Third Conditional қазақша: «-ған болсам, … -ған болар едім»
Third Conditional: If I Had Known…
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз болмаған өткенді және оның нәтижесін елестете аласыз (If I had known, I would have helped) және бұл құрылымды өкініш, жеңілдеу және сын туралы айту үшін қолдана аласыз.
Негізгі идея
Өткен жабық. Біз оны өзгерте алмаймыз, бірақ оның басқа нұсқасын елестете аламыз.
Жол айрығын елестетіңіз. Өткенде бір сәтте сіз бір жолды таңдадыңыз: I didn't leave early, so I missed the train. Үшінші шартты сөйлем (Third Conditional) екінші жолмен, яғни сіз таңдамаған жолмен жүріп, оның қайда апаратынын айтады: If I had left early, I would have caught the train.
Шарт шын мәнінде болған нәрсеге қарама-қайшы: had left «ерте шықпадым» дегенді білдіреді. Нәтиже де әдетте қарама-қайшы: would have caught «үлгермедім» дегенді білдіреді. Could have немесе might have болса, нәтиже сол екінші жолдағы тек бір мүмкіндік қана.
B1-06 сабағында ағылшын тілі қиялдағы қазірді көрсету үшін етістікті бір қадам артқа жылжытатынын көрдіңіз: if I had. Қиялдағы өткен үшін ол тағы бір қадам артқа, Past Perfect шағына жылжиды: if I had had. Бұл әрі өткен, әрі шындық емес уақыт.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақша қиялдағы өткенді бірнеше жолмен айтамыз: -ған болсам («білген болсам»), -ғанымда («білгенімде»), ал нәтижеде -ар едім немесе -ған болар едім. Мұнда бір маңызды айырмашылық бар. Қазақшадағы -ар едім қазіргі қиялға да («Көлігім болса, барар едім»), өткен қиялға да («Білгенімде, айтар едім») жарай береді: уақытты контекст көрсетеді. Ағылшын тілінде таңдау міндетті. Қазір туралы болса — would + етістіктің негізгі түрі, өткен туралы болса — would have + үшінші форма. Шарт бөлігінде де солай: өткен үшін if I knew емес, if I had known.
Жақсы жаңалық: -ған болар едім («барған болар едім») would have gone тіркесіне дәл сәйкес келеді. Ал -а алар едім — could have, мүмкін … -ар едім — might have. Қазақша әйтпесе («әйтпесе ұмытып кетер едім») сөйлемінен кейін де ағылшыншада would have керек.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Кептеліс туралы білген болсам, пойызбен барған болар едім. | қиялдағы өткен | If I had known about the traffic, I would have taken the train. |
| Ертерек айтқаныңда, жоспарымды өзгерте алар едім. | өткендегі мүмкіндік | If you had told me earlier, I could have changed my plans. |
| Дұрыстап сұрағаныңда, мүмкін, ол келісер еді. | бәлкім | She might have said yes if you had asked her properly. |
| Көлігім болса, көлікпен барар едім. | қазіргі қиял | If I had a car, I would drive. |
| Көлігім болғанда, көлікпен барар едім. | өткен қиял (контекстен) | If I had had a car, I would have driven. |
| Жақсы болды, картаны алдық, әйтпесе адасып кетер едік. | жеңілдеу | …otherwise we would have got lost. |
Құрылым
Екі бөлігі
| if бөлігі (шарт) | негізгі бөлік (нәтиже) |
|---|---|
| if + Past Perfect (had + үшінші форма) | would / could / might + have + үшінші форма |
| If she had studied, | she would have passed. |
| If we hadn't stopped for coffee, | we might have arrived on time. |
| If you had asked me, | I could have helped. |
Бөліктердің орны ауыса береді. if бөлігі бірінші тұрса, әдетте үтір қойылады; нәтиже бірінші тұрса, үтір қойылмайды: If I'd seen you, I'd have said hello. / I'd have said hello if I'd seen you.
would, could, might
| Модаль етістік | Мағынасы | Мысал |
|---|---|---|
| would have | сенімді нәтиже («-ған болар едім») | I would have called you. |
| could have | мүмкін болар еді («-а алар едім») | I could have called you. |
| might have | бәлкім («мүмкін, … -ар едім») | I might have called you. |
Болымсыз түрі және сұрақтар
| Мысал | |
|---|---|
| Болымсыз шарт | If he hadn't lied, … |
| Болымсыз нәтиже | …, she wouldn't have left. |
| Сұрақ | What would you have done if you'd lost your passport? |
| Қысқа жауаптар | Would you have come? — Yes, I would (have). / No, I wouldn't (have). |
Қысқарған түрлері
| Толық түрі | Жазылатын қысқа түрі | Көбіне қалай естіледі |
|---|---|---|
| If I had known | If I'd known | /ɪf aɪd nəʊn/ |
| I would have gone | I'd have gone | I'd've gone /aɪdəv ɡɒn/ |
| would not have | wouldn't have | wouldn't've /ˈwʊdntəv/ |
| could have / might have | could've / might've | /ˈkʊdəv/, /ˈmaɪtəv/ |
Қолданылуы
1Қиялдағы өткен және оның нәтижесі
Өткендегі бір шынайы фактіні өзгертіп, екінші жолмен соңына дейін жүріңіз.
2could have және might have: мүмкін болатын нәтижелер
Мүмкін болар еді деген нәтиже үшін could have, тек «бәлкім» деген нәтиже үшін might have қолданыңыз.
3Өкініш
Өткендегі өкінетін бір таңдауыңыз туралы айту үшін үшінші шартты сөйлемді қолданыңыз.
4Жеңілдеу
Болмай қалған жаманырақ өткенді елестетіңіз. Грамматикасы сол, тек сезім басқа: «шүкір, олай болмады».
5Сын және кінәлау
Біреудің әрекеті немесе әрекетсіздігі мәселе тудырғанын көрсету үшін үшінші шартты сөйлемді қолданыңыз. had сөзіне екпін түсірсеңіз, сын өткірірек естіледі.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. Өткен туралы, бірақ екінші шартты сөйлеммен. Қазақша «Кеше қоңырау шалсаң, көмектесер едім» деп айта береміз: уақытты «кеше» сөзі көрсетеді. Ағылшын тілінде өткен туралы қиялға Past Perfect және would have міндетті. Әсіресе had had сізге қате сияқты көрінуі мүмкін, бірақ ол дұрыс: бірінші had — көмекші етістік, екіншісі — have етістігінің үшінші формасы.
2. «-ар едім» → would + негізгі түрі. Қазақшадағы «ұмытып кетер едім», «адасып кетер едік» өткенге де жарайтындықтан, нәтиже бөлігінде have оңай түсіп қалады. Ағылшыншада would + негізгі түрі қазіргі нәтижені білдіреді; өткендегі нәтиже үшін would have + үшінші форма керек.
3. «-ғанымда» → when. «Ереуіл туралы білгенімде, үйде қалар едім» деп айтамыз. Сөздікте «-ғанда» = when болғандықтан, сөйлем when арқылы басталып кетеді. Бірақ when I knew «білген кезде» деген шынайы өткен; қиялдағы өткен үшін if I had known керек.
Шатастырмаңыз
'd = had ме, would па? — if бөлігінде 'd = had. Нәтижеде 'd = would. Одан кейін не келетініне қараңыз: 'd + үшінші форма = had; 'd have + үшінші форма = would have.
Екінші және үшінші шартты сөйлем — Екіншісі қиялдағы қазір немесе болашақ туралы B1-06; үшіншісі қиялдағы өткен туралы. Қазақшада екеуіне де «-ар едім» айтыла береді, ал ағылшыншада форма өзгереді.
Үшінші және аралас шартты сөйлем — Өткендегі шарттың нәтижесі қазір болса, would + етістіктің негізгі түрі қолданылады. Бұл B2-02 сабағында.
if жоқ ресми түрі (Had I known…) C1-03 сабағында.
Жазылуы мен айтылуы
- Тез сөйлегенде would have /ˈwʊdəv/, ал I would have /aɪdəv/ сияқты естіледі. Мұны естігенде танып білу керек, бірақ жазғанда I'd have немесе I would have деп жазыңыз.
- if бөлігіндегі had әлсіз айтылады және әдетте қысқарады: If you'd asked… /ɪf juːd ˈɑːskt/ (UK), /ɪf juːd ˈæskt/ (US). Соңындағы /d/ мен /t/ дыбыстарын жұтып қоймаңыз, әйтпесе If you asked болып естіледі.
- had had дұрыс әрі жиі қолданылады: If I'd had more time… Бірінші had — көмекші етістік, екіншісі — have етістігі.
- would of, could of, might of деп ешқашан жазбаңыз. Олар /əv/ дыбысынан шыққан қате.
- Сын айтқанда көмекші етістікке екпін түсіріңіз: If you HAD listened…
- would сөзіндегі l оқылмайды, ал /w/ ерінді дөңгелетіп айтылады, в емес.
Алтын ереже
Басқаша өткенді елестету үшін: if + had + үшінші форма, содан кейін would / could / might + have + үшінші форма. Would have тіркесін if бөлігіне қоймаңыз. Қазақша «-ар едім» өткен туралы болса, ағылшыншада would have.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы етістікті дұрыс түрде жазыңыз немесе сөйлемдерді нұсқау бойынша біріктіріңіз.
-
If I (know) you were in hospital, I would have visited you.in hospital (UK); in the hospital (US)
-
If she had taken the earlier bus, she (not / be) late.
-
We (win) the match if our best player hadn't been injured.
-
If you (not / remind) me, I would have forgotten.
-
Үшінші шартты сөйлем және would арқылы біріктіріңіз: I didn't check the weather. I didn't take an umbrella.
-
Үшінші шартты сөйлем және would арқылы біріктіріңіз: The alarm didn't ring. We didn't wake up on time.
B. Мағына
Мағынасына қарай жауап беріңіз.
-
Нәтижеге сенімді емессіз. Дұрыс жауапты таңдаңыз: If we had played better, we … have won.
-
Қай нәтиже анық емес, тек мүмкіндік қана?
-
"If I'd left earlier, I'd have caught the bus." Сөйлеуші ерте шықты ма? Автобусқа үлгерді ме?
-
Әр 'd нені білдіреді: had бе, әлде would па? "If she'd called, I'd have answered."
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
If I would have seen the sign, I would have stopped.
-
If they had went to bed earlier, they wouldn't have been so tired.
-
I would of called you if I'd had my phone.
-
If I hadn't been driving so fast, the police wouldn't have stopped me.
D. Мәтін ішінде
Диалогты оқып, жақшадағы етістікті дұрыс түрде жазыңыз.
Sam: How was the interview?
Lily: Terrible. I got there late. If I 15 (leave) home earlier, I 16 (not / miss) the first part.
Sam: Oh no. Did they ask difficult questions?
Lily: Yes. If I 17 (read) about the company, I 18 (can / answer) them better.
Sam: Well, if you 19 (not / go), you wouldn't have learned anything. Next time will be better!
E. Сіздің кезегіңіз
Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.
-
Өткен жылы жіберген бір кішкентай қателігіңізді есіңізге түсіріңіз. Не басқаша болар еді, сол туралы бір сөйлем жазыңыз.holiday (UK) = vacation (US)
-
Бір сәтті жағдайды есіңізге түсіріңіз. Жеңілдеу білдіретін сөйлем жазыңыз.
-
Әріптесіңіз файлды сақтауды ұмытып, оны жоғалтып алды. Жұмсақ сын жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-06 Second Conditional қазақша: «-са, … -ар едім» ағылшынша If I (have) more time now, I'd learn the guitar.
-
B1-03 Past Perfect қазақша: «кетіп қалған еді» ағылшынша қалай айтылады? When we arrived, the shop (already / close).
-
A2-16 Present Perfect қазақша: Have you ever…? Өмірдегі тәжірибе туралы Have you ever (eat) octopus?
-
A1-25 Like, want, would like қазақша: ұнату, қалау және сыпайы өтініш Дұрыс жауапты таңдаңыз: "We'd like to come" сөйлеміндегі 'd = …
Жауаптар
A. Құрылым
- had known / 'd known
- wouldn't have been / might not have been
- would have won / could have won / might have won
- hadn't reminded / had not reminded
- If I had checked the weather, I would have taken an umbrella. / If I'd checked the weather, I'd have taken an umbrella. / If I'd checked the weather, I would have taken an umbrella. / If I had checked the weather, I'd have taken an umbrella. / I would have taken an umbrella if I had checked the weather. / I'd have taken an umbrella if I'd checked the weather. / I would have taken an umbrella if I'd checked the weather. / I'd have taken an umbrella if I had checked the weather.
- If the alarm had rung, we would have woken up on time. / If the alarm had rung, we'd have woken up on time. / We would have woken up on time if the alarm had rung. / We'd have woken up on time if the alarm had rung.
B. Мағына
- might
- If we'd trained harder, we might have won.
- no … no
- had … would
C. Қатені табыңыз
- If I had seen the sign, I would have stopped. / If I'd seen the sign, I'd have stopped. / If I'd seen the sign, I would have stopped. / If I had seen the sign, I'd have stopped.
- If they had gone to bed earlier, they wouldn't have been so tired.
- I would have called you if I'd had my phone. / I'd have called you if I'd had my phone. / I would have called you if I had had my phone. / I'd have called you if I had had my phone.
- ✓ If I hadn't been driving so fast, the police wouldn't have stopped me.
D. Мәтін ішінде
- had left / 'd left
- wouldn't have missed / might not have missed
- had read / 'd read
- could have answered
- hadn't gone / had not gone
E. Сіздің кезегіңіз
- If I had booked my holiday earlier, I would have paid much less.
- If my neighbour hadn't found my keys, I couldn't have opened my door.
- If you had saved it, you wouldn't have lost all that work.
F. Аралас қайталау
- had
- had already closed / 'd already closed / was already closed
- eaten
- would
