Superlatives қазақша: the biggest, the most beautiful, яғни «ең» деп айту
Superlatives: The Biggest, The Most Beautiful
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз the + -est, the most және the least арқылы топтағы қай адамның немесе заттың бірінші (немесе соңғы) екенін айта аласыз, топ үшін in немесе of сөзін таңдай аласыз және one of the + асырмалы шырай + көпше зат есім үлгісін қолдана аласыз.
Негізгі идея
Салыстырмалы шырай екі затқа қарайды. Асырмалы шырай (superlative) бүкіл топқа қарап, ең жоғарғысын немесе ең төменгісін таңдайды.
Жарыстан кейінгі марапаттау тұғырын елестетіңіз. Жарысқа жиырма жүгіруші қатысты, бірақ ең биік сатыда тек біреуі тұр: the fastest. Жеңімпаз біреу ғана, сондықтан асырмалы шырай әрдайым дерлік the артиклімен келеді. Ол топтағы нақты бір адамды немесе затты көрсетеді.
Жақсы жаңалық: оны қалай құрастыру керектігін сіз әлдеқашан білесіз. Салыстырмалы шырайда -er болған жерде асырмалы шырайда -est болады: cheap → cheaper → the cheapest. Салыстырмалы шырайда more болған жерде асырмалы шырайда the most болады: expensive → more expensive → the most expensive. Ал тұғырдың ең төменгі жағы үшін less сөзі the least болады. Бір жүйені үйренсеңіз, екеуін де білесіз.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде асырмалы мағына бір ғана ең сөзімен жасалады, және ол кез келген сын есіммен келеді: «ең биік», «ең танымал». Ағылшыншада таңдау сын есімнің ұзындығына байланысты: қысқасына the + -est, ұзынына the most. Қазақ тілінде артикль жоқ, сондықтан «ең» сөзінің алдына the қоюды ұмыту оңай. Жақсы жаңалық: in мен of таңдауы қазақшаға жиі сәйкес келеді. Жатыс септігіндегі -дағы / -дегі (орын немесе топ) → in: «әлемдегі ең биік тау». Сан мен уақыт кезеңі ілік септігімен келсе (-ның / -нің) → of: «жылдың ең суық мезгілі», «жеті баланың ең үлкені». Бірақ абай болыңыз: орын ілік септігімен келсе де («қаланың ең жақсы мейрамханасы»), ағылшыншада әдетте in. Ал -лардың бірі тіркесі one of the + көпше зат есім үлгісіне дәл сәйкес келеді: екі тілде де зат есім көпше.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| әлемдегі ең биік тау | орын → in | the highest mountain in the world |
| аптаның ең қарбалас күні | уақыт кезеңі → of | the busiest day of the week |
| үш қонақүйдің ең жақсысы | сан → of | the best of the three hotels |
| елдегі ең танымал әнші | ұзын сын есім | the most famous singer in your country |
| Еуропадағы ең күн шуақты қалалардың бірі | топтың бірі | one of the sunniest cities in Europe |
Құрылым
Дұрыс (регулярлы) асырмалы шырай
| Сын есім | Салыстырмалы шырай | Асырмалы шырай |
|---|---|---|
| бір буынды: cheap | cheaper | the cheapest |
| -e әрпімен аяқталатын: nice | nicer | the nicest |
| бір дауысты + бір дауыссыз: big | bigger | the biggest |
| -y әрпімен аяқталатын екі буынды: easy | easier | the easiest |
| ұзынырақ сын есімдер: famous | more famous | the most famous |
| кез келген сын есім, шкаланың төменгі жағы: popular | less popular | the least popular |
Бұрыс асырмалы шырай
| Сын есім | Салыстырмалы шырай | Асырмалы шырай |
|---|---|---|
| good | better | the best |
| bad | worse | the worst |
| far | further / farther | the furthest / the farthest |
In бе, of па?
| Сөз | Немен қолданылады | Мысалдар |
|---|---|---|
| in | орын немесе топ (жекеше зат есім) | the tallest in the class, the oldest in my family, the biggest city in the world |
| of | сан, көпше түр, all, уақыт кезеңі | the youngest of the three, the best of all, the hottest day of the year |
One of the…
| Үлгі | Мысал |
|---|---|
| one of the + асырмалы шырай + көпше зат есім | one of the best restaurants in town |
Асырмалы шырайдан кейінгі зат есім түсінікті болса, түсіп қалуы мүмкін: Which bag is the cheapest? The орнына тәуелдік есімдік тұра алады: my best friend, the city's oldest bridge.
Қолданылуы
1Топтың ең жоғарғысы немесе ең төменгісі
Топтағы біріншіні айту үшін the + -est немесе the most қолданыңыз. Шкаланың ең төменгі жағы үшін the least қолданыңыз.
2Бұрыс түрлер: the best, the worst, the furthest
Good, bad және far сөздерінің ерекше түрлері бар.
3In + орын немесе топ, of + сан немесе кезең
in сөзін орындармен және жекеше зат есіммен аталған топтармен қолданыңыз (the class, the team, my family, the world). of сөзін сандармен, көпше түрмен, all сөзімен және уақыт кезеңдерімен қолданыңыз (the three, all, the year, my life).
4One of the + асырмалы шырай + көпше зат есім
Адам немесе зат ең үздіктердің тобында, бірақ бірінші орында болмауы мүмкін. one of the… тіркесінен кейінгі зат есім әрқашан көпше, ал етістік one сөзіне сәйкес келеді, яғни жекеше. Қазақшадағы «-лардың бірі» дәл осындай.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. The түсіп қалады. Қазақ тілінде артикль жоқ: «Хан Тәңірі Қазақстандағы ең биік шың» деп «ең» сөзінің өзі жеткілікті. Ағылшыншада зат есімнің алдындағы асырмалы шырайға the керек.
2. «Ең» → the most. «Ең» кез келген сын есіммен келетіндіктен, оны әрдайым the most деп аудару оңай. Бірақ қысқа сын есімдер -est алады.
3. Ілік септігі → of. Қазақша «Алматы — Қазақстанның ең үлкен қаласы», «ауруханамыздың ең тәжірибелі дәрігері» деп ілік септігін қолданамыз да, оны of деп аударамыз. Ағылшыншада орынмен немесе ұйыммен әдетте in айтылады.
Шатастырмаңыз
салыстырмалы шырай және асырмалы шырай — Екі зат → салыстырмалы шырай + than A2-06. Үш немесе одан көп зат және біреуі ерекшеленеді → the + асырмалы шырай.
the most + сын есім және most + зат есім — The most + сын есім — асырмалы шырай. Most + көпше зат есім, the артиклісіз, «көпшілігі» дегенді білдіреді. B2-19 қараңыз.
Асырмалы шырай + ever — Сіз It's the best film I've ever seen сөйлемін жиі естисіз. Мұнда Present Perfect (осы шақтың аяқталған түрі) қолданылған (A2-16); асырмалы шырай + I've ever үлгісі A2-19 сабағында. Әзірге It's the best film of the year деп айта аласыз.
Жазылуы мен айтылуы
- Жазылуындағы өзгерістер салыстырмалы шырайдағыдай: big → the biggest, nice → the nicest, happy → the happiest.
- -est әлсіз айтылады: /ɪst/ немесе /əst/. Cheapest /ˈtʃiːpɪst/ сөзінде екпін бірінші буында, соңы қысқа әрі әлсіз.
- the дауыссыз дыбыстың алдында /ðə/ (the best), ал дауысты дыбыстың алдында көбіне /ði/ болып айтылады (the oldest, the easiest). /ð/ қазақ тілінде жоқ: тілдің ұшы тістердің арасында, дауыс қосылады. Оны «з» немесе «д» деп айтпаңыз.
- longest /ˈlɒŋɡɪst/ (UK), /ˈlɔːŋɡɪst/ (US), youngest /ˈjʌŋɡɪst/ және strongest сөздерінде /ŋ/ дыбысынан кейін /ɡ/ естіледі. /ŋ/ — қазақтың «ң» дыбысы.
- Сөз соңындағы -st тіркесінен кейін дауысты қоспаңыз: the best, «бесты» емес.
- the most beautiful тіркесінде негізгі екпін most сөзіне емес, сын есімге түседі: the most BEAUtiful.
Алтын ереже
Топта біреуі ерекшеленеді → the + -est немесе the most (ең төменгісі: the least). the best, the worst, the furthest түрлерін жаттап алыңыз. Орын мен топ үшін in, сан, көпше түр және уақыт кезеңі үшін of қолданыңыз. one of the тіркесінен кейін көпше зат есім келеді. «Ең» сөзін көргенде алдымен the туралы ойлаңыз.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы сын есімді асырмалы шырайда жазыңыз.
-
This is (old) building in the city.
-
She's (good) student in our class.
-
It was (bad) day of my holiday.holiday (UK); vacation (US)
-
That's (interesting) museum in town.
-
August is usually (hot) month of the year.
-
He's (funny) person in my family.
-
It's (popular) song on the album. (bottom of the scale)
B. Мағына
Мағынаға қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: She's the fastest runner … the team.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: He's the oldest … the four brothers.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Tom is 20, Sara is 25. Sara is ….
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: It's one of the best … in Asia.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
He's the most tallest in the group.
-
She is best singer in the school.
-
It's one of the most beautiful places in the country.
-
Today was the baddest day of the week.
D. Мәтін ішінде
Мәтінді толықтырыңыз. Жақшадағы сын есімдерді асырмалы шырайда қолданыңыз.
Our trip to the mountains was great. Day two was 16 (good) day of the week. We climbed 17 (high) hill in the area. Leo was 18 (fast) climber in the group — he was always first. The hotel was one of the 19 (comfortable) hotels in the region, but it wasn't cheap. The food was 20 (bad) part of the trip!
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Отбасыңыз туралы жазыңыз: кім ең үлкен, кім ең кіші, кім ең бойшаң?
-
Қалаңыз туралы жазыңыз: ең жақсы жерлердің бірін атап, себебін айтыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-06 Comparatives қазақша: bigger, more beautiful, яғни салыстырмалы шырай My new flat is (big) than my old one.flat (UK); apartment (US)
-
A2-06 Comparatives қазақша: bigger, more beautiful, яғни салыстырмалы шырай Дұрыс жауапты таңдаңыз: This book is … better than the film.
-
A2-02 Past Simple ме, Past Continuous па? When және while қазақша I (walk) home when I saw the accident. (in progress)
Жауаптар
A. Құрылым
- the oldest
- the best
- the worst
- the most interesting
- the hottest
- the funniest
- the least popular
B. Мағына
- in
- of
- older
- cities
C. Қатені табыңыз
- He's the tallest in the group.
- She is the best singer in the school.
- ✓ It's one of the most beautiful places in the country.
- Today was the worst day of the week.
D. Мәтін ішінде
- the best
- the highest
- the fastest
- most comfortable
- the worst
E. Сіздің кезегіңіз
- My grandmother is the oldest in my family. My cousin Mia is the youngest, and my brother is the tallest.
- The old market is one of the best places in my town. It's the most interesting place for food.
F. Аралас қайталау
- bigger
- much
- was walking
