SlowingoГрамматика
B1 17 / 39

Must be, can't be, might be қазақша: «болуы керек», «болуы мүмкін емес», «болуы мүмкін»

Must Be, Can't Be, Might Be: Present Deduction

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз дәлелдерге сүйеніп, қазіргі жағдай туралы логикалық болжам жасай аласыз (She must be at work, That can't be right, He might be asleep) және қаншалықты сенімді екеніңізді көрсете аласыз.

Негізгі идея

Көбіне біз бір нәрсені нақты білмейміз, бірақ бізде белгілер бар. Детектив сияқты дәлелдерге қарап, қорытынды жасаймыз. Ағылшын тілі бұл қорытындының қаншалықты берік екенін модаль етістіктер арқылы көрсетеді.

Детективтің дәптерінде үш түрлі үкім бар деп елестетіңіз. must = «Мағынасы бар жалғыз түсіндірме осы»: The lights are off and the car has gone — they must be out. can't = «Бұл мүмкін емес»: She has just eaten a huge lunch — she can't be hungry. might / may / could = «Бұл мүмкін түсіндірмелердің бірі»: He might be in a meeting.

Бұл must ереже туралы емес A2-20. Ол логика туралы. Әрі бұл must сөзінің қарама-қарсысы әдетте mustn't емес, can't.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Бұл жерде қазақ тілі ағылшын тіліне ұқсас жұмыс істейді. Қазақшадағы керек сөзі де екі түрлі қызмет атқарады: міндет («белдікті тағуыңыз керек») және болжам («ол үйде болуы керек»). Ағылшынның must сөзі де дәл солай. Болжам үшін қазақшада шығар («шаршаған шығар»), болуы мүмкін және мүмкін емес сөздері бар.

Айырмашылықтар да бар. Қазақшада «Ол шаршаған шығар» сөйлемінде «болу» етістігі жоқ, ал ағылшыншада модаль етістіктен кейін be міндетті: She must be tired. Қазақша «болуы керек» сөзінің болымсыз түрі — «болмауы керек», сондықтан mustn't сұранып тұрады; бірақ ағылшыншада «сенімдімін, олай емес» деген мағынаны әдетте can't береді. Қазір жүріп жатқан іс туралы болжамда қазақша «сөйлесіп жатқан болуы керек» дейміз, ал ағылшыншада must be + -ing.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Ол әбден шаршаған шығар.сенімді болжамShe must be exhausted.
Ол он сегіз жаста болуы мүмкін емес.мүмкін емесShe can't be eighteen.
Ол кітапханада болуы мүмкін.мүмкінShe might be in the library.
Ол жұмыста болмауы мүмкін.мүмкін, олай емесShe might not be at work.
Ол біреумен сөйлесіп жатқан болуы керек.қазір жүріп жатқан ісHe must be talking to someone.
Белдікті тағуыңыз керек.міндетYou must wear a seatbelt.

Құрылым

Модаль етістік + етістіктің негізгі түрі (өте жиі be)

Қаншалықты сенімдісіз?Модаль етістікМысал
шындық екеніне сенімдімінmustShe must be exhausted.
мүмкінmight / may / couldHe might be at the gym.
мүмкін, шындық емесmight not / may notThey may not be home yet.
шындық емес екеніне сенімдімінcan't / couldn'tThat can't be Tom — he's in Paris.

Модаль етістік + be + -ing — дәл қазір жүріп жатқан іс туралы болжам

ҮлгіМысал
must be + -ingShe must be working late.
might / may / could be + -ingThey might be having dinner.
can't be + -ingYou can't be leaving already!

Модаль етістік + басқа етістіктер — көбіне күй етістіктері (know, have, live, mean, like, want)

МысалМағынасы
You must know Ana — she works in your office.Анаға сіз таныс екеніңізге сенімдімін.
He can't live here — his name isn't on the door.Оның мұнда тұрмайтынына сенімдімін.
They may have a spare key.Оларда қосалқы кілт болуы мүмкін.

Сұрақтар — could немесе might, не болмаса Do you think…? қолданыңыз. Сұрақта can те мүмкін: Who can that be?

СұрақМысал
Could… ?Could that be our taxi?
Who might… ?Who might that be at the door?
Who can… ?Who can that be at this time of night?
Do you think… ?Do you think she's ill?

Қолданылуы

1must: шындық екені анық дерлік

Дәлелдер бір ғана ақылға қонымды қорытындыны көрсетсе, must қолданыңыз.

You've been travelling all day. You must be tired.
Күні бойы жол жүрдіңіз. Шаршаған шығарсыз.
шығар ≈ must; ағылшыншада be керек
The restaurant is always full. The food must be good.
Мейрамхана әрдайым толы. Тағамы дәмді болуы керек.
болуы керек = must be
Her phone goes straight to voicemail. It must be switched off.
Оның телефоны бірден дауыстық поштаға қосылады. Телефоны өшірулі болуы керек.
He's wearing a football shirt. He must be a fan.
Ол футбол жейдесін киіп алыпты. Жанкүйер болуы керек.

2can't / couldn't: шындық емес екені анық дерлік

Дәлелдер бір нәрсенің мүмкін емес екенін көрсетсе, can't қолданыңыз. Couldn't та болады, ол сәл жұмсағырақ естіледі.

That can't be the right address — this building is empty.
Бұл дұрыс мекенжай болуы мүмкін емес, ғимарат бос тұр.
мүмкін емес = can't
She can't be eighteen. She looks about twelve!
Ол он сегіз жаста болуы мүмкін емес. Он екі жаста сияқты көрінеді ғой!
That noise couldn't be the cat — she's outside.
Бұл дыбыс мысықтікі болуы мүмкін емес, мысық далада жүр.
couldn't = can't, сәл жұмсақ
You can't be serious!
Шын айтып тұрған жоқсыз ғой!
тұрақты тіркес: таңдану, «бұған сене алмаймын»

3might / may / could: мүмкін

Бір нәрсе мүмкін, бірақ сенімді болуға дәлел жеткіліксіз болса, осы сөздерді қолданыңыз. Болжамда олардың мағынасы бірдей дерлік; may сәл ресмирек. «Мүмкін, олай емес» деу үшін couldn't емес, might not немесе may not қолданыңыз A2-22.

I don't know where Lucy is. She might be in the library.
Люсидің қайда екенін білмеймін. Кітапханада болуы мүмкін.
Don't call now — they may be asleep.
Қазір қоңырау шалма, олар ұйықтап жатқан болуы мүмкін.
That noise could be the washing machine.
Бұл дыбыс кір жуғыш машинадан шығып жатқан болуы мүмкін.
He might not know about the meeting.
Ол жиналыс туралы білмеуі мүмкін.
-мауы мүмкін = might not
The shop may not be open on a Sunday.
Жексенбі күні дүкен ашық болмауы мүмкін.

4Жүріп жатқан іс туралы болжам: модаль етістік + be + -ing

Дәл қазір болып жатқан нәрсе туралы болжам үшін модаль етістік + be + -ing қолданыңыз. Күй етістіктері жай түрінде қалады: He must know, He must be knowing емес.

The line's busy. He must be talking to someone.
Телефоны бос емес. Біреумен сөйлесіп жатқан болуы керек.
жатқан болуы керек = must be + -ing
Listen! Someone might be trying to get in.
Тыңдашы! Біреу ішке кіруге тырысып жатқан болуы мүмкін.
She can't be working at this time — the office closes at six.
Ол бұл уақытта жұмыс істеп отыруы мүмкін емес, кеңсе сағат алтыда жабылады.
You must be joking!
Әзілдеп тұрсың ғой!
тұрақты тіркес: «шын айтып тұрған жоқсың ғой»

5Дәлелге сүйеніп ой қорыту

Болжам әдетте себебімен бірге айтылады. Алдымен дәлелді, содан кейін қорытындыны айтыңыз (көбіне so арқылы) немесе қорытындыны айтып, because қосыңыз. Біреуден оның болжамын сұрау үшін could, might немесе Do you think…? қолданыңыз.

There are no lights on, so they must be away.
Шамдар жанбай тұр, демек, олар бір жаққа кетіп қалған болуы керек.
Everyone's wearing coats. It must be cold outside.
Бәрі пальто киіп жүр. Сыртта суық болуы керек.
It can't be very far, because the sign says 2 km.
Бұл онша алыс болуы мүмкін емес, өйткені белгіде 2 км деп жазылған.
Could that be our taxi?
Бұл біздің такси болуы мүмкін бе?
"Who might that be at the door?" "It might be the plumber."
«Есік алдында кім болуы мүмкін?» «Сантехник болуы мүмкін».

6Болжамдағы must not: мүмкін, бірақ сирек

Must not (= олай емес екеніне сенімдімін) болжамда да кездеседі, негізінен американ ағылшынында және көбіне толық түрінде. Британ ағылшынында mustn't негізінен тыйым ретінде қабылданады A2-20. Can't барлық жерде қауіпсіз таңдау.

He can't be home — his car isn't here.
Ол үйде болуы мүмкін емес, көлігі жоқ.
барлық нұсқада ең дұрыс таңдау
He must not be home — his car isn't here.
Ол үйде болмауы керек, көлігі жоқ.
(US) мүмкін
They must not have any money left.
Оларда ақша қалмаған болуы керек.
(US) = ақшасы қалмағанына сенімдімін

Жиі кездесетін қателер

❌He must to be tired.
✅He must be tired.
модаль етістік + негізгі түрі, to жоқ
❌They must are on holiday.
✅They must be on holiday.
модаль етістіктен кейін am/is/are емес, be
❌It mights be true.
✅It might be true.
модаль етістіктерге ешқашан -s жалғанбайды
❌She must be work now.
✅She must be working now.
жүріп жатқан іс туралы болжам: be + -ing
❌You must be knowing my sister.
✅You must know my sister.
know — күй етістігі: -ing жоқ A1-23
❌"Where's Tom?" "He can be in the kitchen."
✅He could be in the kitchen. немесе He might be in the kitchen.
хабарлы сөйлемде can жалпы мүмкіндікті білдіреді (It can be cold here in winter), қазіргі бір жағдай туралы болжамды емес; сұрақта болады: Who can that be?
⚠️She mustn't be at home — her car's gone.
✅She can't be at home — her car's gone.
мүмкін (негізінен US, must not түрінде), бірақ can't қауіпсіз әрі қалыпты таңдау
⚠️He couldn't be at home. («мүмкін, үйде емес» демек болсаңыз)
✅He might not be at home.
couldn't «мүмкін емес» дегенді білдіреді; might not «мүмкін, олай емес» дегенді білдіреді

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Қарны ашқан шығар» → be түсіп қалады. Қазақша болжамда «болу» етістігі көбіне айтылмайды: «Қарны ашқан шығар», «Бос емес шығар». Ағылшыншада модаль етістіктен кейін етістік міндетті, ал сын есімнің алдында ол — be.

❌The baby is crying again. She must hungry.
✅The baby is crying again. She must be hungry.
❌Erlan isn't answering. He must busy.
✅Erlan isn't answering. He must be busy.

2. «Жатқан болуы керек» → must + етістік. Қазақшада жүріп жатқан іс «-ып жатқан / -ып отырған» арқылы көрсетіледі. Ағылшыншада be + -ing түсіп қалса, must міндет мағынасына ауысады.

⚠️Dauren isn't in the office. He must visit a client.
✅Dauren isn't in the office. He must be visiting a client.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ бұл «клиентке баруы тиіс» деген міндет; болжам үшін be + -ing керек.

3. «Болмауы керек» → mustn't. «Болуы керек» сөзінің болымсыз түрі «болмауы керек» болғандықтан, must сөзін mustn't деп өзгерту оңай көрінеді. Бірақ «сенімдімін, олай емес» деген мағынаға әдеттегі таңдау — can't.

⚠️The museum mustn't be open today — the gates are closed.
✅The museum can't be open today — the gates are closed.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс (негізінен US, must not түрінде), бірақ британ ағылшынында тыйым сияқты естіледі; can't барлық жерде қалыпты.

4. «Болуы мүмкін» → can be. Қазақшадағы «мүмкін» сөзі can сөзімен байланыстырылады. Бірақ ағылшыншада қазіргі бір жағдай туралы болжамда хабарлы сөйлемде can емес, could / might / may қолданылады.

❌"Why is Dana late?" "She can be stuck in traffic."
✅"Why is Dana late?" "She could be stuck in traffic." немесе "Why is Dana late?" "She might be stuck in traffic."

Шатастырмаңыз

Болжамдағы must және міндеттегі must — Сөз бір, қызметі әртүрлі: болжам = логика; міндет = ереже A2-20. Қазақшадағы «керек» те дәл солай.

You must be hungry.
Қарныңыз ашқан шығар.
болжам: солай екеніне сенімдімін
You must wear a seatbelt.
Қауіпсіздік белдігін тағуыңыз керек.
міндет: бұл ереже

can't (мүмкін емес) және mustn't (болмайды)

That can't be true.
Бұл шындық болуы мүмкін емес.
мүмкін емес
You mustn't tell anyone.
Ешкімге айтуға болмайды.
рұқсат жоқ

might not және can't — might not есікті ашық қалдырады; can't оны жабады.

She might not be at work.
Ол жұмыста болмауы мүмкін.
мүмкін, жоқ шығар
She can't be at work.
Ол жұмыста болуы мүмкін емес.
жоқ екеніне сенімдімін

Қазіргі және өткен туралы болжам — Өткен туралы болжам үшін must have / can't have / might have + үшінші форма қолданылады. Бұл B2-06 сабағында өтіледі.

She must be at home now.
Ол қазір үйде болуы керек.
She must have been at home last night.
Ол кеше кешке үйде болған болуы керек.
өткен туралы болжам: B2-06 қараңыз

Жазылуы мен айтылуы

  • Болжамда must әдетте әлсіз айтылады: /məst/, ал дауыссыз дыбыстың алдында /məs/: She must be… тіркесінде t естілмейді.
  • can't күшті әрі екпінді: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). Соңындағы /t/ жиі естілмейді, сондықтан болымсыз екенін созылыңқы дауысты (UK) немесе екпін (US) көрсетеді. Американ /æ/ дыбысы қазақтың ә дыбысына жақын. Ал болымды can сөйлемде әлсіз айтылады: /kən/.
  • Күмәнді көрсеткіңіз келсе, might сөзіне жиі екпін түседі: It might be true… but I doubt it.
  • You must be joking! және You can't be serious! — тұрақты жауаптар; joking және serious сөздеріне қатты екпін түсіріңіз.

Алтын ереже

Дәлел → қорытынды. must = шындық екеніне сенімдімін; might / may / could = мүмкін; can't = шындық емес екеніне сенімдімін. «Мүмкін, олай емес» үшін might not / may not; «әрине, олай емес» үшін әдеттегі таңдау — can't. Модаль етістіктен кейін be түсіп қалмасын: She must be busy.

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы етістікті модаль етістікпен бірге жазыңыз немесе сөйлемді өзгертіңіз.

  1. She's been running for an hour. She (be) tired. (Сенімдімін.)
  2. That (be) Jack — he's on holiday in Thailand. (Ол емес екеніне сенімдімін.)
  3. I'm not sure where my keys are. They (be) in the car.
  4. He isn't answering. He (sleep). (Сенімдімін.)
  5. «Мүмкін, олай емес» мағынасына өзгертіңіз: She may be at home.
  6. could арқылы сұрақ жасаңыз: That is our taxi.
  7. They (live) here — the name on the door is different. (Олардың мұнда тұрмайтынына сенімдімін.)

B. Мағына

Дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: You … be hungry — you've just had a big lunch.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Everyone's carrying umbrellas. It … be raining.
  3. Мағынасы қандай? "She might not be at work."
  4. Телефон шырылдап тұр. Анам осы уақытта жиі қоңырау шалады, бірақ бастығым да шалады. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … Mum.
  5. "You must be tired" сөйлеміндегі must мынаған қатысты: …

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. They must to be at the cinema.
  2. He might be study at the moment.
  3. "Where's Ella?" "She can be in the garden."
  4. You must be knowing my sister.
  5. That can't be right — the shop closed an hour ago.

D. Мәтін ішінде

Диалогты оқып, әр орынға дұрыс модаль етістікті жазыңыз; жақшада етістік берілсе, модаль етістікпен бірге дұрыс түрін жазыңыз.

New neighbours
Ben: Whose car is that outside?
Ana: It 18 be Mark's. His car is blue, and that one's red.
Ben: Then it 19 be the new neighbours' car. I'm not sure.
Ana: Look — there are boxes everywhere. They 20 be moving in today. That's obvious!
Ben: Then they 21 (feel) exhausted. I'm sure of it. Shall we take them some coffee?
Ana: Good idea. But they 22 (have) lunch right now — I don't know. Let's wait an hour.

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Айналаңызға қараңыз. Екі болжам жазыңыз: біреуі must, біреуі can't арқылы, дәлелін де айтыңыз.
  2. Досыңыз телефонын алмай жатыр. might, may және could арқылы үш мүмкін түсіндірме жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A2-20 Must пен Have To қазақша: mustn't пен don't have to айырмашылығы
    You ___ wear a seatbelt — it's the law. …
  2. A2-22 May, Might, Could қазақша: «-уы мүмкін» ағылшынша қалай айтылады?
    … it will rain later.
  3. B1-14 Indirect Questions қазақша: «Could you tell me where…?» деп сыпайы сұрау
    Do you know where ___? …
Жауаптар

A. Құрылым

  1. must be
  2. can't be / couldn't be
  3. might be / may be / could be
  4. must be sleeping
  5. She may not be at home. / She might not be at home.
  6. Could that be our taxi?
  7. can't live / couldn't live

B. Мағына

  1. can't
  2. must
  3. Perhaps she isn't.
  4. It might be
  5. logic

C. Қатені табыңыз

  1. They must be at the cinema.
  2. He might be studying at the moment.
  3. She could be in the garden. / She might be in the garden. / She may be in the garden.
  4. You must know my sister.
  5. ✓ That can't be right — the shop closed an hour ago.

D. Мәтін ішінде

  1. can't / couldn't
  2. might / may / could
  3. must
  4. must be feeling / must feel
  5. might be having / may be having / could be having

E. Сіздің кезегіңіз

  1. My neighbour's car isn't there, so she must be at work. It can't be very late — it's still light outside.
  2. She might be driving. She may be in a meeting. Her phone could be switched off.

F. Аралас қайталау

  1. must
  2. Maybe
  3. the station is
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play