Third Conditional кыргызча: «-ган болсо … -мак элем» англисче
Third Conditional: If I Had Known…
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз болбогон өткөндү жана анын натыйжаларын элестете аласыз – If I had known, I would have helped – жана бул түзүлүштү өкүнүч, жеңилдеп калуу жана сын жөнүндө айтуу үчүн колдоно аласыз.
Негизги ой
Өткөн жабык. Аны өзгөртө албайбыз, бирок анын башка вариантын элестете алабыз.
Жол айрыгын элестетиңиз. Өткөндө бир учурда сиз бир жолду тандагансыз: I didn't leave early, so I missed the train. Third conditional (шарттуу сүйлөмдүн 3-түрү) экинчи жол менен – сиз тандабаган жол менен – басып, ал кайда алып барарын айтат: If I had left early, I would have caught the train.
Шарт чынында болгон нерсенин тескериси: had left «эрте чыккан жокмун» дегенди билдирет. Натыйжа да адатта тескериси: would have caught «үлгүргөн жокмун» дегенди билдирет. Could have же might have менен натыйжа ошол экинчи жолдогу мүмкүнчүлүк гана.
B1-06 сабагында англис тили элестетилген азыркы учурду көрсөтүү үчүн этишти бир кадам артка жылдырарын көрдүңүз: if I had. Элестетилген өткөн үчүн ал дагы бир кадам артка, Past Perfect (өткөн чактын аткарылган түрү) чагына жылат: if I had had. Бул убакыт бир эле учурда өткөн да, чындык эмес да.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча болбогон өткөндү -ган болсо … -мак элем же оозеки кепте -ганда … -мак элем менен айтабыз: «Эртерээк чыккан болсом (чыкканымда), поездге үлгүрмөкмүн». Шарт бөлүгү англисчеге жакшы туура келет: «-ган болсо» → had + үчүнчү форма. Кыйынчылык натыйжада. Кыргызча -мак элем бир эле форма: «бармакмын» азыркы элестетүүдө да (I would go), өткөн элестетүүдө да (I would have gone) айтылат, аны контекст чечет. Англисчеде өткөн натыйжа үчүн дайыма would / could / might + have + үчүнчү форма керек. Ошондой эле оозеки кыргызчада өткөн шартты жөн гана «-са» менен да айта беребиз («Эртерээк чыксам, үлгүрмөкмүн»), ал эми англисчеде өткөн шарт үчүн Past Simple жетишсиз: had керек.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Тыгын жөнүндө билген болсом, поезд менен бармакмын. | If I had known about the traffic, … | «-ган болсо» → had + үчүнчү форма |
| Аба ырайы жакшыраак болгондо, сыртта тамактанмакпыз. | If the weather had been better, … | оозеки «-ганда» да ушул эле маани → had been |
| …поезд менен бармакмын. | …I would have taken the train. | «-мак элем» өткөн жөнүндө → would have + үчүнчү форма |
| Машинам болсо, жумушка машина менен бармакмын. | If I had a car, I would drive to work. | ошол эле «-мак элем», бирок азыр → would + негизги форма |
| Пландарымды өзгөртө алмакмын. | I could have changed my plans. | «-а алмак элем» өткөн жөнүндө → could have |
| Балким, макул болмок. | She might have said yes. | «балким … -мак» → might have |
| Эшикти кулпулаганыңда, ноутбукту эч ким алып кетмек эмес. | …nobody would have taken the laptop. | кыргызча эки тануу («эч ким» + «эмес»); англисче бир гана: nobody + would have |
| Сенин жардамың болбогондо… | If you hadn't helped me… / If it hadn't been for your help… | «… болбогондо» → If not… эмес |
Кыскасы: «-ган болсо», «-ганда» (өткөн шарт) → if + had + үчүнчү форма; өткөн жөнүндөгү «-мак элем» → would have + үчүнчү форма; «-а алмак элем» → could have; «балким … -мак» → might have.
Түзүлүшү
Эки бөлүк
| if бөлүгү (шарт) | негизги бөлүк (натыйжа) |
|---|---|
| if + Past Perfect (had + үчүнчү форма) | would / could / might + have + үчүнчү форма |
| If she had studied, | she would have passed. |
| If we hadn't stopped for coffee, | we might have arrived on time. |
| If you had asked me, | I could have helped. |
Бөлүктөр орун алмаша алат. Адатта if бөлүгү биринчи келсе, үтүр коюлат; натыйжа биринчи келсе, үтүр коюлбайт: If I'd seen you, I'd have said hello. / I'd have said hello if I'd seen you.
would, could, might
| Модалдык этиш | Мааниси | Мисал |
|---|---|---|
| would have | ишенимдүү натыйжа («-мак элем») | I would have called you. |
| could have | мүмкүн болмок («-а алмак элем») | I could have called you. |
| might have | балким («балким, -мак элем») | I might have called you. |
Тануу сүйлөм жана суроо
| Мисал | |
|---|---|
| Тануу шарт | If he hadn't lied, … |
| Тануу натыйжа | …, she wouldn't have left. |
| Суроо | What would you have done if you'd lost your passport? |
| Кыска жооптор | Would you have come? — Yes, I would (have). / No, I wouldn't (have). |
Кыскартылган формалар
| Толук | Жазууда кыскартылганы | Көбүнчө кандай угулат |
|---|---|---|
| If I had known | If I'd known | /ɪf aɪd nəʊn/ |
| I would have gone | I'd have gone | «I'd've gone» – /aɪdəv/ |
| would not have | wouldn't have | «wouldn't've» – /ˈwʊdntəv/ |
| could have / might have | could've / might've | /ˈkʊdəv/, /ˈmaɪtəv/ |
Колдонулушу
1Элестетилген өткөн жана анын натыйжасы
Өткөндөгү бир чыныгы фактыны өзгөртүңүз да, экинчи жол менен анын натыйжасына чейин барыңыз.
2could have жана might have менен мүмкүн болгон натыйжалар
Мүмкүн болмок нерсе үчүн could have, натыйжа «балким» гана болсо might have колдонуңуз.
3Өкүнүч
Third conditional сиз өкүнгөн өткөндөгү тандоо жөнүндө айтуу үчүн колдонулат.
4Жеңилдеп калуу
Болбой калган жаманыраак өткөндү элестетиңиз. Грамматикасы ошол эле, сезими «жакшы болду, аман калдык» дегенге жакын.
5Сын жана күнөөлөө
Кимдир бирөөгө анын иш-аракети же аракетсиздиги көйгөйгө себеп болгонун көрсөтүү үчүн third conditional колдонуңуз. Had сөзүнө басым койсоңуз, сын катуураак угулат.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «-мак элем» эки чакта бирдей → would + негизги форма. Кыргызча «бармакмын», «келмекмин» азыркы элестетүүдө да, өткөн элестетүүдө да ошол эле формада турат: «Бөлөм мени бүтүрүү кечесине чакырганда, ата-энем менен барып, торт ала бармакмын». Ошондуктан шартты туура айтып, натыйжага second conditional-дагыдай would + негизги форманы коюп коюу оңой. Өткөн натыйжа үчүн would have + үчүнчү форма керек.
2. «Эртерээк чыксам» → if + Past Simple. Оозеки кыргызчада өткөн шартты жөн гана «-са» менен айта беребиз: «Жатаканадан он мүнөт эрте чыксам, маршруткадан орун табат элем». Бул «-са» формасы англисчеге if + Past Simple болуп которулуп калат, бирок англисчеде if + Past Simple элестетилген азыркы учурду билдирет. Кечээ, өткөн жылы болбогон нерсени элестетсеңиз, if сөзүнөн кийин had + үчүнчү форма колдонуңуз.
3. «… болбогондо» → If not… Кыргызча «Чоң энемдин куруту менен ысык чайы болбогондо, үшүп калмакпыз» дейбиз: зат атооч жана «болбогондо». Аны сөзмө-сөз которсок, If not my grandmother's kurut… чыгып калат, бул англисчеде сүйлөм эмес. Англисчеде If it hadn't been for… туруктуу тизмегин же этиш менен толук шартты колдонуңуз: If you hadn't helped me…
Чаташтырбаңыз
'd = had же would? – If бөлүгүндө 'd = had. Натыйжада 'd = would. Андан кийин эмне келгенин караңыз: 'd + үчүнчү форма = had; 'd have + үчүнчү форма = would have.
Second жана third conditional – Second элестетилген азыркы учур же келечек жөнүндө B1-06; third – элестетилген өткөн жөнүндө. Кыргызча экөөнүн тең натыйжасы «бармакмын» болушу мүмкүн; англисчеде айырма эки бөлүктө тең көрүнөт.
Third жана аралаш шарттуу сүйлөм – Өткөн шарттын азыркы натыйжасы болсо, would + негизги форма колдонулат. Бул B2-02 сабагында.
If жок расмий вариант (Had I known…) C1-03 сабагында.
Жазылышы жана айтылышы
- Тез сүйлөгөндө would have /ˈwʊdəv/, ал эми I would have /aɪdəv/ сыяктуу угулат. Аны угуп тааный билиңиз, бирок I'd have же I would have деп жазыңыз.
- If бөлүгүндөгү had алсыз жана адатта кыскарат: If you'd asked… /ɪf juːd ˈɑːskt/ (UK), /ɪf juːd ˈæskt/ (US). Кыска /d/ тыбышын жоготпоңуз: ал «өткөн» деген белги.
- had had туура жана көп колдонулат: If I'd had more time… Биринчи had – көмөкчү этиш, экинчиси – have негизги этиши.
- would of, could of, might of деп эч качан жазбаңыз. Алар /əv/ тыбышынан чыккан. Кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан бул алсыз /əv/ формасын угуп таануу кыйын болушу мүмкүн.
- Сын айтканда көмөкчү этишке басым коюңуз: If you HAD listened…
Алтын эреже
Башка өткөндү элестетүү үчүн: if + had + үчүнчү форма, андан кийин would / could / might + have + үчүнчү форма. Would have сөзүн if бөлүгүнө киргизбеңиз. Эсиңизде болсун: кыргызча «-мак элем» өзгөрбөсө да, англисче өткөн натыйжада дайыма have + үчүнчү форма турат.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз же сүйлөмдөрдү бириктириңиз.
-
If I (know) you were in hospital, I would have visited you.in hospital (UK); in the hospital (US)
-
If she had taken the earlier bus, she (not / be) late.
-
We (win) the match if our best player hadn't been injured.
-
If you (not / remind) me, I would have forgotten.
-
Third conditional жана would менен бириктириңиз: I didn't check the weather. I didn't take an umbrella.
-
Third conditional жана would менен бириктириңиз: The alarm didn't ring. We didn't wake up on time.
B. Мааниси
Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз же жазыңыз.
-
Натыйжага ишенбейсиз. Туура жоопту тандаңыз: If we had played better, we … have won.
-
Кайсы сүйлөмдөгү натыйжа так эмес, мүмкүнчүлүк гана?
-
«If I'd left earlier, I'd have caught the bus.» Сүйлөп жаткан адам эрте чыктыбы? Автобуска үлгүрдүбү?
-
Ар бир 'd эмнени билдирет, had же would? «If she'd called, I'd have answered.»
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
If I would have seen the sign, I would have stopped.
-
If they had went to bed earlier, they wouldn't have been so tired.
-
I would of called you if I'd had my phone.
-
If I hadn't been driving so fast, the police wouldn't have stopped me.
D. Текстте
Кашаадагы этиштердин туура формасын жазыңыз.
Sam: How was the interview?
Lily: Terrible. I got there late. If I 15 (leave) home earlier, I 16 (not / miss) the first part.
Sam: Oh no. Did they ask difficult questions?
Lily: Yes. If I 17 (read) about the company, I 18 (can / answer) them better.
Sam: Well, if you 19 (not / go), you wouldn't have learned anything. Next time will be better!
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Былтыр кетирген бир кичинекей катаңызды эстеңиз. Эмне башкача болмок экенин бир сүйлөм менен жазыңыз.holiday (UK) = vacation (US)
-
Бир ийгиликтүү учурду эстеңиз. Жеңилдеп калганыңызды билдирген бир сүйлөм жазыңыз.
-
Кесиптешиңиз файлды сактабай коюп, жоготуп алды. Жумшак сын жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-06 Second Conditional кыргызча: «-са … -мак элем» англисче кантип айтылат? If I (have) more time now, I'd learn the guitar.
-
B1-03 Past Perfect кыргызча: «кетип калган экен» англисче кантип айтылат? (had + үчүнчү форма) When we arrived, the shop (already / close).
-
A2-16 Present Perfect кыргызча: Have you ever…? Жашоо тажрыйбасы жөнүндө Have you ever (eat) octopus?
-
A1-25 Like, want жана would like кыргызча: англисче кантип сыпайы суранабыз? Туура жоопту тандаңыз: In "We'd like to come", 'd means ….
Жооптор
A. Түзүлүшү
- had known / 'd known
- wouldn't have been / might not have been
- would have won / could have won / might have won
- hadn't reminded / had not reminded
- If I had checked the weather, I would have taken an umbrella. / If I'd checked the weather, I'd have taken an umbrella. / If I'd checked the weather, I would have taken an umbrella. / If I had checked the weather, I'd have taken an umbrella. / I would have taken an umbrella if I had checked the weather. / I'd have taken an umbrella if I'd checked the weather. / I would have taken an umbrella if I'd checked the weather. / I'd have taken an umbrella if I had checked the weather.
- If the alarm had rung, we would have woken up on time. / If the alarm had rung, we'd have woken up on time. / We would have woken up on time if the alarm had rung. / We'd have woken up on time if the alarm had rung.
B. Мааниси
- might
- If we'd trained harder, we might have won.
- no … no
- had … would
C. Катаны табыңыз
- If I had seen the sign, I would have stopped. / If I'd seen the sign, I'd have stopped. / If I'd seen the sign, I would have stopped. / If I had seen the sign, I'd have stopped.
- If they had gone to bed earlier, they wouldn't have been so tired.
- I would have called you if I'd had my phone. / I'd have called you if I'd had my phone. / I would have called you if I had had my phone. / I'd have called you if I had had my phone.
- ✓ If I hadn't been driving so fast, the police wouldn't have stopped me.
D. Текстте
- had left / 'd left
- wouldn't have missed / might not have missed
- had read / 'd read
- could have answered
- hadn't gone / had not gone
E. Сиздин кезегиңиз
- If I had booked my holiday earlier, I would have paid much less.
- If my neighbour hadn't found my keys, I couldn't have opened my door.
- If you had saved it, you wouldn't have lost all that work.
F. Аралаш кайталоо
- had
- had already closed / 'd already closed / was already closed
- eaten
- would
