SlowingoГрамматика
A2 7 / 38

Superlatives қазақша: the biggest, the most beautiful, яғни «ең» деп айту

Superlatives: The Biggest, The Most Beautiful

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз the + -est, the most және the least арқылы топтағы қай адамның немесе заттың бірінші (немесе соңғы) екенін айта аласыз, топ үшін in немесе of сөзін таңдай аласыз және one of the + асырмалы шырай + көпше зат есім үлгісін қолдана аласыз.

Негізгі идея

Салыстырмалы шырай екі затқа қарайды. Асырмалы шырай (superlative) бүкіл топқа қарап, ең жоғарғысын немесе ең төменгісін таңдайды.

Жарыстан кейінгі марапаттау тұғырын елестетіңіз. Жарысқа жиырма жүгіруші қатысты, бірақ ең биік сатыда тек біреуі тұр: the fastest. Жеңімпаз біреу ғана, сондықтан асырмалы шырай әрдайым дерлік the артиклімен келеді. Ол топтағы нақты бір адамды немесе затты көрсетеді.

Жақсы жаңалық: оны қалай құрастыру керектігін сіз әлдеқашан білесіз. Салыстырмалы шырайда -er болған жерде асырмалы шырайда -est болады: cheap → cheaper → the cheapest. Салыстырмалы шырайда more болған жерде асырмалы шырайда the most болады: expensive → more expensive → the most expensive. Ал тұғырдың ең төменгі жағы үшін less сөзі the least болады. Бір жүйені үйренсеңіз, екеуін де білесіз.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде асырмалы мағына бір ғана ең сөзімен жасалады, және ол кез келген сын есіммен келеді: «ең биік», «ең танымал». Ағылшыншада таңдау сын есімнің ұзындығына байланысты: қысқасына the + -est, ұзынына the most. Қазақ тілінде артикль жоқ, сондықтан «ең» сөзінің алдына the қоюды ұмыту оңай. Жақсы жаңалық: in мен of таңдауы қазақшаға жиі сәйкес келеді. Жатыс септігіндегі -дағы / -дегі (орын немесе топ) → in: «әлемдегі ең биік тау». Сан мен уақыт кезеңі ілік септігімен келсе (-ның / -нің) → of: «жылдың ең суық мезгілі», «жеті баланың ең үлкені». Бірақ абай болыңыз: орын ілік септігімен келсе де («қаланың ең жақсы мейрамханасы»), ағылшыншада әдетте in. Ал -лардың бірі тіркесі one of the + көпше зат есім үлгісіне дәл сәйкес келеді: екі тілде де зат есім көпше.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
әлемдегі ең биік тауорын → inthe highest mountain in the world
аптаның ең қарбалас күніуақыт кезеңі → ofthe busiest day of the week
үш қонақүйдің ең жақсысысан → ofthe best of the three hotels
елдегі ең танымал әншіұзын сын есімthe most famous singer in your country
Еуропадағы ең күн шуақты қалалардың бірітоптың біріone of the sunniest cities in Europe

Құрылым

Дұрыс (регулярлы) асырмалы шырай

Сын есімСалыстырмалы шырайАсырмалы шырай
бір буынды: cheapcheaperthe cheapest
-e әрпімен аяқталатын: nicenicerthe nicest
бір дауысты + бір дауыссыз: bigbiggerthe biggest
-y әрпімен аяқталатын екі буынды: easyeasierthe easiest
ұзынырақ сын есімдер: famousmore famousthe most famous
кез келген сын есім, шкаланың төменгі жағы: popularless popularthe least popular

Бұрыс асырмалы шырай

Сын есімСалыстырмалы шырайАсырмалы шырай
goodbetterthe best
badworsethe worst
farfurther / fartherthe furthest / the farthest

In бе, of па?

СөзНемен қолданыладыМысалдар
inорын немесе топ (жекеше зат есім)the tallest in the class, the oldest in my family, the biggest city in the world
ofсан, көпше түр, all, уақыт кезеңіthe youngest of the three, the best of all, the hottest day of the year

One of the…

ҮлгіМысал
one of the + асырмалы шырай + көпше зат есімone of the best restaurants in town

Асырмалы шырайдан кейінгі зат есім түсінікті болса, түсіп қалуы мүмкін: Which bag is the cheapest? The орнына тәуелдік есімдік тұра алады: my best friend, the city's oldest bridge.

Қолданылуы

1Топтың ең жоғарғысы немесе ең төменгісі

Топтағы біріншіні айту үшін the + -est немесе the most қолданыңыз. Шкаланың ең төменгі жағы үшін the least қолданыңыз.

Mount Everest is the highest mountain in the world.
Эверест әлемдегі ең биік тау.
«әлемдегі» → in the world; «ең» → the + -est
This is the cheapest phone in the shop.
Бұл дүкендегі ең арзан телефон.
Friday is the busiest day of the week.
Жұма аптаның ең қарбалас күні.
«аптаның» → of the week
Who is the most famous singer in your country?
Еліңіздегі ең танымал әнші кім?
ұзын сын есім → the most
It's the least expensive option.
Бұл ең арзан нұсқа.
the least expensive = қымбаттығы ең аз, яғни ең арзан
Ana is my best friend.
Ана менің ең жақын досым.
тәуелдік есімдік the орнына тұрады

2Бұрыс түрлер: the best, the worst, the furthest

Good, bad және far сөздерінің ерекше түрлері бар.

She's the best player on the team.
Ол командадағы ең үздік ойыншы.
on the team (US және UK); in the team (UK); «ол» әйел → she
That was the worst meal of my life.
Бұл өмірімдегі ең нашар тамақ болды.
қазақшада «өмірімдегі», бірақ бұл уақыт кезеңі → of my life
Which planet is the furthest from the sun?
Қай ғаламшар Күннен ең алыс орналасқан?
the farthest те дұрыс, US ағылшынында жиі
What's the best way to learn new words?
Жаңа сөздерді үйренудің ең жақсы жолы қандай?

3In + орын немесе топ, of + сан немесе кезең

in сөзін орындармен және жекеше зат есіммен аталған топтармен қолданыңыз (the class, the team, my family, the world). of сөзін сандармен, көпше түрмен, all сөзімен және уақыт кезеңдерімен қолданыңыз (the three, all, the year, my life).

Ana is the tallest girl in the class.
Ана сыныптағы ең бойшаң қыз.
«сыныптағы» → in
He's the youngest in my family.
Ол отбасымыздағы ең кішісі.
«ол» ер адам → he
This is the best of the three hotels.
Бұл үш қонақүйдің ең жақсысы.
«үш қонақүйдің» → of the three
Winter is the coldest season of the year.
Қыс жылдың ең суық мезгілі.
«жылдың» → of the year
My grandfather was the oldest of seven children.
Атам жеті баланың ең үлкені болған.
«жеті баланың» → of
Which is the biggest city in Canada?
Канададағы ең үлкен қала қайсы?
«Канададағы» → in

4One of the + асырмалы шырай + көпше зат есім

Адам немесе зат ең үздіктердің тобында, бірақ бірінші орында болмауы мүмкін. one of the… тіркесінен кейінгі зат есім әрқашан көпше, ал етістік one сөзіне сәйкес келеді, яғни жекеше. Қазақшадағы «-лардың бірі» дәл осындай.

Lisbon is one of the sunniest cities in Europe.
Лиссабон Еуропадағы ең күн шуақты қалалардың бірі.
«-лардың бірі» → one of the + көпше
She's one of the most talented people in our team.
Ол біздің командадағы ең дарынды адамдардың бірі.
It's one of the oldest buildings in the city.
Бұл қаладағы ең көне ғимараттардың бірі.
One of the biggest problems is the cost.
Ең үлкен мәселелердің бірі оның бағасында.
етістік one сөзіне сәйкес: is
This was one of the worst days of the trip.
Бұл сапардағы ең жаман күндердің бірі болды.

Жиі кездесетін қателер

❌She is tallest girl in the class.
✅She is the tallest girl in the class.
Зат есімнің алдындағы асырмалы шырайға the керек (немесе my, our… сияқты тәуелдік есімдік).
❌It's the most cheap hotel.
✅It's the cheapest hotel.
Бір буынды сын есімдер -est алады.
❌He is the most richest man in town.
✅He is the richest man in town.
most немесе -est, екеуі бірге ешқашан емес.
❌He's one of the best player in the world.
✅He's one of the best players in the world.
one of the + көпше зат есім.
❌This is the baddest day ever.
✅This is the worst day ever.
bad → the worst.
❌It's the more beautiful beach in the country.
✅It's the most beautiful beach in the country.
Топтың ең жоғарғысы үшін the most қолданыңыз.
⚠️It's the best restaurant of the city.
✅It's the best restaurant in the city.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ орынмен әдетте in таңдалады.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. The түсіп қалады. Қазақ тілінде артикль жоқ: «Хан Тәңірі Қазақстандағы ең биік шың» деп «ең» сөзінің өзі жеткілікті. Ағылшыншада зат есімнің алдындағы асырмалы шырайға the керек.

❌Khan Tengri is highest mountain in Kazakhstan.
✅Khan Tengri is the highest mountain in Kazakhstan.
❌Assel was most popular teacher at our school.
✅Assel was the most popular teacher at our school.

2. «Ең» → the most. «Ең» кез келген сын есіммен келетіндіктен, оны әрдайым the most деп аудару оңай. Бірақ қысқа сын есімдер -est алады.

❌This is the most long bridge in our city.
✅This is the longest bridge in our city.
❌We took the most short way home.
✅We took the shortest way home.

3. Ілік септігі → of. Қазақша «Алматы — Қазақстанның ең үлкен қаласы», «ауруханамыздың ең тәжірибелі дәрігері» деп ілік септігін қолданамыз да, оны of деп аударамыз. Ағылшыншада орынмен немесе ұйыммен әдетте in айтылады.

⚠️Almaty is the biggest city of Kazakhstan.
✅Almaty is the biggest city in Kazakhstan.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ ел мен қаланың алдында in әлдеқайда табиғи.
⚠️Dr Nurlanova is the most experienced doctor of our hospital.
✅Dr Nurlanova is the most experienced doctor in our hospital.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ орын немесе ұйым үшін in табиғирақ.

Шатастырмаңыз

салыстырмалы шырай және асырмалы шырай — Екі зат → салыстырмалы шырай + than A2-06. Үш немесе одан көп зат және біреуі ерекшеленеді → the + асырмалы шырай.

My room is bigger than yours.
Менің бөлмем сенікінен үлкенірек.
екі бөлме
My room is the biggest in the house.
Менің бөлмем үйдегі ең үлкені.
үйдегі барлық бөлме

the most + сын есім және most + зат есім — The most + сын есім — асырмалы шырай. Most + көпше зат есім, the артиклісіз, «көпшілігі» дегенді білдіреді. B2-19 қараңыз.

It's the most popular app.
Бұл ең танымал қосымша.
Most people have a smartphone.
Адамдардың көбінде смартфон бар.
most + зат есім = «көбі», the жоқ

Асырмалы шырай + ever — Сіз It's the best film I've ever seen сөйлемін жиі естисіз. Мұнда Present Perfect (осы шақтың аяқталған түрі) қолданылған (A2-16); асырмалы шырай + I've ever үлгісі A2-19 сабағында. Әзірге It's the best film of the year деп айта аласыз.

Жазылуы мен айтылуы

  • Жазылуындағы өзгерістер салыстырмалы шырайдағыдай: big → the biggest, nice → the nicest, happy → the happiest.
  • -est әлсіз айтылады: /ɪst/ немесе /əst/. Cheapest /ˈtʃiːpɪst/ сөзінде екпін бірінші буында, соңы қысқа әрі әлсіз.
  • the дауыссыз дыбыстың алдында /ðə/ (the best), ал дауысты дыбыстың алдында көбіне /ði/ болып айтылады (the oldest, the easiest). /ð/ қазақ тілінде жоқ: тілдің ұшы тістердің арасында, дауыс қосылады. Оны «з» немесе «д» деп айтпаңыз.
  • longest /ˈlɒŋɡɪst/ (UK), /ˈlɔːŋɡɪst/ (US), youngest /ˈjʌŋɡɪst/ және strongest сөздерінде /ŋ/ дыбысынан кейін /ɡ/ естіледі. /ŋ/ — қазақтың «ң» дыбысы.
  • Сөз соңындағы -st тіркесінен кейін дауысты қоспаңыз: the best, «бесты» емес.
  • the most beautiful тіркесінде негізгі екпін most сөзіне емес, сын есімге түседі: the most BEAUtiful.

Алтын ереже

Топта біреуі ерекшеленеді → the + -est немесе the most (ең төменгісі: the least). the best, the worst, the furthest түрлерін жаттап алыңыз. Орын мен топ үшін in, сан, көпше түр және уақыт кезеңі үшін of қолданыңыз. one of the тіркесінен кейін көпше зат есім келеді. «Ең» сөзін көргенде алдымен the туралы ойлаңыз.

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы сын есімді асырмалы шырайда жазыңыз.

  1. This is (old) building in the city.
  2. She's (good) student in our class.
  3. It was (bad) day of my holiday.
  4. That's (interesting) museum in town.
  5. August is usually (hot) month of the year.
  6. He's (funny) person in my family.
  7. It's (popular) song on the album. (bottom of the scale)

B. Мағына

Мағынаға қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: She's the fastest runner … the team.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: He's the oldest … the four brothers.
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Tom is 20, Sara is 25. Sara is ….
  4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: It's one of the best … in Asia.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. He's the most tallest in the group.
  2. She is best singer in the school.
  3. It's one of the most beautiful places in the country.
  4. Today was the baddest day of the week.

D. Мәтін ішінде

Мәтінді толықтырыңыз. Жақшадағы сын есімдерді асырмалы шырайда қолданыңыз.

Our class trip
Our trip to the mountains was great. Day two was 16 (good) day of the week. We climbed 17 (high) hill in the area. Leo was 18 (fast) climber in the group — he was always first. The hotel was one of the 19 (comfortable) hotels in the region, but it wasn't cheap. The food was 20 (bad) part of the trip!

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Отбасыңыз туралы жазыңыз: кім ең үлкен, кім ең кіші, кім ең бойшаң?
  2. Қалаңыз туралы жазыңыз: ең жақсы жерлердің бірін атап, себебін айтыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A2-06 Comparatives қазақша: bigger, more beautiful, яғни салыстырмалы шырай
    My new flat is (big) than my old one.
  2. A2-06 Comparatives қазақша: bigger, more beautiful, яғни салыстырмалы шырай
    Дұрыс жауапты таңдаңыз: This book is … better than the film.
  3. A2-02 Past Simple ме, Past Continuous па? When және while қазақша
    I (walk) home when I saw the accident. (in progress)
Жауаптар

A. Құрылым

  1. the oldest
  2. the best
  3. the worst
  4. the most interesting
  5. the hottest
  6. the funniest
  7. the least popular

B. Мағына

  1. in
  2. of
  3. older
  4. cities

C. Қатені табыңыз

  1. He's the tallest in the group.
  2. She is the best singer in the school.
  3. ✓ It's one of the most beautiful places in the country.
  4. Today was the worst day of the week.

D. Мәтін ішінде

  1. the best
  2. the highest
  3. the fastest
  4. most comfortable
  5. the worst

E. Сіздің кезегіңіз

  1. My grandmother is the oldest in my family. My cousin Mia is the youngest, and my brother is the tallest.
  2. The old market is one of the best places in my town. It's the most interesting place for food.

F. Аралас қайталау

  1. bigger
  2. much
  3. was walking
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play