Few пе, a few ма? Little мен a little қазақша: «аз» және «біраз» айырмашылығы
Few or A Few? Quantifiers in Depth
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз few пен a few, little пен a little арасынан дұрыс таңдау жасай аласыз, plenty of, a great deal of және a large number of сияқты мөлшер сөздерін қолдана аласыз, ал a number of пен the number of тіркестерінен кейін етістікті дұрыс қиыстыра аласыз.
Негізгі идея
Мөлшер сөздері (quantifiers) тек өлшемейді. Олар сөйлеушінің сол мөлшерге көзқарасын да көрсетеді.
Ішінде аздаған суы бар бір стақанға екі адам қарап тұр деп елестетіңіз. Біреуі: "There's a little water left — great, we can share it." Екіншісі: "There's little water left — we're in trouble." Мөлшер бірдей. Көзқарас керісінше.
Айырмашылықты кішкентай a сөзі жасайды. a болса, мағына оң: біраз, пайдаға жарайтындай. a болмаса, мағына теріс: жоқтың қасы, жеткіліксіз.
B2 деңгейінде мөлшер сөздерін зат есімнің түріне де сәйкестендіру керек: кейбірі тек саналатын зат есімдермен келеді (a large number of), кейбірі тек саналмайтындармен (a great deal of). Сондай-ақ мөлшер сөзі етістікті қашан өзгертетінін білу керек: A number of people are…, бірақ The number of people is…
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Жақсы жаңалық: қазақ тілінде де көзқарасты сөз таңдауы береді. Аз теріс естіледі («уақыт аз қалды»), ал біраз, аздап, бірнеше оң естіледі («әлі біраз уақыт бар»). Бұл ағылшынның little / a little айырмашылығына жақын. Айырмашылық басқа жерде. Біріншіден, қазақтың аз, көп, біраз сөздері саналатын және саналмайтын зат есімге бірдей жарайды («ақша аз», «дос аз»), ал ағылшыншада таңдау керек: саналатынға few / a few / a large number of, саналмайтынға little / a little / a great deal of. Екіншіден, қазақша мөлшер сөзінен кейін зат есім жекеше тұрады («бірнеше рет», «көп адам»), ал ағылшыншада several times, a few people көпше болады. Үшіншіден, «адамдардың көбі» деген бір тіркес жалпы мағынаны да (most people), нақты топты да (most of the people) береді, ал ағылшыншада of тек нақты топ үшін керек. Ақырында, «бірқатар рейс» → a number of + көпше етістік, ал «рейстердің саны» → the number of + жекеше етістік.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Дайындалуға уақытымыз өте аз болды. | саналмайтын, теріс | We had very little time to prepare. |
| Оның бұл қалада жақын достары өте аз. | саналатын, теріс | She has very few close friends in the city. |
| Әлі біраз ақшамыз қалды. | саналмайтын, оң | We still have a little money left. |
| Баяндамаға бірнеше өзгеріс енгіздім. | саналатын, оң; қазақша жекеше | I've made a few changes to the report. |
| Тұманға байланысты бірқатар рейс кешіктірілді. | көпше етістік | A number of flights have been delayed. |
| 2015 жылдан бері рейстердің саны екі есе өсті. | жекеше етістік | The number of flights has doubled since 2015. |
| Сүт жоқтың қасы. | жоқ дерлік | There's hardly any milk left. |
Құрылым
Көзқарас: оң ба, әлде теріс пе
| Оң (біраз, жетеді) | Теріс (көп емес / аз) | Зат есімнің түрі |
|---|---|---|
| a few friends | few friends | саналатын, көпше |
| a little time | little time | саналмайтын |
| quite a few people (= едәуір көп) | very few / hardly any people | саналатын, көпше |
| plenty of time / ideas (= жетіп артылады) | hardly any time / ideas | екеуі де |
Көп мөлшер
| Мөлшер сөзі | Саналатын, көпше | Саналмайтын | Стиль |
|---|---|---|---|
| a lot of / lots of | ✅ | ✅ | бейтарап / бейресми |
| plenty of | ✅ | ✅ | бейтарап |
| quite a lot of | ✅ | ✅ | бейтарап |
| quite a few | ✅ | — | бейтарап / бейресми |
| a large number of | ✅ | — | ресми |
| a great deal of / a good deal of | — | ✅ | ресми |
| a large amount of | (бейресми; ресми жазуда адамдар мен заттар үшін қолданбаңыз) | ✅ | ресми |
| several (екіден көп, бірақ көп емес) | ✅ | — | бейтарап |
| numerous | ✅ | — | ресми |
Сан жағынан қиысу
| Тіркес | Етістік | Мысал |
|---|---|---|
| a number of + көпше зат есім (= бірнеше, көп) | көпше | A number of students have complained. |
| the number of + көпше зат есім (= сан, көрсеткіш) | жекеше | The number of students has risen. |
Most / many / much (+ of)
| Жалпы (анықтауышсыз) | Нақты (the / my / these / them / it) |
|---|---|
| Most people like music. | Most of the people I know like jazz. |
| Many shops close on Sundays. | Many of the shops in my town close early. |
| Much research is still needed. (ресми) | Much of the information was out of date. |
Қолданылуы
1Few / little: теріс мағына
Few (саналатын) және little (саналмайтын) «көп емес / аз, күткеннен не қажеттен кем» дегенді білдіреді. Жалғыз тұрғанда олар едәуір ресми естіледі. Сөйлеуде not many, not much, very few және very little жиірек айтылады.
2A few / a little / quite a few: оң мағына
A few (саналатын) және a little (саналмайтын) «біраз: аз мөлшер, бірақ пайдаға жарайды» дегенді білдіреді. Quite a few едәуір көп санды, көбіне күткеннен көпті білдіреді. Only a few / only a little «аз» мағынасын қайта әкеледі.
3Көп мөлшер: plenty of, a great deal of, a large number of
Қажеттен де көп болса, plenty of қолданыңыз. Ресми жазуда саналмайтын зат есімдермен a great deal of, саналатын көпше зат есімдермен a large number of қолданыңыз. Numerous — many сөзінің ресми баламасы. Қазақтың «көп», «көптеген» сөздері екеуіне де жарайды, сондықтан зат есімнің түріне қараңыз.
4A number of және the number of
A number of + көпше зат есім бірнеше / көп дегенді білдіреді, етістік көпше болады. The number of + көпше зат есім санның өзін білдіреді, етістік жекеше болады. Қиысудың басқа ережелері үшін B2-22 қараңыз.
5Most / most of the; many of / much of + анықтауыш
Жалпы айтқанда most, many және much сөздерін зат есімнің дәл алдына қойыңыз. Анықтауыш (the, my, these, our) немесе есімдік (them, it) болса, of қосыңыз. Хабарлы сөйлемдегі much ресми естіледі; much of the / it барлық стильде жиі қолданылады. Қазақтың «-дың көбі» тіркесі екі мағынаға да жарайды, сондықтан өзіңізден сұраңыз: жалпы ма, әлде нақты топ па?
6Several және hardly any
Several = екіден көп, бірақ көп емес. Hardly any = жоқ дерлік; ол саналатын және саналмайтын зат есімдермен жұмыс істейді және сөйлеуде жиі кездеседі. Hardly өзі болымсыз, сондықтан оған no не not қоспаңыз. Қазақша «ешкім дерлік келмеді» деп екі болымсыздық айтамыз, ал ағылшыншада біреуі ғана.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Аз» → few, саналмайтын зат есіммен де. Қазақтың «аз» сөзі кез келген зат есіммен келеді: «ақпарат аз», «қар аз жауды». Мектепте «few = аз» деп жаттағандықтан, few саналмайтын зат есімге де қойылып кетеді. Саналмайтын зат есіммен little (немесе not much) қолданыңыз.
2. «Бірнеше», «көп» → жекеше зат есім. Қазақша мөлшер сөзінен кейін зат есім жекеше тұрады: «бірнеше рет», «бірнеше студент», «көп қате». Ағылшыншада a few, several, quite a few, a large number of сөздерінен кейін саналатын зат есім көпше болады.
3. «Біраз идеям бар» → few. Қазақша «аз» мен «біраз» арасындағы айырмашылықты біз сезінеміз, бірақ ағылшыншада ол бір ғана a сөзіне сыйып тұр. a түсіп қалса, оң мағына теріске айналады.
4. «Ешкім дерлік келмеді» → hardly nobody. Қазақша «ешкім», «ештеңе» болымсыз етістікпен бірге келеді: «Дәріске ешкім дерлік келмеді». Ағылшыншада hardly өзі болымсыз, сондықтан одан кейін any / anybody / anything келеді.
Шатастырмаңыз
few және a few — сан бірдей аз, көзқарас әртүрлі.
little және a little
a number of және the number of — көпше етістік және жекеше етістік.
Негіздері — much / many, a lot of және қарапайым a few / a little A2-10 сабағында. Each, every, all, none, both B1-30 сабағында.
Жазылуы мен айтылуы
- a few және a little әлсіз a дыбысымен бір тұтас болып айтылады: /ə ˈfjuː/, /ə ˈlɪtl/. Тез сөйлегенде a өте қысқа, бірақ мағынаны дәл сол өзгертеді, сондықтан мұқият тыңдаңыз және өзіңіз анық айтыңыз.
- Көзқарасыңызды көрсеткіңіз келсе, мөлшер сөзіне екпін түсіріңіз: There's little time. / There were quite a few. little сөзінде екпін бірінші буынға түседі; соңындағы /l/ қою, тіл ұшы тіс түбіне тиеді.
- numerous /ˈnjuːmərəs/ (UK), /ˈnuːmərəs/ (US): екпін бірінші буынға түседі, соңғы буынға емес.
- several сөйлеуде әдетте екі буынмен айтылады: /ˈsevrəl/. Екпін бірінші буында; қазақ тіліндегідей соңғы буынға екпін түсірмеңіз.
- few /fjuː/: /uː/ созылыңқы дауысты. Қазақ тілінде дауыстылардың созылыңқы-қысқа айырмасы жоқ, сондықтан оны сәл ұзағырақ айтыңыз.
Алтын ереже
A few / a little = біраз (оң). Few / little = көп емес / аз (теріс). Саналмайтын зат есімдермен a great deal of, көпше зат есімдермен a large number of қолданыңыз. A number of көпше етістікпен, the number of жекеше етістікпен келеді. Қазақтың «аз» сөзін аударғанда, алдымен зат есім саналатын ба, жоқ па, соны тексеріңіз; «бірнеше», «көп» сөздерінен кейін ағылшынша зат есімді көпше етіңіз.
Жаттығулар
A. Құрылым
Нұсқау бойынша сөйлемді толықтырыңыз немесе өзгертіңіз.
-
Нақты топқа айналдырыңыз: Most students live nearby. (the students in my class)
-
few немесе little сөзімен толықтырыңыз: We had very time to prepare.
-
few немесе little сөзімен толықтырыңыз: Very people know his real name.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: A number of flights … been cancelled.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: The number of students … doubled.
-
Толықтырыңыз: We've got of time — there's no need to rush.
B. Мағына
Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз немесе сұраққа жауап беріңіз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Don't worry — we still have … time before the train leaves.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: … people understood the joke, so hardly anyone laughed.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I've got … minutes. What do you need?
-
Қай сөйлемнің мағынасы оңырақ?
-
"Quite a few of my colleagues work from home." Бұл нені білдіреді?
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
Most of people in my office drink coffee.
-
There's hardly no fuel in the tank.
-
A great deal of tourists visit the castle every year.
-
The number of people working from home is still growing.
D. Мәтін ішінде
Мәтінді оқып, жақшадағы сөздердің дұрысын таңдаңыз.
16 (A / The) number of people living in the town centre has fallen. 17 (A / The) number of families have moved to the suburbs, where there is 18 (plenty / numerous) of space. Sadly, 19 (few / a few) young people stay after school — most leave for the city. Still, there is 20 (little / a little) good news: 21 (several / much) new cafés have opened this year.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Қалаңызды немесе жұмыс орныңызды a few, few, quite a few немесе hardly any арқылы сипаттаңыз.
-
Бос уақытыңыз туралы екі сөйлем жазыңыз: біреуі a little арқылы, екіншісі little арқылы.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-10 Much пен many қазақша: a lot of, a few, a little қалай қолданылады? How … sugar do you take?
-
B1-30 Both, Either, Neither, All, None, Each, Every қазақша: «екеуі де», «ешқайсысы», «әр» … student has a locker.
-
B1-30 Both, Either, Neither, All, None, Each, Every қазақша: «екеуі де», «ешқайсысы», «әр» I've read … books, and I liked them both.
-
B2-18 Future in the past қазақша: was going to, would, was about to. «-айын деп едім», «келеді деді» I (going to) call you, but I lost your number.
Жауаптар
A. Құрылым
- Most of the students in my class live nearby.
- little
- few
- have
- has
- plenty / lots / a lot / loads / quite a lot / a great deal
B. Мағына
- a little
- Few
- a few
- She has a few close friends.
- a fairly large number
C. Қатені табыңыз
- Most people in my office drink coffee. / Most of the people in my office drink coffee.
- There's hardly any fuel in the tank.
- A large number of tourists visit the castle every year. / A lot of tourists visit the castle every year. / Lots of tourists visit the castle every year. / Many tourists visit the castle every year. / Numerous tourists visit the castle every year.
- ✓ The number of people working from home is still growing.
D. Мәтін ішінде
- The
- A
- plenty
- few
- a little
- several
E. Сіздің кезегіңіз
- There are quite a few good restaurants in my town, but hardly any parks.
- I have a little time to read in the evenings. At weekends I have little time for myself because of the kids.
F. Аралас қайталау
- much
- Every
- both
- was going to
