SlowingoГрамматика
B1 17 / 39

Must be, can't be, might be кыргызча: англисче «… болсо керек» жана «болушу мүмкүн эмес»

Must Be, Can't Be, Might Be: Present Deduction

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз далилдерге таянып, азыркы учур жөнүндө логикалык божомол кыла аласыз – She must be at work, That can't be right, He might be asleep – жана канчалык ишенгениңизди көрсөтө аласыз.

Негизги ой

Көп учурда биз бир нерсени так билбейбиз, бирок бизде белгилер бар. Детектив сыяктуу эле, далилдерди карап, бир жыйынтыкка келебиз. Англис тили ошол жыйынтык канчалык бекем экенин модалдык этиштер менен көрсөтөт.

Детективдин дептерин элестетиңиз, анда үч мүмкүн болгон жыйынтык бар. must = «акылга сыярлык жалгыз түшүндүрмө ушул»: The lights are off and the car has gone — they must be out. can't = «бул мүмкүн эмес»: She has just eaten a huge lunch — she can't be hungry. might / may / could = «бул мүмкүн болгон түшүндүрмөлөрдүн бири»: He might be in a meeting.

Бул must эрежелер жөнүндө эмес A2-20. Ал логика жөнүндө. Жана бул must сөзүнүн карама-каршысы адатта mustn't эмес, can't.

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргызча божомолду көбүнчө -са керек («Чарчап калсаң керек»), болушу мүмкүн, болушу мүмкүн эмес жана го, окшойт сыяктуу сөздөр менен айтабыз. Кызыгы, кыргызча керек да англисче must сыяктуу эки ишти аткарат: «Курду тагынышың керек» – милдет, «Чарчап калсаң керек» – божомол. Бул жерде да ушундай: англисче must эреже да, логика да болушу мүмкүн; маанисин кырдаал чечет. Айырмалар да бар. Биринчиден, кыргызча болушу мүмкүн сөзүндөгү «мүмкүн» can менен байланыштырылат, бирок бир кырдаал жөнүндө божомолдо англисче might / may / could колдонулат. Экинчиден, «-са керек» сөзүнүн тануусу -баса керек («болбосо керек») – аны mustn't деп которуу оңой, бирок англисче адатта can't же might not. Үчүнчүдөн, «Ал ачка го» сыяктуу сүйлөмдө этиш жок, ал эми англисче модалдык этиштен кийин be сөзсүз керек.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Чарчап калсаңыз керек.You must be tired.«-са керек» = божомол → must
Курду тагынышың керек.You must wear a seatbelt.Бул жерде да ушундай: «керек» милдет да, божомол да
Ал китепканада болушу мүмкүн.She might be in the library.«болушу мүмкүн» → might / may / could, can эмес
Ал он сегизде болушу мүмкүн эмес.She can't be eighteen.«мүмкүн эмес» → can't
Ал жыйын жөнүндө билбеши мүмкүн.He might not know about the meeting.«-беши мүмкүн» → might not / may not
Ал үйдө болбосо керек.He can't be home. / He might not be home.«-баса керек» → ишенимге жараша can't же might not, mustn't эмес
Ал ачка го.He must be hungry.кыргызча этиш жок; англисче модалдык этиш + be
Ал бирөө менен сүйлөшүп жатса керек.He must be talking to someone.«-ып жатса керек» → must be + -ing
Эшикте ким болду экен?Who might that be at the door?божомолдуу суроо → might / could (Who can that be? да болот)

Кыскасы: «-са керек» → must; «болушу мүмкүн» → might / may / could; «болушу мүмкүн эмес» → can't; «-беши мүмкүн» → might not; модалдык этиштен кийин be түшпөйт.

Түзүлүшү

Модалдык этиш + этиштин негизги формасы (көбүнчө be)

Канчалык ишенесиз?Модалдык этишМисал
дээрлик ишенем, чындыкmustShe must be exhausted.
мүмкүнmight / may / couldHe might be at the gym.
балким чындык эмесmight not / may notThey may not be home yet.
дээрлик ишенем, чындык эмесcan't / couldn'tThat can't be Tom — he's in Paris.

Модалдык этиш + be + -ing – азыр болуп жаткан иш жөнүндө божомол

ҮлгүМисал
must be + -ingShe must be working late.
might / may / could be + -ingThey might be having dinner.
can't be + -ingYou can't be leaving already!

Модалдык этиш + башка этиштер – көбүнчө абал этиштери (know, have, live, mean, like, want)

МисалМааниси
You must know Ana — she works in your office.Сиз аны тааныйсыз деп ишенем.
He can't live here — his name isn't on the door.Ал бул жерде жашабайт деп ишенем.
They may have a spare key.Балким, аларда кошумча ачкыч бар.

Суроолор – could же might, же Do you think…? колдонуңуз. Суроодо can да болот: Who can that be?

СурооМисал
Could… ?Could that be our taxi?
Who might… ?Who might that be at the door?
Who can… ?Who can that be at this time of night?
Do you think… ?Do you think she's ill?

Колдонулушу

1must – дээрлик сөзсүз чындык

Далилдер бир гана акылга сыярлык жыйынтыкты көрсөтсө, must колдонуңуз. Кыргызча бул жерде «-са керек» дейбиз.

You've been travelling all day. You must be tired.
Бүт күн жолдо болдуңуз. Чарчап калсаңыз керек.
«-са керек» → must be
The restaurant is always full. The food must be good.
Ресторанда дайыма эл толуп турат. Тамагы даамдуу болсо керек.
Her phone goes straight to voicemail. It must be switched off.
Ага чалсам, дароо үн почтасына өтүп кетет. Телефону өчүк болсо керек.
be switched off: туюк мамиле
He's wearing a football shirt. He must be a fan.
Ал футбол командасынын формасын кийип алыптыр. Күйөрман болсо керек.

2can't / couldn't – дээрлик сөзсүз чындык эмес

Далилдер бир нерсе мүмкүн эмес экенин көрсөтсө, can't колдонуңуз. Couldn't да болот жана бир аз жумшагыраак угулат. Кыргызча бул жерде «болушу мүмкүн эмес» дейбиз.

That can't be the right address — this building is empty.
Бул туура дарек болушу мүмкүн эмес, бул имарат бош турат.
«мүмкүн эмес» → can't
She can't be eighteen. She looks about twelve!
Ал он сегизде болушу мүмкүн эмес. Он экиде гана көрүнөт!
That noise couldn't be the cat — she's outside.
Бул тыбыш мышыктыкы болушу мүмкүн эмес, ал сыртта.
couldn't: бир аз жумшагыраак
You can't be serious!
Чын эле ушинтип айтып жатасыңбы?!
туруктуу тизмек: таң калуу

3might / may / could – мүмкүн

Бир нерсе мүмкүн болсо, бирок так айтууга далил жетишсиз болсо, булардын бирин колдонуңуз. Божомолдо алардын мааниси дээрлик бирдей; may бир аз расмийрээк. «Балким, андай эмес» дегенди might not же may not менен айтыңыз – couldn't менен эмес A2-22. Кыргызча бул жерде «болушу мүмкүн», «-беши мүмкүн» дейбиз.

I don't know where Lucy is. She might be in the library.
Люси кайда экенин билбейм. Китепканада болушу мүмкүн.
«болушу мүмкүн» → might
Don't call now — they may be asleep.
Азыр чалба, алар уктап жатышы мүмкүн.
may: бир аз расмийрээк
That noise could be the washing machine.
Бул тыбыш кир жуучу машинадан чыгып жатышы мүмкүн.
could = мүмкүн
He might not know about the meeting.
Ал жыйын жөнүндө билбеши мүмкүн.
«-беши мүмкүн» → might not
The shop may not be open on a Sunday.
Жекшембиде дүкөн иштебеши мүмкүн.
may not = балким, иштебейт

4Болуп жаткан иш жөнүндө божомол: модалдык этиш + be + -ing

Азыр болуп жаткан бир нерсе жөнүндө божомол үчүн модалдык этиш + be + -ing колдонуңуз. Абал этиштери жөнөкөй формада калат: He must know, He must be knowing эмес. Кыргызча бул жерде «-ып жатса керек», «-ып жатышы мүмкүн» дейбиз.

The line's busy. He must be talking to someone.
Линия бош эмес. Ал бирөө менен сүйлөшүп жатса керек.
«-ып жатса керек» → must be + -ing
Listen! Someone might be trying to get in.
Угуп көрчү! Бирөө ичкери кирүүгө аракет кылып жатышы мүмкүн.
She can't be working at this time — the office closes at six.
Ал бул убакта иштеп жатышы мүмкүн эмес, кеңсе саат алтыда жабылат.
You must be joking!
Тамашалап жатсаң керек!
туруктуу тизмек: «чын эле айтып жатасыңбы?»

5Далилден жыйынтыкка

Божомол адатта себеби менен айтылат. Адегенде далилди, андан кийин жыйынтыкты айтыңыз (көбүнчө so менен), же жыйынтыкты айтып, because кошуңуз. Кимдир бирөөнүн божомолун сураш үчүн could, might же Do you think…? колдонуңуз.

There are no lights on, so they must be away.
Үйдө бир да жарык күйбөйт, демек, алар бир жакка кетип калышса керек.
далил → so → корутунду
Everyone's wearing coats. It must be cold outside.
Баары пальто кийип алышыптыр. Сыртта суук болсо керек.
It can't be very far, because the sign says 2 km.
Анча алыс болушу мүмкүн эмес, анткени белгиде 2 км деп жазылган.
корутунду + because
Could that be our taxi?
Бул биздин такси болушу мүмкүнбү?
суроодо could
"Who might that be at the door?" "It might be the plumber."
«Эшикте ким болду экен?» «Сантехник болушу мүмкүн.»
«ким болду экен?» → Who might…?

6Божомолдо must not – мүмкүн, бирок сейрек

Must not (= чындык эмес деп ишенем) божомолдо колдонулушу мүмкүн, негизинен америкалык англисчеде жана көбүнчө толук формада. Британ англисчесинде mustn't негизинен тыюу катары кабыл алынат A2-20. Can't – бардык жерде коопсуз тандоо.

He can't be home — his car isn't here.
Ал үйдө болушу мүмкүн эмес, машинасы жок.
бардык варианттарда эң жакшы тандоо
He must not be home — his car isn't here.
Ал үйдө болбосо керек, машинасы жок.
(US) мүмкүн
They must not have any money left.
Аларда акча такыр калбаса керек.
(US) = акчасы калган жок деп ишенем

Көп кездешкен каталар

❌He must to be tired.
✅He must be tired.
модалдык этиш + негизги форма, to жок
❌They must are on holiday.
✅They must be on holiday.
модалдык этиштен кийин am/is/are эмес, be
❌It mights be true.
✅It might be true.
модалдык этиштер эч качан -s албайт
❌She must be work now.
✅She must be working now.
болуп жаткан иш жөнүндө божомол: be + -ing
❌You must be knowing my sister.
✅You must know my sister.
know – абал этиши: -ing жок A1-23
❌"Where's Tom?" "He can be in the kitchen."
✅He could be in the kitchen. же He might be in the kitchen.
ырастоо сүйлөмдө can жалпы мүмкүнчүлүк үчүн (It can be cold here in winter), азыркы бир кырдаал жөнүндө божомол үчүн эмес; суроодо болот: Who can that be?
⚠️She mustn't be at home — her car's gone.
✅She can't be at home — her car's gone.
мүмкүн (негизинен US, must not түрүндө), бирок can't – коопсуз, кадимки тандоо
⚠️He couldn't be at home. (when you mean "maybe he isn't")
✅He might not be at home.
couldn't «мүмкүн эмес» дегенди билдирет; might not – «балким, андай эмес»

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Ал ачка го» → be түшүп калат. Кыргызча «Ал чарчаган го», «Ал үйүндө окшойт» деген сүйлөмдөрдө өзүнчө этиш жок, сын атооч же зат атооч эле баяндооч болот. Ошондуктан англисчеде модалдык этиштен кийин be оңой түшүп калат. Англисче модалдык этиштен кийин этиш сөзсүз керек: сын атоочтун же орундун алдында ал be.

❌Talant has just come back from a twelve-hour night shift at Manas Airport, so he must very tired.
✅Talant has just come back from a twelve-hour night shift at Manas Airport, so he must be very tired.
❌All the lights in Aida's flat are off on a Saturday evening, so she must at her parents' house in Kant.
✅All the lights in Aida's flat are off on a Saturday evening, so she must be at her parents' house in Kant.

2. «Болушу мүмкүн» → can be. «Мүмкүн» деген сөз окуучулардын эсинде can менен байланышкан, ошондуктан «Ал автобуста болушу мүмкүн» дегенди He can be деп которуу оңой. Бирок азыркы бир кырдаал жөнүндө ырастоо сүйлөмдөгү божомолдо can эмес, could / might / may колдонулат.

❌"Why isn't Bakyt answering?" "He can be on the bus to Talas. There's often no signal in the mountains."
✅"Why isn't Bakyt answering?" "He could be on the bus to Talas. There's often no signal in the mountains." же "Why isn't Bakyt answering?" "He might be on the bus to Talas. There's often no signal in the mountains."
❌My sister sent the new phone charger from Seoul two weeks ago, so it can be at the post office in Karakol already.
✅My sister sent the new phone charger from Seoul two weeks ago, so it could be at the post office in Karakol already. же My sister sent the new phone charger from Seoul two weeks ago, so it might be at the post office in Karakol already.

3. «Болбосо керек» → mustn't. «Болсо керек» = must be болгондуктан, анын тануусу «болбосо керек» дегенди автоматтык түрдө mustn't be деп которобуз. Британ англисчесинде бул тыюу сыяктуу угулат. Ишенсеңиз – can't; ишенбесеңиз, жөн гана божомолдосоңуз – might not.

⚠️The shutters are still down and it's only seven, so the pharmacy next to our dormitory mustn't be open yet.
✅The shutters are still down and it's only seven, so the pharmacy next to our dormitory can't be open yet.
Грамматикалык жактан туура (негизинен US), бирок can't – кадимки, коопсуз тандоо.
⚠️(Так билбейсиз, жөн гана божомолдойсуз.) Erlan mustn't know about the new timetable, because he was in Osh when the dean announced it.
✅Erlan might not know about the new timetable, because he was in Osh when the dean announced it.
Грамматикалык жактан туура, бирок mustn't тыюу же бекем ишеним сыяктуу угулат; «балким, билбейт» → might not.

4. «Окуп жатса керек» → must study. Кыргызча «-ып жатса керек» формасында азыр болуп жаткан иш даана көрүнөт. Англисчеде be + -ing түшүп калса, must божомол эмес, милдет болуп калат.

⚠️(Саат түнкү 11, бирок Нурландын бөлмөсүндө дагы эле жарык күйүп турат.) Nurlan must study for his English exam — the light in his room is still on.
✅Nurlan must be studying for his English exam — the light in his room is still on.
Грамматикалык жактан туура, бирок must study «окушу керек» деген милдетти билдирет; азыркы иш жөнүндө божомол үчүн must be + -ing.

Чаташтырбаңыз

Божомол маанисиндеги must жана милдет маанисиндеги must – Сөз бирдей, иши башка: божомол = логика; милдет = эреже A2-20. Кыргызча «керек» да ушундай эки ишти аткарат.

You must be hungry.
Ачка болсоң керек.
божомол: ачка экениңе ишенем
You must wear a seatbelt.
Коопсуздук курун тагынышың керек.
милдет: эреже

can't (мүмкүн эмес) жана mustn't (болбойт)

That can't be true.
Бул чындык болушу мүмкүн эмес.
мүмкүн эмес
You mustn't tell anyone.
Эч кимге айтууга болбойт.
тыюу: «болбойт» → mustn't

might not жана can't – might not эшикти ачык калтырат; can't аны жабат.

She might not be at work.
Ал жумушта болбошу мүмкүн.
балким, жок
She can't be at work.
Ал жумушта болушу мүмкүн эмес.
ишенем, жок

Учурдагы жана өткөндөгү божомол – Өткөн жөнүндө божомол үчүн must have / can't have / might have + үчүнчү форма колдонулат. Бул B2-06 сабагында.

She must be at home now.
Ал азыр үйдө болсо керек.
She must have been at home last night.
Ал кечээ кечинде үйдө болгон болсо керек.
өткөндөгү божомол: B2-06 караңыз

Жазылышы жана айтылышы

  • Божомолдо must адатта алсыз айтылат: /məst/, үнсүздүн алдында /məs/ – She must be…. Аны жазылышы боюнча толук «маст» деп айтпаңыз.
  • can't күчтүү жана басымдуу: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). Акыркы /t/ көп учурда дээрлик угулбайт, ошондуктан тануу экенин узун үндүү (UK) же басым (US) көрсөтөт: That can't be right. Кыргызча «аа» сыяктуу узун үндүүлөрдү айтууга көнгөнсүз – бул жерде ал жардам берет. Бирок /ɑː/ ооз кеңири ачылып, тилдин артында айтылат.
  • might /maɪt/ шектенүүнү көрсөткүңүз келгенде көбүнчө басым алат: It might be true… but I doubt it.
  • You must be joking! жана You can't be serious! – туруктуу реакциялар; joking жана serious сөздөрүнө күчтүү басым коюңуз.

Алтын эреже

Далил → жыйынтык. must = чындык деп ишенем; might / may / could = мүмкүн; can't = чындык эмес деп ишенем. «Балким, андай эмес» үчүн might not / may not; «андай болушу мүмкүн эмес» үчүн кадимки тандоо – can't. Эсиңизде болсун: «болушу мүмкүн» → might, can эмес; «болбосо керек» → can't же might not, mustn't эмес.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.

  1. She's been running for an hour. She (be) tired. (I'm sure.)
  2. That (be) Jack — he's on holiday in Thailand. (I'm sure it isn't.)
  3. I'm not sure where my keys are. They (be) in the car.
  4. He isn't answering. He (sleep). (I'm sure.)
  5. «Балким, андай эмес» маанисине айлантыңыз: She may be at home.
  6. could менен суроо түзүңүз: That is our taxi.
  7. They (live) here — the name on the door is different. (I'm sure they don't.)

B. Мааниси

Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.

  1. Туура жоопту тандаңыз: You … be hungry — you've just had a big lunch.
  2. Туура жоопту тандаңыз: Everyone's carrying umbrellas. It … be raining.
  3. Бул эмнени билдирет? "She might not be at work."
  4. Телефон шыңгырап жатат. Апаңыз бул убакта көп чалат, бирок жетекчиңиз да чалат. Туура жоопту тандаңыз: … Mum.
  5. "You must be tired" сүйлөмүндө must эмне жөнүндө? …

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. They must to be at the cinema.
  2. He might be study at the moment.
  3. "Where's Ella?" "She can be in the garden."
  4. You must be knowing my sister.
  5. That can't be right — the shop closed an hour ago.

D. Текстте

Диалогду толуктаңыз.

New neighbours
Ben: Whose car is that outside?
Ana: It 18 be Mark's. His car is blue, and that one's red.
Ben: Then it 19 be the new neighbours' car. I'm not sure.
Ana: Look — there are boxes everywhere. They 20 be moving in today. That's obvious!
Ben: Then they 21 (feel) exhausted. I'm sure of it. Shall we take them some coffee?
Ana: Good idea. But they 22 (have) lunch right now — I don't know. Let's wait an hour.

E. Сиздин кезегиңиз

Англисче жазыңыз.

  1. Айланаңызды караңыз. Эки божомол жазыңыз – бирин must, экинчисин can't менен – жана далилин кошуңуз.
  2. Досуңуз телефонду албай жатат. might, may жана could менен үч мүмкүн болгон түшүндүрмө жазыңыз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. A2-20 Must, Have To, Mustn't жана Don't Have To кыргызча: «керек», «болбойт» жана «кереги жок»
    You ___ wear a seatbelt — it's the law. …
  2. A2-22 May, Might жана Could кыргызча: «-ышы мүмкүн» жана «балким» англисче
    … it will rain later.
  3. B1-14 Indirect Questions кыргызча: Could you tell me where…? Англисче сылык суроо
    Do you know where ___? …
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. must be
  2. can't be / couldn't be
  3. might be / may be / could be
  4. must be sleeping
  5. She may not be at home. / She might not be at home.
  6. Could that be our taxi?
  7. can't live / couldn't live

B. Мааниси

  1. can't
  2. must
  3. Perhaps she isn't.
  4. It might be
  5. logic

C. Катаны табыңыз

  1. They must be at the cinema.
  2. He might be studying at the moment.
  3. She could be in the garden. / She might be in the garden. / She may be in the garden.
  4. You must know my sister.
  5. ✓ That can't be right — the shop closed an hour ago.

D. Текстте

  1. can't / couldn't
  2. might / may / could
  3. must
  4. must be feeling / must feel
  5. might be having / may be having / could be having

E. Сиздин кезегиңиз

  1. My neighbour's car isn't there, so she must be at work. It can't be very late — it's still light outside.
  2. She might be driving. She may be in a meeting. Her phone could be switched off.

F. Аралаш кайталоо

  1. must
  2. Maybe
  3. the station is
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play