke would have katika kishazi cha if, hata kama Kiswahili kina -ngali- pande zote mbili. Na kwa jambo la jana, usitumie -nge- ya mazungumzo kama mwongozo: ni had na would have.

Mazoezi

A. Muundo

Kamilisha sentensi kwa umbo sahihi la kitenzi kilicho kwenye mabano.

  1. If I (know) you were in hospital, I would have visited you.
  2. If she had taken the earlier bus, she (not / be) late.
  3. We (win) the match if our best player hadn't been injured.
  4. If you (not / remind) me, I would have forgotten.
  5. Unganisha kwa third conditional na would: I didn't check the weather. I didn't take an umbrella.
  6. Unganisha kwa third conditional na would: The alarm didn't ring. We didn't wake up on time.

B. Maana

Chagua au jibu kulingana na maana.

  1. Huna uhakika kuhusu matokeo. Chagua jibu sahihi: If we had played better, we … have won.
  2. Matokeo yapi ni uwezekano tu, si uhakika?
  3. "If I'd left earlier, I'd have caught the bus." Je, msemaji aliondoka mapema? Je, aliliwahi basi? Jibu kwa yes au no.
  4. Kila 'd ina maana gani, had au would? "If she'd called, I'd have answered."

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. If I would have seen the sign, I would have stopped.
  2. If they had went to bed earlier, they wouldn't have been so tired.
  3. I would of called you if I'd had my phone.
  4. If I hadn't been driving so fast, the police wouldn't have stopped me.

D. Katika Muktadha

Kamilisha mazungumzo. Tumia kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi.

The interview
Sam: How was the interview?
Lily: Terrible. I got there late. If I 15 (leave) home earlier, I 16 (not / miss) the first part.
Sam: Oh no. Did they ask difficult questions?
Lily: Yes. If I 17 (read) about the company, I 18 (can / answer) them better.
Sam: Well, if you 19 (not / go), you wouldn't have learned anything. Next time will be better!

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza kuhusu zamani yako.

  1. Fikiria kosa dogo ulilofanya mwaka jana. Andika sentensi moja kuhusu kile ambacho kingalikuwa tofauti.
  2. Fikiria wakati wa bahati. Andika sentensi ya faraja.
  3. Mfanyakazi mwenzako alisahau kuhifadhi faili na likapotea. Andika lawama ya upole.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. B1-06 Second Conditional kwa Kiswahili: If I Had…, I Would… (Ningekuwa…, Ninge…)
    If I (have) more time now, I'd learn the guitar.
  2. B1-03 Past Perfect kwa Kiswahili: Nilikuwa Nimeshaondoka (I Had Already Left)
    When we arrived, the shop (already / close).
  3. A2-16 Present Perfect kwa Kiswahili: Have You Ever…? (Umewahi…?)
    Have you ever (eat) octopus?
  4. A1-25 Like, Want na Would Like kwa Kiswahili: Napenda, Nataka, Ningependa
    Chagua jibu sahihi: In "We'd like to come", 'd means ….
Majibu

A. Muundo

  1. had known / 'd known
  2. wouldn't have been / might not have been
  3. would have won / could have won / might have won
  4. hadn't reminded / had not reminded
  5. If I had checked the weather, I would have taken an umbrella. / If I'd checked the weather, I'd have taken an umbrella. / If I'd checked the weather, I would have taken an umbrella. / If I had checked the weather, I'd have taken an umbrella. / I would have taken an umbrella if I had checked the weather. / I'd have taken an umbrella if I'd checked the weather. / I would have taken an umbrella if I'd checked the weather. / I'd have taken an umbrella if I had checked the weather.
  6. If the alarm had rung, we would have woken up on time. / If the alarm had rung, we'd have woken up on time. / We would have woken up on time if the alarm had rung. / We'd have woken up on time if the alarm had rung.

B. Maana

  1. might
  2. If we'd trained harder, we might have won.
  3. no … no
  4. had … would

C. Tafuta Kosa

  1. If I had seen the sign, I would have stopped. / If I'd seen the sign, I'd have stopped. / If I'd seen the sign, I would have stopped. / If I had seen the sign, I'd have stopped.
  2. If they had gone to bed earlier, they wouldn't have been so tired.
  3. I would have called you if I'd had my phone. / I'd have called you if I'd had my phone. / I would have called you if I had had my phone. / I'd have called you if I had had my phone.
  4. ✓ If I hadn't been driving so fast, the police wouldn't have stopped me.

D. Katika Muktadha

  1. had left / 'd left
  2. wouldn't have missed / might not have missed
  3. had read / 'd read
  4. could have answered
  5. hadn't gone / had not gone

E. Zamu Yako

  1. If I had booked my holiday earlier, I would have paid much less.
  2. If my neighbour hadn't found my keys, I couldn't have opened my door.
  3. If you had saved it, you wouldn't have lost all that work.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. had
  2. had already closed / 'd already closed / was already closed
  3. eaten
  4. would
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play