SlowingoГрамматика
B2 6 / 30

Must have, can't have, might have қазақша: өткен туралы болжам

Must Have, Can't Have, Might Have: Past Deduction

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз өткенде не болғаны туралы логикалық болжам жасай аласыз: must have (сенімдімін), can't / couldn't have (болмағанына сенімдімін), might / may / could have (мүмкін), might not / may not have (мүмкін, болмаған), сондай-ақ созылыңқы түрін (must have been doing) қолдана аласыз.

Негізгі идея

Таңертең есікті ашасыз да, жаңа жауған қардағы іздерді көресіз: олар қақпадан есігіңізге дейін келіп, қайта кеткен. Сіз ешкімді көрген жоқсыз, бірақ ойлап табасыз: Someone must have come to the door during the night.

Өткен туралы болжам — сіз көрмеген оқиға туралы дәлелге сүйеніп, қазір қаншалықты сенімді екеніңіз. B1-16 сабағында қазіргі туралы болжам жасадыңыз: She must be at home. Болжамды өткенге жылжыту үшін модаль етістікті сақтап, have + үшінші форма қосыңыз.

Екі бөлік екі түрлі жұмыс атқарады. Модаль етістік «Мен қазір қаншалықты сенімдімін?» деген сұраққа жауап береді. Have + үшінші форма «Қашан?» деген сұраққа жауап береді: қазірден бұрын. Осыдан өткенге арналған сенімділік шкаласы шығады:

must have (сенімдімін: иә) → might / may / could have (мүмкін) → might not / may not have (мүмкін, жоқ) → can't / couldn't have (сенімдімін: жоқ).

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Жақсы жаңалық: қазақ тілі бұл болжамды дәл осылай екі бөліктен құрайды. -ған есімшесі іс бұрын болғанын көрсетеді (have + үшінші форма), ал болуы керек, болуы мүмкін, мүмкін емес сенімділікті көрсетеді (модаль етістік). Бірақ екі айырмашылық бар. Біріншіден, қазақшадағы «болуы» сөзі be сияқты көрінеді, ал ағылшыншада модаль етістіктен кейін have келеді. Екіншіден, «мүмкін» сөзі can сөзімен байланыстырылады, бірақ өткен туралы хабарлы болжамда might / may / could have қолданылады, can have емес. Сөйлеу тілінде -ған шығар да must have мағынасына жақын.

ҚазақшаСенімділікАғылшынша
Түні бойы қар жауған болуы керек.сенімдімін: иәIt must have snowed all night.
Әмиянымды таксиде қалдырып кеткен шығармын.сенімдімін: иәI must have left it in the taxi.
Хат спам бумасына түсіп қалған болуы мүмкін.мүмкінThe email may have gone into your spam folder.
Олар хабарламамызды алмаған болуы мүмкін.мүмкін, жоқThey might not have received our message.
Ол ақшаны ұрлауы мүмкін емес.сенімдімін: жоқHe can't have stolen the money.
Жылап отырған шығарсың.созылыңқы ісYou must have been crying.

Құрылым

Негізгі үлгі

БастауышМодаль етістікhaveҮшінші форма
Shemusthaveforgottenour meeting.
Theycan'thaveseenus.
Hemighthavemissedthe bus.

Have ешқашан өзгермейді: модаль етістіктен кейін тұрғандықтан, ол әрдайым have, ешқашан has немесе had емес.

Сенімділік шкаласы

СенімділікФормаМысал
сенімдімін: иәmust have + үшінші формаHe must have left early.
мүмкін: иәmight / may / could have + үшінші формаHe might have left early.
мүмкін: жоқmight not / may not have + үшінші формаHe might not have heard the phone.
сенімдімін: жоқcan't / couldn't have + үшінші формаHe can't have left — his coat is here.

Созылыңқы түрі және ырықсыз етіс

ФормаҮлгіМысал
созылыңқы түрімодаль + have been + -ingShe must have been sleeping.
ырықсыз етісмодаль + have been + үшінші формаThe window might have been broken by the wind.

Сұрақтар — could немесе might қолданыңыз, не do you think тіркесін қосыңыз:

  • Could they have got lost? (US: gotten те)
  • Where do you think she might have gone?

Қолданылуы

1Must have: іс болғанына сенімдімін

Дәлел сізді бір нәрсенің болғанына сендірсе, must have қолданыңыз.

The lights are off. They must have gone to bed.
Шамдары сөніп тұр. Олар жатып қалған болуы керек.
«-ған болуы керек» → must have + үшінші форма
I can't find my wallet. I must have left it in the taxi.
Әмиянымды таба алмай жүрмін. Таксиде қалдырып кеткен шығармын.
«-ған шығармын» → must have
The ground is white. It must have snowed all night.
Жер аппақ. Түні бойы қар жауған болуы керек.
She looks exhausted — she must have had a long day.
Ол қатты шаршаған көрінеді, күні ауыр өткен болуы керек.
she → әйел
You must have been so proud when your daughter graduated.
Қызыңыз оқуын бітіргенде, қатты мақтанған шығарсыз.
сезім туралы жанашыр болжам

2Can't have / couldn't have: іс болмағанына сенімдімін

Дәлел бір нәрсені мүмкін емес етсе, can't have немесе couldn't have қолданыңыз. Екеуі де жиі айтылады; бүкіл оқиға өткенде болса, couldn't have жиірек қолданылады.

He can't have stolen the money — he was with me all evening.
Ол ақшаны ұрлауы мүмкін емес, кеш бойы менімен бірге болды.
«мүмкін емес» → can't have
You can't have finished already! You only started ten minutes ago.
Бітіріп қойған болуың мүмкін емес! Он минут бұрын ғана бастадың ғой.
«бұрын» → ago
She couldn't have known about the surprise; nobody had told her.
Ол тосын сый туралы білуі мүмкін емес еді, оған ешкім айтпаған болатын.
бүкіл оқиға өткенде → couldn't have
That can't have been Tom you saw. He's in Australia.
Сен көрген адам Том болуы мүмкін емес. Ол Австралияда.
«сен көрген» есімшесі → Tom you saw

3Might / may / could have: іс болуы мүмкін

Бір нәрсе мүмкін болса, бірақ сенімді болмасаңыз, might have, may have немесе could have қолданыңыз. May сәл ресмирек. Болымсыз түрі үшін might not have немесе may not have қолданыңыз (couldn't have емес, ол «мүмкін емес» дегенді білдіреді).

I'm not sure where Jo is. She might have gone to the gym.
Джоның қайда екенін білмеймін. Спортзалға кеткен болуы мүмкін.
«-ған болуы мүмкін» → might have
The email may have gone into your spam folder.
Хат спам бумасына түсіп қалған болуы мүмкін.
may: сәл ресмирек
Someone could have taken your umbrella by mistake.
Біреу қолшатырыңызды байқамай алып кеткен болуы мүмкін.
Could the parcel have been delivered to a neighbour?
Сәлемдеме көршіге жеткізілген болуы мүмкін бе?
сұрақ + ырықсыз етіс
They might not have received our message.
Олар хабарламамызды алмаған болуы мүмкін.
«-маған болуы мүмкін» → might not have

4Созылыңқы түрі: must have been doing

Өткен бір сәтте жүріп жатқан іс туралы немесе қазір көріп отырған нәрсеңізді түсіндіретін ұзақ іс туралы болжам үшін модаль + have been + -ing қолданыңыз. Қазақтың «-ып отырған», «-ып жатқан», «-ып келе жатқан» формалары осыған сәйкес келеді.

Your eyes are red. You must have been crying.
Көзің қызарып кетіпті. Жылап отырған шығарсың.
«-ып отырған» → have been + -ing
He didn't answer my call. He might have been driving.
Ол қоңырауыма жауап бермеді. Көлік жүргізіп келе жатқан болуы мүмкін.
She can't have been listening — she asked the same question twice.
Ол тыңдап отыруы мүмкін емес, бір сұрақты екі рет қойды.
«-уы мүмкін емес» → can't have been listening
The neighbours must have been having a party; there's rubbish everywhere.
Көршілер кеш бойы думандатқан болуы керек, жан-жақта қоқыс шашылып жатыр.
rubbish (UK) = trash, garbage (US)

Жиі кездесетін қателер

❌He must went home.
✅He must have gone home.
Өткен туралы болжам: модаль + have + үшінші форма.
❌It must had rained.
✅It must have rained.
Модаль етістіктен кейін әрдайым have, ешқашан had емес.
❌You must have be tired.
✅You must have been tired.
been — be етістігінің үшінші формасы.
❌He can have forgotten.
✅He may have forgotten. немесе He could have forgotten.
can have өткен туралы хабарлы болжамда қолданылмайды.
❌Somebody must have stole it.
✅Somebody must have stolen it.
Past simple емес, үшінші форма қолданыңыз.
⚠️She mustn't have seen the message.
✅She can't have seen the message.
must not have американ ағылшынында қолданылады, бірақ британ ағылшынында mustn't have сирек, онда can't have қалыпты; can't have барлық жерде дұрыс.
⚠️They couldn't have been here. (meaning: maybe they weren't)
✅They might not have been here.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ couldn't have = болмағанына сенімдімін; «мүмкін, болмаған» үшін might not have қолданыңыз.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «-ған болуы керек» → must + past simple. «Дүкен бүгін ерте жабылған болуы керек» сөйлемінде өткенді «-ған» көрсетеді, ал «керек» = must. Сондықтан must сөзінен кейін өткен шақ қойылып кетеді. Модаль етістіктен кейін өткенді тек have + үшінші форма көрсетеді.

❌The shop must closed early today.
✅The shop must have closed early today.
❌My grandfather must planted these trees a long time ago.
✅My grandfather must have planted these trees a long time ago.

2. «-ған болуы мүмкін» → can have. «Мүмкін» сөзі мектептен can сөзімен байланысады. Бірақ өткен туралы хабарлы болжамда can have қолданылмайды: might / may / could have деңіз. (Can't have болымсыз түрінде дұрыс.)

❌Assel can have taken the wrong bus.
✅Assel might have taken the wrong bus. немесе Assel could have taken the wrong bus.
❌The concert can have finished already.
✅The concert may have finished already. немесе The concert might have finished already.

3. «Естімеген болуы мүмкін» → couldn't have. Қазақшада «естімеген болуы мүмкін» (мүмкін, естімеген) мен «естуі мүмкін емес» (сөзсіз естімеген) әртүрлі. Бірақ екеуінде де «мүмкін» мен болымсыздық болғандықтан, екеуі де couldn't have болып аударылып кетеді. Сенімді болмасаңыз, might not have қолданыңыз.

⚠️(Сенімді емессіз.) Nurlan couldn't have heard the doorbell.
✅Nurlan might not have heard the doorbell.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ couldn't have «естуі мүмкін емес» деген күшті қорытынды; сіз «мүмкін, естімеген» демексіз.

4. «-ып жатқан болуы керек» → been түсіп қалады. «Мен қоңырау шалғанда, Ерлан ұйықтап жатқан болуы керек» сөйлемінде «болуы» бар, бірақ ағылшыншада ол have сөзіне айналады да, be мүлде жоғалып кетеді. Созылыңқы болжамда have been + -ing керек.

❌Erlan must have sleeping when I called.
✅Erlan must have been sleeping when I called.

Шатастырмаңыз

must have done және had to do — must have өткен туралы болжам; had to өткендегі міндет. A2-20 қараңыз. Қазақшада да айырмашылық бар: «қалған болуы керек» және «қалуға тура келді».

She must have worked late.
Ол кешке дейін жұмыста қалған болуы керек.
болжам
She had to work late.
Оған кешке дейін жұмыста қалуға тура келді.
міндет

might not have және can't have — күші маңызды.

He might not have got my text.
Ол хабарламамды алмаған болуы мүмкін.
мүмкін, алмаған
He can't have got my text — his phone was off.
Ол хабарламамды алуы мүмкін емес, телефоны өшіп тұрған.
сөзсіз алмаған

could have: болжам және болмаған мүмкіндік — could have пен might have біз болмағанын білетін мүмкіндікті сипаттай алады немесе біреуді сынай алады. B1-09 қараңыз.

The keys could have fallen out of your bag.
Кілттер сөмкеңнен түсіп қалған болуы мүмкін.
болжам: солай болған шығар
You could have been hurt!
Жарақат алып қалуың мүмкін еді ғой!
қауіп болды, бірақ жарақат алмадың
You could have told me you were coming!
Келетініңді айтсаң болар еді ғой!
сын: айтпадың

қазіргі және өткен туралы болжам — қазір: модаль + етістіктің негізгі түрі (B1-16); өткен: модаль + have + үшінші форма.

She must be at work.
Ол жұмыста болуы керек.
қазір
She must have been at work.
Ол жұмыста болған болуы керек.
бұрын

Жазылуы мен айтылуы

  • Бұл құрылымдарда have әлсіз айтылады: /əv/. must have → /ˈmʌstəv/; might have → /ˈmaɪtəv/; could have → /ˈkʊdəv/; can't have → /ˈkɑːntəv/ (UK), /ˈkæntəv/ (US). have сөзін толық, екпінмен айтпаңыз.
  • Тез сөйлегенде must've сөзіндегі t жиі түсіп қалады: /ˈmʌsəv/.
  • must сөзіндегі /ʌ/ қысқа, ашық дыбыс, ауыз сәл ашық. Оны жазылуы бойынша у немесе ұ деп айтпаңыз.
  • must've, might've, could've түрлерін тек бейресми жазуда қолданыңыз. must of, might of, could of деп ешқашан жазбаңыз: естілуі бірдей, бірақ жазылуы қате.
  • Бұл құрылымдарда been те әлсіз: /bɪn/. Ол қысқа; оны созып айтпаңыз.

Алтын ереже

Өткен туралы болжам = модаль етістік + have + үшінші форма. Модальді сенімділігіңізге қарай таңдаңыз: must (сенімдімін: иә), might / may / could (мүмкін), might not / may not (мүмкін, жоқ), can't / couldn't (сенімдімін: жоқ). Қазақтың «болуы» сөзі мұнда be емес, have болады.

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы сөздердің дұрыс түрін жазыңыз немесе сөйлемді нұсқау бойынша қайта жазыңыз.

  1. The door's open. Someone (must forget) to lock it.
  2. She (can't see) me — I was hiding behind the tree.
  3. I'm not sure. He (might miss) the train.
  4. You're covered in paint! You (must decorate) all day.
  5. may have арқылы қайта жазыңыз: Perhaps the meeting was cancelled.
  6. couldn't have арқылы қайта жазыңыз: It's impossible that she drove — she doesn't have a car.

B. Мағына

Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: He passed the exam easily. He … have studied a lot.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: She speaks no English. She … have written this letter in perfect English.
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I don't know why Leo is late. He … have overslept.
  4. Maybe Kate didn't see the sign. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Kate … have seen the sign.
  5. Қай сөйлем болжам емес, міндет туралы?

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. They must had a great time at the wedding.
  2. Somebody might have took my seat.
  3. He can have forgotten our appointment.
  4. The thief must have come in through the window.

D. Мәтін ішінде

Диалогты оқып, жақшадағы сөздердің дұрыс түрін жазыңыз.

The empty fridge
Dad: Who ate all the cheese? It was here this morning.
Eva: Don't look at me! I 16 (can't / eat) it — I was at school all day.
Dad: Then your brother 17 (must / take) it. He came home at lunchtime.
Eva: Or the cat 18 (might / get) into the fridge again.
Dad: The cat can't open the fridge, Eva!
Eva: Well, you 19 (might not / close) it properly this morning.
Dad: Hmm. And who 20 (could / leave) these crumbs everywhere?

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Досыңыз сіздің кешіңізге келмеді және қоңырау да шалмады. Екі болжам жазыңыз: біреуі might have, біреуі must have арқылы.
  2. Үйге келсеңіз, асүйдің терезесі сынып жатыр. Бір болжамды can't have, біреуін must have been + -ing арқылы жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. B1-16 Must be, can't be, might be қазақша: «болуы керек», «болуы мүмкін емес», «болуы мүмкін»
    Her car isn't outside. She ___ … be at home.
  2. B1-09 Should have, could have, might have қазақша: «керек еді» ағылшынша
    I failed the test. I (study) harder.
  3. B2-04 I wish I had… және regret қазақша: өткенге өкініш және «-са ғой»
    I wish I (not eat) that last piece of cake.
  4. B2-05 Would rather, had better және prefer қазақша: таңдау мен ескерту
    It's going to rain. You'd better (take) an umbrella.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. must have forgotten
  2. can't have seen / cannot have seen
  3. might have missed
  4. must have been decorating
  5. The meeting may have been cancelled.
  6. She couldn't have driven — she doesn't have a car. / She couldn't have driven because she doesn't have a car. / She couldn't have driven; she doesn't have a car. / She couldn't have driven. She doesn't have a car. / She couldn't have driven, because she doesn't have a car.

B. Мағына

  1. must
  2. can't
  3. might
  4. might not
  5. She had to leave early.

C. Қатені табыңыз

  1. They must have had a great time at the wedding.
  2. Somebody might have taken my seat.
  3. He may have forgotten our appointment. / He might have forgotten our appointment. / He could have forgotten our appointment. / He must have forgotten our appointment. / He can't have forgotten our appointment.
  4. ✓ The thief must have come in through the window.

D. Мәтін ішінде

  1. can't have eaten / couldn't have eaten
  2. must have taken
  3. might have got / might have gotten
  4. might not have closed
  5. could have left

E. Сіздің кезегіңіз

  1. She might have forgotten the date. She must have been very busy at work.
  2. It can't have been the wind — there was no wind last night. The kids next door must have been playing football again.

F. Аралас қайталау

  1. can't
  2. should have studied / ought to have studied
  3. hadn't eaten
  4. take
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play