Unless, As Long As, In Case кыргызча: if сөзүнөн тышкаркы шарт байламталары
Unless, As Long As, In Case: Beyond If
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз шартты жалгыз if сөзүнө караганда тагыраак айта аласыз: өзгөчө учурду unless менен, катуу шартты as long as / provided (that) / on condition that менен, алдын ала сактанууну in case менен, «баары бир» деген ойду even if менен жана эскертүүнү otherwise / or (else) менен.
Негизги ой
If – ар кандай ишке жарай турган жалпы бурагыч сыяктуу. Ал көп ишти аткарат: «бул тигиге байланыштуу» дейт. Бирок эки нерсе бири-бирине кантип байланыштуу экенин айтпайт.
Бул сабактагы байламталар – устакананын дубалында анын жанында илинип турган атайын шаймандар. Ар бири маанинин так бир өңүн кошот:
- unless бир гана өзгөчө учурду атайт: We'll eat outside unless it rains.
- as long as / provided аткарылышы керек болгон жалгыз шартты атайт: You can borrow it as long as you're careful.
- in case бир коркунучту атайт, ошондуктан коопсуз болуш үчүн азыр аракет кыласыз: Take a coat in case it gets cold.
- even if шарттын эч нерсени өзгөртпөй турганын айтат: I'll go even if it rains.
- otherwise / or (else) аракет кылбасаңыз, кандай жаман натыйжа болорун айтат: Hurry, or we'll miss the train.
Жакшы жаңылык: чактардын эрежелери if менен бирдей (A2-27, B1-06). Байламтадан кийин келечек маанисинде will эмес, учур чак колдонуңуз.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча бул маанилердин көбү -са формасына ар кандай сөздөрдү кошуу менен айтылат: -баса (unless: «орун ээлебесең»), -са эле / -са болду (as long as: «кайтарып берсең эле»), -ган шартта (provided, on condition that), -са деп (in case: «жамгыр жаап калса деп»), -са да (even if: «кечирим сурасаң да»), болбосо / антпесе (otherwise, or). Бул жерде да ушундай: «-са» келер чак формасы эмес, англисчеде да байламтадан кийин will колдонулбайт. Бирок эки кыйын жер бар. Биринчиси: «-са деп» дегендеги «-са» англисчеде if эмес, in case болот. Экинчиси: кыргызча -са да ыктымал нерсе үчүн да, чыныгы факт үчүн да колдонулат («чарчаса да иштей берди»), ал эми англисчеде ыктымал нерсе үчүн even if, факт үчүн even though.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Орун ээлебесең, кире албайбыз. | Unless you book a table, we won't get in. | кыргызча тануу этиште; англисче unless + ырастоо этиш |
| Алтыга чейин кайтарып берсең эле, ала бер. | You can borrow it as long as you bring it back by six. | «-са эле» → as long as |
| Каржылоо бекитилген шартта… | Provided that the funding is approved… | расмий шарт → provided (that) |
| Жамгыр жаап калса деп кол чатыр ал. | Take an umbrella in case it rains. | «-са деп» = алдын ала → in case (if эмес) |
| Кечирим сурасаң да, кечирбейт. | Even if you apologise, she won't forgive you. | ыктымал нерсе → even if |
| Томугун жаракаттап алганына карабастан, бүтүрдү. | She finished even though she had hurt her ankle. | факт → even though |
| Шашыл, болбосо кечигебиз. | Hurry up, or we'll be late. | Бул жерде да ушундай: «болбосо» = otherwise / or |
Кыскасы: «-баса» → unless + ырастоо этиш; «-са эле», «-ган шартта» → as long as / provided; «-са деп» → in case; «-са да» ыктымал болсо → even if, факт болсо → even though; «болбосо», «антпесе» → otherwise / or. Байламтадан кийин will жок.
Түзүлүшү
Жалпы көрүнүш
| Байламта | Мааниси | Үлгү | Мисал |
|---|---|---|---|
| unless | if … not; … болбосо | unless + (көбүнчө) ырастоо этиш | Unless you hurry, you'll be late. |
| as long as / so long as | … болсо гана | + келечек үчүн учур чак | As long as you text me, you can stay out. |
| provided (that) / providing (that) | … болсо гана (расмийирээк) | + келечек үчүн учур чак | Provided (that) the weather is fine, we'll sail. |
| on condition that | … шартында (расмий: келишимдер, эрежелер) | + келечек үчүн учур чак | You can use the photo on condition that you credit me. |
| in case | алдын ала, … болуп калышы мүмкүн болгондуктан | + учур чак (will эмес); өткөн чактагы этиштен кийин өткөн чак | Bring snacks in case you get hungry. |
| even if | … болсо да, баары бир | if менен бирдей чактар | I'll finish it even if it takes all night. |
| even though | although (күчтүүрөөк) – бул факт | + факт | She went to work even though she was ill. |
| otherwise / or (else) | болбосо … (эскертүү) | буйрук/билдирүү + otherwise / or + натыйжа | Leave now, or you'll miss the bus. |
Байламтадан кийинки чактар
| Кырдаал | Байламтадан кийин | Негизги бөлүк | Мисал |
|---|---|---|---|
| реалдуу келечек | Present Simple | will / can / буйрук | Unless it rains, we'll eat outside. |
| ойдон чыгарылган азыр/келечек | Past Simple | would / could | I wouldn't go unless I had to. |
| өткөн (алдын ала сактануу) | Past Simple | Past Simple | I took a map in case I got lost. |
Орду жана үтүр
- unless, as long as, provided, in case, even if сүйлөмдүн башында (бөлүктөн кийин үтүр) же ортосунда (көбүнчө үтүрсүз) келе алат.
- otherwise жаңы бөлүктү же жаңы сүйлөмдү баштайт: Write it down. Otherwise, you'll forget. Ал үтүрдөн же үтүрлүү чекиттен кийин да келе алат.
- or (else) эки бөлүктү байланыштырат: Be quiet, or else you'll wake the baby.
Колдонулушу
1Unless = if … not / … болбосо
Unless натыйжа болбой турган бир гана кырдаалды көрсөтөт. Unless өзүнүн ичинде эле «not» маанисин камтыгандыктан, андан кийинки этиш көбүнчө ырастоо формада болот. Кыргызча бул маани «-баса / -бесе» тануу формасы менен айтылат, ошондуктан англисчеде not кошуп коюу оңой – этияттаңыз.
Натыйжа бир нерсенин болбогонуна жооп болгондо же суроодо unless эмес, if … not колдонуңуз: I'll be upset if she doesn't come. What will you do if the bus doesn't come?
2As long as, provided (that), on condition that = … болсо гана
Бул байламталар шартты катуу кылат: бул шарт аткарылса гана натыйжа болот, ал эми сүйлөгөн адам көбүнчө уруксат берип же келишим түзүп жатат. As long as / so long as бейтарап же бейрасмий; provided (that) / providing (that) расмийирээк; on condition that расмий жана келишимдерге, эрежелерге мүнөздүү. Кыргызча «-са эле», «-са болду», «-ган шартта», «… шарты менен».
3In case = алдын ала сактануу үчүн
In case эмне үчүн бир нерсени азыр кылып жатканыбызды түшүндүрөт: кийин бир нерсе болуп калышы мүмкүн. Ошол окуя болсо да, болбосо да, биз аракетти кылабыз. Келечек үчүн учур чак колдонуңуз (will эмес), ал эми негизги этиш өткөн чакта болсо, өткөн чак колдонуңуз. Кыргызча «… -са деп», «… -ып калышы мүмкүн деп» дейбиз.
In case of + зат атооч башкача: бул – жарыяларда колдонулган «… болгон учурда» деген расмий тизмек. In case of fire, do not use the lifts. (= өрт чыкса)
4Even if жана even though
Even if = бул болсо да, болбосо да, натыйжа бирдей. Шарт ыктымал же ойдон чыгарылган. Even though = although, бирок күчтүүрөөк, жана маалымат – факт. (Although: B1-26 караңыз.) Кыргызча экөө тең көп учурда «-са да» деп айтылат, ошондуктан бул чыныгы фактыбы же жокпу деп өзүңүздөн сураңыз.
5Otherwise жана or (else) – эскертүү
Буйруктан же билдирүүдөн кийин, ал аткарылбаса эмне болорун айтуу үчүн otherwise же or (else) колдонуңуз. Or else күчтүүрөөк угулат, ал эми сүйлөмдүн аягында жалгыз турса, коркутуу сыяктуу угулушу мүмкүн. Кыргызча «болбосо», «антпесе» так ушундай иштейт.
Ойдон чыгарылган өткөн натыйжа менен otherwise (I'm glad you called; otherwise I'd have waited all day) C1-04 сабагында.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «… -са деп» → if. Кыргызча алдын ала сактанууну да «-са» менен айтабыз: «Жол жабылып калса деп, машинага суу жана тамак салып ал». Ошондуктан англисчеде да if колдонуп коюу оңой. Бирок if «ошол нерсе чындап болгондо гана» дегенди билдирет. Азыр, «кокус болуп калса» деп аракет кылсаңыз, in case керек.
2. «-са да» (факт) → even if. Кыргызча «Ал чарчаса да, түнкү сменада иштей берди» деп чыныгы фактыны да «-са да» менен айтабыз. Ошондуктан even if колдонуп коюу оңой. Англисчеде even if шарттын ыктымал экенин билдирет; чыныгы факт үчүн even though керек.
3. «Эгер … -баса» → unless + not. Кыргызча unless сыяктуу өзүнчө сөз жок: бул маанини «эгер» жана тануу этиш менен айтабыз («эгер үч күн мурун баш тартпасак»). Ошондуктан unless сөзүнөн кийин дагы not кошуп коюу оңой, бирок unless өзү эле «if not» дегенди билдирет: эки тануу маанини тескери кылат.
4. «… -са да» → even (if жок). «Таңкы бештен чыксак да» дегендеги «да» англисче even сөзүнө окшош, ал эми «-са» эсептен чыгып калат. Бирок even жалгыз эки бөлүктү байланыштыра албайт: even if керек.
Чаташтырбаңыз
in case жана if – If менен окуя болгондо гана аракет кыласыз. In case менен коопсуз болуш үчүн алдын ала аракет кыласыз. (Шарттуу сүйлөмдөр: A2-27, B1-06 караңыз.)
even if жана even though – ыктымалдык жана факт.
unless жана if … not – көбүнчө мааниси бирдей, бирок сезимдер, суроолор жана бир нерсенин болбогонуна көз каранды натыйжалар үчүн if … not табигый тандоо.
Suppose / supposing / what if менен элестетүү B2-21 сабагында. Расмий жана жашыруун шарттар (should you need…, but for…, given…) C1-03 жана C1-04 сабактарында.
Жазылышы жана айтылышы
- in case дайыма эки сөз менен жазылат. Just in case – сүйлөмдүн аягында көп колдонулган туруктуу тизмек.
- provided жана providing экөө тең туура; экөөнөн кийин тең that милдеттүү эмес.
- unless /ənˈles/: басым экинчи муунда, биринчи үндүү алсыз (/ə/). Аны толук «анлес» деп айтпаңыз.
- provided /prəˈvaɪdɪd/: басым vi муунунда. Кыргызча адат боюнча басымды акыркы муунга койбоңуз.
- otherwise /ˈʌðəwaɪz/ (UK), /ˈʌðərwaɪz/ (US): басым биринчи муунда. /ð/ үчүн тилдин учун тиштердин ортосуна коюңуз (з же д эмес); /w/ үчүн эриндерди томолоктоңуз (в эмес).
- or else тизмегинде else басым менен, or алсыз айтылат: Be careful, or else.
Алтын эреже
Байламтаны маанисине жараша тандаңыз: unless = … болбосо, as long as / provided = … болсо гана, in case = кокус болуп калса деп, алдын ала, even if = баары бир, otherwise / or (else) = болбосо, натыйжа мындай. Келечек маанисинде бул байламталардан кийин will эмес, учур чак колдонуңуз. Эсиңизде болсун: «-са деп» = in case, ал эми факт жөнүндөгү «-са да» = even though.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Туура форманы жазыңыз же туура байламтаны тандаңыз.
-
Туура форма менен толуктаңыз: Take a sandwich in case you (get) hungry.
-
Толуктаңыз: I won't go ___ you come with me. …
-
Туура форма менен толуктаңыз: We'll start the meeting at nine provided everyone (arrive) on time.
-
Толуктаңыз: She left early ___ the traffic was bad. …
-
Unless менен кайра жазыңыз: If you don't leave now, you'll miss the bus.
-
Otherwise менен кайра жазыңыз: Set an alarm. If you don't, you'll oversleep.
B. Мааниси
Маанисине ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: I'm going to the concert … I have to go alone.
-
Туура жоопту тандаңыз: He went to the party … he was exhausted.
-
Туура жоопту тандаңыз: Write down the address … you forget it.
-
Туура жоопту тандаңыз: You can come to the meeting … you don't interrupt.
-
Келишим үчүн расмийирээк вариантты тандаңыз: The flat is rented … no pets are kept.flat (UK) = apartment (US)
-
Туура жоопту тандаңыз: I'll be disappointed .
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
Unless you don't study, you won't pass.
-
Pack some water in case you will get thirsty.
-
Even though it rains tomorrow, the match will go ahead.
-
You can stay out late as long as you text me.
D. Текстте
Сөздөр: as long as, even if, in case, otherwise, unless
Mia: We're leaving at six tomorrow. Set your alarm, 17 you'll oversleep.
Leo: Fine. Should I bring a raincoat?
Mia: Yes, bring one 18 the weather changes. It often does in the mountains.
Leo: And what if it's raining when we wake up?
Mia: We'll still go, 19 it's a storm. A bit of rain is fine.
Leo: OK. Can my brother come too?
Mia: Sure, 20 he can walk fifteen kilometres!
Leo: He can. He'll come 21 he's tired after work.
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Дайыма өзүңүз менен алып жүргөн эки нерсе жана анын себеби жөнүндө in case колдонуп жазыңыз.
-
Сиздин бир буюмуңузду убактылуу алып турган адам үчүн as long as же provided менен бир эреже жазыңыз.
-
Эч качан жасабай турган бир нерсеңиз жөнүндө even if менен жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A2-27 Zero жана First Conditional кыргызча: «-са» англисче, if, unless жана when When she (arrive), I'll call you.
-
B1-06 Second Conditional кыргызча: «-са … -мак элем» англисче кантип айтылат? If I (have) more time, I'd learn to play the piano.
-
B1-26 Although, despite, however кыргызча: «-са да», «карабастан» жана «бирок» англисче ___ the rain, we went for a walk. …
-
B2-02 Mixed Conditionals кыргызча: аралаш шарттуу сүйлөмдөр If I had saved more money last year, I (be) on holiday now.holiday (UK) = vacation (US)
Жооптор
A. Түзүлүшү
- get
- unless
- arrives
- in case
- Unless you leave now, you'll miss the bus. / You'll miss the bus unless you leave now.
- Set an alarm. Otherwise, you'll oversleep. / Set an alarm, otherwise you'll oversleep.
B. Мааниси
- even if
- even though
- in case
- as long as
- on condition that
- if she doesn't call
C. Катаны табыңыз
- Unless you study, you won't pass. / If you don't study, you won't pass.
- Pack some water in case you get thirsty.
- Even if it rains tomorrow, the match will go ahead.
- ✓ You can stay out late as long as you text me.
D. Текстте
- otherwise / or / or else
- in case / just in case
- unless
- as long as / so long as / provided / providing / provided that / providing that
- even if / even though
E. Сиздин кезегиңиз
- I always carry a power bank in case my phone dies. I keep a pen in my bag in case I need to sign something.
- You can borrow my car as long as you fill up the tank before you bring it back.
- I would never go skydiving, even if someone paid me a lot of money.
F. Аралаш кайталоо
- arrives / has arrived
- had
- Despite
- would be / could be / might be
