SlowingoГрамматика
A2 2 / 38

Past Simple ме, Past Continuous па? When және while қазақша

Past Simple or Past Continuous? When and While

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз өткен туралы қысқа әңгіме айта аласыз: фон үшін Past Continuous, оқиғалар үшін Past Simple (жай өткен шақ) қолданасыз және оларды when, while, during және for сөздерімен байланыстыра аласыз.

Негізгі идея

Әңгіменің екі қабаты бар. Бірінші қабат — фон: сол кезде жүріп жатқан ұзағырақ әрекеттер, мысалы, I was walking home, it was getting dark («үйге келе жатыр едім, қас қарайып келе жатты»). Екінші қабат — оқиғалар: әңгімені алға жылжытатын қысқа, аяқталған әрекеттер, мысалы, my phone rang, I stopped («телефоным шырылдады», «тоқтадым»).

Ұзын сызықты және оны кесіп өтетін қысқа белгіні елестетіңіз. Ұзын сызық — Past Continuous: жүріп жатқан әрекет. Қысқа белгі — Past Simple: сол сызықтың ортасында болатын, көбіне оны бөліп жіберетін оқиға. I was walking home (ұзын сызық) when it started to rain (қысқа белгі).

Фон болмаса, әрекеттер жай ғана бірінен соң бірі болса, тізімдегі қадамдар сияқты тек Past Simple қолданыңыз: I got up, had a shower and left.

Сонымен, өткендегі әр әрекет туралы сұрақ қойыңыз: бұл әңгіменің артындағы көрініс пе, әлде әңгіменің бір қадамы ма?

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Жақсы жаңалық: қазақша әңгіме де дәл осы екі қабатпен құрылады. «Үйге келе жатыр едім, жаңбыр жауа бастады»: бірінші бөлік — фон (созылыңқы түр), екіншісі — оқиға (-ды). «Үйге келгенімде, әпкем тамақ әзірлеп жатыр еді» мен «Үйге келген соң, әпкем тамақ әзірледі» сөйлемдерінің айырмашылығы да ағылшыншадағыдай. Қиындық байланыстыратын сөздерде: қазақша кезінде / кезде зат есіммен де («емтихан кезінде» = during the exam), сөйлеммен де («емтихан тапсырып отырған кезде» = while I was doing the exam) келеді. Ағылшыншада зат есімнің алдында during, бастауыш пен етістіктің алдында while. Ал бойы сөзі «қанша уақыт» дегенді білдірсе («бір апта бойы»), ағылшыншада ол for, during емес.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Үйге келе жатыр едім, жаңбыр жауа бастады.фон + оқиғаI was walking home when it started to rain.
Ол футбол ойнап жүргенде, тізесін жарақаттап алды.ұзақ әрекет + оқиғаWhile he was playing football, he hurt his knee.
Тұрдым, кофе қайнаттым да, поштамды тексердім.бірінен соң біріI got up, made coffee and checked my emails.
Емтихан кезінде телефоным шырылдап кетті.зат есімMy phone rang during the exam.
Емтихан тапсырып отырған кезімде телефоным шырылдап кетті.сөйлем (бастауыш + етістік)My phone rang while I was doing the exam.
Римде бір апта бойы болдық.қанша уақытWe stayed in Rome for a week.

Құрылым

Бөлінген әрекет

Фон (Past Continuous)Оқиға (Past Simple)
I was walking homewhen it started to rain.
While I was walking home,it started to rain.
She was having a showerwhen the doorbell rang.

when немесе while бар бөлік бірінші де, екінші де тұра алады. Ол бірінші тұрса, одан кейін әдетте үтір қойылады.

When бе, while ма?

СөзОдан кейін әдеттеМысал
whenқысқа әрекет (Past Simple)…when the phone rang.
whileұзағырақ әрекет (Past Continuous)While I was cooking, …

Оқиғалар тізбегі

ҮлгіМысал
Past Simple, Past Simple, Past SimpleI opened the door, turned on the light and saw the mess.
when + Past Simple, Past SimpleWhen the film ended, we went home. (алдымен біреуі, содан кейін екіншісі)

During, while, for

Сөз+Мысал
duringзат есімduring the meeting, during the night
whileсөйлем (бастауыш + етістік)while we were having the meeting
forуақыт аралығыfor two hours, for three days

Қолданылуы

1Оқиға бөліп жіберген фондағы әрекет

Ұзағырақ әрекет жүріп жатқан; оның ортасында қысқа әрекет болды. Қысқа әрекет көбіне ұзақ әрекетті тоқтатады немесе өзгертеді.

I was walking home when it started to rain.
Үйге қарай келе жатыр едім, жаңбыр жауа бастады.
«келе жатыр едім» → was walking; «бастады» → started
We were having dinner when the lights went out.
Кешкі ас ішіп отырғанымызда, жарық сөніп қалды.
She was crossing the road when she saw her old teacher.
Ол көшеден өтіп бара жатып, бұрынғы мұғалімін көріп қалды.
«ол» әйел → she, her
While he was playing football, he hurt his knee.
Ол футбол ойнап жүргенде, тізесін жарақаттап алды.
«-ып жүргенде» → while + Past Continuous
The phone rang while I was in the shower.
Мен душта жүргенде, телефон шырылдады.
was in = be етістігінің өткен шағы; -ing керек емес
What were you doing when the accident happened?
Апат болған кезде не істеп жатыр едіңіз?

2When + қысқа әрекет, while + ұзағырақ әрекет

When әдетте қысқа әрекеттің (Past Simple) алдында тұрады. While ұзағырақ әрекеттің (Past Continuous) алдында тұрады. Ұзақ әрекетпен when де қолданыла береді, бірақ while мағынаны анығырақ етеді.

When I arrived, they were still eating.
Мен келгенде, олар әлі тамақ ішіп отыр еді.
I arrived while they were eating.
Олар тамақ ішіп отырғанда, мен келдім.
I lost my wallet while I was shopping.
Дүкен аралап жүргенде, әмиянымды жоғалтып алдым.
Somebody knocked on the door while we were watching the match.
Матч көріп отырғанымызда, біреу есік қақты.
When the teacher came in, the students were talking loudly.
Мұғалім кіргенде, оқушылар қатты сөйлесіп отыр еді.

3Оқиғалар тізбегі: тек Past Simple

Әрекеттер бірінен соң бірі болса, бәріне Past Simple қолданыңыз. When + Past Simple көбіне «алдымен мынау, содан кейін анау» дегенді білдіреді, қазақшадағы «-ған соң» сияқты.

I got up, made coffee and checked my emails.
Тұрдым, кофе қайнаттым да, поштамды тексердім.
бірінен соң бірі → бәрі Past Simple
When the film finished, we went for a pizza.
Фильм біткен соң, пицца жеуге бардық.
алдымен фильм бітті, содан кейін бардық
She opened the box, looked inside and smiled.
Ол қорапты ашып, ішіне қарады да, жымиып күлді.
We landed, picked up the car and drove to the hotel.
Ұшағымыз қонды, біз көлікті алып, қонақүйге жүріп кеттік.

Салыстырыңыз: шақ әңгімедегі ретті өзгертеді.

When I got home, my sister was cooking dinner.
Үйге келгенімде, әпкем кешкі ас әзірлеп жатыр еді.
ол мен келмей тұрып бастаған; sister = әпке немесе сіңлі
When I got home, my sister cooked dinner.
Үйге келген соң, әпкем кешкі ас әзірледі.
алдымен мен келдім, содан кейін ол бастады

4During + зат есім, while + сөйлем, for + уақыт аралығы

During пен while екеуі де «сол уақыт ішінде» дегенді білдіреді, бірақ during зат есімнің алдында, ал while бастауыш пен етістіктің алдында тұрады. For бір нәрсенің қанша уақытқа созылғанын айтады.

My phone rang during the exam.
Емтихан кезінде телефоным шырылдап кетті.
«емтихан кезінде» = during + зат есім
My phone rang while I was doing the exam.
Емтихан тапсырып отырғанымда, телефоным шырылдап кетті.
бастауыш + етістік → while
Several people fell asleep during the presentation.
Презентация кезінде бірнеше адам ұйықтап қалды.
We stayed in Rome for a week.
Римде бір апта болдық.
қанша уақыт → for
I waited for forty minutes, and then I went home.
Қырық минут күттім, содан кейін үйге қайттым.
«қырық минут бойы» да → for

5Күй етістіктері Past Simple түрінде қалады

Әрекетті емес, күйді білдіретін етістіктер (know, want, like, need, believe, understand, belong, seem) фонда да әдетте Past Simple түрінде қалады. A1-23 қараңыз.

When I met him, I didn't know his name.
Онымен танысқанда, оның атын білмейтін едім.
қазақшада «-атын едім», ағылшыншада жай didn't know, "wasn't knowing" емес
She wanted a new job, so she was looking at online ads.
Ол жаңа жұмысқа ауысқысы келді, сондықтан интернеттегі хабарландыруларды қарап жүрді.
want күй етістігі → wanted; look → was looking
We were walking through the old town, and I loved every street.
Ескі қаланы аралап жүрдік, маған әр көше қатты ұнады.
love күй етістігі → loved

Жиі кездесетін қателер

❌During I was at work, she called.
✅While I was at work, she called.
during + зат есім; while + сөйлем.
❌While the lesson, my phone rang.
✅During the lesson, my phone rang.
while сөзінен кейін жалғыз зат есім келмейді; during қолданыңыз.
❌I lived in Paris during three years.
✅I lived in Paris for three years.
Уақыттың ұзақтығы үшін for қолданыңыз.
❌When I met her, I was knowing she was special.
✅When I met her, I knew she was special.
Күй етістіктері Past Simple түрінде қалады.
❌I was walk home when it started to rain.
✅I was walking home when it started to rain.
was/were + -ing формасы.
⚠️I walked home when it started to rain. (meaning: I was already on my way)
✅I was walking home when it started to rain.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ бұл «алдымен жаңбыр басталды, содан кейін үйге жаяу қайттым» дегенді білдіреді.
⚠️I was waking up, I was having a shower and I was leaving.
✅I woke up, had a shower and left.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ оқиғалар тізбегі әдетте Past Simple арқылы айтылады; созылыңқы түр оларды фон сияқты етеді.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Кезінде» → during + сөйлем. Қазақша «ыдыс жуып жатқан кезінде» деп «кез» сөзін сөйлеммен де айтамыз. Сөздікте «кезінде» = during болғандықтан, оны бастауыш пен етістіктің алдына қою оңай. Бірақ during тек зат есіммен келеді; сөйлемнің алдында while керек.

❌Dana broke a glass during she was washing the dishes.
✅Dana broke a glass while she was washing the dishes.
❌Somebody stole my bike during I was in the shop.
✅Somebody stole my bike while I was in the shop.

2. «Бойы» → during. «Бес сағат бойы», «бір ай бойы» деп ұзақтықты айтамыз. Бұл жерде «бойы» during емес: қанша уақытқа созылғанын ағылшыншада for білдіреді.

❌Our flight was late, and we sat at the airport during five hours.
✅Our flight was late, and we sat at the airport for five hours.
❌It snowed during two days, so the schools were closed.
✅It snowed for two days, so the schools were closed.

3. «Ол» → he ме, she ме? Әңгіме айтып отырғанда «ол» сөзін ойланбай he деп айтып жіберу оңай. Әйел туралы айтсаңыз, she керек.

⚠️(Әжеңіз туралы айтып жатырсыз.) My grandmother was working in the garden when he found an old coin.
✅My grandmother was working in the garden when she found an old coin.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ he басқа бір ер адамды білдіреді; тиынды әжеңіз тапса, she керек.

Шатастырмаңыз

when және while — Екеуі де екі сөйлемді байланыстыра алады, бірақ әдетте әртүрлі әрекеттің алдында тұрады.

When the alarm went off, I was dreaming.
Оятқыш шырылдағанда, түс көріп жатыр едім.
when + қысқа әрекет
While I was dreaming, the alarm went off.
Түс көріп жатқанымда, оятқыш шырылдады.
while + ұзағырақ әрекет

during және for — During бір нәрсенің қашан (қай кезеңнің ішінде) болғанын айтады; for оның қанша уақытқа созылғанын айтады. by және until сияқты басқа уақыт сөздері B1-31 сабағында.

I woke up twice during the night.
Түнде екі рет оянып кеттім.
«түн ішінде» → during the night
I slept for eight hours.
Сегіз сағат ұйықтадым.
қанша уақыт → for

Бір байланыстырушы сөз, екі түрлі шақ — Оқиғалардың ретін байланыстырушы сөз емес, шақ көрсетеді. Өткен шақтарды біріктіру туралы толығырақ B1-04 сабағында.

When we arrived, the party was starting.
Біз келгенде, кеш басталып жатыр еді.
біз келген сәтте басталып жатқан
When we arrived, the party started.
Біз келген соң, кеш басталды.
біз келгеннен кейін басталды

Жазылуы мен айтылуы

  • when / while бөлігі бірінші тұрса, үтір қойыңыз: While I was out, the parcel arrived. Екінші тұрса, әдетте үтір қойылмайды: The parcel arrived while I was out.
  • while /waɪl/: көпшілік h әрпін айтпайды. Бірінші дыбыс /w/ ерінмен айтылады, «в» емес; қазақтың «у» дыбысы кейде дәл осылай [w] болып айтылады. Ортадағы /aɪ/ қазақтың «ай» тіркесіне жақын, бұл сізге оңай.
  • Жылдам сөйлегенде was пен were әлсіз айтылады (/wəz/, /wə/), сондықтан екпін негізгі етістіктер мен зат есімдерге түседі: I was walking home when it started to rain.
  • Past Simple жалғауы -ed жазылуы бойынша оқылмайды: started /ɪd/, stopped /t/, arrived /d/. stopped сөзінде қосымша дауысты жоқ, бір буын.
  • Past Simple түрінің жазылуы (stop → stopped, try → tried) A1-27 сабағында; бұрыс етістіктер (ring → rang, fall → fell) A1-28 сабағында.

Алтын ереже

Фондағы ұзағырақ әрекет → Past Continuous (көбіне while сөзімен). Ортасында болған қысқа оқиға → Past Simple (көбіне when сөзімен). Бірінен соң бірі болған оқиғалар → бәріне Past Simple. Есте сақтаңыз: «емтихан кезінде» → during, «емтихан тапсырып отырған кезде» → while, «бес сағат бойы» → for.

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы етістіктерді Past Simple немесе Past Continuous түрінде қолданыңыз, сөйлемдерді біріктіріңіз.

  1. I (read) when the lights (go) out.
  2. While we (drive) to the coast, the car (break) down.
  3. She (cut) her finger while she (make) a salad.
  4. when сөзімен біріктіріңіз: He was taking a photo. He dropped his phone.
  5. while сөзімен біріктіріңіз: I was jogging. It started to snow.

B. Мағына

Мағынаға қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … the bus arrived, everybody got on.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … I was waiting for the bus, I met an old friend.
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I fell asleep … the film.
  4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: We lived in Canada … two years.
  5. Дұрыс жауапты таңдаңыз: When I got home, my sister … dinner. She started an hour before I arrived.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. During I was sleeping, someone called.
  2. When I saw him, I was knowing he was angry.
  3. I was opening the door and I was going in.
  4. I met my wife while I was working in Rome.

D. Мәтін ішінде

Әңгімені толықтырыңыз. Жақшадағы етістіктерді дұрыс шақта қолданыңыз немесе дұрыс сөзді қойыңыз.

A strange evening
Last Friday I 15 (sit) on the sofa and my cat 16 (sleep) next to me. Suddenly, someone 17 (knock) on the door. I 18 (open) it, but nobody was there. Then, 19 I was closing the door, I 20 (see) a small box on the ground. I woke up twice 21 the night because I was thinking about it!

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Сізді таң қалдырған бір оқиға туралы жазыңыз. Бір ұзақ фондағы әрекет пен бір қысқа оқиғаны қолданыңыз.
  2. Бүгін таңертең бірінен соң бірі істеген үш ісіңізді жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A2-01 Past Continuous қазақша: I was working, яғни «істеп жатыр едім»
    Қатені түзетіңіз: What you were doing at 9 pm?
  2. A1-28 Past Simple қазақша: бұрыс етістіктер, did және didn't
    Өткен шақ түрін жазыңыз: fall
  3. A1-29 And, but, or, so, because қазақша: жалғаулықтар, also, too және үтір
    Дұрыс жауапты таңдаңыз: It was raining, … we stayed at home.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. was reading … went
  2. were driving … broke
  3. cut … was making
  4. He was taking a photo when he dropped his phone. / He dropped his phone when he was taking a photo.
  5. While I was jogging, it started to snow. / It started to snow while I was jogging.

B. Мағына

  1. When
  2. While / When
  3. during
  4. for
  5. was cooking

C. Қатені табыңыз

  1. While I was sleeping, someone called. / When I was sleeping, someone called.
  2. When I saw him, I knew he was angry.
  3. I opened the door and went in. / I opened the door and I went in.
  4. ✓ I met my wife while I was working in Rome.

D. Мәтін ішінде

  1. was sitting
  2. was sleeping
  3. knocked
  4. opened
  5. while / when
  6. saw
  7. during / in

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I was waiting for the train when I saw my old school friend.
  2. I got up, had breakfast and took the bus to work.

F. Аралас қайталау

  1. What were you doing at 9 pm?
  2. fell
  3. so
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play