SlowingoSarufi
B2 7 / 30

Need, Needn't Have na Be Supposed To kwa Kiswahili: Nahitaji, Si Lazima na Natakiwa

Need, Needn't Have, Be Supposed To: Obligation in Depth

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kusema kilicho lazima au si lazima (need to, don't need to, needn't), kusema kwamba tendo la zamani halikuwa la lazima (needn't have done dhidi ya didn't need to do), kuzungumzia matarajio na sheria ambazo watu huzivunja mara nyingi (be supposed to), kutumia wajibu rasmi (be required to, be obliged to), na kuchagua kati ya should, need to, have to na must.

Wazo Kuu

Katika A2-20 ulijifunza must, have to, mustn't na don't have to. Wajibu halisi una viwango vingi, kwa hiyo jiulize maswali mawili:

  1. Una nguvu kiasi gani? Ushauri, jambo la lazima, au sheria yenye matokeo?
  2. Unatoka wapi? Kwako mwenyewe, kwa sheria au kanuni, au kwa kile watu wanachotarajia tu?

Fikiria kipimajoto. Chini kabisa kuna should — pendekezo. Juu kidogo kuna need to — ni lazima ili kupata matokeo. Kisha have to na must — wajibu halisi. Juu kabisa kuna be required to na be obliged to — kanuni, sheria na mikataba.

Kando ya kipimajoto kuna alama maalum: be supposed to. Inaripoti kinachotarajiwa — na mara nyingi inadokeza kwamba watu hawakifanyi. Kwa Kiswahili, hii ni natakiwa / nilitakiwa.

Mwisho, need ina ujanja wake kwa zamani. I needn't have taken a taxi inamaanisha nilichukua teksi, na ilikuwa bure. I didn't need to take a taxi kwa kawaida inamaanisha sikuichukua. Kiswahili kina umbo moja tu kwa yote mawili — sikuhitaji kuchukua teksi — na muktadha (kumbe, bure) ndio unaoonyesha kama ulifanya.

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili hutumia -hitaji ku- (ninahitaji kwenda) kwa need to, na si lazima / huhitaji / huna haja ya kwa don't need to / needn't. Kwa zamani, sikuhitaji ku- haionyeshi kama ulifanya; Kiingereza (hasa cha Uingereza) huchagua kati ya needn't have done (ulifanya, bure) na didn't need to do (kwa kawaida hukufanya). -takiwa (natakiwa, nilitakiwa, hutakiwi) inalingana vizuri na be supposed to, na -lazimika na be obliged to. Lakini kumbuka: si lazima ≠ mustn't.

KiswahiliMaanaKiingereza
Ninahitaji kumaliza ripoti hii.ni lazima kwa matokeoI need to finish this report.
Si lazima uvue viatu.hakuna haja; hiariYou don't need to take your shoes off.
Usiguse nyaya hizo.marufukuYou mustn't touch the wires.
Kumbe sikuhitaji kupika kingi hivyo.nilifanya, lakini bureI needn't have cooked so much.
Hatukuhitaji kuweka nafasi.haikuwa lazima, hatukufanyaWe didn't need to book.
Natakiwa kuwa kwenye mpango wa kupunguza uzito.kinachotarajiwa (mara nyingi sikifanyi)I'm supposed to be on a diet.
Kifurushi kilitakiwa kufika jana.ilitarajiwa, haikutokeaThe parcel was supposed to arrive yesterday.
Kampuni zinalazimika kisheria…wajibu rasmiCompanies are obliged to…

Angalia safu ya nne na ya tano: Kiswahili kina sikuhitaji / hatukuhitaji katika zote mbili; neno kumbe ndilo linaloonyesha kwamba ulifanya. Kiingereza kinaonyesha tofauti hiyo kwenye kitenzi chenyewe.

Muundo

Need (sasa)

UmboAinaMfano
need to + base formkitenzi cha kawaida (tense zote)You need to renew your passport.
don't / doesn't need to + base formkitenzi cha kawaida, hasiYou don't need to bring anything.
needn't + base form (bila to, bila -s)modal; hasa UK, rasmi kidogoYou needn't bring anything.
Do I need to…?swaliDo I need to book?

Matendo ya zamani yasiyo ya lazima: mipangilio miwili

MpangilioJe, lilitokea?Mfano
needn't have + past participleNdiyo — lakini halikuwa la lazima.I needn't have taken a taxi. (Niliichukua.)
didn't need to + base formKwa kawaida hapana — halikuwa la lazima, kwa hiyo sikulifanya.I didn't need to take a taxi. (Kwa kawaida: sikuichukua.)

Needn't have ni hasa ya Kiingereza cha Uingereza. Kiingereza cha Marekani kwa kawaida husema didn't need to au didn't have to katika hali zote mbili, na muktadha unaonyesha maana. Didn't need to inaweza pia kueleza tendo lililotokea, kama muktadha unaonyesha hivyo wazi.

Be supposed to

Mfano
sasa +We're supposed to check in by three.
sasa −You're not supposed to park here.
sasa ?What are we supposed to do with these forms?
zamani +He was supposed to call me. (Hakupiga.)
zamani −You weren't supposed to open it! (Uliifungua.)

Wajibu rasmi

UmboMfano
be required to + base formStaff are required to wear ID badges.
be obliged to + base formLandlords are obliged to carry out repairs.

Kipimo cha nguvu

Dhaifu → imaraMaanaMfano
should / ought toushauri, jambo sahihiYou should back up your files.
need toni lazima kwa matokeoYou need to back up your files before the update.
have tosheria au hali ya njeWe have to back up all files on Fridays — it's company policy.
mustimara; hisia ya msemaji mwenyewe, au sheria iliyoandikwaAll files must be backed up daily.
be required to / be obliged torasmiEmployees are required to back up all files.

Matumizi

1Need to, don't need to, needn't

Need to (-hitaji ku-) inaeleza ulazima — kilicho lazima ili kupata matokeo. Don't need to na needn't inamaanisha tendo si la lazima (unaweza kulifanya ukitaka) — kama si lazima au huna haja ya. Needn't ni modal: bila to, bila -s. Ni hasa ya Uingereza na rasmi kidogo; don't need to ni ya kawaida kila mahali.

I need to finish this report before Friday.
Ninahitaji kumaliza ripoti hii kabla ya Ijumaa.
You don't need to take your shoes off.
Si lazima uvue viatu.
si lazima → don't need to, si mustn't
You needn't worry — everything's under control.
Huna haja ya kuwa na wasiwasi
kila kitu kiko shwari. — huna haja ya → needn't; hasa UK
Does she need to bring her passport?
Je, anahitaji kuleta pasipoti yake?
yeye ni mwanamke → she
We'll need to leave early to avoid the traffic.
Tutahitaji kuondoka mapema ili kuepuka msongamano wa magari.

2Needn't have na didn't need to — matendo ya zamani yasiyo ya lazima

Needn't have + past participle: ulifanya jambo, kisha ukagundua halikuwa la lazima — juhudi ilipotea (kumbe sikuhitaji…, nilifanya bure). Didn't need to + base form: halikuwa la lazima, na kwa kawaida hukulifanya.

I needn't have cooked so much — half the guests didn't come.
Kumbe sikuhitaji kupika chakula kingi hivyo
nusu ya wageni hawakuja. — nilipika; kumbe → needn't have
You needn't have bought me a present!
Hukuhitaji kuninunulia zawadi!
uliinunua; ni namna ya kushukuru
We didn't need to book; the restaurant was almost empty.
Hatukuhitaji kuweka nafasi; mgahawa ulikuwa karibu mtupu.
hatukuweka nafasi
I didn't need to wake up early, so I slept until ten.
Sikuhitaji kuamka mapema, kwa hiyo nililala hadi saa nne asubuhi.
I didn't need to take the exam again, but I took it anyway to improve my grade.
Sikuhitaji kufanya mtihani tena, lakini niliufanya hata hivyo ili kuboresha alama zangu.
muktadha unaonyesha niliufanya

3Be supposed to — matarajio na sheria (mara nyingi huvunjwa)

Be supposed to inasema kile mtu anachotarajiwa kufanya kwa sababu ya sheria, mpango au kawaida — kama natakiwa ya Kiswahili. Mara nyingi inadokeza kwamba matarajio hayatimizwi. Not supposed to (hutakiwi) = ni kinyume cha sheria, hairuhusiwi. Kwa zamani, was / were supposed to (nilitakiwa) inaeleza mpango au matarajio ambayo hayakutokea.

I'm supposed to be on a diet, but I couldn't say no to cake.
Natakiwa kuwa kwenye mpango wa kupunguza uzito, lakini sikuweza kukataa keki.
natakiwa → I'm supposed to
You're not supposed to use your phone during the exam.
Hutakiwi kutumia simu yako wakati wa mtihani.
hutakiwi → not supposed to
You're supposed to take this medicine with food.
Unatakiwa kunywa dawa hii pamoja na chakula.
njia sahihi ya kuitumia
The parcel was supposed to arrive yesterday.
Kifurushi kilitakiwa kufika jana.
lakini hakikufika
I was supposed to meet Sam at six, but I forgot.
Nilitakiwa kukutana na Sam saa kumi na mbili jioni, lakini nilisahau.
The new system was supposed to save time, but it's made everything slower.
Mfumo mpya ulitarajiwa kuokoa muda, lakini umefanya kila kitu kiende polepole zaidi.

Be supposed to inaweza pia kumaanisha "watu husema": This café is supposed to be very good. Maana hiyo inafundishwa katika B2-12.

4Be required to / be obliged to — wajibu rasmi

Be required to na be obliged to hutumika kwa kanuni, sheria, mikataba na nyaraka rasmi — kama wanatakiwa au wanalazimika. Be obliged to mara nyingi inadokeza wajibu usioweza kuukwepa — wa kisheria au wa kimaadili. Not required to = si lazima (rasmi).

Passengers are required to show a valid ticket.
Abiria wanatakiwa kuonyesha tiketi halali.
rasmi
Applicants are required to have at least two years' experience.
Waombaji wanatakiwa kuwa na uzoefu wa angalau miaka miwili.
Companies are legally obliged to protect customer data.
Kampuni zinalazimika kisheria kulinda taarifa za wateja.
-lazimika → be obliged to
I felt obliged to help, even though I was exhausted.
Nilijisikia kulazimika kusaidia, ingawa nilikuwa nimechoka sana.
wajibu wa kimaadili
You are not required to answer every question.
Si lazima ujibu kila swali.
si lazima (rasmi); hutakiwi hapa ingeweza kumaanisha hairuhusiwi

5Should, need to, have to, must — kuchagua kwenye kipimo

Chagua kwa nguvu na chanzo. Should (unapaswa) = ushauri. Need to (unahitaji) = ni lazima kwa lengo fulani. Have to (inanibidi) = wajibu kutoka nje (sheria, watu wengine, hali). Must (lazima) = wajibu imara, mara nyingi hisia ya msemaji mwenyewe, au katika sheria na matangazo yaliyoandikwa.

You should drink more water.
Unapaswa kunywa maji zaidi.
ushauri
You need to drink more water — you're dehydrated.
Unahitaji kunywa maji zaidi
mwili wako umepungukiwa na maji. — ni lazima
I have to wear a suit at work.
Inanibidi kuvaa suti kazini.
sheria ya kampuni
I must call my mum — it's her birthday.
Lazima nimpigie mama simu
leo ni siku yake ya kuzaliwa. — hisia yangu ya wajibu; mum (UK) = mom (US)
Seatbelts must be worn at all times.
Mikanda ya usalama lazima ifungwe wakati wote.
sheria iliyoandikwa; ifungwe (-w-) → must be worn

Makosa ya Kawaida

❌You needn't to come.
✅You needn't come. au You don't need to come.
Modal needn't haina to.
❌She needs not come.
✅She needn't come. au She doesn't need to come.
Chagua umbo moja; usiyachanganye.
❌You needn't have to bring anything.
✅You needn't have brought anything.
needn't + have + past participle.
❌I'm suppose to be at work.
✅I'm supposed to be at work.
Kila mara supposed, yenye -d.
❌We supposed to leave at six.
✅We were supposed to leave at six.
be inahitajika.
❌Employees are required wearing a badge.
✅Employees are required to wear a badge.
be required to + base form.
⚠️I needn't have gone, so I stayed at home.
✅I didn't need to go, so I stayed at home.
Sarufi ni sahihi, lakini inajipinga: needn't have gone inamaanisha ulienda.
⚠️You mustn't bring food — there's plenty here.
✅You don't need to bring food — there's plenty here.
Sarufi ni sahihi, lakini mustn't inamaanisha "ni marufuku"; kwa "si lazima", tumia don't need to / needn't.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Si lazima → "mustn't". Kwa sababu si lazima ina neno lazima (must), wengi huitafsiri kama mustn't. Lakini mustn't = usifanye (marufuku), wakati si lazima = don't need to / don't have to / needn't (hiari).

⚠️(Mkutano wa kesho utafanyika mtandaoni.) You mustn't come to the office tomorrow.
✅You don't need to come to the office tomorrow. au You needn't come to the office tomorrow.
Sarufi ni sahihi, lakini mustn't inasema ni marufuku kuja.

2. Hawahitaji kuleta → "needn't to bring". Kwa sababu ya ku- (wageni hawahitaji kuleta taulo), ni rahisi kuongeza to baada ya needn't. Needn't ni modal: bila to. Kama unataka to, tumia don't need to.

❌Guests needn't to bring towels — the hotel provides them.
✅Guests needn't bring towels — the hotel provides them. au Guests don't need to bring towels — the hotel provides them.

3. Nilitakiwa → "I supposed to". Nilitakiwa ni neno moja, na wakati uliopita uko ndani yake (-li-). Wengi husema I supposed to au We suppose to, bila be. Kiingereza kinahitaji am / is / are / was / were + supposed to, na -d ya supposed huandikwa kila mara, ingawa haisikiki.

❌We supposed to submit the report yesterday.
✅We were supposed to submit the report yesterday.
❌The children are suppose to wear uniforms.
✅The children are supposed to wear uniforms.
supposed, yenye -d.

4. Kumbe sikuhitaji… → "didn't need to" kwa jambo ulilofanya. Kiswahili kina sikuhitaji ku- moja tu, na kumbe inaonyesha kwamba ulifanya. Ukitafsiri kama I didn't need to…, Mwingereza anaweza kuelewa kwamba hukufanya. Katika Kiingereza cha Marekani ni ya kawaida, lakini needn't have inaonyesha wazi kwamba ulifanya.

⚠️(Ulibadilisha dola kuwa shilingi uwanja wa ndege, kisha ukagundua kila duka linapokea kadi.) I didn't need to change money at the airport.
✅I needn't have changed money at the airport.
Sarufi ni sahihi, lakini inaweza kueleweka kwamba hukubadilisha pesa.

Usichanganye

mustn't na don't need to / needn't — Mustn't (usi-) inamaanisha usifanye. Don't need to (si lazima) inamaanisha si lazima (unaweza ukitaka). Tazama A2-20.

You mustn't touch the wires.
Usiguse nyaya hizo.
marufuku
You don't need to wear a tie.
Si lazima uvae tai.
hiari

needn't have done na didn't need to do — ulifanya dhidi ya (kwa kawaida) hukufanya.

I needn't have hurried.
Kumbe sikuhitaji kuharakisha.
niliharakisha bure
I didn't need to hurry.
Sikuhitaji kuharakisha.
kwa hiyo sikuharakisha

be supposed to na should — Should (unapaswa) ni ushauri wa msemaji mwenyewe. Be supposed to (unatakiwa) inaripoti kile wengine wanachotarajia au kile sheria inachosema.

You should try the new café.
Unapaswa kujaribu mkahawa mpya.
ushauri wangu
You're supposed to pay at the counter.
Unatakiwa kulipia kwenye kaunta.
utaratibu wa hapa

needn't have na shouldn't have — needn't have = haikuwa lazima; shouldn't have (hukupaswa) = ilikuwa makosa. Tazama B1-09.

You needn't have paid for me.
Hukuhitaji kunilipia.
wema, lakini haikuwa lazima
You shouldn't have paid for me.
Hukupaswa kunilipia.
kukataa kwa adabu: ulifanya jambo usilopaswa kufanya

Need + -ing yenye maana ya passive (The car needs washing) inafundishwa katika B2-13. Be to rasmi (You are to report at nine) inafundishwa katika C1-16.

Tahajia na Matamshi

  • supposed to hutamkwa /səˈpəʊstə/ (UK), /səˈpoʊstə/ (US) — "suh-POHS-tuh". -d haisikiki kabla ya to, lakini lazima iandikwe. Silabi ya kwanza ni dhaifu (schwa), si "sa" kamili, na s ya kati ni /s/, si /z/: epuka "sapozdi tu".
  • needn't /ˈniːdnt/ — "NEED-nt": silabi mbili tu, bila irabu kati ya d na n ("nidenti" si sahihi). t ya mwisho mara nyingi ni dhaifu sana, kwa hiyo sikiliza maana ya hasi. needn't have /ˈniːdntəv/ — "NEED-n-tuv".
  • have to = /ˈhæftə/ na has to = /ˈhæstə/ — "HAF-tuh", "HASS-tuh": sauti ya f na ya s, si v na z.
  • obliged /əˈblaɪdʒd/ — silabi mbili: "uh-BLYJD". Usiongeze irabu mwishoni ("oblaijidi").

Kanuni ya Dhahabu

Jiulize nguvu kiasi gani na nani anaamua: should (ushauri) → need to (ni lazima) → have to / must (wajibu) → be required to / be obliged to (sheria rasmi). Be supposed to (natakiwa) = kinachotarajiwa, mara nyingi hakifanyiki. Si lazima → don't need to, si mustn't. Kwa zamani, needn't have done = ulifanya, lakini haikuwa lazima (kumbe sikuhitaji); didn't need to do = haikuwa lazima (na kwa kawaida hukufanya).

Mazoezi

A. Muundo

Kamilisha au badilisha sentensi kama unavyoelekezwa.

  1. Kamilisha kwa needn't + have: We took sandwiches, but there was free food. We (bring) sandwiches.
  2. Kamilisha kwa be supposed to (zamani): The train arrive at six, but it was an hour late.
  3. Kamilisha: Drivers are required (carry) their licence.
  4. Badilisha (tumia needn't): It isn't necessary for you to wait for me.
  5. Badilisha (tumia be obliged to): The law says landlords must return the deposit.
  6. Geuza kuwa hasi: You need to print the tickets.

B. Maana

Chagua jibu linalolingana na maana.

  1. Chagua jibu sahihi: You … pay — the museum is free on Sundays.
  2. Chagua jibu sahihi: It was a holiday, so I to work. I stayed in bed.
  3. Chagua jibu sahihi: I — the exam was easy, but I was nervous all week.
  4. Chagua jibu sahihi: You're not … to eat in the library — it's against the rules.
  5. Chagua ushauri, si sheria: … see a dentist once a year.

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. You needn't to call me back.
  2. I'm suppose to start work at eight.
  3. She needs not worry about the exam.
  4. We didn't need to queue because we had booked online.

D. Katika Muktadha

Tumia needn't have, didn't need to au be supposed to katika umbo sahihi.

The wedding
Lena: How was the wedding?
Max: Lovely, but I made a few mistakes. First, I took a taxi from the station — and then I saw the hotel was right next to it. I 16 (take) a taxi at all!
Lena: Oh no. What about the dress code?
Max: The invitation said guests 17 (supposed / wear) something blue. I forgot.
Lena: Did you need to bring a gift?
Max: No, we 18 (not / need / bring) anything — they asked for donations to a charity instead, so I just gave money.
Lena: And the speech?
Max: I 19 (supposed / give) a short speech, but I was too nervous, so my brother did it.
Lena: Well, at least you were there!

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza kuhusu maisha yako.

  1. Andika kuhusu jambo ulilofanya, kisha ukagundua halikuwa la lazima, kwa needn't have.
  2. Andika sheria moja ya shuleni au kazini kwako ambayo watu huivunja mara nyingi, kwa be supposed to.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A2-20 Must na Have To kwa Kiswahili: Lazima, Hairuhusiwi na Si Lazima
    You ___ … smoke here — it's a hospital.
  2. B1-09 Should Have, Could Have, Might Have kwa Kiswahili: Ulipaswa, Ungeweza na Majuto
    I'm so tired. I (not stay) up so late last night.
  3. B2-06 Must Have, Can't Have na Might Have kwa Kiswahili: Kukisia Yaliyotokea Zamani
    The ground is wet. It (must rain) in the night.
  4. B2-05 Would Rather, Had Better na Prefer kwa Kiswahili: Afadhali, Ni Bora na Napendelea
    It's late. We'd better (go) home.
Majibu

A. Muundo

  1. needn't have brought
  2. was supposed to
  3. to carry
  4. You needn't wait for me.
  5. Landlords are obliged to return the deposit. / Landlords are legally obliged to return the deposit.
  6. You don't need to print the tickets. / You needn't print the tickets.

B. Maana

  1. don't need to
  2. didn't need to go
  3. needn't have worried / didn't need to worry
  4. supposed
  5. You should

C. Tafuta Kosa

  1. You needn't call me back. / You don't need to call me back.
  2. I'm supposed to start work at eight.
  3. She needn't worry about the exam. / She doesn't need to worry about the exam.
  4. ✓ We didn't need to queue because we had booked online.

D. Katika Muktadha

  1. needn't have taken / didn't need to take
  2. were supposed to wear
  3. didn't need to bring
  4. was supposed to give

E. Zamu Yako

  1. I needn't have taken an umbrella yesterday — it didn't rain at all.
  2. We're supposed to turn off our computers every evening, but most people forget.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. mustn't
  2. shouldn't have stayed
  3. must have rained
  4. go
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play