Third Conditional kwa Kiswahili: If I Had Known… (Ningalijua…)
Third Conditional: If I Had Known…
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kufikiria zamani ambayo haikutokea na matokeo yake — If I had known, I would have helped — na kutumia muundo huu kuzungumza kuhusu majuto, faraja na lawama.
Wazo Kuu
Zamani imefungwa. Hatuwezi kuibadilisha, lakini tunaweza kufikiria toleo jingine lake.
Fikiria njia panda. Wakati fulani zamani, ulichukua njia moja: I didn't leave early, so I missed the train. Third conditional inatembea kwenye njia nyingine — ile ambayo hukuichukua — na inakuambia inaelekea wapi: If I had left early, I would have caught the train.
Sharti ni kinyume cha kilichotokea kweli: had left inamaanisha "sikuondoka mapema". Matokeo kwa kawaida ni kinyume pia: would have caught inamaanisha "sikuiwahi". Kwa could have au might have, matokeo ni uwezekano tu kwenye njia ile nyingine.
Katika B1-06 uliona kwamba Kiingereza kinarudisha kitenzi nyuma kuonyesha sasa ya kufikirika: if I had. Kwa zamani ya kufikirika, kinarudi nyuma mara moja zaidi, hadi Past Perfect: if I had had. Wakati ambao ni wa zamani na pia si halisi.
Kwa Kiswahili sanifu, njia hii nyingine ni kiambishi -ngali- (pia huandikwa -ngeli-): Ningaliondoka mapema, ningaliiwahi treni. Kwa hiyo Kiswahili kinatofautisha second (-nge-) na third (-ngali-) kama Kiingereza. Lakini katika mazungumzo ya kila siku, wengi hutumia -nge- kwa yote mawili — na hapo ndipo makosa yanapoanzia.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili huweka -ngali- (au -nge- katika mazungumzo) katika sharti na katika matokeo: ningalijua…, ningalikuja. Hasi: -singali- (nisingalijua). Njia nyingine ya kawaida ni -ngekuwa + -me-: kama ningekuwa nimejua… Kiingereza kinagawa kazi: sharti → if + had + past participle; matokeo → would / could / might + have + past participle.
| Kiswahili | Maana | Kiingereza |
|---|---|---|
| Ningalijua, ningalikuja. | zamani ya kufikirika | If I had known, I would have come. |
| Kama ningekuwa nimejua, ningalikuja. | sharti la zamani (njia nyingine) | If I had known, I would have come. |
| Kama ungaliniambia mapema, ningaliweza kubadilisha mipango. | uwezekano wa zamani | If you had told me earlier, I could have changed my plans. |
| Huenda angalikubali kama ungalimwomba vizuri. | "huenda" katika zamani | She might have said yes if you had asked her properly. |
| Kama usingalinikumbusha, ningalisahau. | faraja | If you hadn't reminded me, I would have forgotten. |
| Ningekuwa na gari, ningeendesha. | sasa ya kufikirika (second) | If I had a car, I would drive. |
Mambo mawili. Kwanza, -ngali- ya sharti si would have; ni had + past participle. Would have huenda katika matokeo tu. Pili, safu ya pili inasaidia sana: ningekuwa nimejua ina -me-, na had known ni Past Perfect — hatua moja nyuma zaidi kuliko had ya second conditional.
Muundo
Sehemu mbili
| Kishazi cha if (sharti) | Kishazi kikuu (matokeo) |
|---|---|
| if + past perfect (had + past participle) | would / could / might + have + past participle |
| If she had studied, | she would have passed. |
| If we hadn't stopped for coffee, | we might have arrived on time. |
| If you had asked me, | I could have helped. |
Sehemu hizi zinaweza kubadilishana nafasi. Kwa kawaida weka koma kishazi cha if kinapokuja kwanza, na usiweke koma matokeo yanapokuja kwanza: If I'd seen you, I'd have said hello. / I'd have said hello if I'd seen you.
would, could, might
| Modal | Maana | Mfano |
|---|---|---|
| would have | matokeo nina uhakika nayo (ningali-) | I would have called you. |
| could have | ingaliwezekana (ningaliweza) | I could have called you. |
| might have | huenda (huenda ningali-) | I might have called you. |
Hasi na maswali
| Mfano | |
|---|---|
| Sharti hasi | If he hadn't lied, … |
| Matokeo hasi | …, she wouldn't have left. |
| Swali | What would you have done if you'd lost your passport? |
| Majibu mafupi | Would you have come? — Yes, I would (have). / No, I wouldn't (have). |
Vifupisho
| Kamili | Kifupisho cha maandishi | Jinsi mara nyingi kinavyosikika |
|---|---|---|
| If I had known | If I'd known | "if ide known" |
| I would have gone | I'd have gone | "I'd've gone" — kama "ide-uv" |
| would not have | wouldn't have | "wouldn't've" — kama "WOOD-nt-uv" |
| could have / might have | could've / might've | "COOD-uv", "MITE-uv" |
Matumizi
1Zamani ya kufikirika na matokeo yake
Badilisha ukweli mmoja wa zamani na ufuate njia nyingine hadi matokeo yake.
2Matokeo yanayowezekana kwa could have na might have
Tumia could have kwa jambo ambalo lingaliwezekana (ningaliweza), na might have kwa matokeo ya "huenda" tu.
3Majuto
Tumia third conditional kuzungumza kuhusu uamuzi wa zamani unaoujutia.
4Faraja
Fikiria zamani mbaya zaidi ambayo haikutokea. Sarufi ni ile ile; hisia ni "afadhali haikutokea!"
5Ukosoaji na lawama
Tumia third conditional kumwonyesha mtu kwamba kitendo chake — au kutotenda kwake — kulisababisha tatizo. Ukisisitiza had, lawama inakuwa kali zaidi.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. -ngali- mara mbili → "would have" mara mbili. Ungalinipigia, ningalikuja kukuchukua. Ukitafsiri kila -ngali- kama would have, unapata would have baada ya if. -ngali- ya sharti → had + past participle; -ngali- ya matokeo → would have + past participle.
2. -nge- kwa zamani → second conditional kwa jambo la jana. Katika mazungumzo tunasema Ningejua barabara imefungwa, ningepita njia nyingine hata kuhusu jana. Ukitafsiri -nge- kama Past Simple + would, sentensi inazungumzia sasa, si zamani. Kwa jambo lililokwisha, fikiria -ngali- au ningekuwa nime-: had + past participle, would have.
3. Kama si wewe… → "If not you…". Kwa faraja, Kiswahili husema Kama si wewe, ningalikosa ndege. Kiingereza hakisemi If not you; kinahitaji kitenzi katika Past Perfect.
Usichanganye
'd = had au would? — Katika kishazi cha if, 'd = had. Katika matokeo, 'd = would. Angalia kinachofuata: 'd + past participle = had; 'd have + past participle = would have.
Second na third conditional — Second inahusu sasa au wakati ujao wa kufikirika B1-06; third inahusu zamani ya kufikirika. Kiswahili sanifu: -nge- dhidi ya -ngali-.
Third conditional na mixed conditional — Sharti la zamani likiwa na matokeo ya sasa, tumia would + base form. Hii inafundishwa katika B2-02. Kiswahili kinaweza kufanya hivyo pia: -ngali- … sasa -nge-.
Umbo rasmi bila if (Had I known…) linafundishwa katika C1-03.
Tahajia na Matamshi
- Katika mazungumzo ya haraka, would have husikika kama /ˈwʊdəv/ ("WOOD-uv"), na I would have kama /aɪdəv/ ("IDE-uv"). have inapoteza h na irabu yake inakuwa schwa /ə/. Itambue unaposikiliza, lakini andika I'd have au I would have.
- Wazungumzaji wa Kiswahili mara nyingi hutamka kila neno kikamilifu: "wud hevu". Si kosa kubwa, lakini inasikika polepole na nzito. Jaribu "WOOD-uv", bila irabu mwishoni.
- had katika kishazi cha if ni dhaifu na kwa kawaida hufupishwa: If you'd asked… /ɪf juːd ˈɑːskt/ (UK), /ɪf juːd ˈæskt/ (US). asked ni silabi moja; usiseme "a-sike-di".
- had had ni sahihi na ni ya kawaida: If I'd had more time… — had ya kwanza ni kitenzi kisaidizi, ya pili ni kitenzi kikuu have.
- Usiandike kamwe would of, could of, might of. Yanatokana na sauti /əv/ ("uv").
- Kwa lawama, weka msisitizo kwenye kitenzi kisaidizi: If you HAD listened…
Kanuni ya Dhahabu
Kufikiria zamani tofauti (ningali…, ningali…): if + had + past participle, kisha would / could / might + have + past participle. Usiweke would have katika kishazi cha if, hata kama Kiswahili kina -ngali- pande zote mbili. Na kwa jambo la jana, usitumie -nge- ya mazungumzo kama mwongozo: ni had na would have.
Mazoezi
A. Muundo
Kamilisha sentensi kwa umbo sahihi la kitenzi kilicho kwenye mabano.
-
If I (know) you were in hospital, I would have visited you.in hospital (UK); in the hospital (US)
-
If she had taken the earlier bus, she (not / be) late.
-
We (win) the match if our best player hadn't been injured.
-
If you (not / remind) me, I would have forgotten.
-
Unganisha kwa third conditional na would: I didn't check the weather. I didn't take an umbrella.
-
Unganisha kwa third conditional na would: The alarm didn't ring. We didn't wake up on time.
B. Maana
Chagua au jibu kulingana na maana.
-
Huna uhakika kuhusu matokeo. Chagua jibu sahihi: If we had played better, we … have won.
-
Matokeo yapi ni uwezekano tu, si uhakika?
-
"If I'd left earlier, I'd have caught the bus." Je, msemaji aliondoka mapema? Je, aliliwahi basi? Jibu kwa yes au no.
-
Kila 'd ina maana gani, had au would? "If she'd called, I'd have answered."
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
If I would have seen the sign, I would have stopped.
-
If they had went to bed earlier, they wouldn't have been so tired.
-
I would of called you if I'd had my phone.
-
If I hadn't been driving so fast, the police wouldn't have stopped me.
D. Katika Muktadha
Kamilisha mazungumzo. Tumia kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi.
Sam: How was the interview?
Lily: Terrible. I got there late. If I 15 (leave) home earlier, I 16 (not / miss) the first part.
Sam: Oh no. Did they ask difficult questions?
Lily: Yes. If I 17 (read) about the company, I 18 (can / answer) them better.
Sam: Well, if you 19 (not / go), you wouldn't have learned anything. Next time will be better!
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza kuhusu zamani yako.
-
Fikiria kosa dogo ulilofanya mwaka jana. Andika sentensi moja kuhusu kile ambacho kingalikuwa tofauti.holiday (UK) = vacation (US)
-
Fikiria wakati wa bahati. Andika sentensi ya faraja.
-
Mfanyakazi mwenzako alisahau kuhifadhi faili na likapotea. Andika lawama ya upole.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
B1-06 Second Conditional kwa Kiswahili: If I Had…, I Would… (Ningekuwa…, Ninge…) If I (have) more time now, I'd learn the guitar.
-
B1-03 Past Perfect kwa Kiswahili: Nilikuwa Nimeshaondoka (I Had Already Left) When we arrived, the shop (already / close).
-
A2-16 Present Perfect kwa Kiswahili: Have You Ever…? (Umewahi…?) Have you ever (eat) octopus?
-
A1-25 Like, Want na Would Like kwa Kiswahili: Napenda, Nataka, Ningependa Chagua jibu sahihi: In "We'd like to come", 'd means ….
Majibu
A. Muundo
- had known / 'd known
- wouldn't have been / might not have been
- would have won / could have won / might have won
- hadn't reminded / had not reminded
- If I had checked the weather, I would have taken an umbrella. / If I'd checked the weather, I'd have taken an umbrella. / If I'd checked the weather, I would have taken an umbrella. / If I had checked the weather, I'd have taken an umbrella. / I would have taken an umbrella if I had checked the weather. / I'd have taken an umbrella if I'd checked the weather. / I would have taken an umbrella if I'd checked the weather. / I'd have taken an umbrella if I had checked the weather.
- If the alarm had rung, we would have woken up on time. / If the alarm had rung, we'd have woken up on time. / We would have woken up on time if the alarm had rung. / We'd have woken up on time if the alarm had rung.
B. Maana
- might
- If we'd trained harder, we might have won.
- no … no
- had … would
C. Tafuta Kosa
- If I had seen the sign, I would have stopped. / If I'd seen the sign, I'd have stopped. / If I'd seen the sign, I would have stopped. / If I had seen the sign, I'd have stopped.
- If they had gone to bed earlier, they wouldn't have been so tired.
- I would have called you if I'd had my phone. / I'd have called you if I'd had my phone. / I would have called you if I had had my phone. / I'd have called you if I had had my phone.
- ✓ If I hadn't been driving so fast, the police wouldn't have stopped me.
D. Katika Muktadha
- had left / 'd left
- wouldn't have missed / might not have missed
- had read / 'd read
- could have answered
- hadn't gone / had not gone
E. Zamu Yako
- If I had booked my holiday earlier, I would have paid much less.
- If my neighbour hadn't found my keys, I couldn't have opened my door.
- If you had saved it, you wouldn't have lost all that work.
F. Marudio Mchanganyiko
- had
- had already closed / 'd already closed / was already closed
- eaten
- would
