SlowingoГрамматика
B2 2 / 30

Mixed conditionals қазақша: аралас шартты сөйлемдер, «-ған болса, қазір … -ар едім»

Mixed Conditionals

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз ойдан шығарылған өткенді қазірмен (If I had taken that job, I would be rich now) және ойдан шығарылған қазірді өткенмен (If I weren't so shy, I would have spoken to her) байланыстыра аласыз. Кез келген шартты сөйлемнің әр бөлігіне дұрыс түрді мына сұрақ арқылы таңдайсыз: шарт қашан, нәтиже қашан?

Негізгі идея

Шын өмір өткен мен қазірді бөлек жәшіктерде сақтамайды. Он жыл бұрын қабылдаған шешіміңіз бүгін қайда тұратыныңызды анықтайды. Мінезіңіздің әрқашан шындық болып тұрған бір қыры кеше не істегеніңізді түсіндіреді.

Аралас шартты сөйлемдер (mixed conditionals) сөйлемнің әр бөлігіне өз уақытын сақтауға мүмкіндік береді. Сөйлемді екі сағат ретінде елестетіңіз: біреуі шарттың үстінде, екіншісі нәтиженің үстінде. Әр сағатты бөлек қоясыз.

  • Шарт өткенде, нәтиже қазір: If I had studied medicine (өткен), I would be a doctor (қазір).
  • Шарт әрқашан немесе қазір шындық, нәтиже өткенде: If I weren't so shy (әрқашан), I would have spoken to her (кеше кешкі кеште).

Бұл сабақта жаңа түр жоқ. Екінші типті шартты сөйлемнің бөліктерін (B1-06) және үшінші типті шартты сөйлемнің бөліктерін (B1-07) білесіз. Екі сағат әртүрлі уақытты көрсеткен кезде, әрқайсысынан бір бөлікті алып қосасыз.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде шындыққа сай емес шарт -са … -ар едім («Уақытым болса, жүзуді үйренер едім») немесе өткен туралы -ған болса … -ар едім / -ған болар едім арқылы айтылады. Мұнда маңызды бір айырмашылық бар: қазақша -ар едім нәтиже қазір болса да, өткенде болса да айтыла береді. «Медицинаны оқығанымда, қазір дәрігер болар едім» (нәтиже қазір → would be) және «Сонша ұялшақ болмасам, кешегі кеште онымен сөйлесер едім» (нәтиже өткенде → would have spoken). Ағылшыншада нәтиженің уақытын анық таңдау керек: қазір → would + негізгі түрі, өткенде → would have + үшінші форма. Шарт бөлігінде де солай: ауызекі қазақ тілінде өткендегі бір сәт туралы да жай -са айтыла береді («Ертерек шықсақ, қазір жетіп қалар едік»), ал ағылшыншада өткендегі шарт үшін had + үшінші форма міндетті. Ал «қазір», «бүгін», «әлі» сияқты сөздер ағылшыншада да, қазақшада да нәтиженің уақытын көрсетуге көмектеседі.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Медицинаны оқыған болсам, қазір дәрігер болар едім.өткен шарт → қазіргі нәтижеIf I had studied medicine, I would be a doctor now.
Сонша ұялшақ болмасам, кеште онымен сөйлесер едім.тұрақты шарт → өткендегі нәтижеIf I weren't so shy, I would have spoken to her at the party.
Ертерек жатқаныңда, қазір мұнша шаршамас едің.өткен шарт → қазіргі нәтижеIf you'd gone to bed earlier, you wouldn't feel so tired.
Көлік жүргізе білсе, бізді вокзалдан алып кеткен болар еді.қабілет → өткендегі нәтижеIf she could drive, she would have picked us up.
Ұсынысқа келіскен болса, қазір Сингапурда тұрып жатуы мүмкін еді.мүмкін нәтижеShe might be living in Singapore now.

Құрылым

A түрі: өткен шарт → қазіргі нәтиже

If бөлігі (шындыққа сай емес өткен)Негізгі бөлік (шындыққа сай емес қазір)
if + Past Perfectwould / could / might + негізгі түрі
If I had taken that job,I would be living in Tokyo now.
If she hadn't missed the flight,she would be here.

B түрі: қазіргі немесе тұрақты шарт → өткендегі нәтиже

If бөлігі (шындыққа сай емес қазір / әрқашан шындық)Негізгі бөлік (шындыққа сай емес өткен)
if + Past Simple (were)would / could / might + have + үшінші форма
If I weren't so shy,I would have spoken to her.
If he could read a map,he could have found the hotel.

If бөлігі екінші тұруы да мүмкін, онда үтір қойылмайды: I would be a doctor now if I had studied medicine.

Барлық шартты сөйлемдер: жиынтық

ТүріШартНәтижеМысал
zero (нөлдік)Present SimplePresent SimpleIf you heat ice, it melts.
first (бірінші)Present Simplewill + негізгі түріIf it rains, we'll stay in.
second (екінші)Past Simplewould + негізгі түріIf I had time, I'd learn to sail.
third (үшінші)Past Perfectwould have + үшінші формаIf I'd known, I'd have helped.
mixed A (аралас A)Past Perfectwould + негізгі түріIf I'd saved, I'd be rich now.
mixed B (аралас B)Past Simplewould have + үшінші формаIf I were rich, I'd have bought it.

Нөлдік және бірінші тип — шын шартты сөйлемдер (A2-27); қалғандары шындыққа сай емес (ойдан шығарылған, фактілерге қарама-қарсы).

Қолданылуы

1Өткен шарт → қазіргі нәтиже

Өткен басқаша болса, қазір де басқаша болар еді. Нәтижеде көбіне now, today, still немесе қазіргі бір жағдай болады.

If I had studied medicine, I would be a doctor now.
Медицинаны оқыған болсам, қазір дәрігер болар едім.
«қазір» → would be, would have been емес
If we hadn't sold our flat in 2015, we would be much richer today.
2015 жылы пәтерімізді сатпағанымызда, бүгін әлдеқайда бай болар едік.
өткен шарт → бүгінгі нәтиже; flat (UK) = apartment (US)
If you'd gone to bed earlier, you wouldn't feel so tired.
Ертерек жатқаныңда, қазір мұнша шаршамас едің.
«-ған + -да» мұнда өткен шарт → had gone
If they hadn't met at that conference, they wouldn't be married.
Олар сол конференцияда танысып қалмағанда, қазір ерлі-зайыпты болмас еді.
қазіргі күй → wouldn't be
I could speak Italian fluently if I had kept up my lessons.
Сабақтарымды тастамағанымда, қазір итальянша еркін сөйлей алар едім.
if бөлігі екінші: үтір жоқ

2Қазіргі немесе тұрақты шарт → өткендегі нәтиже

Жалпы шындық болып тұрған жағдай (мінез, қабілет, тұрақты дерек) өткендегі нәтижені түсіндіреді. If бөлігі өткендегі бір сәт туралы емес, әрқашан немесе қазір туралы.

If I weren't so shy, I would have spoken to her at the party.
Сонша ұялшақ болмасам, кеште онымен сөйлесер едім.
«-ар едім» мұнда өткен → would have spoken
If he were more organised, he wouldn't have missed the deadline.
Ол ұқыптырақ болса, мерзімді өткізіп алмас еді.
мінез → өткендегі нәтиже; US: organized
If I didn't trust you, I wouldn't have lent you the money.
Саған сенбесем, ақшаны қарызға бермес едім.
қазір де сенемін → өткендегі әрекет
If she could drive, she would have picked us up from the station.
Ол көлік жүргізе білсе, бізді вокзалдан алып кеткен болар еді.
«-ған болар еді» → would have picked up
If I weren't allergic to cats, I would have adopted that kitten.
Мысыққа аллергиям болмаса, әлгі марғауды асырап алар едім.
тұрақты дерек → өткендегі шешім

3Дұрыс бөлікті таңдау — «қашан?» деп сұраңыз

Әр бөлікке сұрақ қойыңыз: Шарт қашан? Нәтиже қашан? Сосын сәйкес түрді таңдаңыз. Өткен шарттың нәтижесі тіпті келешекте болуы да мүмкін.

If I had won the lottery last year, I wouldn't be working here now.
Былтыр лотереядан ұтып алғанымда, қазір мұнда жұмыс істеп жүрмес едім.
өткен шарт, қазіргі нәтиже
If I had won the lottery last year, I would have bought a house.
Былтыр лотереядан ұтып алғанымда, үй сатып алған болар едім.
екеуі де өткенде: үшінші тип
If I were taller, I would have become a basketball player.
Бойым ұзынырақ болса, баскетболшы болып кетер едім.
тұрақты шарт, өткендегі нәтиже
If I were taller, I would play basketball.
Бойым ұзынырақ болса, баскетбол ойнар едім.
екеуі де қазір: екінші тип
If I hadn't broken my leg, I would be running the marathon on Sunday.
Аяғымды сындырып алмағанымда, жексенбіде марафон жүгіріп жүрер едім.
өткен шарт, келешектегі нәтиже

4Модаль етістіктер және continuous түрлер

Could пен might нәтижені анық емес, мүмкін етеді. Continuous түрлері екі бөлікте де келе алады: қазіргі әрекет үшін would be + -ing, өткендегі әрекет үшін had been + -ing, қазіргі немесе келешектегі келісілген жоспар үшін were + -ing.

If she had accepted the offer, she might be living in Singapore now.
Ол ұсынысқа келіскен болса, қазір Сингапурда тұрып жатуы мүмкін еді.
might: тек мүмкіндік
If I hadn't been looking at my phone, I wouldn't be in hospital now.
Телефоныма қарап келе жатпағанымда, қазір ауруханада жатпас едім.
UK; US: in the hospital
If I weren't working tomorrow, I would have stayed at the party longer.
Ертең жұмысқа бармайтын болсам, кеште ұзағырақ қалар едім.
шарт: келешектегі келісілген жоспар
If we had left on time, we could be at the beach by now.
Уақытында шыққанымызда, қазір жағажайда болар едік.
could: мүмкін нәтиже

5Өкініш, сын және түсіндіру

Аралас шартты сөйлемдер әлі де әсері бар өткен шешімге өкінгенде немесе өткен нәтижені біреудің мінезі арқылы сынағанда не түсіндіргенде өте жиі айтылады.

If I'd listened to my teacher, I wouldn't be in this mess now.
Мұғалімімді тыңдағанымда, қазір мұндай пәлеге қалмас едім.
өкініш
If you weren't so stubborn, you would have apologised days ago.
Сонша қыңыр болмасаң, әлдеқашан кешірім сұрар едің.
сын: мінез → өткен; US: apologized
If he didn't love her, he wouldn't have moved across the world for her.
Оны жақсы көрмесе, ол үшін әлемнің арғы шетіне көшіп бармас еді.
түсіндіру
If we had booked earlier, we would be on a beach right now.
Ертерек брондағанымызда, дәл қазір жағажайда жатар едік.
өкініш: қазір

Жиі кездесетін қателер

❌If I didn't miss the bus this morning, I would be at work now.
✅If I hadn't missed the bus this morning, I would be at work now.
Өткендегі бір сәт туралы шындыққа сай емес шартқа Past Perfect керек.
❌If I would have taken the job, I would be rich now.
✅If I had taken the job, I would be rich now.
If бөлігінде would қолданылмайды.
❌If I had studied medicine, I would have been a doctor now.
✅If I had studied medicine, I would be a doctor now.
now = қазіргі нәтиже → would + негізгі түрі.
❌If she had been born in Canada, she will have a Canadian passport.
✅If she had been born in Canada, she would have a Canadian passport.
Шындыққа сай емес нәтиже → will емес, would.
❌If he weren't so lazy, he would pass the exam last week.
✅If he weren't so lazy, he would have passed the exam last week.
Өткендегі нәтиже → would have + үшінші форма.
❌If I had known about the party last night, I would go.
✅If I had known about the party last night, I would have gone.
Кеш кеше болды, сондықтан нәтиже де өткенде: үшінші тип.
⚠️If I was more patient, I would have waited for you.
✅If I were more patient, I would have waited for you.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ was бейресми сөйлеуге тән; жазба тілде were қалыпты. B1-06 қараңыз.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «-ар едік» өткендегі нәтиже үшін → would + негізгі түрі. Қазақшадағы «-ар едім» қазірге де, өткенге де айтыла береді: «Ең мықты ойыншымыз жарақат алмаса, кешегі матчта жеңер едік». Ағылшыншада нәтиже өткенде болса, would have + үшінші форма міндетті.

❌Our team would win yesterday's match if our best player weren't injured.
✅Our team would have won yesterday's match if our best player weren't injured.

2. Өткендегі бір сәт туралы «-са» → Past Simple. Ауызекі қазақ тілінде «Кеше төлқұжатын ұмытпаса, қазір Ыстамбұлда жүрер еді» деп жай «-са» айтыла береді. Ағылшыншада шарт өткендегі бір сәт туралы болса (yesterday, this morning, last week), had + үшінші форма керек. Past Simple тек тұрақты немесе қазіргі шарт үшін.

❌If Dana didn't forget her passport yesterday, she would be in Istanbul now.
✅If Dana hadn't forgotten her passport yesterday, she would be in Istanbul now.

3. «-ған болар еді» қазіргі нәтиже үшін → would have. Қазақшада «Жинағын жоғалтпағанда, әпкемнің қазір өз бизнесі болған болар еді» деп «-ған болар еді» қазір туралы да айтылады. Ағылшыншада now бар нәтиже would + негізгі түрі (немесе would be + -ing) болады.

❌My sister would have had her own business now if she hadn't lost her savings.
✅My sister would have her own business now if she hadn't lost her savings.

Шатастырмаңыз

Үшінші тип және аралас тип (өткен → қазір) — Шарт бірдей; тек нәтиженің уақыты өзгереді.

If I'd caught the flight, I would have arrived yesterday.
Ұшаққа үлгергенімде, кеше-ақ жетіп қалған болар едім.
өткендегі нәтиже: үшінші тип
If I'd caught the flight, I would be in Rome now.
Ұшаққа үлгергенімде, қазір Римде болар едім.
қазіргі нәтиже: аралас тип

Екінші тип және аралас тип (қазір → өткен) — Шарт бірдей; нәтиже өткенге ауысады.

If I weren't afraid of heights, I would go climbing with you.
Биіктіктен қорықпасам, сенімен бірге тауға шығар едім.
қазіргі / келешектегі нәтиже: екінші тип
If I weren't afraid of heights, I would have gone climbing with you last weekend.
Биіктіктен қорықпасам, өткен демалыста сенімен бірге тауға шығар едім.
өткендегі нәтиже: аралас тип; қазақшада екі сөйлемде де «-ар едім»

Аралас шартты сөйлем және wish — Екеуі де өкінішті білдіре алады, бірақ wish сөйлемінде нәтиже бөлігі жоқ. B2-04 қараңыз.

Had I known… және If it weren't for… сияқты ресми үлгілер туралы C1-03 сабағын, if сөзі жоқ шарттар туралы (Without your help…) C1-04 сабағын қараңыз.

Жазылуы мен айтылуы

  • 'd екі мағыналы: if бөлігінде If I'd = If I had (одан кейін үшінші форма); нәтиже бөлігінде I'd be = I would be (одан кейін негізгі түрі).
  • would have сөйлегенде әлсіз айтылады: /ˈwʊdəv/; wouldn't have → /ˈwʊdntəv/. would сөзіндегі l оқылмайды. Әрдайым would have деп жазыңыз, ешқашан would of деп жазбаңыз.
  • wouldn't сөзіндегі /dn/ тіркесінде араларына дауысты қоспаңыз: тіл сол орында қалады, ауа мұрыннан шығады.
  • Аралас екенін анық көрсету үшін уақыт сөздеріне екпін түсіріңіз: If I'd taken the job, I'd be in Tokyo now.
  • If бөлігі бірінші тұрса, үтір қойыңыз; нәтиже бірінші тұрса, үтір қоймаңыз.

Алтын ереже

Екі сағатты бөлек қойыңыз: өткен шарт → had done; қазіргі немесе тұрақты шарт → did / were; қазіргі нәтиже → would do; өткендегі нәтиже → would have done. Есте сақтаңыз: қазақшадағы «-ар едім» екі уақытқа да жарайды, ал ағылшыншада нәтиженің уақытын өзіңіз таңдайсыз.

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз немесе сөйлемдерді біріктіріңіз.

  1. If I (not spend) all my money last weekend, I could come out with you tonight.
  2. If he were more careful, he (not break) the vase yesterday.
  3. If we had left earlier, we (be) there by now.
  4. If I (be) better at maths, I would have studied engineering.
  5. If she (not move) to Berlin, she wouldn't speak German so well.
  6. If they (not be) so rich, they wouldn't have bought a yacht.
  7. Аралас шартты сөйлеммен біріктіріңіз: I didn't buy the tickets. I'm not at the concert now.

B. Мағына

Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз немесе сұраққа жауап беріңіз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: If she had taken the medicine, she … better now.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: If I knew more about history, I … the museum tour last week.
  3. Нәтижесі сенімсіздеу нұсқаны таңдаңыз: If I'd trained harder, I … be in the team now.
  4. Шарт өткен бе, әлде тұрақты ма (past / permanent)? "If he weren't so impatient, he would have waited."
  5. Екінші тип пе, үшінші тип пе, әлде аралас па (second / third / mixed)? "If I'd caught the flight, I would be in Rome now."

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. If I had married him, I would have been unhappy now.
  2. If he weren't so impatient, he would wait for us yesterday.
  3. If I would have known, I would be there now.
  4. If I hadn't lost my keys, I wouldn't be waiting outside now.

D. Мәтін ішінде

Диалогты оқып, жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз.

Two friends talking
Jo: You look tired.
Kim: I am. If I 17 (not / stay) up so late, I 18 (not / feel) like this now.
Jo: Why did you stay up?
Kim: My brother called. If he 19 (not / be) so talkative, I 20 (go) to bed at ten!
Jo: And if you 21 (be) a morning person, you 22 (enjoy) this early class.

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Өміріңізді өзгерткен бір өткен шешімді ойлаңыз. Қазіргі өміріңіз қалай басқаша болар еді, соны аралас шартты сөйлеммен жазыңыз.
  2. Өткен аптада істеген (немесе істемеген) бір ісіңізді түсіндіретін мінезіңіздің бір қыры туралы жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. B1-07 Third Conditional қазақша: «-ған болсам, … -ған болар едім»
    If you (tell) me, I would have helped you.
  2. B1-06 Second Conditional қазақша: «-са, … -ар едім» ағылшынша
    If I (be) you, I'd take the job.
  3. B1-09 Should have, could have, might have қазақша: «керек еді» ағылшынша
    You (should tell) me about the problem earlier.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. hadn't spent
  2. wouldn't have broken
  3. would be / could be / might be
  4. were / was
  5. hadn't moved
  6. weren't / wasn't
  7. If I had bought the tickets, I would be at the concert now. / If I'd bought the tickets, I'd be at the concert now. / I would be at the concert now if I had bought the tickets.

B. Мағына

  1. would feel
  2. would have enjoyed
  3. might
  4. permanent
  5. mixed

C. Қатені табыңыз

  1. If I had married him, I would be unhappy now.
  2. If he weren't so impatient, he would have waited for us yesterday. / If he wasn't so impatient, he would have waited for us yesterday.
  3. If I had known, I would be there now. / If I'd known, I'd be there now.
  4. ✓ If I hadn't lost my keys, I wouldn't be waiting outside now.

D. Мәтін ішінде

  1. hadn't stayed
  2. wouldn't feel
  3. weren't / wasn't / hadn't been
  4. would have gone / could have gone / might have gone
  5. were / was
  6. would enjoy / might enjoy / could enjoy

E. Сіздің кезегіңіз

  1. If I hadn't moved to Dublin, I wouldn't speak English this well.
  2. If I weren't so lazy, I would have gone to the gym on Saturday.

F. Аралас қайталау

  1. had told
  2. were / was
  3. should have told
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play