Қайталау: шартты сөйлемдер, модаль етістіктер және relative clauses қазақша (B2-01 – B2-09)
Review: Conditionals, Modals and Relative Clauses
Осы бетте
Бұл қайталау қамтитын сабақтар
Мақсат
Осы қайталаудан кейін сіз B2-01 – B2-09 сабақтарындағы құрылымдардың арасынан сенімді түрде таңдау жасай аласыз: келешектегі бір сәттен артқа қарау, шартты сөйлемде уақыттарды араластыру, if орнына дұрыс жалғаулықты таңдау, тілек пен таңдауды білдіру, өткен туралы болжам жасау, өткендегі қажеттілік туралы айту, анықтауыш бағыныңқыларды қосу және қысқарту.
Не үйрендік
| Сабақ | Негізгі ереже | Негізгі мысал |
|---|---|---|
| B2-01 | Future perfect (will have done) = келешектегі бір сәтке дейін аяқталады («бітіріп қоямын»); future perfect continuous (will have been doing) = сол сәтке дейін қанша уақыт. by the time сөзінен кейін осы шақ. | By Friday, I'll have finished the report. |
| B2-02 | Аралас шартты сөйлемдер: әр бөлік өз уақытын сақтайды. Өткендегі шарт → қазіргі нәтиже (had done … would do); тұрақты шарт → өткендегі нәтиже (did / were … would have done). Қазақтың «-ар едім» формасы екеуіне де жарайды, ағылшыншада таңдау керек. | If I had studied medicine, I would be a doctor now. |
| B2-03 | if сөзінен басқа жалғаулықтар: unless (-маса), as long as / provided (тек … болса), in case (сақтық үшін), even if (-са да: бәрібір), otherwise / or (else) (әйтпесе). Келешек мағынасы үшін жалғаулықтан кейін осы шақ. | Take an umbrella in case it rains. |
| B2-04 | wish / if only + Past Perfect = өткенге өкініш («-са ғой»); wish + would = басқа біреудің не бір нәрсенің өзгергенін қалау («-саңшы»); regret + -ing = нақты өткен іс («-ғаныма өкінемін»). | I wish I had brought my sunglasses. |
| B2-05 | prefer A to B («-дан гөрі» → to); would rather + негізгі түрі; would rather + біреу + past simple; had better + негізгі түрі = нақты жағдайдағы күшті кеңес. | I'd rather you didn't park in front of the garage. |
| B2-06 | Өткен туралы болжам = модаль + have + үшінші форма: must have («-ған болуы керек»), might / may / could have («-ған болуы мүмкін»), might not have (мүмкін, жоқ), can't / couldn't have («мүмкін емес»). | I can't find my wallet. I must have left it in the taxi. |
| B2-07 | needn't have done («бекер …-ыппын»: істедім, бірақ қажеті жоқ еді) және didn't need to do (әдетте істемедім); be supposed to = күтілетін, бірақ көбіне орындалмайтын іс («-уы керек еді»); be required / obliged to = ресми ережелер. | I needn't have cooked so much — half the guests didn't come. |
| B2-08 | Анықтамайтын бағыныңқы: үтірлердің арасындағы қосымша ақпарат, who / whom / which / whose / where / when арқылы, ешқашан that емес; бүкіл сөйлем үшін which («бұл»); some of whom / most of which («олардың кейбірі / көбі»). | My brother, who lives in Toronto, is an architect. |
| B2-09 | Қысқартылған анықтауыш бағыныңқы: -ing (зат есім өзі істейді), үшінші форма (әрекет зат есімге бағытталған), first / last / only / next және күшейтпелі шырайдан кейін to + етістік. Қазақ есімшесіне ұқсас, бірақ ұзын тіркес зат есімнің артында тұрады. | The car stolen from outside our house was found in a car park. |
Негізгі салыстыру
will be doing және will have done B2-01 — сол сәтте жүріп жатады ма, әлде одан бұрын аяқталып қойған ба?
- Тексеру: Уақыттың алдына by қойып, «әлдеқашан істеліп қойған» деген мағына шыға ма? → will have done. Сол сәтте әлі жүріп жатыр ма? → will be doing.
үшінші шартты және аралас шартты сөйлем B2-02 — шарт бірдей, тек нәтиженің уақыты өзгереді. Қазақшада екеуі де «-ар едім» болуы мүмкін.
- Тексеру: «Шарт қашан? Нәтиже қашан?» деп сұраңыз. Өткендегі нәтиже → would have done; қазіргі нәтиже → would do.
in case және if, even if және even though B2-03 — сақтық па, әлде жауап әрекет пе? мүмкіндік пе, әлде факт пе?
- Тексеру: Сақтық үшін қазір әрекет етесіз бе? → in case. Бұл факт па? → even though; тек мүмкін не қиялдағы нәрсе ме? → even if.
I wish I had done, I wish you would do және I'd rather you did B2-04, B2-05 — өткенге өкініш, мінез-құлыққа наразылық немесе басқа адамның әрекеті туралы таңдау.
- Тексеру: Өткен аяқталды, сіз өкінесіз → wish + Past Perfect. Басқа біреудің мінезі өзгерсе екен дейсіз → wish + would. Басқа адамның қазір не кейін не істегенін қалайсыз → would rather + біреу + past simple.
'd = had ме, әлде would ма? B2-02, B2-04, B2-05 — келесі сөзге қараңыз.
- Тексеру: 'd better = had. 'd rather / 'd prefer = would. 'd + үшінші форма = had; 'd + негізгі түрі (be, stop) = would.
must have done, had to do және needn't have done B2-06, B2-07 — болжам, өткендегі міндет пе, әлде бекер әуре ме?
- Тексеру: Дәлелге сүйеніп болжап отырсыз ба? → must have. Бұл қажет болды ма? → had to. Істедіңіз, бірақ қажеті жоқ еді → needn't have. Қажеті болмады, сондықтан (әдетте) істемедіңіз → didn't need to.
анықтайтын, анықтамайтын және қысқартылған бағыныңқы B2-08, B2-09 — қайсысы, қосымша ақпарат па, әлде қысқа түрі ме?
- Тексеру: Үтір = онсыз да белгілі нәрсе туралы қосымша ақпарат (ешқашан that емес). Қатыстық сөз бастауыш болғанда ғана қысқартыңыз; өткендегі бір рет болып біткен іс үшін -ing қолданбаңыз.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «-ар едім» → would have done (қазір туралы да). Қазақтың «болар едім», «жұмыс істер едім» формасы қазірге де, өткенге де жарайды. Сондықтан аралас шартты сөйлемде нәтиже қазір болса да, would have қойылып кетеді. Нәтиже қазір болса → would + негізгі түрі. B2-02
2. «-са да» → әрдайым even if. Қазақтың «-са да» формасы мүмкіндікке де («жаңбыр жауса да, барамыз»), факт туралы әңгімеге де («жаңбыр жауса да, көлге бардық») айтыла береді. Ағылшыншада факт үшін even though керек. B2-03
3. «Басталуы керек еді» → must have. Орындалмаған күтуді білдіретін «керек еді» тіркесі must have болып аударылып кетеді. Бірақ must have — өткен туралы болжам. Кесте не жоспар бойынша күтілген іс үшін was supposed to. B2-06, B2-07
4. «…, бұл …» → this. Бүкіл оқиға туралы пікірді «бұл» деп бастаймыз. Сөзбе-сөз аударсақ, екі толық сөйлем тек үтірмен жалғанып қалады. Бір сөйлем болуы үшін which қолданыңыз. B2-08
5. «Кеше келген» → came. Қазақтың белсенді «-ған» есімшесі ағылшынның өткен шақ формасы сияқты аударылып, қатыстық сөз түсіп қалады. Бір рет болып біткен белсенді іс үшін толық бағыныңқы керек. B2-09
Алтын ережелер
- B2-01 Келешектегі бір сәтке барып, артқа қараңыз: әлдеқашан істеліп қойған → will have done; сол сәтке дейін қанша уақыт → will have been doing (for…). by the time және when сөздерінен кейін келешек мағынасында осы шақ қолданыңыз.
- B2-02 Екі сағатты бөлек қойыңыз: өткендегі шарт → had done; қазіргі не тұрақты шарт → did / were; қазіргі нәтиже → would do; өткендегі нәтиже → would have done.
- B2-03 Жалғаулықты мағынаға қарай таңдаңыз: unless = -маса, as long as / provided = тек … болса, in case = сақтық үшін, even if = бәрібір, otherwise / or (else) = әйтпесе. Келешек мағынасы үшін олардан кейін will емес, осы шақ қолданыңыз.
- B2-04 Өткенге өкініш → wish / if only + Past Perfect; басқа біреу не бір нәрсе өзгерсе екен → wish + would; өз жағдайыңыз → past simple немесе could; өзіңіз өкінетін нақты өткен іс → regret + -ing (немесе regret that…).
- B2-05 had better / would rather / would sooner + негізгі түрі (to жоқ); prefer A to B; prefer to do rather than do; would rather сөзінен кейін жаңа адам келсе → қазір не келешек мағынасы үшін past simple, немесе would prefer + біреу + to do.
- B2-06 Өткен туралы болжам = модаль + have + үшінші форма: must (сенімдімін: иә), might / may / could (мүмкін), might not / may not (мүмкін, жоқ), can't / couldn't (сенімдімін: жоқ).
- B2-07 Міндеттің күшін және кім шешетінін сұраңыз: should → need to → have to / must → be required / obliged to. Be supposed to = күтілетін, бірақ көбіне орындалмайтын іс. Needn't have done = істедіңіз, бірақ қажеті жоқ еді; didn't need to do = қажеті болмады (әдетте істемедіңіз).
- B2-08 Қосымша ақпарат үтірлердің арасында, who / whom / which / whose / where / when арқылы беріледі, ешқашан that арқылы емес, ал қатыстық сөз ешқашан түсіп қалмайды.
- B2-09 Қатыстық сөз бен көмекші етістікті кесіңіз: зат есім өзі істейді → -ing; әрекет оған бағытталған → үшінші форма; first / last / only / next немесе күшейтпелі шырайдан кейін → to + етістік. Тек қатыстық сөз бастауыш болғанда қысқартыңыз; өткендегі бір рет болып біткен іс үшін және модаль не перфект етістіктің орнына -ing қолданбаңыз.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы сөздердің дұрыс түрін жазыңыз немесе сөйлемді нұсқау бойынша өзгертіңіз.
-
B2-01 Future Perfect және Future Perfect Continuous қазақша: «бітіріп қоямын», «он жыл болады» By the end of this month, I (work) here for exactly two years.
-
B2-02 Mixed conditionals қазақша: аралас шартты сөйлемдер, «-ған болса, қазір … -ар едім» If I (not sell) my car last year, I could drive you to the airport now.
-
B2-04 I wish I had… және regret қазақша: өткенге өкініш және «-са ғой» I failed the test. I wish I (study) harder.
-
B2-06 Must have, can't have, might have қазақша: өткен туралы болжам Her phone was off all day. She (can't get) my message.
-
B2-07 Need, needn't have, be supposed to қазақша: «керек», «қажеті жоқ», «тиіс» We hired a car, but the hotel lent us free bikes. We (needn't hire) a car.
-
B2-05 Would rather, had better және prefer қазақша: таңдау мен ескерту I'd rather you (not tell) anyone about this yet.
-
B2-08 Non-defining relative clauses қазақша: үтір арқылы қосымша ақпарат which арқылы біріктіріңіз: The meeting finished early. This meant we could go home.
-
B2-09 Reduced relative clauses қазақша: the man standing there және есімшелер Қысқартыңыз: The parcels which were sent last week haven't arrived.
B. Мағына
Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз немесе сұраққа жауап беріңіз.
-
B2-02 Mixed conditionals қазақша: аралас шартты сөйлемдер, «-ған болса, қазір … -ар едім» Дұрыс жауапты таңдаңыз: If I'd caught the flight, I … in Rome now.
-
B2-01 Future Perfect және Future Perfect Continuous қазақша: «бітіріп қоямын», «он жыл болады» Дұрыс жауапты таңдаңыз: Don't call at 9 p.m. — I … the match then.
-
B2-03 Unless, as long as, in case қазақша: if-тен басқа шарт сөздері («-маса», «-са болды», «… деп») Дұрыс жауапты таңдаңыз: Take your keys … I'm not at home when you get back.
-
B2-03 Unless, as long as, in case қазақша: if-тен басқа шарт сөздері («-маса», «-са болды», «… деп») Дұрыс жауапты таңдаңыз: She went to work … she had a cold.
-
B2-06 Must have, can't have, might have қазақша: өткен туралы болжам Дұрыс жауапты таңдаңыз: Her coat isn't here. She … already.
-
B2-07 Need, needn't have, be supposed to қазақша: «керек», «қажеті жоқ», «тиіс» Дұрыс жауапты таңдаңыз: There was plenty of bread, so I to the shop. I stayed at home.
-
B2-05 Would rather, had better және prefer қазақша: таңдау мен ескерту Күштірек әрі шұғылырақ ескертуді таңдаңыз: … leave now, or you'll miss the last train.
-
B2-04 I wish I had… және regret қазақша: өткенге өкініш және «-са ғой» Дұрыс жауапты таңдаңыз: I wish my neighbour … playing the drums at night — it drives me mad.
-
B2-08 Non-defining relative clauses қазақша: үтір арқылы қосымша ақпарат "My sister who lives in Leeds is a nurse." Сөйлеушінің неше әпкесі немесе сіңлісі бар? …
-
B2-09 Reduced relative clauses қазақша: the man standing there және есімшелер Дұрыс жауапты таңдаңыз: At 19, she became the youngest player … the title.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
B2-01 Future Perfect және Future Perfect Continuous қазақша: «бітіріп қоямын», «он жыл болады» By the time you will arrive, the film will have started.
-
B2-02 Mixed conditionals қазақша: аралас шартты сөйлемдер, «-ған болса, қазір … -ар едім» If I would have taken that job, I would live in Tokyo now.
-
B2-03 Unless, as long as, in case қазақша: if-тен басқа шарт сөздері («-маса», «-са болды», «… деп») Pack a jumper in case it will be cold.jumper (UK) = sweater (US)
-
B2-05 Would rather, had better және prefer қазақша: таңдау мен ескерту You had better to call her back.
-
B2-06 Must have, can't have, might have қазақша: өткен туралы болжам Someone must have stole my bike.
-
B2-08 Non-defining relative clauses қазақша: үтір арқылы қосымша ақпарат My grandfather, that was a pilot, flew all over the world.
-
B2-09 Reduced relative clauses қазақша: the man standing there және есімшелер The woman calling you yesterday was my aunt.
-
B2-07 Need, needn't have, be supposed to қазақша: «керек», «қажеті жоқ», «тиіс» You needn't have bought me flowers — but they're lovely!
D. Мәтін ішінде
Хатты оқып, әр орынға бір сөз жазыңыз немесе жақшадағы сөздердің дұрыс түрін жазыңыз.
Hi Tom! Sorry I didn't reply sooner. My phone died on the way to the conference, so you 27 (must / think) I'd forgotten you! I really wish I 28 (bring) my charger. I 29 (needn't / pack) three jackets, though — it was sunny all week. The conference was in Bergen, 30 it rains on more than two hundred days a year, so I'd packed them just 31. The best talk was by Dr Okafor, 32 book on sleep you lent me last year. She was the first scientist 33 (study) sleep in astronauts. If I 34 (not / go) to her talk, I 35 (not / know) half of what I know about sleep now. Next week I'm in Oslo. By the time I get back, I 36 (travel) for three weeks, so I'd 37 stay at home than go out on Saturday — sorry! I'll call you on Sunday, 38 I'm less busy.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
B2-04 I wish I had… және regret қазақша: өткенге өкініш және «-са ғой» Өкінетін бір өткен шешіміңізді ойлаңыз. I wish + Past Perfect арқылы бір сөйлем жазыңыз, содан кейін өміріңіз қазір қалай басқаша болар еді, соны аралас шартты сөйлеммен жазыңыз.
-
B2-06 Must have, can't have, might have қазақша: өткен туралы болжам Үйге келсеңіз, кіреберіс есігіңіз ашық тұр. Бір болжамды must have, біреуін can't have немесе might have арқылы жазыңыз.
-
B2-08 Non-defining relative clauses қазақша: үтір арқылы қосымша ақпарат Өзіңіз білетін бір адам туралы жазыңыз: who немесе whose арқылы қосымша ақпарат беріңіз, содан кейін басқа біреуді қысқартылған бағыныңқымен (-ing) сипаттаңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-07 Third Conditional қазақша: «-ған болсам, … -ған болар едім» If we (leave) earlier, we would have caught the train.
-
B1-16 Must be, can't be, might be қазақша: «болуы керек», «болуы мүмкін емес», «болуы мүмкін» The lights are on. They ___ at home. …
-
A2-20 Must пен Have To қазақша: mustn't пен don't have to айырмашылығы You ___ … pay — the concert is free.
-
B1-05 Future Continuous қазақша: «Ертең осы уақытта … жатқан боламын» This time tomorrow I (fly) to Rome.
Жауаптар
A. Құрылым
- will have been working / will have worked
- hadn't sold
- had studied
- can't have got / can't have gotten
- needn't have hired
- didn't tell
- The meeting finished early, which meant we could go home.
- The parcels sent last week haven't arrived.
B. Мағына
- would be
- will be watching
- in case
- even though
- must have left
- didn't need to go
- You'd better
- would stop
- more than one
- to win
C. Қатені табыңыз
- By the time you arrive, the film will have started.
- If I had taken that job, I would live in Tokyo now. / If I'd taken that job, I'd live in Tokyo now. / If I had taken that job, I would be living in Tokyo now.
- Pack a jumper in case it's cold. / Pack a jumper in case it gets cold.
- You had better call her back.
- Someone must have stolen my bike.
- My grandfather, who was a pilot, flew all over the world.
- The woman who called you yesterday was my aunt. / The woman who phoned you yesterday was my aunt.
- ✓ You needn't have bought me flowers — but they're lovely!
D. Мәтін ішінде
- must have thought
- had brought
- needn't have packed
- where
- in case
- whose
- to study
- hadn't gone
- wouldn't know
- will have been travelling / will have travelled
- rather / sooner
- when
E. Сіздің кезегіңіз
- I wish I had learned to drive at eighteen. If I had learned then, I wouldn't need lifts from my friends now.
- I must have forgotten to lock it this morning. It can't have been a burglar — nothing is missing.
- My neighbour Rosa, whose garden is full of roses, is a retired teacher. The man living above her plays the guitar every evening.
F. Аралас қайталау
- had left
- must be
- don't have to
- will be flying
