SlowingoГрамматика
A2 17 / 38

Present Perfect қазақша: Have you ever…? Өмірдегі тәжірибе туралы

Present Perfect: Have You Ever…?

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз өміріңіздегі тәжірибе туралы have / has + үшінші форма арқылы айта аласыз, Have you ever…? деп сұрай аласыз, қысқа жауап бере аласыз, ever, never, before және (not) yet сөздерін қолдана аласыз, been мен gone арасынан дұрысын таңдай аласыз және егжей-тегжейін Past Simple арқылы айта аласыз.

Негізгі идея

Past Simple (жай өткен шақ) біткен бір сәт туралы айтады: I went to Rome in 2019. Present Perfect (осы шақтың аяқталған түрі) басқа нәрсеге қарайды: бүгіннен қарағандағы осы күнге дейінгі өміріңізге. I've been to Rome. Қашан? Маңызды емес. Бастысы, бұл қазір сіздің тәжірибеңіздің бір бөлігі.

Өміріңізді бір арқа сөмке деп елестетіңіз. Басыңыздан өткен әр тәжірибе соның ішінде, ал сіз оны бүгін де арқалап жүрсіз. Present Perfect сөмкені ашып, ішіне қарайды: Have you ever eaten sushi? I've never seen snow. Біз күнтізбеге емес, сөмкенің ішіндегісіне қараймыз.

Құрылымына назар аударыңыз: have осы шақта тұр. Бұл кілт. Present Perfect — өткен туралы айтатын осы шақ: ол өткен тәжірибені бүгінгі сізбен байланыстырады. Қашан екенін айтқан немесе сұраған бойда сөмкені жабасыз да, Past Simple шағына қайта ораласыз.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Жақсы жаңалық: қазақ тілінде тәжірибе туралы айтатын өте ұқсас түр бар, ол -ған («болғанмын», «көргенмін») және -ып көру («жеп көрдіңіз бе?»). «Мен Римде болғанмын» = I've been to Rome, «Сегізаяқ жеп көрдіңіз бе?» = Have you ever eaten octopus? Бірақ екі айырмашылық бар. Біріншісі: қазақшада -ған нақты біткен уақытпен де еркін айтылады («2019 жылы барғанмын»), ал ағылшыншада уақыт айтылған бойда тек Past Simple: I went there in 2019. Екіншісі: қазақшада «ешқашан» болымсыз етістікпен келеді («ешқашан отырмағанмын»), ал ағылшынша never болымды етістікпен келеді: I've never been on a plane. Ал been мен gone айырмашылығы қазақшаға жақсы сәйкес келеді: «Парижде болған» (барып қайтқан) = has been, «Парижге кетті» (қазір сонда) = has gone.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Мен үш түрлі елде тұрғанмын.тәжірибе, уақыт жоқI've lived in three different countries.
Сегізаяқ жеп көрдіңіз бе?тәжірибе туралы сұрақHave you ever eaten octopus?
Мен ешқашан ұшаққа отырмағанмын.ешқашан + болымсыз етістікI've never been on a plane.
Ол Парижде үш рет болған.барып қайтқанShe's been to Paris three times.
Ол Парижге кетті.қазір сондаShe's gone to Paris.
Иә, 2019 жылы бардым.біткен уақытYes, I went there in 2019.

Құрылым

Үшінші форма (past participle)

Әр етістіктің үш негізгі түрі бар: негізгі түрі, Past Simple түрі және үшінші форма (past participle, кейде «V3» деп те атайды). Дұрыс етістіктерде үшінші форма Past Simple түрімен бірдей (-ed). Бұрыс етістіктердің үш түрін бірге жаттаңыз.

Негізгі түріPast SimpleҮшінші форма
visit (дұрыс)visitedvisited
try (дұрыс)triedtried
bewas / werebeen
gowentgone
seesawseen
eatateeaten
dodiddone
havehadhad
makemademade
meetmetmet
taketooktaken
writewrotewritten
drinkdrankdrunk
rideroderidden
flyflewflown
breakbrokebroken
loselostlost

Болымды және болымсыз

Бастауышhave / has (not)үшінші формаҚысқарған түрі
I / you / we / theyhavevisited Japan.I've, you've, we've, they've
he / she / ithasvisited Japan.he's, she's, it's
I / you / we / theyhave notseen it.haven't
he / she / ithas notseen it.hasn't

Сұрақтар және қысқа жауаптар

СұрақҚысқа жауаптар
Have you ever been to India?Yes, I have. / No, I haven't.
Has she ever tried surfing?Yes, she has. / No, she hasn't.
How many countries have you visited?Eleven, I think.

Ever, never, before, yet

СөзМағынасыОрныМысал
everөмірде бір кезде, қашан болса дасұрақтарда; үшінші форманың алдындаHave you ever ridden a horse?
neverешқашанүшінші форманың алдында; етістік болымдыI've never ridden a horse.
beforeбұрын, осыған дейінсөйлемнің соңындаI've seen this film before.
yetосы уақытқа дейін (бірақ кейін болады деп күтемін)болымсыз және сұраулы сөйлемнің соңындаI haven't been to Paris yet.

Қолданылуы

1Өмірдегі тәжірибе, уақыт айтылмайды

Өміріңізде бір кезде болған нәрсені, қашан болғанын айтпай жеткізу үшін Present Perfect қолданыңыз.

I've lived in three different countries.
Мен үш түрлі елде тұрғанмын.
«-ғанмын» тәжірибе, уақыт жоқ → Present Perfect
She's run two marathons.
Ол екі рет марафон жүгіріп шыққан.
she's = she has; «ол» мұнда әйел
We've met a lot of interesting people on this trip.
Осы сапарда көптеген қызықты адамдармен таныстық.
қазақша -ды, бірақ сапар әлі біткен жоқ → Present Perfect
My parents have visited me in London twice.
Ата-анам Лондонға маған екі рет келіп кеткен.
қанша рет, бірақ қашан емес
I haven't seen many of his films.
Оның фильмдерінің көбін көрмегенмін.
his → ер адам

2Have you ever…? және never

Ever «осы уақытқа дейін қашан болса да» дегенді білдіреді. Ол негізінен сұрақтарда қолданылады. Never «ешқашан» дегенді білдіреді және болымды етістікпен келеді. Болымды сөйлемде ever негізінен күшейтпелі шырайдан немесе the first / only time тіркесінен кейін келеді (the best film I've ever seen; толығырақ A2-19 сабағында). Американ ағылшынында тәжірибе туралы сұрақтарда Did you ever…? да жиі айтылады. Ал біткен кезең туралы айтқанда never Past Simple-мен де келе алады: I never saw him again. A2-19 қараңыз.

Have you ever eaten octopus?
Сегізаяқ жеп көрдіңіз бе?
«-ып көрдіңіз бе?» → Have you ever…?
Has your brother ever lived abroad?
Ағаңыз бұрын-соңды шетелде тұрған ба?
has + бастауыш + ever + үшінші форма
I've never been on a plane.
Мен ешқашан ұшаққа отырмағанмын.
қазақша етістік болымсыз, ағылшыншада never + болымды етістік
She's never broken a bone.
Оның ешқашан сүйегі сынбаған.
never + broken
"Have you ever met anyone famous?" "No, never."
«Атақты біреумен кездесіп көрдің бе?» «Жоқ, ешқашан.»
қысқа жауап: never
It's the best film I've ever seen.
Бұл мен көрген ең жақсы фильм.
күшейтпелі шырай + ever: A2-19 қараңыз

3Before және (not) yet

Сөйлем соңындағы before «осыған дейін, бұрын» дегенді білдіреді. Not … yet «осы уақытқа дейін жоқ, бірақ кейін болады деп күтемін» дегенді білдіреді. Yet сөзінің басқа қолданыстары A2-17 сабағында.

I've tried this recipe before. It's great.
Бұл рецептпен бұрын да пісіріп көргенмін. Керемет.
before сөйлемнің соңында
Have you been here before?
Бұрын мұнда болғансыз ба?
before = бұрын, осыған дейін
I haven't read the last book in the series yet.
Сериядағы соңғы кітапты әлі оқымадым.
қазақша -ды, бірақ британ ағылшынында yet → Present Perfect
"Have you seen the new exhibition at the museum?" "Not yet."
«Мұражайдағы жаңа көрмені көрдің бе?» «Әлі жоқ.»
not yet = әлі жоқ

4Been және gone

Been (be етістігінен) = барып, қайтып келді. Gone = барды да, әлі сонда (немесе жолда).

She's been to Paris three times.
Ол Парижде үш рет болған.
барып қайтқан → been
"Where's Sara?" "She's gone to Paris."
«Сара қайда?» «Парижге кетті.»
«кетті», қазір сонда → gone
Have you ever been to a music festival?
Музыка фестиваліне барып көрдіңіз бе?
тәжірибе → been
Dad has gone to the supermarket. He'll be back soon.
Әкем супермаркетке кетті. Қазір келеді.
«кетті» → gone

5Алдымен тәжірибе, егжей-тегжейі Past Simple-мен

Тәжірибені Present Perfect арқылы бастаңыз. Бір нақты жағдайдың егжей-тегжейін (қашан, қайда, кіммен, қалай өтті) айтқан немесе сұраған бойда Past Simple шағына көшіңіз.

"Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019."
«Римде болғансыз ба?» «Иә, 2019 жылы бардым.»
уақыт айтылды → Past Simple
I've met a famous actor. I met him in a café last summer.
Мен бір атақты актермен кездескенмін. Онымен өткен жазда бір кафеде кездестім.
бірінші сөйлем тәжірибе, екіншісі егжей-тегжей
"Have you ever lost your passport?" "Yes, once. It was a nightmare."
«Төлқұжатыңызды жоғалтып көрдіңіз бе?» «Иә, бір рет. Нағыз сұмдық болды.»
қалай өтті → Past Simple: was
"Have you ever tried snowboarding?" "Yes. I tried it in January, and I loved it."
«Сноуборд тебіп көрдің бе?» «Иә. Қаңтарда байқап көрдім, қатты ұнады.»
in January → Past Simple

Жиі кездесетін қателер

❌I have been to Rome in 2019.
✅I went to Rome in 2019.
Біткен уақыт → Past Simple.
❌Have you ever ate sushi?
✅Have you ever eaten sushi?
have / has сөзінен кейін үшінші форма: eat – ate – eaten.
❌She has went to Spain.
✅She has gone to Spain. немесе She has been to Spain.
Past Simple түрі емес, үшінші форма керек.
❌I haven't never seen snow.
✅I've never seen snow. немесе I haven't ever seen snow.
never + болымды етістік.
❌He have visited Peru.
✅He has visited Peru.
he / she / it → has.
❌I've ever been to Canada.
✅I've been to Canada.
Болымды сөйлемде ever негізінен күшейтпелі шырайдан немесе the first / only time тіркесінен кейін келеді.
❌"Have you been to Mexico?" "Yes, I've."
✅"Yes, I have."
Болымды қысқа жауапта қысқарған түр қолданылмайды.
❌"Where's Tom?" "He's been to the bank."
✅"He's gone to the bank."
Бұл жағдайда қате: ол қазір сонда → gone.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «-ғанбыз» + уақыт → have bought … in 2015. Қазақшада «-ған» нақты уақытпен де еркін айтылады: «Бұл пәтерді 2015 жылы сатып алғанбыз», «Нағашы ағам екі жыл бұрын Кореяда жұмыс істеген». Етістік «-ған» болғандықтан, ағылшыншада да Present Perfect қалып қояды. Уақыт айтылған бойда ағылшыншада Past Simple керек.

❌We have bought this flat in 2015.
✅We bought this flat in 2015.
in 2015 біткен уақыт → bought
❌My uncle has worked in Korea two years ago.
✅My uncle worked in Korea two years ago.
ago → тек Past Simple

2. «-ып көру» → try to. «Жеп көрдіңіз бе?», «Жүзіп көрдіңіз бе?» деген сұрақтарда «көру» етістігі «байқап көру» сияқты естіледі, сондықтан try to деп аударғыңыз келеді. Бірақ try to «тырысу, әрекет жасау» дегенді білдіреді. Тәжірибе туралы сұрақта жай ғана Have you ever + үшінші форма қолданыңыз.

⚠️Have you ever tried to swim in the Caspian Sea?
✅Have you ever swum in the Caspian Sea?
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ «жүзуге тырысып көрдіңіз бе?» деген мағына береді, яғни жүзу қиын болған сияқты.

3. «Ешқашан» / «ешкім» + болымсыз етістік. Қазақшада «Отбасымызда ешкім шетелде болмаған» деп екі болымсыздықты бірге айтамыз. Ағылшыншада болымсыздық біреу ғана: nobody / never болса, етістік болымды болады.

❌Nobody in my family has never been abroad.
✅Nobody in my family has ever been abroad.
nobody + ever: бір ғана болымсыздық
❌Nobody hasn't tried my cake yet.
✅Nobody has tried my cake yet.
nobody + болымды has

4. Сұраулы сөйлемде сөз тәртібі. Қазақшада сұрау сөзі тұрса да, сөз тәртібі өзгермейді: «Сіз қай елдерде болғансыз?». Ағылшыншада have / has бастауыштың алдына шығады.

❌What countries you have visited?
✅What countries have you visited?
сұрау сөзі + have + бастауыш
❌How many times your sister has flown to Dubai?
✅How many times has your sister flown to Dubai?
has бастауыштың алдында

Шатастырмаңыз

Present Perfect және Past Simple — Present Perfect = осы күнге дейінгі өміріңіздегі тәжірибе, уақыт айтылмайды. Past Simple = біткен уақыт немесе егжей-тегжей. Толық салыстыру A2-19 сабағында.

I've been to Japan.
Мен Жапонияда болғанмын.
тәжірибе
I went to Japan last spring.
Өткен көктемде Жапонияға бардым.
қашан

been және gone — Been to = барып, қайтып келді. Gone to = қазір сонда.

They've been to the beach.
Олар жағажайға барып келді.
қайтып келді: құмды сүлгілеріне қараңыз
They've gone to the beach.
Олар жағажайға кетті.
қазір жағажайда

he's = he is / he has — Келесі сөзге қараңыз. -ing формасы, сын есім немесе зат есім → is. Қимылды білдіретін үшінші форма, көбіне толықтауышпен немесе been to / gone to тіркесімен → has. Абайлаңыз: кейбір үшінші формалар сын есім ретінде де жұмыс істейді (broken, tired, married), сонда 's = is. Мағынасы шешеді.

He's tired.
Ол шаршаңқы.
he is
He's tried it.
Ол оны жасап көрген.
he has
He's broken his arm.
Ол қолын сындырып алды.
he has: қимыл + толықтауыш
It's broken.
Ол сынған.
it is: заттың қазіргі күйін сипаттайды

Жазылуы мен айтылуы

  • have пен has хабарлы және сұраулы сөйлемде әлсіз айтылады: Have you ever…? /həv juː ˈevə/ (UK), /həv juː ˈevər/ (US). Бірақ қысқа жауапта күшті: Yes, I have /hæv/. /æ/ қазақтың ә дыбысына жақын, бұл сізге оңай.
  • Қысқарған түрлер: I've /aɪv/; he's /hiːz/, she's /ʃiːz/. Кішкене /v/ немесе /z/ дыбысына құлақ салыңыз: I've seen (дұрыс) және I seen (стандарт емес). /v/ айтқанда үстіңгі тіс астыңғы ерінге тиеді.
  • been мұқият британдық сөйлеуде /biːn/, созылыңқы дауыстымен, ал американ ағылшынында және тез британдық сөйлеуде көбіне /bɪn/, қысқа дауыстымен. Қазақ тілінде дауыстының ұзын-қысқалығы мағына ажыратпайды, сондықтан бұл айырмашылықты тыңдап үйреніңіз.
  • Дұрыс етістіктердің үшінші формасы Past Simple сияқты айтылады: stopped /t/, lived /d/, visited /ɪd/ A1-27. Соңындағы /t/ немесе /d/ дыбысынан кейін дауысты қоспаңыз.
  • gone /ɡɒn/ (UK), /ɡɔːn/ (US); done /dʌn/ sun сөзімен ұйқасады. /ʌ/ қысқа, ашық дыбыс: оны жазылуы бойынша о деп айтпаңыз.

Алтын ереже

Өмірдегі тәжірибе, уақыт жоқ → have / has + үшінші форма (Have you ever…? I've never…). Қашан екенін айтсаңыз немесе сұрасаңыз → Past Simple. Been = барып, қайтып келді («болған»); gone = әлі сонда («кетті»). Қазақша «ешқашан … -маған» → ағылшынша never + болымды етістік.

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы етістікті дұрыс түрде жазыңыз немесе тапсырманы орындаңыз.

  1. I (visit) Rome three times in my life.
  2. you ever (try) Thai food?
  3. She (never / see) the sea.
  4. They (not / meet) my parents yet.
  5. Үшінші формасы: write
  6. Үшінші формасы: eat
  7. Қысқа жауап: "Has he ever worked in a restaurant?" (No)

B. Мағына

Сөйлемнің мағынасына қарап дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: "Where's Mum?" "She's … to work."
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I … that film last week.
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: "Have you ever been to Berlin?" "Yes, I … there in 2022."
  4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I've … eaten octopus.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. Have you ever went to a concert?
  2. I haven't never ridden a motorbike.
  3. He have visited Peru twice.
  4. She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.

D. Мәтін ішінде

Диалогты оқып, жақшадағы етістікті дұрыс түрде жазыңыз.

Travel talk
Kai: Have you ever 16 (be) to Japan?
Rosa: Yes, I 17. I 18 (go) there in 2019 with my sister.
Kai: Wow! 19 you (try) real sushi on that trip?
Rosa: Of course! But I 20 (never / climb) Mount Fuji. Maybe next time!
Kai: I've never 21 (be) to Asia. It's my dream.

E. Сіздің кезегіңіз

Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.

  1. Өзіңіз істеген екі нәрсе және ешқашан істемеген бір нәрсе туралы жазыңыз.
  2. Have you ever…? сұрағын және Past Simple-дегі егжей-тегжейі бар қысқа диалог жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A1-28 Past Simple қазақша: бұрыс етістіктер, did және didn't
    Yesterday I (see) a great film.
  2. A2-07 Superlatives қазақша: the biggest, the most beautiful, яғни «ең» деп айту
    Everest is (high) mountain in the world.
  3. A2-15 Give me the book пе, give it to me ме? Екі толықтауышты етістіктер қазақша
    Дұрыс жауапты таңдаңыз: Can you show ?
Жауаптар

A. Құрылым

  1. have visited / 've visited
  2. Have … tried
  3. has never seen / 's never seen
  4. haven't met / have not met
  5. written
  6. eaten
  7. No, he hasn't.

B. Мағына

  1. gone
  2. saw
  3. went
  4. never

C. Қатені табыңыз

  1. Have you ever been to a concert? / Have you ever gone to a concert?
  2. I've never ridden a motorbike. / I have never ridden a motorbike. / I haven't ever ridden a motorbike.
  3. He has visited Peru twice. / He's visited Peru twice.
  4. ✓ She's been to Canada, but she hasn't been to the USA.

D. Мәтін ішінде

  1. been
  2. have
  3. went
  4. Did … try
  5. have never climbed / 've never climbed
  6. been

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I've been to Egypt and I've run a half marathon. I've never ridden a horse.
  2. "Have you ever met a famous person?" "Yes, I have. I met a famous singer at the airport in 2021."

F. Аралас қайталау

  1. saw
  2. the highest
  3. me your photos
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play