Comparatives қазақша: bigger, more beautiful, яғни салыстырмалы шырай
Comparatives: Bigger, More Beautiful
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз -er немесе more / less + сын есім + than арқылы екі адамды немесе екі затты салыстыра аласыз, better, worse және further / farther бұрыс түрлерін қолдана аласыз, ал much, a lot және a bit арқылы айырмашылықтың қаншалықты үлкен екенін айта аласыз.
Негізгі идея
Ас үйдің қабырғасындағы бой өлшейтін сызғышты елестетіңіз. Оған екі бала арқасын тіреп тұрады, әрқайсысының бойына қарындашпен белгі салынады. Бір белгі биігірек. Енді былай айта аласыз: Leo is taller than Mia. Салыстырмалы шырай (comparative) дәл осыны істейді: екі адамды немесе затты бір шкалаға қойып, қайсысы жоғары екенін айтады.
Ағылшын тілі салыстырмалы шырайды екі жолмен жасайды, ал таңдау көбіне сын есімнің ұзындығына байланысты. Қысқа сын есімдерге жалғау жалғанады: tall → taller, cheap → cheaper. Ұзын сын есімдер жалғаумен тым ауыр болып кетер еді, сондықтан олардың алдына бөлек сөз қойылады: more expensive, more comfortable.
Содан кейін than шкаладағы екінші затты енгізеді: Trains are faster than buses. Шкала бойынша жоғары емес, төмен түскіңіз келсе, less қолданыңыз: This film is less interesting than the book.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде салыстырмалы шырай -рақ / -рек / -ырақ / -ірек жұрнағымен жасалады, және ол кез келген сын есімге жалғанады: «жеңілірек» те, «ыңғайлырақ» та. Ағылшыншада таңдау сын есімнің ұзындығына байланысты: қысқасына -er, ұзынына more. Than сөзінің орнында қазақшада шығыс септігінің жалғауы -дан / -ден / -нан / -нен / -тан / -тен немесе қарағанда тұрады, бірақ ол сын есімнің алдында келеді: «менен ұзын» → taller than me. Тағы бір маңызды айырмашылық: қазақша «Әпкем менен үлкен» деп -рақ жалғаусыз да айта береміз, өйткені -дан жалғауының өзі салыстыруды білдіреді. Ағылшыншада than бар сөйлемде сын есім әрқашан салыстырмалы шырайда тұрады: older than, old than емес. Айырмашылықтың көлемін әлдеқайда (much / a lot) және сәл (a bit / a little) көрсетеді.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Жаңа ноутбук ескісінен жеңілірек. | қысқа сын есім | The new laptop is lighter than the old one. |
| Әпкем менен үлкен. | -рақ жоқ, бірақ салыстыру бар | My sister is older than me. |
| Бұл қонақүй алдыңғысынан ыңғайлырақ. | ұзын сын есім | This hotel is more comfortable than the last one. |
| Пойыз ұшаққа қарағанда арзанырақ. | шкала бойынша төмен | The train is less expensive than the plane. |
| Ағылшын тіліңіз енді әлдеқайда жақсы. | үлкен айырмашылық | Your English is much better now. |
| Бүгін өзімді сәл жақсы сезінемін. | шағын айырмашылық | I feel a little better today. |
Құрылым
Дұрыс (регулярлы) салыстырмалы шырай
| Сын есім | Ереже | Мысалдар |
|---|---|---|
| бір буынды | + -er | cheap → cheaper, old → older, tall → taller |
| -e әрпімен аяқталатын бір буынды | + -r | nice → nicer, large → larger, safe → safer |
| бір буынды: бір дауысты + бір дауыссыз | дауыссыз екі еселенеді + -er | big → bigger, hot → hotter, thin → thinner |
| -y әрпімен аяқталатын екі буынды | -y → -ier | easy → easier, busy → busier, happy → happier |
| басқа екі буынды сын есімдердің көбі | more + сын есім | more modern, more boring, more famous |
| үш немесе одан көп буынды | more + сын есім | more expensive, more beautiful, more comfortable |
Кейбір екі буынды сын есімдер екі түрде де келе береді: quieter / more quiet, simpler / more simple, narrower / more narrow, cleverer / more clever. quiet, simple және narrow үшін -er түрі жиірек қолданылады. Кейбір қысқа сөздер әдетте more алады: more tired, more bored, more fun, more wrong.
Бұрыс салыстырмалы шырай
| Сын есім | Салыстырмалы шырайы |
|---|---|
| good | better |
| bad | worse |
| far | further / farther |
Less: шкала бойынша төмен
| Үлгі | Мысал |
|---|---|
| less + сын есім (+ than) | This phone is less expensive than that one. |
than сөзінен кейін не келеді
| than сөзінен кейін | Мысал |
|---|---|
| зат есім | She's taller than her brother. |
| толықтауыш есімдік (күнделікті тілде) | She's taller than me. |
| бастауыш + етістік | She's taller than I am. |
Айырмашылық қаншалықты үлкен?
| Үлкен айырмашылық | Шағын айырмашылық |
|---|---|
| much / a lot + салыстырмалы шырай | a bit / a little + салыстырмалы шырай |
| much bigger, a lot more expensive | a bit cheaper, a little colder |
Салыстырмалы шырай кез келген сын есім сияқты be етістігінен кейін (My flat is smaller.) немесе зат есімнің алдында (I want a smaller flat.) тұра алады A1-10.
Қолданылуы
1Қысқа сын есімдер: -er + than
-er жұрнағын бір буынды сын есімдерге және -y әрпімен аяқталатын екі буынды сын есімдерге жалғаңыз.
2Ұзын сын есімдер: more / less + than
Екі немесе одан көп буынды сын есімдердің көбімен more қолданыңыз. Less — more сөзінің қарама-қарсысы. Ол ұзын сын есімдермен жақсы жұмыс істейді; қысқаларымен not as … as жиірек айтылады (A2-08 қараңыз).
3Бұрыс түрлер: better, worse, further
Good, bad және far сөздерінің ерекше түрлері бар. Further пен farther екеуі де «алысырақ» дегенді білдіреді. Further британ ағылшынында жиірек қолданылады және тек further «қосымша» деген мағынаны да береді.
4Than + зат есім, есімдік немесе сөйлем
Than сөзінен кейін зат есім, толықтауыш есімдік (me, him, her, us, them) немесе бастауыш + етістік (than I am, than she does) қолданыңыз. Күнделікті ағылшын тілінде әдетте толықтауыш есімдік таңдалады. Етістіксіз than I өте ресми естіледі. Қазақшадағы «менен», «одан» сөздері than me, than him тіркестеріне жақсы сәйкес келеді.
5Much, a lot, a bit + салыстырмалы шырай
Айырмашылықтың көлемін көрсету үшін салыстырмалы шырайдың алдына much, a lot, a bit немесе a little қойыңыз. Мұнда very қолданбаңыз. Осындай басқа сөздер (far, slightly, even) B1-24 сабағында.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «-дан / -ден» → from. Қазақша «Дәурен әйелінен бес жас үлкен», «Қыста Астана Алматыдан суық» дейміз. Сөздікте шығыс септігі көбіне from деп берілгендіктен, оны салыстыруда да from деп аудару оңай. Салыстыруда тек than қолданылады.
2. -er жұрнағы түсіп қалады. Қазақшада «Қазақстан Франциядан үлкен» деп сын есімді өзгертпей-ақ салыстыра береміз: -дан жалғауы жеткілікті. Ағылшыншада than бар болса, сын есім міндетті түрде салыстырмалы шырайда тұрады.
3. «Өте» → very. Қазақшада «өте» ең жиі қолданылатын күшейткіш сөз, сондықтан салыстырмалы шырайдың алдына да very қою оңай. Айырмашылық үлкен болса, «әлдеқайда» сияқты much немесе a lot айтыңыз.
Шатастырмаңыз
than және then — Than салыстыру үшін. Then «содан кейін» немесе «сол кезде» дегенді білдіреді.
салыстырмалы шырай және асырмалы шырай — Салыстырмалы шырай (comparative) екі затты салыстырады. Асырмалы шырай (superlative) топтағы ең жоғарғысын таңдайды. A2-07 қараңыз.
older және elder — Elder негізінен отбасы мүшелері туралы зат есімнің алдында қолданылады (my elder sister). Than сөзімен older қолданыңыз.
Жазылуы мен айтылуы
- Бір қысқа дауыстыдан кейін соңғы дауыссыз екі еселенеді: big → bigger, wet → wetter, sad → sadder. w, x немесе y ешқашан екі еселенбейді: new → newer, low → lower.
- Дауыссыздан кейін -y → -ier: dry → drier, early → earlier, funny → funnier.
- than әрдайым дерлік әлсіз айтылады: /ðən/. /ð/ дыбысы қазақ тілінде жоқ: тілдің ұшын жоғарғы және төменгі тістердің арасына сәл шығарып, дауыс қосып, ауаны жайлап шығарыңыз. Оны «з» немесе «д» деп айтпаңыз. Taller than me = /ˈtɔːlə ðən ˈmiː/ (UK), /ˈtɔːlər ðən ˈmiː/ (US).
- -er жұрнағы әлсіз айтылады: /ə/ (UK), /ər/ (US). Бұл қысқа, бейтарап дыбыс қазақтың әлсіз «ы» дыбысына жақын. cheaper сөзінің соңын «ер» деп анық айтпаңыз.
- longer /ˈlɒŋɡə/ (UK), /ˈlɔːŋɡər/ (US), younger /ˈjʌŋɡə/ (UK), /ˈjʌŋɡər/ (US) және stronger сөздерінде /ŋ/ дыбысынан кейін /ɡ/ естіледі, ал long, young, strong сөздерінде ол жоқ. /ŋ/ — қазақтың «ң» дыбысы.
- Ұзын сын есімдерде екпінге назар аударыңыз: COMfortable, exPENsive, INteresting. Қазақ сөздеріндегідей екпінді соңғы буынға түсірмеңіз.
Алтын ереже
Екі нәрсені салыстырып тұрсыз ба? Қысқа сын есім → -er; ұзын сын есім → more (шкала бойынша төмен: less); содан кейін than. good → better, bad → worse, far → further / farther түрлерін жаттап алыңыз. more мен -er жұрнағын бірге қолданбаңыз, ал салыстырмалы шырайдың алдына very емес, much / a lot / a bit қойыңыз. «Менен үлкен» → older than me: than бар жерде сын есім әрқашан өзгереді.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы сын есімді салыстырмалы шырайда жазыңыз.
-
A car is (fast) than a bike.
-
This dress is (expensive) than that one.
-
Today is (hot) than yesterday.
-
My new phone is (good) than my old one.
-
Maths is (easy) for me than physics.
-
The second film was (bad) than the first.
-
My grandmother is (happy) now in her new flat.flat (UK); apartment (US)
-
Салыстырмалы шырайын жазыңыз: nice
B. Мағына
Мағынаға қарай жауап беріңіз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: She is … than her husband.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: It's … colder today.
-
Anna is 1.60 m. I'm 1.75 m. Anna is shorter than .
-
less арқылы қайта жазыңыз: This chair is more comfortable than that one. That chair is .
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: The station is … than I thought.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
He's more richer than his boss.
-
My flat is smaller then yours.
-
My sister is elder than me.
-
This test is a bit easier than the last one.
D. Мәтін ішінде
Диалогты толықтырыңыз. Жақшадағы сын есімдерді салыстырмалы шырайда қолданыңыз.
Maya: The flat on Park Road is 18 (big) than the one in the centre.
Tom: Yes, but it's 19 (expensive) — 200 more a month!
Maya: True. But the centre is 20 (noisy) at night.
Tom: And Park Road is 21 (far) from my office. The bus takes forty minutes.
Maya: OK. So the centre is a bit 22 (good) for you, and Park Road is 23 (quiet) for me.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Өзіңіз білетін екі қаланы салыстырыңыз. Екі сөйлем жазыңыз.
-
Өзіңізді отбасыңыздың бір мүшесімен салыстырыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A1-10 Ағылшынша сын есімдер (adjectives) қазақша: орны, very, too және антонимдер Түзетіңіз: We bought two reds chairs.
-
A2-04 Will қазақша: шешім, ұсыныс, уәде және болжам I'm sure it (be) warmer tomorrow.
-
A1-26 Was және were қазақша: be етістігінің өткен шағы, there was, I was born Last winter (be) colder than this winter.
Жауаптар
A. Құрылым
- faster
- more expensive
- hotter
- better
- easier
- worse
- happier
- nicer
B. Мағына
- younger
- much
- me / I am / I
- less comfortable than this one / less comfortable than this chair
- further
C. Қатені табыңыз
- He's richer than his boss.
- My flat is smaller than yours.
- My sister is older than me.
- ✓ This test is a bit easier than the last one.
D. Мәтін ішінде
- bigger
- more expensive
- noisier
- further / farther
- better
- quieter / more quiet
E. Сіздің кезегіңіз
- Lisbon is smaller than Madrid. Madrid is a lot busier, but Lisbon is more relaxing.
- My brother is two years older than me, but I'm taller than him.
F. Аралас қайталау
- We bought two red chairs.
- will be / 'll be / is going to be / 's going to be
- was
