Must have, can't have, might have қазақша: өткен туралы болжам
Must Have, Can't Have, Might Have: Past Deduction
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз өткенде не болғаны туралы логикалық болжам жасай аласыз: must have (сенімдімін), can't / couldn't have (болмағанына сенімдімін), might / may / could have (мүмкін), might not / may not have (мүмкін, болмаған), сондай-ақ созылыңқы түрін (must have been doing) қолдана аласыз.
Негізгі идея
Таңертең есікті ашасыз да, жаңа жауған қардағы іздерді көресіз: олар қақпадан есігіңізге дейін келіп, қайта кеткен. Сіз ешкімді көрген жоқсыз, бірақ ойлап табасыз: Someone must have come to the door during the night.
Өткен туралы болжам — сіз көрмеген оқиға туралы дәлелге сүйеніп, қазір қаншалықты сенімді екеніңіз. B1-16 сабағында қазіргі туралы болжам жасадыңыз: She must be at home. Болжамды өткенге жылжыту үшін модаль етістікті сақтап, have + үшінші форма қосыңыз.
Екі бөлік екі түрлі жұмыс атқарады. Модаль етістік «Мен қазір қаншалықты сенімдімін?» деген сұраққа жауап береді. Have + үшінші форма «Қашан?» деген сұраққа жауап береді: қазірден бұрын. Осыдан өткенге арналған сенімділік шкаласы шығады:
must have (сенімдімін: иә) → might / may / could have (мүмкін) → might not / may not have (мүмкін, жоқ) → can't / couldn't have (сенімдімін: жоқ).
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Жақсы жаңалық: қазақ тілі бұл болжамды дәл осылай екі бөліктен құрайды. -ған есімшесі іс бұрын болғанын көрсетеді (have + үшінші форма), ал болуы керек, болуы мүмкін, мүмкін емес сенімділікті көрсетеді (модаль етістік). Бірақ екі айырмашылық бар. Біріншіден, қазақшадағы «болуы» сөзі be сияқты көрінеді, ал ағылшыншада модаль етістіктен кейін have келеді. Екіншіден, «мүмкін» сөзі can сөзімен байланыстырылады, бірақ өткен туралы хабарлы болжамда might / may / could have қолданылады, can have емес. Сөйлеу тілінде -ған шығар да must have мағынасына жақын.
| Қазақша | Сенімділік | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Түні бойы қар жауған болуы керек. | сенімдімін: иә | It must have snowed all night. |
| Әмиянымды таксиде қалдырып кеткен шығармын. | сенімдімін: иә | I must have left it in the taxi. |
| Хат спам бумасына түсіп қалған болуы мүмкін. | мүмкін | The email may have gone into your spam folder. |
| Олар хабарламамызды алмаған болуы мүмкін. | мүмкін, жоқ | They might not have received our message. |
| Ол ақшаны ұрлауы мүмкін емес. | сенімдімін: жоқ | He can't have stolen the money. |
| Жылап отырған шығарсың. | созылыңқы іс | You must have been crying. |
Құрылым
Негізгі үлгі
| Бастауыш | Модаль етістік | have | Үшінші форма | |
|---|---|---|---|---|
| She | must | have | forgotten | our meeting. |
| They | can't | have | seen | us. |
| He | might | have | missed | the bus. |
Have ешқашан өзгермейді: модаль етістіктен кейін тұрғандықтан, ол әрдайым have, ешқашан has немесе had емес.
Сенімділік шкаласы
| Сенімділік | Форма | Мысал |
|---|---|---|
| сенімдімін: иә | must have + үшінші форма | He must have left early. |
| мүмкін: иә | might / may / could have + үшінші форма | He might have left early. |
| мүмкін: жоқ | might not / may not have + үшінші форма | He might not have heard the phone. |
| сенімдімін: жоқ | can't / couldn't have + үшінші форма | He can't have left — his coat is here. |
Созылыңқы түрі және ырықсыз етіс
| Форма | Үлгі | Мысал |
|---|---|---|
| созылыңқы түрі | модаль + have been + -ing | She must have been sleeping. |
| ырықсыз етіс | модаль + have been + үшінші форма | The window might have been broken by the wind. |
Сұрақтар — could немесе might қолданыңыз, не do you think тіркесін қосыңыз:
- Could they have got lost? (US: gotten те)
- Where do you think she might have gone?
Қолданылуы
1Must have: іс болғанына сенімдімін
Дәлел сізді бір нәрсенің болғанына сендірсе, must have қолданыңыз.
2Can't have / couldn't have: іс болмағанына сенімдімін
Дәлел бір нәрсені мүмкін емес етсе, can't have немесе couldn't have қолданыңыз. Екеуі де жиі айтылады; бүкіл оқиға өткенде болса, couldn't have жиірек қолданылады.
3Might / may / could have: іс болуы мүмкін
Бір нәрсе мүмкін болса, бірақ сенімді болмасаңыз, might have, may have немесе could have қолданыңыз. May сәл ресмирек. Болымсыз түрі үшін might not have немесе may not have қолданыңыз (couldn't have емес, ол «мүмкін емес» дегенді білдіреді).
4Созылыңқы түрі: must have been doing
Өткен бір сәтте жүріп жатқан іс туралы немесе қазір көріп отырған нәрсеңізді түсіндіретін ұзақ іс туралы болжам үшін модаль + have been + -ing қолданыңыз. Қазақтың «-ып отырған», «-ып жатқан», «-ып келе жатқан» формалары осыған сәйкес келеді.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «-ған болуы керек» → must + past simple. «Дүкен бүгін ерте жабылған болуы керек» сөйлемінде өткенді «-ған» көрсетеді, ал «керек» = must. Сондықтан must сөзінен кейін өткен шақ қойылып кетеді. Модаль етістіктен кейін өткенді тек have + үшінші форма көрсетеді.
2. «-ған болуы мүмкін» → can have. «Мүмкін» сөзі мектептен can сөзімен байланысады. Бірақ өткен туралы хабарлы болжамда can have қолданылмайды: might / may / could have деңіз. (Can't have болымсыз түрінде дұрыс.)
3. «Естімеген болуы мүмкін» → couldn't have. Қазақшада «естімеген болуы мүмкін» (мүмкін, естімеген) мен «естуі мүмкін емес» (сөзсіз естімеген) әртүрлі. Бірақ екеуінде де «мүмкін» мен болымсыздық болғандықтан, екеуі де couldn't have болып аударылып кетеді. Сенімді болмасаңыз, might not have қолданыңыз.
4. «-ып жатқан болуы керек» → been түсіп қалады. «Мен қоңырау шалғанда, Ерлан ұйықтап жатқан болуы керек» сөйлемінде «болуы» бар, бірақ ағылшыншада ол have сөзіне айналады да, be мүлде жоғалып кетеді. Созылыңқы болжамда have been + -ing керек.
Шатастырмаңыз
must have done және had to do — must have өткен туралы болжам; had to өткендегі міндет. A2-20 қараңыз. Қазақшада да айырмашылық бар: «қалған болуы керек» және «қалуға тура келді».
might not have және can't have — күші маңызды.
could have: болжам және болмаған мүмкіндік — could have пен might have біз болмағанын білетін мүмкіндікті сипаттай алады немесе біреуді сынай алады. B1-09 қараңыз.
қазіргі және өткен туралы болжам — қазір: модаль + етістіктің негізгі түрі (B1-16); өткен: модаль + have + үшінші форма.
Жазылуы мен айтылуы
- Бұл құрылымдарда have әлсіз айтылады: /əv/. must have → /ˈmʌstəv/; might have → /ˈmaɪtəv/; could have → /ˈkʊdəv/; can't have → /ˈkɑːntəv/ (UK), /ˈkæntəv/ (US). have сөзін толық, екпінмен айтпаңыз.
- Тез сөйлегенде must've сөзіндегі t жиі түсіп қалады: /ˈmʌsəv/.
- must сөзіндегі /ʌ/ қысқа, ашық дыбыс, ауыз сәл ашық. Оны жазылуы бойынша у немесе ұ деп айтпаңыз.
- must've, might've, could've түрлерін тек бейресми жазуда қолданыңыз. must of, might of, could of деп ешқашан жазбаңыз: естілуі бірдей, бірақ жазылуы қате.
- Бұл құрылымдарда been те әлсіз: /bɪn/. Ол қысқа; оны созып айтпаңыз.
Алтын ереже
Өткен туралы болжам = модаль етістік + have + үшінші форма. Модальді сенімділігіңізге қарай таңдаңыз: must (сенімдімін: иә), might / may / could (мүмкін), might not / may not (мүмкін, жоқ), can't / couldn't (сенімдімін: жоқ). Қазақтың «болуы» сөзі мұнда be емес, have болады.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы сөздердің дұрыс түрін жазыңыз немесе сөйлемді нұсқау бойынша қайта жазыңыз.
-
The door's open. Someone (must forget) to lock it.
-
She (can't see) me — I was hiding behind the tree.
-
I'm not sure. He (might miss) the train.
-
You're covered in paint! You (must decorate) all day.
-
may have арқылы қайта жазыңыз: Perhaps the meeting was cancelled.
-
couldn't have арқылы қайта жазыңыз: It's impossible that she drove — she doesn't have a car.
B. Мағына
Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: He passed the exam easily. He … have studied a lot.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: She speaks no English. She … have written this letter in perfect English.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I don't know why Leo is late. He … have overslept.
-
Maybe Kate didn't see the sign. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Kate … have seen the sign.
-
Қай сөйлем болжам емес, міндет туралы?
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
They must had a great time at the wedding.
-
Somebody might have took my seat.
-
He can have forgotten our appointment.
-
The thief must have come in through the window.
D. Мәтін ішінде
Диалогты оқып, жақшадағы сөздердің дұрыс түрін жазыңыз.
Dad: Who ate all the cheese? It was here this morning.
Eva: Don't look at me! I 16 (can't / eat) it — I was at school all day.
Dad: Then your brother 17 (must / take) it. He came home at lunchtime.
Eva: Or the cat 18 (might / get) into the fridge again.
Dad: The cat can't open the fridge, Eva!
Eva: Well, you 19 (might not / close) it properly this morning.
Dad: Hmm. And who 20 (could / leave) these crumbs everywhere?
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Досыңыз сіздің кешіңізге келмеді және қоңырау да шалмады. Екі болжам жазыңыз: біреуі might have, біреуі must have арқылы.
-
Үйге келсеңіз, асүйдің терезесі сынып жатыр. Бір болжамды can't have, біреуін must have been + -ing арқылы жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-16 Must be, can't be, might be қазақша: «болуы керек», «болуы мүмкін емес», «болуы мүмкін» Her car isn't outside. She ___ … be at home.
-
B1-09 Should have, could have, might have қазақша: «керек еді» ағылшынша I failed the test. I (study) harder.
-
B2-04 I wish I had… және regret қазақша: өткенге өкініш және «-са ғой» I wish I (not eat) that last piece of cake.
-
B2-05 Would rather, had better және prefer қазақша: таңдау мен ескерту It's going to rain. You'd better (take) an umbrella.
Жауаптар
A. Құрылым
- must have forgotten
- can't have seen / cannot have seen
- might have missed
- must have been decorating
- The meeting may have been cancelled.
- She couldn't have driven — she doesn't have a car. / She couldn't have driven because she doesn't have a car. / She couldn't have driven; she doesn't have a car. / She couldn't have driven. She doesn't have a car. / She couldn't have driven, because she doesn't have a car.
B. Мағына
- must
- can't
- might
- might not
- She had to leave early.
C. Қатені табыңыз
- They must have had a great time at the wedding.
- Somebody might have taken my seat.
- He may have forgotten our appointment. / He might have forgotten our appointment. / He could have forgotten our appointment. / He must have forgotten our appointment. / He can't have forgotten our appointment.
- ✓ The thief must have come in through the window.
D. Мәтін ішінде
- can't have eaten / couldn't have eaten
- must have taken
- might have got / might have gotten
- might not have closed
- could have left
E. Сіздің кезегіңіз
- She might have forgotten the date. She must have been very busy at work.
- It can't have been the wind — there was no wind last night. The kids next door must have been playing football again.
F. Аралас қайталау
- can't
- should have studied / ought to have studied
- hadn't eaten
- take
