Must be, can't be, might be қазақша: «болуы керек», «болуы мүмкін емес», «болуы мүмкін»
Must Be, Can't Be, Might Be: Present Deduction
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз дәлелдерге сүйеніп, қазіргі жағдай туралы логикалық болжам жасай аласыз (She must be at work, That can't be right, He might be asleep) және қаншалықты сенімді екеніңізді көрсете аласыз.
Негізгі идея
Көбіне біз бір нәрсені нақты білмейміз, бірақ бізде белгілер бар. Детектив сияқты дәлелдерге қарап, қорытынды жасаймыз. Ағылшын тілі бұл қорытындының қаншалықты берік екенін модаль етістіктер арқылы көрсетеді.
Детективтің дәптерінде үш түрлі үкім бар деп елестетіңіз. must = «Мағынасы бар жалғыз түсіндірме осы»: The lights are off and the car has gone — they must be out. can't = «Бұл мүмкін емес»: She has just eaten a huge lunch — she can't be hungry. might / may / could = «Бұл мүмкін түсіндірмелердің бірі»: He might be in a meeting.
Бұл must ереже туралы емес A2-20. Ол логика туралы. Әрі бұл must сөзінің қарама-қарсысы әдетте mustn't емес, can't.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Бұл жерде қазақ тілі ағылшын тіліне ұқсас жұмыс істейді. Қазақшадағы керек сөзі де екі түрлі қызмет атқарады: міндет («белдікті тағуыңыз керек») және болжам («ол үйде болуы керек»). Ағылшынның must сөзі де дәл солай. Болжам үшін қазақшада шығар («шаршаған шығар»), болуы мүмкін және мүмкін емес сөздері бар.
Айырмашылықтар да бар. Қазақшада «Ол шаршаған шығар» сөйлемінде «болу» етістігі жоқ, ал ағылшыншада модаль етістіктен кейін be міндетті: She must be tired. Қазақша «болуы керек» сөзінің болымсыз түрі — «болмауы керек», сондықтан mustn't сұранып тұрады; бірақ ағылшыншада «сенімдімін, олай емес» деген мағынаны әдетте can't береді. Қазір жүріп жатқан іс туралы болжамда қазақша «сөйлесіп жатқан болуы керек» дейміз, ал ағылшыншада must be + -ing.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Ол әбден шаршаған шығар. | сенімді болжам | She must be exhausted. |
| Ол он сегіз жаста болуы мүмкін емес. | мүмкін емес | She can't be eighteen. |
| Ол кітапханада болуы мүмкін. | мүмкін | She might be in the library. |
| Ол жұмыста болмауы мүмкін. | мүмкін, олай емес | She might not be at work. |
| Ол біреумен сөйлесіп жатқан болуы керек. | қазір жүріп жатқан іс | He must be talking to someone. |
| Белдікті тағуыңыз керек. | міндет | You must wear a seatbelt. |
Құрылым
Модаль етістік + етістіктің негізгі түрі (өте жиі be)
| Қаншалықты сенімдісіз? | Модаль етістік | Мысал |
|---|---|---|
| шындық екеніне сенімдімін | must | She must be exhausted. |
| мүмкін | might / may / could | He might be at the gym. |
| мүмкін, шындық емес | might not / may not | They may not be home yet. |
| шындық емес екеніне сенімдімін | can't / couldn't | That can't be Tom — he's in Paris. |
Модаль етістік + be + -ing — дәл қазір жүріп жатқан іс туралы болжам
| Үлгі | Мысал |
|---|---|
| must be + -ing | She must be working late. |
| might / may / could be + -ing | They might be having dinner. |
| can't be + -ing | You can't be leaving already! |
Модаль етістік + басқа етістіктер — көбіне күй етістіктері (know, have, live, mean, like, want)
| Мысал | Мағынасы |
|---|---|
| You must know Ana — she works in your office. | Анаға сіз таныс екеніңізге сенімдімін. |
| He can't live here — his name isn't on the door. | Оның мұнда тұрмайтынына сенімдімін. |
| They may have a spare key. | Оларда қосалқы кілт болуы мүмкін. |
Сұрақтар — could немесе might, не болмаса Do you think…? қолданыңыз. Сұрақта can те мүмкін: Who can that be?
| Сұрақ | Мысал |
|---|---|
| Could… ? | Could that be our taxi? |
| Who might… ? | Who might that be at the door? |
| Who can… ? | Who can that be at this time of night? |
| Do you think… ? | Do you think she's ill? |
Қолданылуы
1must: шындық екені анық дерлік
Дәлелдер бір ғана ақылға қонымды қорытындыны көрсетсе, must қолданыңыз.
2can't / couldn't: шындық емес екені анық дерлік
Дәлелдер бір нәрсенің мүмкін емес екенін көрсетсе, can't қолданыңыз. Couldn't та болады, ол сәл жұмсағырақ естіледі.
3might / may / could: мүмкін
Бір нәрсе мүмкін, бірақ сенімді болуға дәлел жеткіліксіз болса, осы сөздерді қолданыңыз. Болжамда олардың мағынасы бірдей дерлік; may сәл ресмирек. «Мүмкін, олай емес» деу үшін couldn't емес, might not немесе may not қолданыңыз A2-22.
4Жүріп жатқан іс туралы болжам: модаль етістік + be + -ing
Дәл қазір болып жатқан нәрсе туралы болжам үшін модаль етістік + be + -ing қолданыңыз. Күй етістіктері жай түрінде қалады: He must know, He must be knowing емес.
5Дәлелге сүйеніп ой қорыту
Болжам әдетте себебімен бірге айтылады. Алдымен дәлелді, содан кейін қорытындыны айтыңыз (көбіне so арқылы) немесе қорытындыны айтып, because қосыңыз. Біреуден оның болжамын сұрау үшін could, might немесе Do you think…? қолданыңыз.
6Болжамдағы must not: мүмкін, бірақ сирек
Must not (= олай емес екеніне сенімдімін) болжамда да кездеседі, негізінен американ ағылшынында және көбіне толық түрінде. Британ ағылшынында mustn't негізінен тыйым ретінде қабылданады A2-20. Can't барлық жерде қауіпсіз таңдау.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Қарны ашқан шығар» → be түсіп қалады. Қазақша болжамда «болу» етістігі көбіне айтылмайды: «Қарны ашқан шығар», «Бос емес шығар». Ағылшыншада модаль етістіктен кейін етістік міндетті, ал сын есімнің алдында ол — be.
2. «Жатқан болуы керек» → must + етістік. Қазақшада жүріп жатқан іс «-ып жатқан / -ып отырған» арқылы көрсетіледі. Ағылшыншада be + -ing түсіп қалса, must міндет мағынасына ауысады.
3. «Болмауы керек» → mustn't. «Болуы керек» сөзінің болымсыз түрі «болмауы керек» болғандықтан, must сөзін mustn't деп өзгерту оңай көрінеді. Бірақ «сенімдімін, олай емес» деген мағынаға әдеттегі таңдау — can't.
4. «Болуы мүмкін» → can be. Қазақшадағы «мүмкін» сөзі can сөзімен байланыстырылады. Бірақ ағылшыншада қазіргі бір жағдай туралы болжамда хабарлы сөйлемде can емес, could / might / may қолданылады.
Шатастырмаңыз
Болжамдағы must және міндеттегі must — Сөз бір, қызметі әртүрлі: болжам = логика; міндет = ереже A2-20. Қазақшадағы «керек» те дәл солай.
can't (мүмкін емес) және mustn't (болмайды)
might not және can't — might not есікті ашық қалдырады; can't оны жабады.
Қазіргі және өткен туралы болжам — Өткен туралы болжам үшін must have / can't have / might have + үшінші форма қолданылады. Бұл B2-06 сабағында өтіледі.
Жазылуы мен айтылуы
- Болжамда must әдетте әлсіз айтылады: /məst/, ал дауыссыз дыбыстың алдында /məs/: She must be… тіркесінде t естілмейді.
- can't күшті әрі екпінді: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). Соңындағы /t/ жиі естілмейді, сондықтан болымсыз екенін созылыңқы дауысты (UK) немесе екпін (US) көрсетеді. Американ /æ/ дыбысы қазақтың ә дыбысына жақын. Ал болымды can сөйлемде әлсіз айтылады: /kən/.
- Күмәнді көрсеткіңіз келсе, might сөзіне жиі екпін түседі: It might be true… but I doubt it.
- You must be joking! және You can't be serious! — тұрақты жауаптар; joking және serious сөздеріне қатты екпін түсіріңіз.
Алтын ереже
Дәлел → қорытынды. must = шындық екеніне сенімдімін; might / may / could = мүмкін; can't = шындық емес екеніне сенімдімін. «Мүмкін, олай емес» үшін might not / may not; «әрине, олай емес» үшін әдеттегі таңдау — can't. Модаль етістіктен кейін be түсіп қалмасын: She must be busy.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы етістікті модаль етістікпен бірге жазыңыз немесе сөйлемді өзгертіңіз.
-
She's been running for an hour. She (be) tired. (Сенімдімін.)
-
That (be) Jack — he's on holiday in Thailand. (Ол емес екеніне сенімдімін.)on holiday (UK) = on vacation (US)
-
I'm not sure where my keys are. They (be) in the car.
-
He isn't answering. He (sleep). (Сенімдімін.)
-
«Мүмкін, олай емес» мағынасына өзгертіңіз: She may be at home.
-
could арқылы сұрақ жасаңыз: That is our taxi.
-
They (live) here — the name on the door is different. (Олардың мұнда тұрмайтынына сенімдімін.)
B. Мағына
Дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: You … be hungry — you've just had a big lunch.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Everyone's carrying umbrellas. It … be raining.
-
Мағынасы қандай? "She might not be at work."
-
Телефон шырылдап тұр. Анам осы уақытта жиі қоңырау шалады, бірақ бастығым да шалады. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … Mum.
-
"You must be tired" сөйлеміндегі must мынаған қатысты: …
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
They must to be at the cinema.
-
He might be study at the moment.
-
"Where's Ella?" "She can be in the garden."
-
You must be knowing my sister.
-
That can't be right — the shop closed an hour ago.
D. Мәтін ішінде
Диалогты оқып, әр орынға дұрыс модаль етістікті жазыңыз; жақшада етістік берілсе, модаль етістікпен бірге дұрыс түрін жазыңыз.
Ben: Whose car is that outside?
Ana: It 18 be Mark's. His car is blue, and that one's red.
Ben: Then it 19 be the new neighbours' car. I'm not sure.
Ana: Look — there are boxes everywhere. They 20 be moving in today. That's obvious!
Ben: Then they 21 (feel) exhausted. I'm sure of it. Shall we take them some coffee?
Ana: Good idea. But they 22 (have) lunch right now — I don't know. Let's wait an hour.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Айналаңызға қараңыз. Екі болжам жазыңыз: біреуі must, біреуі can't арқылы, дәлелін де айтыңыз.
-
Досыңыз телефонын алмай жатыр. might, may және could арқылы үш мүмкін түсіндірме жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-20 Must пен Have To қазақша: mustn't пен don't have to айырмашылығы You ___ wear a seatbelt — it's the law. …
-
A2-22 May, Might, Could қазақша: «-уы мүмкін» ағылшынша қалай айтылады? … it will rain later.
-
B1-14 Indirect Questions қазақша: «Could you tell me where…?» деп сыпайы сұрау Do you know where ___? …
Жауаптар
A. Құрылым
- must be
- can't be / couldn't be
- might be / may be / could be
- must be sleeping
- She may not be at home. / She might not be at home.
- Could that be our taxi?
- can't live / couldn't live
B. Мағына
- can't
- must
- Perhaps she isn't.
- It might be
- logic
C. Қатені табыңыз
- They must be at the cinema.
- He might be studying at the moment.
- She could be in the garden. / She might be in the garden. / She may be in the garden.
- You must know my sister.
- ✓ That can't be right — the shop closed an hour ago.
D. Мәтін ішінде
- can't / couldn't
- might / may / could
- must
- must be feeling / must feel
- might be having / may be having / could be having
E. Сіздің кезегіңіз
- My neighbour's car isn't there, so she must be at work. It can't be very late — it's still light outside.
- She might be driving. She may be in a meeting. Her phone could be switched off.
F. Аралас қайталау
- must
- Maybe
- the station is
