Must Have, Can't Have, Might Have кыргызча: өткөн жөнүндө логикалык божомол
Must Have, Can't Have, Might Have: Past Deduction
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз өткөндө эмне болгону жөнүндө логикалык божомол айта аласыз: must have (дээрлик ишенем), can't / couldn't have (дээрлик мүмкүн эмес), might / may / could have (мүмкүн), might not / may not have (балким, андай болгон эмес); ошондой эле must have been doing созулма формасын колдоно аласыз.
Негизги ой
Эртең менен эшикти ачсаңыз, жаңы жааган карда издер турат: алар дарбазадан эшигиңизге чейин келип, кайра артка кетиптир. Сиз эч кимди көргөн жоксуз, бирок ойлонуп туруп жыйынтык чыгара аласыз: Someone must have come to the door during the night.
Өткөн жөнүндө божомол – бул сиз көрбөгөн окуя жөнүндө, далилдерге таянып, азыр канчалык ишенериңиз. B1-16 сабагында азыркы учур жөнүндө божомол айттыңыз: She must be at home. Божомолду өткөнгө жылдыруу үчүн модалдык этишти калтырып, have + үчүнчү форма кошуңуз.
Эки бөлүк эки башка ишти аткарат. Модалдык этиш «Азыр канчалык ишенем?» деген суроого жооп берет. Have + үчүнчү форма «Качан?» деген суроого жооп берет: азырга чейин. Ушундан өткөн үчүн ишеним шкаласы келип чыгат:
must have (дээрлик ишенем: ооба) → might / may / could have (балким) → might not / may not have (балким, жок) → can't / couldn't have (дээрлик ишенем: жок).
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча өткөн жөнүндө божомолду -ган атоочтугу жана андан кийинки сөздөр менен айтабыз: -ган болуш керек («кетип калган болуш керек»), -ган чыгар / -ган окшойт («унутуп калган чыгар»), -ган болушу мүмкүн эмес. Өткөн чак -ган формасында турат, ал эми «керек», «мүмкүн» сөздөрү аягында калат. Англисчеде тартип тескери: адегенде модалдык этиш (must, might, can't), андан кийин have + үчүнчү форма. Модалдык этиш эч качан өзгөрбөйт, өткөн чакты have көрсөтөт. Дагы бир көйгөй: «керек» божомол да, милдет да боло алат. Божомол үчүн must have, өткөндөгү милдет үчүн had to.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Чырактар өчүк. Алар жатып калган болуш керек. | They must have gone to bed. | «-ган болуш керек» → must have + үчүнчү форма |
| Ал спортзалга кеткен чыгар. | She might have gone to the gym. | «-ган чыгар / -ган болушу мүмкүн» → might / may / could have |
| Ал акчаны уурдаган болушу мүмкүн эмес. | He can't have stolen the money. | «мүмкүн эмес» → can't / couldn't have |
| Алар билдирүүбүздү албаган болушу мүмкүн. | They might not have received our message. | «-баган болушу мүмкүн» → might not have |
| Көзүң кызарып турат, ыйлап жүргөн окшойсуң. | You must have been crying. | созулган аракет → must have been + -ing |
| Ал кечке чейин иштеши керек болчу. | She had to work late. | милдет → had to, божомол эмес |
| Ал азыр үйдө болуш керек. | She must be at home. | Бул жерде да ушундай: азыркы божомол → must + негизги форма |
Кыскасы: «-ган болуш керек» → must have + үчүнчү форма; «-ган чыгар / -ган болушу мүмкүн» → might / may / could have; «-ган болушу мүмкүн эмес» → can't / couldn't have; ал эми «-шы керек болчу» (милдет) → had to.
Түзүлүшү
Негизги үлгү
| Ээ | Модалдык этиш | have | Үчүнчү форма | |
|---|---|---|---|---|
| She | must | have | forgotten | our meeting. |
| They | can't | have | seen | us. |
| He | might | have | missed | the bus. |
Have эч качан өзгөрбөйт: ал модалдык этиштен кийин келгендиктен, дайыма have бойдон калат, has же had болбойт.
Ишеним шкаласы
| Ишеним | Формасы | Мисал |
|---|---|---|
| дээрлик ишенем: ооба | must have + үчүнчү форма | He must have left early. |
| мүмкүн: ооба | might / may / could have + үчүнчү форма | He might have left early. |
| мүмкүн: жок | might not / may not have + үчүнчү форма | He might not have heard the phone. |
| дээрлик ишенем: жок | can't / couldn't have + үчүнчү форма | He can't have left — his coat is here. |
Созулма жана туюк мамиле
| Формасы | Үлгү | Мисал |
|---|---|---|
| созулма | модалдык этиш + have been + -ing | She must have been sleeping. |
| туюк мамиле | модалдык этиш + have been + үчүнчү форма | The window might have been broken by the wind. |
Суроолор – could же might колдонуңуз, же do you think тизмегин кошуңуз:
- Could they have got lost? (US: gotten да)
- Where do you think she might have gone?
Колдонулушу
1Must have – дээрлик ишенем, болгон
Далилдер бир нерсе болгонуна дээрлик ишендирсе, must have колдонуңуз. Кыргызча «-ган болуш керек», «-ган окшойт» дейбиз.
2Can't have / couldn't have – дээрлик ишенем, болгон эмес
Далилдер бир нерсени мүмкүн эмес кылып көрсөтсө, can't have же couldn't have колдонуңуз. Экөө тең көп колдонулат; окуянын баары өткөндө болсо, couldn't have көбүрөөк угулат. Кыргызча «-ган болушу мүмкүн эмес» дейбиз.
3Might / may / could have – балким, болгон
Бир нерсе мүмкүн, бирок так билбесеңиз, might have, may have же could have колдонуңуз. May бир аз расмийирээк. Тануу үчүн might not have же may not have колдонуңуз (couldn't have эмес: ал «мүмкүн эмес» дегенди билдирет). Кыргызча «-ган чыгар», «-ган болушу мүмкүн» дейбиз.
4Созулма форма – must have been doing
Өткөндөгү белгилүү бир учурда уланып жаткан аракет жөнүндө, же азыр көрүп турган нерсени түшүндүргөн узак аракет жөнүндө божомол үчүн модалдык этиш + have been + -ing колдонуңуз. Кыргызча «-ып жүргөн окшойт», «-ып жаткан болуш керек» дейбиз.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «-ган болуш керек» → must + Past Simple. Кыргызча «Оштон келген автобус эрте жеткен болуш керек» дегенде өткөн чак -ган атоочтугунда турат, ал эми «керек» аягында өзгөрбөй калат. Ошондуктан англисчеде да өткөн чакты негизги этишке жалгап, must arrived деп коюу оңой. Англисчеде өткөндү этиштин өзү эмес, have + үчүнчү форма көрсөтөт.
2. «-баган болуш керек» → mustn't have. Кыргызча «Ал билдирүүнү көрбөгөн болуш керек» дейбиз: тануу да, божомол маанисиндеги «керек» да бир сүйлөмдө турат. Ошондуктан англисчеде must + not деп, mustn't have сыяктуу түз котормо келип чыгат. Америкалык англисчеде must not have колдонулат, бирок дээрлик ишенимдүү «жок» үчүн эң коопсуз тандоо – can't have / couldn't have.
3. «Керек болчу» → had to (божомол ордуна). Мектепте must сөзүнүн өткөн чагы had to деп үйрөнөбүз, ал эми кыргызча «керек» божомол да, милдет да боло алат. Ошондуктан «Кар көп жааган болуш керек» сыяктуу божомолду had to менен айтып жиберүү оңой. Бирок had to өткөндөгү милдетти билдирет. Өткөн жөнүндө божомол үчүн must have + үчүнчү форма колдонуңуз.
Чаташтырбаңыз
must have done жана had to do – must have – өткөн жөнүндө божомол; had to – өткөндөгү милдет. A2-20 караңыз.
might not have жана can't have – ишенимдин күчү маанилүү.
could have: божомол жана болбой калган нерсе – could have жана might have биз билген, болбой калган мүмкүнчүлүктү да, сынды да билдире алат. B1-09 караңыз.
азыркы жана өткөн божомол – азыр: модалдык этиш + негизги форма (B1-16); өткөн: модалдык этиш + have + үчүнчү форма.
Жазылышы жана айтылышы
- Бул тизмектерде have алсыз айтылат: /əv/. must have → /ˈmʌstəv/; might have → /ˈmaɪtəv/; could have → /ˈkʊdəv/; can't have → /ˈkɑːntəv/ (UK), /ˈkæntəv/ (US). Кыргызча ар бир сөздү толук айтууга көнгөнбүз, бирок бул жерде have дээрлик угулбайт; күчтүү кыргыз х тыбышы менен толук «хэв» деп айтпаңыз.
- Тез сүйлөгөндө must've ичиндеги t көп учурда түшүп калат: /ˈmʌsəv/.
- must've, might've, could've деп расмий эмес жазууда гана жазыңыз. must of, might of, could of деп эч качан жазбаңыз: угулушу окшош, бирок туура эмес.
- Бул тизмектерде been да алсыз: /bɪn/. Аны созуп, узун /iː/ менен айтпаңыз.
- must ичиндеги /ʌ/ – кыска, бош үндүү; ооз бир аз ачылат, эриндер томолоктолбойт. Аны «у» же «ю» деп айтпаңыз.
Алтын эреже
Өткөн жөнүндө божомол = модалдык этиш + have + үчүнчү форма. Модалдык этишти ишенимиңизге жараша тандаңыз: must (дээрлик ишенем: ооба), might / may / could (балким), might not / may not (балким, жок), can't / couldn't (дээрлик ишенем: жок). Эсиңизде болсун: божомол маанисиндеги «болуш керек» = must have, милдет маанисиндеги «керек болчу» = had to.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы сөздөрдү колдонуп, туура форманы жазыңыз.
-
The door's open. Someone (must forget) to lock it.
-
She (can't see) me — I was hiding behind the tree.
-
I'm not sure. He (might miss) the train.
-
You're covered in paint! You (must decorate) all day.
-
May have менен кайра жазыңыз: Perhaps the meeting was cancelled.
-
Couldn't have менен кайра жазыңыз: It's impossible that she drove — she doesn't have a car.
B. Мааниси
Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: He passed the exam easily. He … have studied a lot.
-
Туура жоопту тандаңыз: She speaks no English. She … have written this letter in perfect English.
-
Туура жоопту тандаңыз: I don't know why Leo is late. He … have overslept.
-
Балким, Кейт белгини көргөн эмес. Туура жоопту тандаңыз: Kate … have seen the sign.
-
Кайсы сүйлөм божомол эмес, милдет жөнүндө?
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
They must had a great time at the wedding.
-
Somebody might have took my seat.
-
He can have forgotten our appointment.
-
The thief must have come in through the window.
D. Текстте
Диалогду толуктаңыз. Кашаадагы сөздөрдү колдонуп, туура форманы жазыңыз.
Dad: Who ate all the cheese? It was here this morning.
Eva: Don't look at me! I 16 (can't / eat) it — I was at school all day.
Dad: Then your brother 17 (must / take) it. He came home at lunchtime.
Eva: Or the cat 18 (might / get) into the fridge again.
Dad: The cat can't open the fridge, Eva!
Eva: Well, you 19 (might not / close) it properly this morning.
Dad: Hmm. And who 20 (could / leave) these crumbs everywhere?
E. Сиздин кезегиңиз
Божомолдоруңузду англисче жазыңыз.
-
Досуңуз кечеңизге келген жок жана чалган жок. Эки божомол жазыңыз: бирин might have менен, экинчисин must have менен.
-
Үйгө келсеңиз, ашкананын терезеси сынып калыптыр. Бир божомолду can't have менен, экинчисин must have been + -ing менен жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-16 Must be, can't be, might be кыргызча: англисче «… болсо керек» жана «болушу мүмкүн эмес» Her car isn't outside. She ___ … be at home.
-
B1-09 Should Have, Could Have, Might Have кыргызча: «керек эле», «-са болмок» I failed the test. I (study) harder.
-
B2-04 I wish I had… жана regret кыргызча: англисче өткөнгө кантип өкүнөбүз? I wish I (not eat) that last piece of cake.
-
B2-05 Would Rather, Had Better, Prefer кыргызча: эмнени артык көрөбүз жана кантип эскертебиз? It's going to rain. You'd better (take) an umbrella.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- must have forgotten
- can't have seen / cannot have seen
- might have missed
- must have been decorating
- The meeting may have been cancelled.
- She couldn't have driven — she doesn't have a car. / She couldn't have driven because she doesn't have a car. / She couldn't have driven; she doesn't have a car. / She couldn't have driven. She doesn't have a car. / She couldn't have driven, because she doesn't have a car.
B. Мааниси
- must
- can't
- might
- might not
- She had to leave early.
C. Катаны табыңыз
- They must have had a great time at the wedding.
- Somebody might have taken my seat.
- He may have forgotten our appointment. / He might have forgotten our appointment. / He could have forgotten our appointment. / He must have forgotten our appointment. / He can't have forgotten our appointment.
- ✓ The thief must have come in through the window.
D. Текстте
- can't have eaten / couldn't have eaten
- must have taken
- might have got / might have gotten
- might not have closed
- could have left
E. Сиздин кезегиңиз
- She might have forgotten the date. She must have been very busy at work.
- It can't have been the wind — there was no wind last night. The kids next door must have been playing football again.
F. Аралаш кайталоо
- can't
- should have studied / ought to have studied
- hadn't eaten
- take
