SlowingoГрамматика
B1 7 / 39

Third Conditional қазақша: «-ған болсам, … -ған болар едім»

Third Conditional: If I Had Known…

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз болмаған өткенді және оның нәтижесін елестете аласыз (If I had known, I would have helped) және бұл құрылымды өкініш, жеңілдеу және сын туралы айту үшін қолдана аласыз.

Негізгі идея

Өткен жабық. Біз оны өзгерте алмаймыз, бірақ оның басқа нұсқасын елестете аламыз.

Жол айрығын елестетіңіз. Өткенде бір сәтте сіз бір жолды таңдадыңыз: I didn't leave early, so I missed the train. Үшінші шартты сөйлем (Third Conditional) екінші жолмен, яғни сіз таңдамаған жолмен жүріп, оның қайда апаратынын айтады: If I had left early, I would have caught the train.

Шарт шын мәнінде болған нәрсеге қарама-қайшы: had left «ерте шықпадым» дегенді білдіреді. Нәтиже де әдетте қарама-қайшы: would have caught «үлгермедім» дегенді білдіреді. Could have немесе might have болса, нәтиже сол екінші жолдағы тек бір мүмкіндік қана.

B1-06 сабағында ағылшын тілі қиялдағы қазірді көрсету үшін етістікті бір қадам артқа жылжытатынын көрдіңіз: if I had. Қиялдағы өткен үшін ол тағы бір қадам артқа, Past Perfect шағына жылжиды: if I had had. Бұл әрі өткен, әрі шындық емес уақыт.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақша қиялдағы өткенді бірнеше жолмен айтамыз: -ған болсам («білген болсам»), -ғанымда («білгенімде»), ал нәтижеде -ар едім немесе -ған болар едім. Мұнда бір маңызды айырмашылық бар. Қазақшадағы -ар едім қазіргі қиялға да («Көлігім болса, барар едім»), өткен қиялға да («Білгенімде, айтар едім») жарай береді: уақытты контекст көрсетеді. Ағылшын тілінде таңдау міндетті. Қазір туралы болса — would + етістіктің негізгі түрі, өткен туралы болса — would have + үшінші форма. Шарт бөлігінде де солай: өткен үшін if I knew емес, if I had known.

Жақсы жаңалық: -ған болар едім («барған болар едім») would have gone тіркесіне дәл сәйкес келеді. Ал -а алар едім — could have, мүмкін … -ар едім — might have. Қазақша әйтпесе («әйтпесе ұмытып кетер едім») сөйлемінен кейін де ағылшыншада would have керек.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Кептеліс туралы білген болсам, пойызбен барған болар едім.қиялдағы өткенIf I had known about the traffic, I would have taken the train.
Ертерек айтқаныңда, жоспарымды өзгерте алар едім.өткендегі мүмкіндікIf you had told me earlier, I could have changed my plans.
Дұрыстап сұрағаныңда, мүмкін, ол келісер еді.бәлкімShe might have said yes if you had asked her properly.
Көлігім болса, көлікпен барар едім.қазіргі қиялIf I had a car, I would drive.
Көлігім болғанда, көлікпен барар едім.өткен қиял (контекстен)If I had had a car, I would have driven.
Жақсы болды, картаны алдық, әйтпесе адасып кетер едік.жеңілдеу…otherwise we would have got lost.

Құрылым

Екі бөлігі

if бөлігі (шарт)негізгі бөлік (нәтиже)
if + Past Perfect (had + үшінші форма)would / could / might + have + үшінші форма
If she had studied,she would have passed.
If we hadn't stopped for coffee,we might have arrived on time.
If you had asked me,I could have helped.

Бөліктердің орны ауыса береді. if бөлігі бірінші тұрса, әдетте үтір қойылады; нәтиже бірінші тұрса, үтір қойылмайды: If I'd seen you, I'd have said hello. / I'd have said hello if I'd seen you.

would, could, might

Модаль етістікМағынасыМысал
would haveсенімді нәтиже («-ған болар едім»)I would have called you.
could haveмүмкін болар еді («-а алар едім»)I could have called you.
might haveбәлкім («мүмкін, … -ар едім»)I might have called you.

Болымсыз түрі және сұрақтар

Мысал
Болымсыз шартIf he hadn't lied, …
Болымсыз нәтиже…, she wouldn't have left.
СұрақWhat would you have done if you'd lost your passport?
Қысқа жауаптарWould you have come? — Yes, I would (have). / No, I wouldn't (have).

Қысқарған түрлері

Толық түріЖазылатын қысқа түріКөбіне қалай естіледі
If I had knownIf I'd known/ɪf aɪd nəʊn/
I would have goneI'd have goneI'd've gone /aɪdəv ɡɒn/
would not havewouldn't havewouldn't've /ˈwʊdntəv/
could have / might havecould've / might've/ˈkʊdəv/, /ˈmaɪtəv/

Қолданылуы

1Қиялдағы өткен және оның нәтижесі

Өткендегі бір шынайы фактіні өзгертіп, екінші жолмен соңына дейін жүріңіз.

If I had known about the traffic, I would have taken the train.
Кептеліс туралы білген болсам, пойызбен барған болар едім.
білмедім, пойызбен бармадым
If the weather had been better, we would have eaten outside.
Ауа райы жақсырақ болғанда, далада тамақтанған болар едік.
She would have won the race if she hadn't fallen.
Құлап қалмағанда, ол жарыста жеңген болар еді.
«ол» мұнда әйел → she
If they hadn't spent so much on the wedding, they wouldn't have had money problems.
Тойға соншама көп ақша жұмсамағанда, олар қаржы қиындығына тап болмас еді.
«болмас еді» мұнда өткен туралы → wouldn't have had
What would you have done if the bank had said no?
Банк бас тартқан болса, не істер едіңіз?
«істер едіңіз» өткен туралы → would you have done

2could have және might have: мүмкін болатын нәтижелер

Мүмкін болар еді деген нәтиже үшін could have, тек «бәлкім» деген нәтиже үшін might have қолданыңыз.

If you had told me earlier, I could have changed my plans.
Маған ертерек айтқаныңда, жоспарымды өзгерте алар едім.
«-а алар едім» → could have
If the doctor hadn't acted so quickly, the patient could have died.
Дәрігер жылдам әрекет етпегенде, науқас қайтыс болуы мүмкін еді.
She might have said yes if you had asked her properly.
Одан дұрыстап сұрағаныңда, мүмкін, ол келісер еді.
«мүмкін … -ар еді» → might have

3Өкініш

Өткендегі өкінетін бір таңдауыңыз туралы айту үшін үшінші шартты сөйлемді қолданыңыз.

If I had saved more money, I could have bought that flat.
Көбірек ақша жинағанымда, ол пәтерді сатып ала алар едім.
flat (UK) = apartment (US)
If I'd listened to my parents, I would have studied engineering.
Ата-анамның тілін алғанымда, инженерлікке оқыған болар едім.
I'd have stayed longer if I hadn't had to work the next day.
Ертеңіне жұмысқа баруым керек болмағанда, ұзағырақ қалған болар едім.
бірінші 'd = would
If I'd checked the address, we wouldn't have gone to the wrong hotel.
Мекенжайды тексергенімде, басқа қонақүйге барып жүрмес едік.
мұнда 'd = had

4Жеңілдеу

Болмай қалған жаманырақ өткенді елестетіңіз. Грамматикасы сол, тек сезім басқа: «шүкір, олай болмады».

If I hadn't been wearing a seatbelt, I would have been badly hurt.
Қауіпсіздік белдігін тағып отырмағанымда, қатты жарақат алар едім.
Past Perfect Continuous: B1-03 қараңыз
If the fire alarm hadn't gone off, we could have lost everything.
Өрт дабылы іске қосылмағанда, бәрінен айырылып қалуымыз мүмкін еді.
If you hadn't reminded me, I would have forgotten her birthday.
Сен есіме салмағанда, оның туған күнін ұмытып кетер едім.
her → әйел
If we had left five minutes later, we might have been in the accident.
Бес минут кешірек шыққанымызда, мүмкін, сол апатқа тап болар едік.

5Сын және кінәлау

Біреудің әрекеті немесе әрекетсіздігі мәселе тудырғанын көрсету үшін үшінші шартты сөйлемді қолданыңыз. had сөзіне екпін түсірсеңіз, сын өткірірек естіледі.

If you had locked the door, nobody would have taken the laptop.
Есікті құлыптағаныңда, ноутбукті ешкім алмас еді.
ағылшыншада бір ғана болымсыздық: nobody would have
If you'd read the instructions, the printer wouldn't have broken.
Нұсқаулықты оқығаныңда, принтер бұзылмас еді.
We wouldn't have lost the client if the team had answered their emails.
Команда хаттарға жауап бергенде, клиентті жоғалтпас едік.
If he hadn't been so rude, she wouldn't have walked out.
Жігіт соншалықты дөрекілік жасамағанда, қыз тұрып кетпес еді.
қазақшада екеуі де «ол» болар еді; ағылшыншада he және she

Жиі кездесетін қателер

❌If I would have known, I would have come.
✅If I had known, I would have come.
if бөлігінде would have жоқ: if + had + үшінші форма.
❌If I had known, I would came.
✅If I had known, I would have come.
would + have + үшінші форма.
❌If I saw you yesterday, I would have said hello.
✅If I had seen you yesterday, I would have said hello.
Қиялдағы өткен шартқа Past Perfect керек.
❌If she had went, she would have seen him.
✅If she had gone, she would have seen him.
Үшінші форма (gone), Past Simple түрі (went) емес.
❌I would of helped you.
✅I would have helped you.
would've «would of» сияқты естіледі, бірақ бұл сөз have.
❌If they had took a taxi, they would have arrived on time.
✅If they had taken a taxi, they would have arrived on time.
take – took – taken.
❌If I'd have seen him, I'd have told him.
✅If I'd seen him, I'd have told him.
Тез сөйлеуде өте жиі естіледі, бірақ стандартты емес: if I'd сөзінен кейін have жоқ.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. Өткен туралы, бірақ екінші шартты сөйлеммен. Қазақша «Кеше қоңырау шалсаң, көмектесер едім» деп айта береміз: уақытты «кеше» сөзі көрсетеді. Ағылшын тілінде өткен туралы қиялға Past Perfect және would have міндетті. Әсіресе had had сізге қате сияқты көрінуі мүмкін, бірақ ол дұрыс: бірінші had — көмекші етістік, екіншісі — have етістігінің үшінші формасы.

❌If you called me yesterday, I would help you.
✅If you had called me yesterday, I would have helped you.
Өткен туралы қиял → had called, would have helped.
❌If we had more time last summer, we would have visited Turkistan.
✅If we had had more time last summer, we would have visited Turkistan.
last summer → had had.

2. «-ар едім» → would + негізгі түрі. Қазақшадағы «ұмытып кетер едім», «адасып кетер едік» өткенге де жарайтындықтан, нәтиже бөлігінде have оңай түсіп қалады. Ағылшыншада would + негізгі түрі қазіргі нәтижені білдіреді; өткендегі нәтиже үшін would have + үшінші форма керек.

⚠️If I had seen your message, I would answer it.
✅If I had seen your message, I would have answered it.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс (аралас шартты сөйлем, B2-02 қараңыз), бірақ «қазір жауап берер едім» деген мағына береді; сіз өткен туралы айтып тұрсыз.
⚠️Good thing we took a map, otherwise we would get lost.
✅Good thing we took a map, otherwise we would have got lost.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ would get болашақ немесе жалпы жағдай сияқты естіледі; сапар аяқталды → would have got.

3. «-ғанымда» → when. «Ереуіл туралы білгенімде, үйде қалар едім» деп айтамыз. Сөздікте «-ғанда» = when болғандықтан, сөйлем when арқылы басталып кетеді. Бірақ when I knew «білген кезде» деген шынайы өткен; қиялдағы өткен үшін if I had known керек.

⚠️When I knew about the strike, I would stay at home.
✅If I had known about the strike, I would have stayed at home.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ «білген кездері үйде қалатынмын» деген әдет мағынасын береді.

Шатастырмаңыз

'd = had ме, would па? — if бөлігінде 'd = had. Нәтижеде 'd = would. Одан кейін не келетініне қараңыз: 'd + үшінші форма = had; 'd have + үшінші форма = would have.

If I'd known, I'd have helped.
Білгенімде, көмектесер едім.
If I had known, I would have helped.
If you'd asked, she'd have said yes.
Сұрағаныңда, ол келісер еді.
If you had asked, she would have said yes.

Екінші және үшінші шартты сөйлем — Екіншісі қиялдағы қазір немесе болашақ туралы B1-06; үшіншісі қиялдағы өткен туралы. Қазақшада екеуіне де «-ар едім» айтыла береді, ал ағылшыншада форма өзгереді.

If I had a car, I would drive to work.
Көлігім болса, жұмысқа көлікпен барар едім.
қазір: көлігім жоқ
If I had had a car, I would have driven to work.
Көлігім болған болса, жұмысқа көлікпен барған болар едім.
сол кезде: көлігім жоқ еді

Үшінші және аралас шартты сөйлем — Өткендегі шарттың нәтижесі қазір болса, would + етістіктің негізгі түрі қолданылады. Бұл B2-02 сабағында.

If I had taken the job, I would have moved to Dubai.
Сол жұмысқа келіскенімде, Дубайға көшкен болар едім.
өткен нәтиже
If I had taken that job, I would be rich now.
Сол жұмысқа келіскенімде, қазір бай болар едім.
қазіргі нәтиже: B2-02 қараңыз

if жоқ ресми түрі (Had I known…) C1-03 сабағында.

Жазылуы мен айтылуы

  • Тез сөйлегенде would have /ˈwʊdəv/, ал I would have /aɪdəv/ сияқты естіледі. Мұны естігенде танып білу керек, бірақ жазғанда I'd have немесе I would have деп жазыңыз.
  • if бөлігіндегі had әлсіз айтылады және әдетте қысқарады: If you'd asked… /ɪf juːd ˈɑːskt/ (UK), /ɪf juːd ˈæskt/ (US). Соңындағы /d/ мен /t/ дыбыстарын жұтып қоймаңыз, әйтпесе If you asked болып естіледі.
  • had had дұрыс әрі жиі қолданылады: If I'd had more time… Бірінші had — көмекші етістік, екіншісі — have етістігі.
  • would of, could of, might of деп ешқашан жазбаңыз. Олар /əv/ дыбысынан шыққан қате.
  • Сын айтқанда көмекші етістікке екпін түсіріңіз: If you HAD listened…
  • would сөзіндегі l оқылмайды, ал /w/ ерінді дөңгелетіп айтылады, в емес.

Алтын ереже

Басқаша өткенді елестету үшін: if + had + үшінші форма, содан кейін would / could / might + have + үшінші форма. Would have тіркесін if бөлігіне қоймаңыз. Қазақша «-ар едім» өткен туралы болса, ағылшыншада would have.

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы етістікті дұрыс түрде жазыңыз немесе сөйлемдерді нұсқау бойынша біріктіріңіз.

  1. If I (know) you were in hospital, I would have visited you.
  2. If she had taken the earlier bus, she (not / be) late.
  3. We (win) the match if our best player hadn't been injured.
  4. If you (not / remind) me, I would have forgotten.
  5. Үшінші шартты сөйлем және would арқылы біріктіріңіз: I didn't check the weather. I didn't take an umbrella.
  6. Үшінші шартты сөйлем және would арқылы біріктіріңіз: The alarm didn't ring. We didn't wake up on time.

B. Мағына

Мағынасына қарай жауап беріңіз.

  1. Нәтижеге сенімді емессіз. Дұрыс жауапты таңдаңыз: If we had played better, we … have won.
  2. Қай нәтиже анық емес, тек мүмкіндік қана?
  3. "If I'd left earlier, I'd have caught the bus." Сөйлеуші ерте шықты ма? Автобусқа үлгерді ме?
  4. Әр 'd нені білдіреді: had бе, әлде would па? "If she'd called, I'd have answered."

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. If I would have seen the sign, I would have stopped.
  2. If they had went to bed earlier, they wouldn't have been so tired.
  3. I would of called you if I'd had my phone.
  4. If I hadn't been driving so fast, the police wouldn't have stopped me.

D. Мәтін ішінде

Диалогты оқып, жақшадағы етістікті дұрыс түрде жазыңыз.

The interview
Sam: How was the interview?
Lily: Terrible. I got there late. If I 15 (leave) home earlier, I 16 (not / miss) the first part.
Sam: Oh no. Did they ask difficult questions?
Lily: Yes. If I 17 (read) about the company, I 18 (can / answer) them better.
Sam: Well, if you 19 (not / go), you wouldn't have learned anything. Next time will be better!

E. Сіздің кезегіңіз

Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.

  1. Өткен жылы жіберген бір кішкентай қателігіңізді есіңізге түсіріңіз. Не басқаша болар еді, сол туралы бір сөйлем жазыңыз.
  2. Бір сәтті жағдайды есіңізге түсіріңіз. Жеңілдеу білдіретін сөйлем жазыңыз.
  3. Әріптесіңіз файлды сақтауды ұмытып, оны жоғалтып алды. Жұмсақ сын жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. B1-06 Second Conditional қазақша: «-са, … -ар едім» ағылшынша
    If I (have) more time now, I'd learn the guitar.
  2. B1-03 Past Perfect қазақша: «кетіп қалған еді» ағылшынша қалай айтылады?
    When we arrived, the shop (already / close).
  3. A2-16 Present Perfect қазақша: Have you ever…? Өмірдегі тәжірибе туралы
    Have you ever (eat) octopus?
  4. A1-25 Like, want, would like қазақша: ұнату, қалау және сыпайы өтініш
    Дұрыс жауапты таңдаңыз: "We'd like to come" сөйлеміндегі 'd = …
Жауаптар

A. Құрылым

  1. had known / 'd known
  2. wouldn't have been / might not have been
  3. would have won / could have won / might have won
  4. hadn't reminded / had not reminded
  5. If I had checked the weather, I would have taken an umbrella. / If I'd checked the weather, I'd have taken an umbrella. / If I'd checked the weather, I would have taken an umbrella. / If I had checked the weather, I'd have taken an umbrella. / I would have taken an umbrella if I had checked the weather. / I'd have taken an umbrella if I'd checked the weather. / I would have taken an umbrella if I'd checked the weather. / I'd have taken an umbrella if I had checked the weather.
  6. If the alarm had rung, we would have woken up on time. / If the alarm had rung, we'd have woken up on time. / We would have woken up on time if the alarm had rung. / We'd have woken up on time if the alarm had rung.

B. Мағына

  1. might
  2. If we'd trained harder, we might have won.
  3. no … no
  4. had … would

C. Қатені табыңыз

  1. If I had seen the sign, I would have stopped. / If I'd seen the sign, I'd have stopped. / If I'd seen the sign, I would have stopped. / If I had seen the sign, I'd have stopped.
  2. If they had gone to bed earlier, they wouldn't have been so tired.
  3. I would have called you if I'd had my phone. / I'd have called you if I'd had my phone. / I would have called you if I had had my phone. / I'd have called you if I had had my phone.
  4. ✓ If I hadn't been driving so fast, the police wouldn't have stopped me.

D. Мәтін ішінде

  1. had left / 'd left
  2. wouldn't have missed / might not have missed
  3. had read / 'd read
  4. could have answered
  5. hadn't gone / had not gone

E. Сіздің кезегіңіз

  1. If I had booked my holiday earlier, I would have paid much less.
  2. If my neighbour hadn't found my keys, I couldn't have opened my door.
  3. If you had saved it, you wouldn't have lost all that work.

F. Аралас қайталау

  1. had
  2. had already closed / 'd already closed / was already closed
  3. eaten
  4. would
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play