Mixed Conditionals кыргызча: аралаш шарттуу сүйлөмдөр
Mixed Conditionals
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз ойдон чыгарылган өткөндү азыркы учур менен (If I had taken that job, I would be rich now) жана ойдон чыгарылган азыркы учурду өткөн менен (If I weren't so shy, I would have spoken to her) байланыштыра аласыз. Каалаган шарттуу сүйлөмдүн ар бир бөлүгү үчүн туура форманы «шарт качан, натыйжа качан?» деген суроо аркылуу тандай аласыз.
Негизги ой
Чыныгы жашоодо өткөн менен азыр өзүнчө кутуларда сакталбайт. Он жыл мурун кабыл алган чечимиңиз бүгүн кайда жашаганыңызды аныктайт. Мүнөзүңүздүн дайыма туура болгон бир жагы кечээ эмне кылганыңызды түшүндүрөт.
Аралаш шарттуу сүйлөмдөрдө (mixed conditionals) сүйлөмдүн ар бир бөлүгү өз убактысын сактайт. Сүйлөмдү эки саат катары элестетиңиз: бирөө шарттын үстүндө, экинчиси натыйжанын үстүндө. Ар бир саатты өзүнчө коёсуз.
- Шарт өткөндө, натыйжа азыр: If I had studied medicine (өткөн), I would be a doctor (азыр).
- Шарт дайыма же азыр туура, натыйжа өткөндө: If I weren't so shy (дайыма), I would have spoken to her (кечээ кечеде).
Бул сабакта жаңы форма жок. 2-түрдөгү шарттуу сүйлөмдүн бөлүктөрүн (B1-06) жана 3-түрдөгү шарттуу сүйлөмдүн бөлүктөрүн (B1-07) мурунтан билесиз. Эки саат ар башка убакытты көрсөткөндө, ар биринен бирден бөлүк аласыз.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча ойдон чыгарылган шартты -са («болсом») же -ган болсо / -ганда («окуган болсом», «окуганымда») менен айтабыз. Бул жерде англисче менен окшоштук бар: -са көбүнчө азыркы же туруктуу шарт (if I were), -ган болсо / -ганда өткөндөгү шарт (if I had done). Бирок натыйжа бөлүгүндө айырма чоң. Кыргызча -мак элем («болмокмун», «сүйлөшмөкмүн») убакытты өзү көрсөтпөйт: «азыр дарыгер болмокмун» да, «кечээ аны менен сүйлөшмөкмүн» да бирдей форма. Убакытты «азыр», «кечээ» сыяктуу сөздөр гана көрсөтөт. Англисчеде натыйжанын убакыты форманын өзүндө: азыр → would + негизги форма, өткөн → would have + үчүнчү форма. Ошондуктан ар бир бөлүк үчүн «качан?» деп өзүңүздөн сураңыз.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Медицинада окуган болсом, … | If I had studied medicine, … | Бул жерде да ушундай: өткөндөгү шарт → had + үчүнчү форма |
| … азыр дарыгер болмокмун. | … I would be a doctor now. | натыйжа азыр → would + негизги форма |
| Мынчалык уялчаак болбосом, … | If I weren't so shy, … | туруктуу шарт → Past Simple (were) |
| … кечеде аны менен сүйлөшмөкмүн. | … I would have spoken to her at the party. | ошол эле «-мак элем», бирок натыйжа өткөндө → would have + үчүнчү форма |
| Былтыр утуп алганымда, үй сатып алмакмын. | If I had won last year, I would have bought a house. | экөө тең өткөндө → 3-түр |
| Учакка үлгүргөнүмдө, азыр Римде болмокмун. | If I'd caught the flight, I would be in Rome now. | кыргызча убакытты «азыр» гана көрсөтөт; англисчеде форма да (would be) |
Кыскасы: шартты «-ган болсо / -ганда» (өткөн) же «-са» (азыр, дайыма) менен тандаңыз; натыйжа үчүн кыргызча «-мак элем» формасына эмес, убакытка караңыз: азыр → would do, өткөн → would have done.
Түзүлүшү
A түрү: өткөндөгү шарт → азыркы натыйжа
| If бөлүгү (ойдон чыгарылган өткөн) | Негизги бөлүк (ойдон чыгарылган азыр) |
|---|---|
| if + Past Perfect | would / could / might + негизги форма |
| If I had taken that job, | I would be living in Tokyo now. |
| If she hadn't missed the flight, | she would be here. |
B түрү: азыркы же туруктуу шарт → өткөн натыйжа
| If бөлүгү (ойдон чыгарылган азыр / дайыма туура) | Негизги бөлүк (ойдон чыгарылган өткөн) |
|---|---|
| if + Past Simple (were) | would / could / might + have + үчүнчү форма |
| If I weren't so shy, | I would have spoken to her. |
| If he could read a map, | he could have found the hotel. |
If бөлүгү экинчи орунда да келе алат, анда үтүр коюлбайт: I would be a doctor now if I had studied medicine.
Бардык шарттуу сүйлөмдөр: жыйынтык
| Түрү | Шарт | Натыйжа | Мисал |
|---|---|---|---|
| 0-түр | Present Simple | Present Simple | If you heat ice, it melts. |
| 1-түр | Present Simple | will + негизги форма | If it rains, we'll stay in. |
| 2-түр | Past Simple | would + негизги форма | If I had time, I'd learn to sail. |
| 3-түр | Past Perfect | would have + үчүнчү форма | If I'd known, I'd have helped. |
| аралаш A | Past Perfect | would + негизги форма | If I'd saved, I'd be rich now. |
| аралаш B | Past Simple | would have + үчүнчү форма | If I were rich, I'd have bought it. |
0- жана 1-түрлөр – реалдуу шарттуу сүйлөмдөр (A2-27); калгандары реалдуу эмес (ойдон чыгарылган, чындыкка карама-каршы).
Колдонулушу
1Өткөндөгү шарт → азыркы натыйжа
Өткөн башкача болсо, азыр да башкача болмок. Натыйжада көбүнчө now, today, still сөздөрү же азыркы абал болот. Кыргызча натыйжа «-мак элем» менен айтылат; бул жерде «азыр», «бүгүн» сөздөрү англисче would + негизги форма керектигин көрсөтөт.
2Азыркы же туруктуу шарт → өткөн натыйжа
Жалпысынан туура болгон абал – мүнөз, жөндөм, туруктуу факт – өткөндөгү натыйжаны түшүндүрөт. If бөлүгү өткөндөгү бир учур жөнүндө эмес, дайыма же азыр жөнүндө. Кыргызча мындай шартты «-са» менен айтабыз («уялчаак болбосом»).
3Туура бөлүктү тандоо – «качан?» деп сураңыз
Ар бир бөлүк үчүн сураңыз: Шарт качан? Натыйжа качан? Анан ылайыктуу форманы тандаңыз. Өткөндөгү шарттын натыйжасы келечекте да болушу мүмкүн. Кыргызча эки сүйлөмдө тең «-мак элем» болушу мүмкүн, ошондуктан убакыт сөздөрүнө караңыз.
4Модалдык этиштер жана continuous формалары
Could жана might натыйжаны сөзсүз эмес, мүмкүн кылат. Continuous формалары эки бөлүктө тең иштейт: азыркы иш-аракет үчүн would be + -ing, өткөндөгү иш-аракет үчүн had been + -ing, азыркы же келечектеги план үчүн were + -ing.
5Өкүнүч, сын жана түшүндүрүү
Аралаш шарттуу сүйлөмдөр бизге азыр да таасир этип жаткан өткөн чечимге өкүнгөндө же өткөн натыйжаны кимдир бирөөнүн мүнөзү аркылуу сындаганда же түшүндүргөндө абдан көп колдонулат.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «-мак элем» + «бүгүн» → would have done today. Кыргызча «Баткенден көчпөгөнүбүздө, бүгүн чоң өрүк бакчабыз болмок» дегенде «-мак элем» өткөнгө окшош угулат, ошондуктан англисчеде да would have тандалып калат. Бирок натыйжа азыр же бүгүн болсо, would + негизги форма керек.
2. «-ганда» (өткөндөгү бир учур) → Past Simple. Кыргызча «Кечээ айтканыңда, азыр аэропортто отурбайт элем» деп айтабыз; «айтканыңда» өткөндү билдирет, бирок англисчеге if you told деп которулуп калат. Өткөндөгү бир учур жөнүндөгү реалдуу эмес шарт үчүн had + үчүнчү форма керек.
3. «-мак элем» (өткөн натыйжа) → would do. Кыргызча «Тизеси ооруп жүрбөсө, таенем кечээ бешбармакты өзү жасамак» дейбиз: натыйжа кечээ болсо да, форма азыркы натыйжадагыдай эле. Англисчеде натыйжа өткөндө болсо, would have + үчүнчү форма керек.
Чаташтырбаңыз
3-түр жана аралаш (өткөн → азыр) – Шарт бирдей; натыйжанын убактысы гана өзгөрөт. Кыргызча экөө тең «-мак элем».
2-түр жана аралаш (азыр → өткөн) – Шарт бирдей; натыйжа өткөнгө жылат.
Аралаш шарттуу сүйлөм жана wish – Экөө тең өкүнүчтү билдире алат, бирок wish сүйлөмүндө натыйжа бөлүгү жок. B2-04 караңыз.
Had I known… жана If it weren't for… сыяктуу расмий үлгүлөр үчүн C1-03 караңыз; if сөзү жок шарттар (Without your help…) үчүн C1-04 караңыз.
Жазылышы жана айтылышы
- 'd эки маанини берет: if бөлүгүндө If I'd = If I had (андан кийин үчүнчү форма); натыйжада I'd be = I would be (андан кийин негизги форма).
- would have оозеки кепте алсыз айтылат: /ˈwʊdəv/; wouldn't have → /ˈwʊdntəv/. would сөзүндөгү l окулбайт. Жазууда would have деп жазыңыз, эч качан would of эмес.
- Аралашманы так көрсөтүү үчүн убакыт сөздөрүнө басым коюңуз: If I'd taken the job, I'd be in Tokyo now.
- If бөлүгү биринчи келсе, үтүр коюңуз; натыйжа биринчи келсе, үтүр коюлбайт.
Алтын эреже
Эки саатты өзүнчө коюңуз: өткөндөгү шарт → had done; азыркы же туруктуу шарт → did / were; азыркы натыйжа → would do; өткөн натыйжа → would have done. Эсиңизде болсун: кыргызча «-мак элем» убакытты көрсөтпөйт, ошондуктан натыйжа качан экенин өзүңүз аныктаңыз.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз же тапшырманы аткарыңыз.
-
If I (not spend) all my money last weekend, I could come out with you tonight.
-
If he were more careful, he (not break) the vase yesterday.
-
If we had left earlier, we (be) there by now.
-
If I (be) better at maths, I would have studied engineering.
-
If she (not move) to Berlin, she wouldn't speak German so well.
-
If they (not be) so rich, they wouldn't have bought a yacht.
-
Аралаш шарттуу сүйлөм менен бириктириңиз: I didn't buy the tickets. I'm not at the concert now.
B. Мааниси
Маанисине ылайык жоопту тандаңыз же жазыңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: If she had taken the medicine, she … better now.
-
Туура жоопту тандаңыз: If I knew more about history, I … the museum tour last week.
-
Ишеними азыраак натыйжаны тандаңыз: If I'd trained harder, I … be in the team now.
-
Шарт өткөндөбү же туруктуубу (past / permanent)? "If he weren't so impatient, he would have waited."
-
Second, third же mixed? "If I'd caught the flight, I would be in Rome now."
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
If I had married him, I would have been unhappy now.
-
If he weren't so impatient, he would wait for us yesterday.
-
If I would have known, I would be there now.
-
If I hadn't lost my keys, I wouldn't be waiting outside now.
D. Текстте
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
Jo: You look tired.
Kim: I am. If I 17 (not / stay) up so late, I 18 (not / feel) like this now.
Jo: Why did you stay up?
Kim: My brother called. If he 19 (not / be) so talkative, I 20 (go) to bed at ten!
Jo: And if you 21 (be) a morning person, you 22 (enjoy) this early class.
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Жашооңузду өзгөрткөн бир чечимди эстеңиз. Ошондо азыр жашооңуз кандай башкача болмок экени жөнүндө аралаш шарттуу сүйлөм жазыңыз.
-
Мүнөзүңүздүн өткөн жумада бир нерсе кылганыңызды (же кылбаганыңызды) түшүндүргөн бир жагы жөнүндө жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-07 Third Conditional кыргызча: «-ган болсо … -мак элем» англисче If you (tell) me, I would have helped you.
-
B1-06 Second Conditional кыргызча: «-са … -мак элем» англисче кантип айтылат? If I (be) you, I'd take the job.
-
B1-09 Should Have, Could Have, Might Have кыргызча: «керек эле», «-са болмок» You (should tell) me about the problem earlier.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- hadn't spent
- wouldn't have broken
- would be / could be / might be
- were / was
- hadn't moved
- weren't / wasn't
- If I had bought the tickets, I would be at the concert now. / If I'd bought the tickets, I'd be at the concert now. / I would be at the concert now if I had bought the tickets.
B. Мааниси
- would feel
- would have enjoyed
- might
- permanent
- mixed
C. Катаны табыңыз
- If I had married him, I would be unhappy now.
- If he weren't so impatient, he would have waited for us yesterday. / If he wasn't so impatient, he would have waited for us yesterday.
- If I had known, I would be there now. / If I'd known, I'd be there now.
- ✓ If I hadn't lost my keys, I wouldn't be waiting outside now.
D. Текстте
- hadn't stayed
- wouldn't feel
- weren't / wasn't / hadn't been
- would have gone / could have gone / might have gone
- were / was
- would enjoy / might enjoy / could enjoy
E. Сиздин кезегиңиз
- If I hadn't moved to Dublin, I wouldn't speak English this well.
- If I weren't so lazy, I would have gone to the gym on Saturday.
F. Аралаш кайталоо
- had told
- were / was
- should have told
