Future Perfect және Future Perfect Continuous қазақша: «бітіріп қоямын», «он жыл болады»
Future Perfect and Future Perfect Continuous
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз келешектегі бір сәтке дейін не бітіп қоятынын (will have done), сол уақытқа дейін қанша нәрсе істелетінін және сол сәтте бір іс қанша уақыттан бері жүріп келе жатқанын (will have been doing) айта аласыз, сондай-ақ керекті уақыт тіркестерін дұрыс қолданасыз: by, by then, by the time, by the end of, in five years' time.
Негізгі идея
Келешек туралы сөйлемдердің көбі оқиғаға алға қарайды: I'll finish the report on Friday. Future Perfect (келер шақтың аяқталған түрі) басқаша жұмыс істейді. Ол сізді келешектегі бір нүктеге апарады (жұма күні сағат бес, жылдың соңы, қырық жасқа толған күніңіз), ал сіз сол жерден бұрылып, артқа қарайсыз.
Келешекте тұрған төбенің басындағы қарау алаңына көтеріліп жатырсыз деп елестетіңіз. Төбенің басынан өзіңіз жүріп өткен жолға қарайсыз. Артыңызда не істеліп қойды? Міне, бұл — Future Perfect: By Friday, I'll have finished the report. Бітіру дәл қашан болатынын айтпаймыз, тек жұмаға жеткенде оның артта қалғанын айтамыз.
Ал төбенің басына жеткенде қанша уақыттан бері жүріп келесіз? Бұл — Future Perfect Continuous: By June, I'll have been working here for ten years.
Бұл — Present Perfect (қазірден) пен Past Perfect (өткендегі нүктеден) шақтарындағы «бір нүктеден артқа қарау» идеясының дәл өзі (B1-35 қараңыз). Мұнда нүкте жай ғана келешекте тұр.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде бұл мағыналар бөлек шақпен емес, тіркестермен беріледі. Бір сәтке дейін бітіп қоятын іс үшін -ып қою немесе -ған болу көмекшілерін айтамыз: «Жұмаға дейін есепті бітіріп қоямын», «бітірген боламын». Ағылшыншада бұл — will have + үшінші форма. Қанша уақыт болатынын қазақша көбіне -ғаныма … болады тіркесімен айтамыз: «Желтоқсанда осында жұмыс істегеніме он жыл болады». Бұл тіркесті ағылшыншаға сөзбе-сөз аударуға болмайды: оның орнына will have been + -ing (немесе күй етістігімен will have + үшінші форма), сирек it will be … years since қолданылады. Тағы бір тұзақ — -ға дейін: келешектегі мерзім үшін ағылшыншада until емес, by айтылады (B1-31 қараңыз). Ал «сен келгенше», «біз жеткенде» тіркестері ағылшынша by the time you get here, when we arrive: олардан кейін will емес, осы шақ келеді.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Жұмаға дейін есепті бітіріп қоямын. | нүктеге дейін бітеді | By Friday, I'll have finished the report. |
| Курстың соңында барлық негізгі шақтарды үйренген боласыз. | нүктеге дейін бітеді | You'll have learned all the main tenses. |
| Желтоқсанда мұнда жұмыс істегеніме он жыл болады. | нүктеге дейін қанша уақыт | By December, I'll have been working here for ten years. |
| Сен мұны оқығанша, мен елден кетіп қаламын. | мерзім = оқиға | By the time you read this, I'll have left the country. |
| Жазға дейін көпірді жөндеп қоя ма? | келешектегі мерзім | Will they have repaired the bridge by the summer? |
| Келесі көктемге қарай көлікке ақша жинап қоюымыз мүмкін. | сенімсіз болжам | We might have saved enough for a car. |
Құрылым
Future Perfect және Future Perfect Continuous (мысал етістік: work)
| Түрі | Құрылымы | Мысал |
|---|---|---|
| future perfect | will have + үшінші форма | I'll have worked. |
| future perfect continuous | will have been + -ing формасы | I'll have been working. |
Болымсыз және сұраулы сөйлемдер, қысқа жауаптар
| Future perfect | Future perfect continuous | |
|---|---|---|
| + | She'll have left. | She'll have been waiting for an hour. |
| − | She won't have left. | She won't have been waiting long. |
| ? | Will she have left? | How long will she have been waiting? |
| қысқа жауап | Yes, she will. / No, she won't. | Yes, she will. / No, she won't. |
Уақыт тіркестері
| Тіркес | Мысал |
|---|---|
| by + уақыт (= кешіктірмей) | By Friday we'll have decided. |
| by then / by that time | By then, the shops will have closed. |
| by the end of + кезең | By the end of the year, I'll have saved £3,000. |
| by the time + Present Simple | By the time you get here, we'll have eaten. |
| in five years' time (UK) / in five years | In five years' time, I'll have paid off the loan. |
| this time next week / year | This time next year, I'll have graduated. |
| for + кезең (continuous) | By June she'll have been teaching for 20 years. |
Сенімдірек болмасаңыз, will have орнына may / might / could have + үшінші форманы қолданыңыз: By then, they might have finished.
Қолданылуы
1Future Perfect — келешектегі нүктеге дейін бітеді
Белгілі бір уақытқа дейін, кешіктірмей толық бітетін іс үшін will have + үшінші форманы қолданыңыз. Оның дәл қашан бітетінін білмейміз немесе бізге маңызды емес: тек сол нүктеге жеткенде оның бітіп қойғаны маңызды. By мен until туралы B1-31 қараңыз.
2Future Perfect — жиынтық пен жетістіктер
Future Perfect келешектегі бір сәтке дейін қанша нәрсе істелетінін санау үшін де қолданылады. Күй етістіктерімен (know, be, have, own) Future Perfect Continuous емес, Future Perfect қолданыңыз.
3Болымсыз, сұраулы сөйлемдер және сенімсіздік
Won't have бір нәрсе сол уақытқа дейін бітпейтінін айтады. Will … have…? ол туралы сұрайды. Мүмкін, бірақ сенімсіз аяқталу үшін may / might / could have + үшінші форма қолданыңыз.
4Future Perfect Continuous — келешектегі нүктеге дейін қанша уақыт
Келешектегі бір сәтке жеткенде бір әрекеттің қанша уақыттан бері жалғасып келе жатқанын өлшеу үшін will have been + -ing формасын қолданыңыз. Әдетте оған for + кезең керек; ол мерейтойлар мен маңызды кезеңдер үшін жиі айтылады.
5Future Perfect Continuous — келешектегі күйді түсіндіру
Present Perfect Continuous сияқты (You're wet. Have you been swimming?, B1-01 қараңыз) Future Perfect Continuous те ұзақ әрекеттің салдарынан біреудің келешектегі бір сәтте өзін қалай сезінетінін немесе қалай көрінетінін түсіндіре алады.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Ертеңге дейін» → until. «Дейін» қазақшада мерзімге де, созылуға да айтылады. Келешектегі нүктеге дейін бітетін іс — мерзім, сондықтан ағылшыншада by керек.
2. «… жыл болады» → it will be … years I live. Қазақша «Келесі жылы осында тұрғаныма он жыл болады» деп «болады» етістігімен айтамыз. Бұл тіркесті сөзбе-сөз аударсаңыз, ағылшынша сөйлем бұзылады. Ұзақтық үшін will have been + -ing немесе it will be … years since + Past Simple қолданыңыз.
3. «Бітіремін» (-а / -е) → Present Simple келешектегі мерзіммен. Қазақшадағы осы-келер шақ «Жыл соңына дейін курсты бітіремін» дегенді де береді. Ағылшыншада by + келешектегі уақытпен Present Simple қолданылмайды: will have + үшінші форма немесе қарапайым will керек.
Шатастырмаңыз
will be doing және will have done — Future Continuous (B1-05) = сол сәтте әлі жүріп жатыр; Future Perfect = әлдеқашан бітті. Қазақшада: «көріп отырамын» және «көріп болған боламын».
will do by және will have done by — Екеуі де дұрыс. Will do by Friday бір іске және оның мерзіміне алға қарайды. Will have done by Friday жұмада тұрып, артқа қарайды: сол уақытта іс әлдеқашан бітіп қойған.
болжам білдіретін Future Perfect — He'll have arrived by now келешек туралы емес, қазір туралы болжам («қазір жетіп қалған шығар»). Бұл қолданыс C1-14 сабағында өтіледі.
Жазылуы мен айтылуы
- Сөйлегенде will have дерлік әрдайым қысқарады: I'll have finished /aɪl əv ˈfɪnɪʃt/ сияқты естіледі. Бірақ әрдайым will have немесе 'll have деп жазыңыз, ешқашан 'll of деп жазбаңыз.
- won't have /wəʊnt əv/ (UK), /woʊnt əv/ (US) сияқты естіледі; t көбіне әрең естіледі. won't сөзіндегі /əʊ/ қос дауысты, жай о емес: оны want сөзімен шатастырмаңыз.
- been әлсіз айтылады: will have been /wɪl əv bɪn/ сияқты естіледі.
- Негізгі етістік пен уақыт тіркесіне екпін түсіріңіз: By Friday I'll have finished. Ағылшын екпіні сөздің басына жиі түседі (FRIday, FINished); қазақ тіліндегідей соңғы буынға түсірмеңіз.
- five years' time (көпше иелік) деп жазыңыз, бірақ a year's time.
Алтын ереже
Келешектегі бір нүктеге барып, артқа қараңыз: әлдеқашан істеліп қойса → will have done; сол уақытқа дейін қанша уақыт → will have been doing (for…). By the time және when сөздерінен кейін келешек мағынасында осы шақ қолданыңыз. Есте сақтаңыз: «-ып қоямын» → will have done; «-ғаныма … жыл болады» → will have been doing for…; келешектегі «дейін» мерзім болса → by.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз немесе тапсырма бойынша сөйлемді өзгертіңіз.
-
By next Monday, we (move) into the new flat.flat (UK) = apartment (US)
-
By May, she (play) the piano for three years.
-
By the time you get here, the film (start).
-
Болымсыз сөйлемге айналдырыңыз: By 5 p.m., they will have finished.
-
Сұрақ құраңыз: she / finish / her exams / by July?
-
By the end of this year, I (read) fifty books.
B. Мағына
Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: At 8 p.m. we … dinner, so call later.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Call me at 9 — we … dinner by then, so I'll be free.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: By June, I Sam for ten years.
-
Қай сөйлем сенімсіздеу?
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
By the time she will get home, the kids will have gone to bed.
-
I'll have finished this essay until Thursday.
-
In June we'll have been owning this house for ten years.
-
By the end of the tour, the band will have played forty concerts.
D. Мәтін ішінде
Зейнетке шығуға арналған сөзді оқып, жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз.
"Next Friday, Ruth retires. By then, she 15 (work) at this school for thirty-five years. In that time, she 16 (teach) more than four thousand students. She 17 (also / organise) twenty school trips by the end of this term! And she says that by the time we 18 (finish) this cake, she 19 (already / forget) all our bad jokes."
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Осы жылдың соңына дейін не істеп қоятыныңыз туралы екі сөйлем жазыңыз.
-
Қазір істеп жүрген бір ісіңіз туралы will have been + -ing арқылы бір сөйлем жазыңыз.
-
Future Perfect арқылы қайта жазыңыз: "My six-month course starts in January."
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-05 Future Continuous қазақша: «Ертең осы уақытта … жатқан боламын» This time tomorrow I (lie) on a beach.
-
B1-31 By пен until, during пен for, on time пен in time қазақша: уақыт предлогтары We'll stay at the party … midnight.
-
A2-27 Zero және First Conditional қазақша: «-са» сөйлемдері, unless, when, until I'll text you as soon as I (land).
Жауаптар
A. Құрылым
- will have moved
- will have been playing / will have played
- will have started
- By 5 p.m., they won't have finished.
- Will she have finished her exams by July?
- will have read
B. Мағына
- will be having
- will have had
- will have known
- By then they might have finished.
C. Қатені табыңыз
- By the time she gets home, the kids will have gone to bed.
- I'll have finished this essay by Thursday.
- In June we'll have owned this house for ten years.
- ✓ By the end of the tour, the band will have played forty concerts.
D. Мәтін ішінде
- will have been working / will have worked
- will have taught
- will also have organised / will have also organised
- finish / have finished
- will already have forgotten / will have already forgotten
E. Сіздің кезегіңіз
- By the end of this year, I'll have finished my first half-marathon. I'll have saved enough money for a new laptop.
- By September, I'll have been living in this city for five years.
- By July, I'll have finished it.
F. Аралас қайталау
- will be lying
- until
- land / have landed
