Comparatives қазақша: much better, even, twice as… as, the more… the better
Comparisons: Much Better, The More… The Better
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз айырмашылықтың қаншалықты үлкен екенін айта аласыз (much better, slightly cheaper, by far the best), өзгерісті сипаттай аласыз (more and more expensive), екі өзгерісті байланыстыра аласыз (the sooner, the better), сандар арқылы (twice as long as) және үстеулер арқылы (more carefully) салыстыра аласыз, сондай-ақ like пен as арасында дұрыс таңдау жасай аласыз.
Негізгі идея
Қарапайым салыстырмалы шырай айырмашылықтың бар екенін ғана айтады: The train is faster than the bus. Шынайы сөйлеуде бізге көбірек ақпарат керек. Қаншалықты жылдам? Ол өзгеріп жатыр ма? Бір өзгеріс екіншісін тудыра ма?
Екі заттың арасындағы алшақтықты өлшеп тұрған өлшеуіш таспаны (рулетканы) елестетіңіз. Much, far, a lot алшақтық үлкен дейді; a bit, slightly алшақтық кішкентай дейді. Twice as… as таспадан нақты санды оқиды. More and more алшақтықтың уақыт өте келе өсіп бара жатқанын көрсетеді. Ал the more…, the more… екі таспаны байланыстырады: біреуі өссе, екіншісі де өседі.
Бұл үлгілердің бәрі сізге таныс пішіндерден құралады: bigger, more expensive, the best, as… as A2-06, A2-07, A2-08. Бұл сабақ оларға дәлдік қосады.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде салыстыруға керек құралдардың көбі бар, және олар ағылшын үлгілеріне жақсы сәйкес келеді: әлдеқайда / анағұрлым ≈ much / far, сәл / біршама ≈ a bit / slightly, одан да ≈ even, барған сайын ≈ more and more, неғұрлым…, соғұрлым… ≈ the more…, the more…, мүмкіндігінше ≈ as… as possible. Бірақ екі маңызды айырмашылық бар. Біріншіден, қазақша «-дан / -ден» жалғауы салыстыруды өзі жасайды, сондықтан сын есім жай түрінде қала береді: «Ағам менен ұзын». Ағылшыншада -er / more және than міндетті. Екіншіден, «екі есе үлкен» тіркесін сөзбе-сөз twice bigger деп аудармаңыз: ағылшыншада twice as big as. Сонымен қатар қазақша «мұқият», «тез», «жақсы» сөздері сын есім де, үстеу де бола береді; ағылшыншада етістікті сипаттағанда үстеу керек: more carefully, better.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Пойыз автобустан әлдеқайда жылдам. | үлкен айырмашылық | The train is much faster than the bus. |
| Орталықта бағалар сәл қымбаттау. | кішкентай айырмашылық | Prices are slightly higher in the centre. |
| Кеше ыстық болды, бүгін одан да ыстық. | бұрыннан жоғары | Today is even hotter. |
| Күн барған сайын ұзарып келеді. | біртіндеп өзгеріс | The days are getting longer and longer. |
| Неғұрлым көп оқысаңыз, соғұрлым көп сөз үйренесіз. | байланысты өзгеріс | The more you read, the more words you learn. |
| Жолым бұрынғыдан екі есе ұзақ. | нақты еселік | My commute is twice as long as before. |
| Мүмкіндігінше тез жауап беріңіз. | ең жоғары дәреже | Please reply as soon as possible. |
| Мұқиятырақ жүргізіңізші. | үстеу | Drive more carefully, please. |
| Ол әкесіне ұқсайды. | ұқсастық | He looks like his father. |
| Ол мейіргер болып істейді. | шын мамандық | She works as a nurse. |
Құрылым
Салыстырмалы шырайдың алдындағы күшейткіштер
| Айырмашылық | Күшейткіштер | Мысал |
|---|---|---|
| үлкен | much, far, a lot | much cheaper, far more difficult, a lot faster |
| кішкентай | a bit, a little, slightly | a bit colder, slightly more expensive |
| одан да жоғары | even | Tom is tall, but his brother is even taller. |
Very жалғыз өзі салыстырмалы шырайдың алдында тұрмайды: very better емес, much better (немесе very much better) деңіз.
Күшейтпелі шырайдың алдындағы күшейткіштер: by far / easily + the + күшейтпелі шырай: She's by far the best player. It's easily the biggest room.
Біртіндеп өзгеріс және байланысты өзгеріс
| Үлгі | Мысал |
|---|---|
| -er and -er (қысқа сын есімдер) | colder and colder |
| more and more + ұзын сын есім | more and more popular |
| better and better / worse and worse | worse and worse |
| the + салыстырмалы шырай…, the + салыстырмалы шырай… | The more you practise, the easier it gets. |
| қысқа тұрақты тіркестер | The sooner, the better. The bigger, the better. |
As… as possible / as much / many as
| Үлгі | Мысал |
|---|---|
| as + сын есім / үстеу + as possible | as soon as possible, as quietly as possible |
| as much + саналмайтын зат есім + as | as much time as you need |
| as many + көпше зат есім + as | as many people as possible |
Еселіктер
| Үлгі | Мысал |
|---|---|
| twice / three times as + сын есім + as | This flat is twice as big as ours. |
| half as + сын есім + as | It's half as expensive as the original. |
| three (four…) times + салыстырмалы шырай + than | Prices are three times higher than they were. |
Үстеулердің салыстырмалы шырайы
| Үстеу | Салыстырмалы шырай |
|---|---|
| fast, hard, early, late | faster, harder, earlier, later |
| well / badly | better / worse |
| carefully, slowly, clearly | more carefully, more slowly, more clearly |
Like және as
| Сөз | Неден бұрын | Мысал |
|---|---|---|
| like | зат есім / есімдік (= ұқсас) | He looks like his father. |
| as | бағыныңқы сөйлем (бастауыш + етістік) | As I said, we start at nine. |
| as | мамандық немесе рөл (= ретінде) | She works as a nurse. |
Қолданылуы
1Үлкен және кішкентай айырмашылық
Үлкен айырмашылық үшін much, far, a lot, кішкентай айырмашылық үшін a bit, a little, slightly қолданыңыз. Far сәл күштірек; a bit пен a lot бейресми.
2Even — бұрыннан да жоғары
Бірінші нәрсе онсыз да жоғары болып, екіншісі одан да жоғары болса, even қолданыңыз.
3By far / easily + күшейтпелі шырай
Басқа ештеңе жақын келмейтінін айту үшін the + күшейтпелі шырайдың алдына by far немесе easily қойыңыз.
4Біртіндеп өзгеріс
Бір нәрсенің уақыт өте келе өзгеріп бара жатқанын көрсету үшін салыстырмалы шырайды and арқылы қайталаңыз.
5The…, the… — байланысты өзгеріс
Бір өзгеріс екіншісін тудырса, the + салыстырмалы шырай…, the + салыстырмалы шырай… қолданыңыз. Екі бөлік те the + салыстырмалы шыраймен басталады, содан кейін бастауыш пен етістік келеді. Қазақшадағы неғұрлым…, соғұрлым… құрылымы осыған өте жақын.
6As… as possible / as much / many as
«Қолыңыздан келгенше, мүмкіндігінше» деген мағынада as… as possible қолданыңыз. Мөлшер үшін as much / many… as қолданыңыз.
7Еселіктер: twice, three times, half
Айырмашылықтың нақты мөлшерін беру үшін twice / three times / half + as… as қолданыңыз. Three times және одан көп болғанда three times bigger than да жиі айтылады.
8Үстеулердің салыстырмалы шырайы
Бір әрекеттің қалай орындалатынын салыстыру үшін үстеудің салыстырмалы шырайын қолданыңыз. Қысқа үстеулер -er, ал -ly үстеулері more алады.
9Like және as
Like — предлог: одан кейін зат есім немесе есімдік келеді, мағынасы «ұқсас, сияқты». As сөзінен кейін бағыныңқы сөйлем (as I said) немесе мамандық, рөл (work as a nurse) келеді. Бейресми сөйлеуде like + бағыныңқы сөйлем жиі айтылады (like I said), бірақ жазғанда as қолданыңыз.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «-дан» → from, ал -er түсіп қалады. Қазақша «Астана қыста Шымкенттен әлдеқайда суық» дейміз: салыстыруды «-тен» жалғауы жасайды, ал «суық» сөзі өзгермейді. Ағылшыншада сын есімге -er / more жалғанады, ал «-дан» than болады, from емес.
2. «Екі есе қысқа» → twice shorter. Қазақша «екі есе қысқарды», «екі есе арзан» деп еркін айтамыз. Ағылшыншада twice сөзі салыстырмалы шыраймен тікелей келмейді: twice as… as немесе «кішірейгенде» half as… as қолданылады.
3. «Неғұрлым…, соғұрлым…» → екінші the түсіп қалады. Қазақшада екінші бөлік кәдімгі сөйлем сияқты: «Неғұрлым ерте шықсақ, соғұрлым ерте жетеміз». Сондықтан ағылшыншада екінші бөлікті жай сөз тәртібімен айтып қою оңай. Ағылшыншада екі бөлік те the + салыстырмалы шыраймен басталады.
4. «Ұқыпты», «тез» → сын есім етістікпен. Қазақшада «ұқыпты жазады», «тез жүгіреді» дегенде сын есім мен үстеу бір сөз. Ағылшыншада етістікті сипаттау үшін үстеу керек, ал оның салыстырмалы шырайы more + -ly болады.
Шатастырмаңыз
much және even — Much айырмашылықтың үлкен екенін ғана айтады. Even бірінші нәрсенің де онсыз жоғары екенін көрсетеді. Қазақшада: «әлдеқайда» және «одан да».
Мамандықпен like және as — As = шын мәнінде сол рөл; like = ұқсайды, бірақ олай емес. Қазақшада: «мұғалім болып» және «мұғалім сияқты».
as soon as possible және as soon as + бағыныңқы сөйлем — As soon as possible — «мүмкіндігінше тез» деген тұрақты тіркес. As soon as + бағыныңқы сөйлем — уақыт сөзі, «…ған бойда»: Call me as soon as you arrive A2-27.
Дәлірек және ресмирек үлгілер (nowhere near as good, considerably cheaper, the taller of the two) C1-17 сабағында.
Жазылуы мен айтылуы
- -er әлсіз: /ə/ (UK), /ɚ/ (US): faster /ˈfɑːstə/ (UK), /ˈfæstɚ/ (US). Соңындағы r әрпін британдық айтылымда оқымаңыз, американдықта тілді дірілдетпей айтыңыз.
- than әлсіз /ðən/: bigger than me. Ол қысқа әрі екпінсіз; /ð/ дыбысын з немесе д деп айтпаңыз.
- as… as әлсіз /əz … əz/: twice as long as. Соңғы дыбыс /z/, ұяң; оны с деп қатаңдатпаңыз.
- The…, the… сөйлемдерінде екі салыстырмалы шырайға да екпін түсіріп, үтірде кідіріңіз: The more you read, | the more you learn.
- Жазылуы: early → earlier, busy → busier, big → bigger, thin → thinner.
Алтын ереже
Айырмашылықты өлшеуге болады: much / far / a lot (үлкен), a bit / slightly (кішкентай), even (одан да жоғары), twice as… as (нақты), by far + the best (тең келері жоқ). Very сөзін салыстырмалы шыраймен жалғыз қолданбаңыз. Like + зат есім; as + бағыныңқы сөйлем немесе рөл. Есте сақтаңыз: «-дан» = than, ал «екі есе үлкен» = twice as big as.
Жаттығулар
A. Құрылым
Сөйлемдерді толықтырыңыз. Жақшадағы түсініктемеге назар аударыңыз.
-
The weather is getting (bad). (біртіндеп өзгеріс)
-
older I get, more I appreciate my parents.
-
Please come as quickly as .
-
Our garden is as big as theirs. (×2)
-
Басқа ешкім оған жете алмайды: she's the best player in the team. (екі сөз)
-
You should drive (careful) on this road. (салыстырмалы шырай)
-
This laptop costs as much as that one. (×½)
B. Мағына
Дұрыс нұсқаны таңдаңыз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: This exam was … easier than the last one.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Anna is clever, but her sister is … cleverer.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: She works … a nurse in a big hospital.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: He looks … his father.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Travel is becoming … expensive.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
She's very more confident now.
-
The more expensive it is, the best it is.
-
This flat is twice bigger than ours.flat (Ұлыбритания), apartment (АҚШ)
-
As I said, the meeting starts at ten.
-
It's getting more cold and more cold.
D. Мәтін ішінде
Диалогты толықтырыңыз.
Mia: How's the new job?
Leo: Great! It's 18 better than my old one. There's no comparison!
Mia: And the office?
Leo: It's 19 (big) as my old office — twice the size!
Mia: What about the journey?
Leo: It's a bit longer, but the more I do it, 20 easier it gets.
Mia: Do you work long hours?
Leo: Yes, I work 21 (hard) than before, but I'm learning 22 (fast), too.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Қазіргі өміріңізді бес жыл бұрынғымен салыстырыңыз. Much немесе a bit + салыстырмалы шырай және бір -er and -er немесе more and more тіркесін қолданыңыз.
-
The…, the… арқылы бір сөйлем және by far + күшейтпелі шырай арқылы бір сөйлем жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-07 Superlatives қазақша: the biggest, the most beautiful, яғни «ең» деп айту It's the (good) film I've ever seen.
-
B1-23 The және жер атаулары қазақша: the Nile, Lake Balkhash, the USA қалай айтылады? ___ Thames flows through London. …
-
B1-21 Used to, be used to, get used to қазақша: «-атынмын», «үйренгенмін», «үйреніп келемін» I'm not used to (get) up so early.
Жауаптар
A. Құрылым
- worse and worse
- The … the
- possible
- twice
- by far
- more carefully
- half
B. Мағына
- much
- even
- as
- like
- more and more
C. Қатені табыңыз
- She's much more confident now. / She's far more confident now. / She's a lot more confident now. / She's very much more confident now. / She's even more confident now. / She's more confident now.
- The more expensive it is, the better it is.
- This flat is twice as big as ours.
- ✓ As I said, the meeting starts at ten.
- It's getting colder and colder.
D. Мәтін ішінде
- much / far / a lot
- twice as big
- the
- harder
- faster / more quickly
E. Сіздің кезегіңіз
- My flat is much bigger now. Rent is getting more and more expensive.
- The more I exercise, the better I sleep. My grandmother is by far the best cook in our family.
F. Аралас қайталау
- best
- The
- getting
