Must be, can't be, might be кыргызча: англисче «… болсо керек» жана «болушу мүмкүн эмес»
Must Be, Can't Be, Might Be: Present Deduction
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз далилдерге таянып, азыркы учур жөнүндө логикалык божомол кыла аласыз – She must be at work, That can't be right, He might be asleep – жана канчалык ишенгениңизди көрсөтө аласыз.
Негизги ой
Көп учурда биз бир нерсени так билбейбиз, бирок бизде белгилер бар. Детектив сыяктуу эле, далилдерди карап, бир жыйынтыкка келебиз. Англис тили ошол жыйынтык канчалык бекем экенин модалдык этиштер менен көрсөтөт.
Детективдин дептерин элестетиңиз, анда үч мүмкүн болгон жыйынтык бар. must = «акылга сыярлык жалгыз түшүндүрмө ушул»: The lights are off and the car has gone — they must be out. can't = «бул мүмкүн эмес»: She has just eaten a huge lunch — she can't be hungry. might / may / could = «бул мүмкүн болгон түшүндүрмөлөрдүн бири»: He might be in a meeting.
Бул must эрежелер жөнүндө эмес A2-20. Ал логика жөнүндө. Жана бул must сөзүнүн карама-каршысы адатта mustn't эмес, can't.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча божомолду көбүнчө -са керек («Чарчап калсаң керек»), болушу мүмкүн, болушу мүмкүн эмес жана го, окшойт сыяктуу сөздөр менен айтабыз. Кызыгы, кыргызча керек да англисче must сыяктуу эки ишти аткарат: «Курду тагынышың керек» – милдет, «Чарчап калсаң керек» – божомол. Бул жерде да ушундай: англисче must эреже да, логика да болушу мүмкүн; маанисин кырдаал чечет. Айырмалар да бар. Биринчиден, кыргызча болушу мүмкүн сөзүндөгү «мүмкүн» can менен байланыштырылат, бирок бир кырдаал жөнүндө божомолдо англисче might / may / could колдонулат. Экинчиден, «-са керек» сөзүнүн тануусу -баса керек («болбосо керек») – аны mustn't деп которуу оңой, бирок англисче адатта can't же might not. Үчүнчүдөн, «Ал ачка го» сыяктуу сүйлөмдө этиш жок, ал эми англисче модалдык этиштен кийин be сөзсүз керек.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Чарчап калсаңыз керек. | You must be tired. | «-са керек» = божомол → must |
| Курду тагынышың керек. | You must wear a seatbelt. | Бул жерде да ушундай: «керек» милдет да, божомол да |
| Ал китепканада болушу мүмкүн. | She might be in the library. | «болушу мүмкүн» → might / may / could, can эмес |
| Ал он сегизде болушу мүмкүн эмес. | She can't be eighteen. | «мүмкүн эмес» → can't |
| Ал жыйын жөнүндө билбеши мүмкүн. | He might not know about the meeting. | «-беши мүмкүн» → might not / may not |
| Ал үйдө болбосо керек. | He can't be home. / He might not be home. | «-баса керек» → ишенимге жараша can't же might not, mustn't эмес |
| Ал ачка го. | He must be hungry. | кыргызча этиш жок; англисче модалдык этиш + be |
| Ал бирөө менен сүйлөшүп жатса керек. | He must be talking to someone. | «-ып жатса керек» → must be + -ing |
| Эшикте ким болду экен? | Who might that be at the door? | божомолдуу суроо → might / could (Who can that be? да болот) |
Кыскасы: «-са керек» → must; «болушу мүмкүн» → might / may / could; «болушу мүмкүн эмес» → can't; «-беши мүмкүн» → might not; модалдык этиштен кийин be түшпөйт.
Түзүлүшү
Модалдык этиш + этиштин негизги формасы (көбүнчө be)
| Канчалык ишенесиз? | Модалдык этиш | Мисал |
|---|---|---|
| дээрлик ишенем, чындык | must | She must be exhausted. |
| мүмкүн | might / may / could | He might be at the gym. |
| балким чындык эмес | might not / may not | They may not be home yet. |
| дээрлик ишенем, чындык эмес | can't / couldn't | That can't be Tom — he's in Paris. |
Модалдык этиш + be + -ing – азыр болуп жаткан иш жөнүндө божомол
| Үлгү | Мисал |
|---|---|
| must be + -ing | She must be working late. |
| might / may / could be + -ing | They might be having dinner. |
| can't be + -ing | You can't be leaving already! |
Модалдык этиш + башка этиштер – көбүнчө абал этиштери (know, have, live, mean, like, want)
| Мисал | Мааниси |
|---|---|
| You must know Ana — she works in your office. | Сиз аны тааныйсыз деп ишенем. |
| He can't live here — his name isn't on the door. | Ал бул жерде жашабайт деп ишенем. |
| They may have a spare key. | Балким, аларда кошумча ачкыч бар. |
Суроолор – could же might, же Do you think…? колдонуңуз. Суроодо can да болот: Who can that be?
| Суроо | Мисал |
|---|---|
| Could… ? | Could that be our taxi? |
| Who might… ? | Who might that be at the door? |
| Who can… ? | Who can that be at this time of night? |
| Do you think… ? | Do you think she's ill? |
Колдонулушу
1must – дээрлик сөзсүз чындык
Далилдер бир гана акылга сыярлык жыйынтыкты көрсөтсө, must колдонуңуз. Кыргызча бул жерде «-са керек» дейбиз.
2can't / couldn't – дээрлик сөзсүз чындык эмес
Далилдер бир нерсе мүмкүн эмес экенин көрсөтсө, can't колдонуңуз. Couldn't да болот жана бир аз жумшагыраак угулат. Кыргызча бул жерде «болушу мүмкүн эмес» дейбиз.
3might / may / could – мүмкүн
Бир нерсе мүмкүн болсо, бирок так айтууга далил жетишсиз болсо, булардын бирин колдонуңуз. Божомолдо алардын мааниси дээрлик бирдей; may бир аз расмийрээк. «Балким, андай эмес» дегенди might not же may not менен айтыңыз – couldn't менен эмес A2-22. Кыргызча бул жерде «болушу мүмкүн», «-беши мүмкүн» дейбиз.
4Болуп жаткан иш жөнүндө божомол: модалдык этиш + be + -ing
Азыр болуп жаткан бир нерсе жөнүндө божомол үчүн модалдык этиш + be + -ing колдонуңуз. Абал этиштери жөнөкөй формада калат: He must know, He must be knowing эмес. Кыргызча бул жерде «-ып жатса керек», «-ып жатышы мүмкүн» дейбиз.
5Далилден жыйынтыкка
Божомол адатта себеби менен айтылат. Адегенде далилди, андан кийин жыйынтыкты айтыңыз (көбүнчө so менен), же жыйынтыкты айтып, because кошуңуз. Кимдир бирөөнүн божомолун сураш үчүн could, might же Do you think…? колдонуңуз.
6Божомолдо must not – мүмкүн, бирок сейрек
Must not (= чындык эмес деп ишенем) божомолдо колдонулушу мүмкүн, негизинен америкалык англисчеде жана көбүнчө толук формада. Британ англисчесинде mustn't негизинен тыюу катары кабыл алынат A2-20. Can't – бардык жерде коопсуз тандоо.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Ал ачка го» → be түшүп калат. Кыргызча «Ал чарчаган го», «Ал үйүндө окшойт» деген сүйлөмдөрдө өзүнчө этиш жок, сын атооч же зат атооч эле баяндооч болот. Ошондуктан англисчеде модалдык этиштен кийин be оңой түшүп калат. Англисче модалдык этиштен кийин этиш сөзсүз керек: сын атоочтун же орундун алдында ал be.
2. «Болушу мүмкүн» → can be. «Мүмкүн» деген сөз окуучулардын эсинде can менен байланышкан, ошондуктан «Ал автобуста болушу мүмкүн» дегенди He can be деп которуу оңой. Бирок азыркы бир кырдаал жөнүндө ырастоо сүйлөмдөгү божомолдо can эмес, could / might / may колдонулат.
3. «Болбосо керек» → mustn't. «Болсо керек» = must be болгондуктан, анын тануусу «болбосо керек» дегенди автоматтык түрдө mustn't be деп которобуз. Британ англисчесинде бул тыюу сыяктуу угулат. Ишенсеңиз – can't; ишенбесеңиз, жөн гана божомолдосоңуз – might not.
4. «Окуп жатса керек» → must study. Кыргызча «-ып жатса керек» формасында азыр болуп жаткан иш даана көрүнөт. Англисчеде be + -ing түшүп калса, must божомол эмес, милдет болуп калат.
Чаташтырбаңыз
Божомол маанисиндеги must жана милдет маанисиндеги must – Сөз бирдей, иши башка: божомол = логика; милдет = эреже A2-20. Кыргызча «керек» да ушундай эки ишти аткарат.
can't (мүмкүн эмес) жана mustn't (болбойт)
might not жана can't – might not эшикти ачык калтырат; can't аны жабат.
Учурдагы жана өткөндөгү божомол – Өткөн жөнүндө божомол үчүн must have / can't have / might have + үчүнчү форма колдонулат. Бул B2-06 сабагында.
Жазылышы жана айтылышы
- Божомолдо must адатта алсыз айтылат: /məst/, үнсүздүн алдында /məs/ – She must be…. Аны жазылышы боюнча толук «маст» деп айтпаңыз.
- can't күчтүү жана басымдуу: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). Акыркы /t/ көп учурда дээрлик угулбайт, ошондуктан тануу экенин узун үндүү (UK) же басым (US) көрсөтөт: That can't be right. Кыргызча «аа» сыяктуу узун үндүүлөрдү айтууга көнгөнсүз – бул жерде ал жардам берет. Бирок /ɑː/ ооз кеңири ачылып, тилдин артында айтылат.
- might /maɪt/ шектенүүнү көрсөткүңүз келгенде көбүнчө басым алат: It might be true… but I doubt it.
- You must be joking! жана You can't be serious! – туруктуу реакциялар; joking жана serious сөздөрүнө күчтүү басым коюңуз.
Алтын эреже
Далил → жыйынтык. must = чындык деп ишенем; might / may / could = мүмкүн; can't = чындык эмес деп ишенем. «Балким, андай эмес» үчүн might not / may not; «андай болушу мүмкүн эмес» үчүн кадимки тандоо – can't. Эсиңизде болсун: «болушу мүмкүн» → might, can эмес; «болбосо керек» → can't же might not, mustn't эмес.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
-
She's been running for an hour. She (be) tired. (I'm sure.)
-
That (be) Jack — he's on holiday in Thailand. (I'm sure it isn't.)on holiday (UK) = on vacation (US)
-
I'm not sure where my keys are. They (be) in the car.
-
He isn't answering. He (sleep). (I'm sure.)
-
«Балким, андай эмес» маанисине айлантыңыз: She may be at home.
-
could менен суроо түзүңүз: That is our taxi.
-
They (live) here — the name on the door is different. (I'm sure they don't.)
B. Мааниси
Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: You … be hungry — you've just had a big lunch.
-
Туура жоопту тандаңыз: Everyone's carrying umbrellas. It … be raining.
-
Бул эмнени билдирет? "She might not be at work."
-
Телефон шыңгырап жатат. Апаңыз бул убакта көп чалат, бирок жетекчиңиз да чалат. Туура жоопту тандаңыз: … Mum.
-
"You must be tired" сүйлөмүндө must эмне жөнүндө? …
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
They must to be at the cinema.
-
He might be study at the moment.
-
"Where's Ella?" "She can be in the garden."
-
You must be knowing my sister.
-
That can't be right — the shop closed an hour ago.
D. Текстте
Диалогду толуктаңыз.
Ben: Whose car is that outside?
Ana: It 18 be Mark's. His car is blue, and that one's red.
Ben: Then it 19 be the new neighbours' car. I'm not sure.
Ana: Look — there are boxes everywhere. They 20 be moving in today. That's obvious!
Ben: Then they 21 (feel) exhausted. I'm sure of it. Shall we take them some coffee?
Ana: Good idea. But they 22 (have) lunch right now — I don't know. Let's wait an hour.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Айланаңызды караңыз. Эки божомол жазыңыз – бирин must, экинчисин can't менен – жана далилин кошуңуз.
-
Досуңуз телефонду албай жатат. might, may жана could менен үч мүмкүн болгон түшүндүрмө жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't жана Don't Have To кыргызча: «керек», «болбойт» жана «кереги жок» You ___ wear a seatbelt — it's the law. …
-
A2-22 May, Might жана Could кыргызча: «-ышы мүмкүн» жана «балким» англисче … it will rain later.
-
B1-14 Indirect Questions кыргызча: Could you tell me where…? Англисче сылык суроо Do you know where ___? …
Жооптор
A. Түзүлүшү
- must be
- can't be / couldn't be
- might be / may be / could be
- must be sleeping
- She may not be at home. / She might not be at home.
- Could that be our taxi?
- can't live / couldn't live
B. Мааниси
- can't
- must
- Perhaps she isn't.
- It might be
- logic
C. Катаны табыңыз
- They must be at the cinema.
- He might be studying at the moment.
- She could be in the garden. / She might be in the garden. / She may be in the garden.
- You must know my sister.
- ✓ That can't be right — the shop closed an hour ago.
D. Текстте
- can't / couldn't
- might / may / could
- must
- must be feeling / must feel
- might be having / may be having / could be having
E. Сиздин кезегиңиз
- My neighbour's car isn't there, so she must be at work. It can't be very late — it's still light outside.
- She might be driving. She may be in a meeting. Her phone could be switched off.
F. Аралаш кайталоо
- must
- Maybe
- the station is
