Marudio B1: Relative Clauses, Articles, Linkers na Mpangilio wa Maneno kwa Kiswahili
Review: Relative Clauses, Articles, Linking and Word Order
Katika ukurasa huu
Marudio haya yanahusu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kujenga relative clauses, kuchagua kati ya used to, be used to na get used to, kuchagua kibainishi (article) sahihi, kupima tofauti na kuongeza msisitizo, kuunganisha mawazo ya tofauti, kusudi, sababu na matokeo, kuweka phrasal verbs, vivumishi na maneno kama both, neither, each mahali sahihi, kuchagua kati ya by na until, kati ya get, become na go, kuweka still, yet, already na also kwenye kiti sahihi, na kuamua lini kitenzi cha hali kinaweza kuingia katika continuous — yote katika maandishi mamoja.
Tulichojifunza
| Somo | Jambo kuu | Mfano muhimu |
|---|---|---|
| B1-20 | Relative clauses kwa whose, where, when, why; ondoa kiwakilishi kikiwa mtendwa (object); kihusishi mwishoni — bila kurudia kiambishi cha mtendwa cha Kiswahili (nililoliuza → that I sold, si that I sold it) | This is the restaurant where we had our first date. |
| B1-21 | used to + base form (zamani, si sasa: zamani nilikuwa nikifanya); be used to + nomino / -ing (nimezoea); get used to + nomino / -ing (ninazoea) | I'm slowly getting used to working from home. |
| B1-22 | Bila kibainishi = kwa jumla; the = kitu maalum; a / an = kimoja kati ya aina (ni mwalimu → is a teacher); taasisi, milo, michezo, viwango | My daughter starts school in September. |
| B1-23 | the pamoja na mito, bahari, safu za milima, majangwa, majina ya makundi na yenye of, hoteli, makumbusho; bila kibainishi kwa nchi nyingi, miji, mitaa, mlima mmoja na ziwa moja | We sailed down the Nile on a small boat. |
| B1-24 | Kupima tofauti: much, a bit, even, by far, twice as… as, the more… the more (kadiri… ndivyo…); comparative adverbs; like na as (kama ina maana zote mbili) | The more you read, the more words you learn. |
| B1-25 | so + kivumishi / adverb, such + kikundi cha nomino; so / such… that kwa matokeo (si until); What…! na How…! | It was such a beautiful day that we stayed on the beach until sunset. |
| B1-26 | Tofauti: although + kishazi (ingawa), despite / in spite of + nomino au -ing (licha ya), However, + sentensi mpya (hata hivyo) — kiunganishi kimoja tu | Despite the bad reviews, the film was a huge success. |
| B1-27 | Kusudi (to, in order to, so that: ili), sababu (because, as, since, because of, due to), matokeo (so, therefore, as a result: kwa hiyo) | I'll leave the door open so that you can get in. |
| B1-28 | Phrasal verbs: kiwakilishi huenda katikati ya kitenzi kinachotenganishwa; vitenzi visivyotenganishwa na vya sehemu tatu huweka mtendwa mwishoni | I don't know this word, so I'll look it up. |
| B1-29 | Mpangilio wa vivumishi: maoni kabla ya ukweli; malighafi na kusudi karibu na nomino; compound adjectives zenye kistari na nomino ya umoja (siku mbili → two-day) | It's a ten-minute walk from the station. |
| B1-30 | Viwili: both, either, neither; vitatu au zaidi: all, none, no; each na every (kila ni zote mbili); all day na every day | Both my parents are teachers. |
| B1-31 | by (tarehe ya mwisho: kufikia) na until (kuendelea: mpaka); for / during / while / as; within, by the time; on time (kwa wakati) na in time (kuwahi); at the end na in the end | Please send me the report by Friday. |
| B1-32 | Vitenzi vya mabadiliko: get (kila siku), become (rasmi, + nomino), go (yasiyotakiwa: go grey, go wrong), turn (rangi, umri), grow (polepole); maana kuu za get — kuwa ya Kiswahili haitoshi | It's getting dark. Let's go home. |
| B1-33 | Kiti cha katikati: kabla ya kitenzi kikuu, baada ya be, baada ya kitenzi kisaidizi cha kwanza; still / yet / already (bado ni still na yet); not… any more (… tena), no longer; even na only kama vidole vinavyoelekeza | I still haven't paid the electricity bill. |
| B1-34 | Vitenzi vya hali katika continuous pale maana ni shughuli (think, have, see, taste, weigh…); be being + kivumishi kwa tabia; -na- ya Kiswahili haitofautishi | You're being silly. It's only a spider. |
Ulinganisho Muhimu
Kiwakilishi cha kiima na kiwakilishi cha mtendwa; where na that / which B1-20
- Jaribio: Kuna kiima kipya mara moja baada ya neno la relative? → ni mtendwa, kwa hiyo unaweza kuliondoa. Kishazi kimekamilika bila mahali? → where; kama hakijakamilika → that / which au bila neno.
used to do, be used to doing na get used to doing B1-21
- Jaribio: Zamani, si sasa? → used to + base form. Ni kawaida sasa / inakuwa kawaida? → be / get used to + nomino au -ing (nomino inaweza kufuata to? Ndiyo → -ing). Ku- ya kufanya haikusaidii hapa.
Bila kibainishi, the, na a / an B1-22
- Jaribio: Kwa jumla, kitu maalum tunachokitambua, au kimoja kati ya aina? Kwa school, work, bed, hospital: kinatumika kwa kusudi lake? → bila kibainishi; ni jengo tu? → the. Kiswahili hakina vibainishi, kwa hiyo jiulize swali hili kila mara.
Jina rahisi na maelezo au kundi B1-23
- Jaribio: Jina rahisi (nchi, mji, mtaa, ziwa moja au mlima mmoja)? → bila kibainishi. Kundi, jina lenye of, mto, bahari, safu ya milima au jangwa? → the.
much na even; like na as B1-24
- Jaribio: Ni tofauti kubwa tu? → much. Cha kwanza tayari kilikuwa juu? → even. Nafasi au kazi halisi? → as. Kufanana na? → like + nomino. Kama ya Kiswahili ina maana zote mbili.
so na such; How na What B1-25
- Jaribio: Neno kuu ni nomino au kivumishi? Kivumishi / adverb → so, How. Kikundi cha nomino → such, What (na a / an kwa kitu kimoja kinachohesabika tu).
although, despite na however B1-26
- Jaribio: Nini kinafuata? Kishazi → although. Nomino au -ing → despite / in spite of. Sentensi mpya → However,.
so that (kusudi) na so (matokeo); so… that (matokeo) B1-25 B1-27
- Jaribio: Mtu alitaka nini? → so that + kishazi. Nini kilitokea kweli? → , so. So + kivumishi + that → matokeo ya jinsi kilivyokuwa kikali.
because na because of B1-27
- Jaribio: Kishazi (kiima + kitenzi)? → because, as, since. Nomino tu? → because of, due to, owing to.
Phrasal verbs zinazotenganishwa na zisizotenganishwa B1-28
- Jaribio: Mtendwa anaweza kuhama? Kwa kitenzi kinachotenganishwa, kiwakilishi huenda katikati kila mara. Vitenzi visivyotenganishwa na vya sehemu tatu huweka mtendwa mwishoni.
Compound adjective kabla ya nomino na maneno yale yale baada ya kitenzi B1-29
- Jaribio: Kabla ya nomino? → kistari na nomino ya umoja. Baada ya kitenzi? → maneno tofauti, wingi pale unapohitajika.
neither na none; each na every; every day na all day B1-30
- Jaribio: Viwili au zaidi ya viwili? Viwili → both, either, neither; vitatu au zaidi → all, none. Kimoja kimoja? → each. Vyote pamoja, bila kighairi? → every. Kila ya Kiswahili haikusaidii: hesabu kwanza.
by na until; on time na in time B1-31
- Jaribio: Kitendo kimoja kabla ya tarehe ya mwisho? → by (kufikia). Hali inayoendelea mpaka wakati fulani? → until (mpaka). Wakati uliopangwa, bila kuchelewa? → on time. Mapema vya kutosha kwa jambo fulani? → in time.
get, become na go B1-32
- Jaribio: Kuna nomino baada ya kitenzi (kazi, marafiki)? → become. Kivumishi katika mazungumzo ya kila siku? → kwa kawaida get (become katika maandishi rasmi). Mojawapo ya mabadiliko yasiyotakiwa (grey, wrong, bad, red)? → go. Rangi au umri? → turn pia ni ya kawaida.
still, yet na already; kiti cha katikati B1-33
- Jaribio: Jambo linaendelea? → still. Jambo lililotarajiwa halijatokea? → yet, kwa kawaida mwishoni. Mapema kuliko ilivyotarajiwa? → already. Kisha weka neno kwenye kiti cha katikati: kabla ya kitenzi kikuu, baada ya be, baada ya kitenzi kisaidizi cha kwanza. Bado ya Kiswahili ni still au yet — angalia aina ya sentensi.
hali na shughuli; is na is being B1-34
- Jaribio: Kuna mtu anafanya kitu kwa vitendo, kilichoanza na kitakachoisha? → continuous inawezekana. Ni jinsi mambo yalivyo tu (maoni, umiliki, ladha au uzito wa kitu)? → simple. Be being + kivumishi kwa tabia tu, si kwa tall au ill. -Na- ya Kiswahili (ninajua, ninakula) haikuambii lipi ni lipi.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Naye, nao mwishoni → "…with him". Kiswahili kinarudia mtu au kitu mwishoni mwa relative clause kwa naye, nao, nayo (rafiki ninayesafiri naye). Kiingereza kinaweka kihusishi peke yake mwishoni, bila kiwakilishi. B1-20
2. Nimezoea → "I have used to". Kwa sababu -me- mara nyingi hutafsiriwa kama Present Perfect, nimezoea inakuwa I have used to. Lakini nimezoea ni hali ya sasa: I'm used to. Kwa mchakato uliokamilika, sema I've got used to (US: I've gotten used to). B1-21
3. Ni mhandisi → "is engineer". Kiswahili hakina vibainishi, kwa hiyo a / an hupotea kabla ya kazi na nafasi. Nomino ya umoja inayohesabika baada ya be, become, work as inahitaji a / an. B1-22
4. Bora zaidi na mzuri mno. Zaidi = more, kwa hiyo bora zaidi inakuwa more better — lakini better tayari ni comparative. Na mno ya sifa (ni mazuri mno!) inakuwa too, ambayo katika Kiingereza cha kimataifa inamaanisha "zaidi ya inavyokubalika". B1-24 B1-25
5. Kuoa / kuolewa na → "marry with". Kwa Kiswahili, na ni lazima (ataoana na Neema), na na = with. Kiingereza husema marry + mtu (bila kihusishi) au get married to + mtu. B1-32
Kanuni za Dhahabu
- B1-20 Neno la relative linachukua nafasi ya sehemu moja ya kishazi, kwa hiyo usijaze nafasi hiyo mara mbili — hata kama kitenzi cha Kiswahili kina kiambishi cha mtendwa (nililoliuza). Kama kiwakilishi ni mtendwa, unaweza kukiondoa. Tumia where pale tu kishazi kimekamilika bila mahali.
- B1-21 Used to + kitenzi = zamani, si sasa (zamani nilikuwa…). Be used to + nomino / -ing = ni kawaida kwangu (nimezoea). Get used to + nomino / -ing = inakuwa kawaida (ninazoea).
- B1-22 Kwa jumla → bila kibainishi. Maalum → the. Kimoja kati ya aina → a / an. Taasisi zinazotumika kwa kusudi lake kwa kawaida hazina kibainishi; jengo lenyewe huchukua the.
- B1-23 Jina rahisi (nchi, mji, mtaa, mlima mmoja au ziwa moja, uwanja wa ndege) → bila kibainishi. Jina la wingi au la kundi, jina lenye of, mto, bahari, bahari kuu, jangwa au safu ya milima, na hoteli, makumbusho na magazeti → the.
- B1-24 Pima tofauti: much / far / a lot (kubwa), a bit / slightly (ndogo), even (juu zaidi tena), twice as… as (kamili), by far + the best. Hakuna very kabla ya comparative (sana → much). Like + nomino; as + kishazi au nafasi.
- B1-25 Nomino au kivumishi? So / How + kivumishi au adverb; such / What + kikundi cha nomino. Ongeza kishazi cha that (si until) kuonyesha matokeo.
- B1-26 Kishazi → although / even though / though; nomino au -ing → despite / in spite of; sentensi mpya → However,. Hakuna despite of; hakuna although… but.
- B1-27 Kusudi = unachotaka (to, in order to, so as to; so that + kishazi). Sababu = kilichosababisha (because, as, since; because of, due to + nomino). Matokeo = kilichotokea (so; therefore, as a result).
- B1-28 Kiwakilishi huenda katikati ya kitenzi kinachotenganishwa (turn it off). Vitenzi visivyotenganishwa na vya sehemu tatu huweka mtendwa mwishoni (look after her, run out of it).
- B1-29 Maoni kwanza, kisha ukweli; malighafi na kusudi karibu kabisa na nomino. Katika compound adjective kabla ya nomino, tumia kistari na weka nomino katika umoja — hata kama Kiswahili kinasema siku mbili.
- B1-30 Viwili: both, either, neither. Vitatu au zaidi: all, none / no. Each = kimoja kimoja; every = vyote pamoja (vitatu au zaidi). Neither, none na no tayari ni hasi, kwa hiyo tumia kitenzi chanya.
- B1-31 By = si baadaye kuliko (tarehe ya mwisho ya kitendo kimoja: kufikia); until = muda wote mpaka wakati fulani (mpaka). For = kwa muda gani; during + nomino / while + kishazi = lini. On time = bila kuchelewa; in time = mapema vya kutosha (kuwahi).
- B1-32 Hali → be; mabadiliko → get (kila siku), become (rasmi zaidi, na kabla ya nomino), go kwa mabadiliko mengi yasiyotakiwa (go grey, go wrong), turn kwa rangi na umri, grow + comparative kwa mabadiliko ya polepole.
- B1-33 Adverb fupi hukaa kwenye kiti cha katikati: kabla ya kitenzi kikuu, baada ya be, baada ya kitenzi kisaidizi cha kwanza — kamwe si kati ya kitenzi na mtendwa wake. Yet, any more, too na as well kwa kawaida huenda mwishoni.
- B1-34 Jiulize: ni hali, au ni shughuli ya makusudi? Hali hutumia simple; shughuli zinaweza kutumia continuous, hata kwa think, have, see, taste na weigh. Be being + kivumishi ni kwa tabia tu. Na nina gari = I have a car.
Mazoezi
A. Muundo
Andika neno au umbo sahihi, au badilisha sentensi kama ulivyoelekezwa.
-
B1-20 Relative Clauses kwa Kiswahili: Whose, Where, When na Kuondoa Who / That I've got a friend sister is a pilot.
-
B1-21 Used To, Be Used To, Get Used To kwa Kiswahili: Zamani, Nimezoea, Ninazoea She's a nurse, so she's used to (work) at night.
-
B1-22 Articles (a, an, the) kwa Kiswahili: Jumla, Maalum na Taasisi I go to the gym three times week.
-
B1-23 The na Majina ya Mahali: the Nile, Lake Victoria, the USA We sailed down ___ Nile. …
-
B1-24 Comparatives kwa Kiswahili: Much Better, Even Better, The More… The Better The more you practise, (easy) it gets.
-
B1-25 So na Such kwa Kiswahili: Kusisitiza na Mshangao (What a…! How…!) It was ___ a hot day that we stayed inside. …
-
B1-28 Phrasal Verbs kwa Kiswahili: Mpangilio wa Maneno (turn it off, look after her) Badilisha nomino kwa kiwakilishi: Can you turn down the music?
-
B1-29 Mpangilio wa Vivumishi (Adjective Order) na Compound Adjectives kwa Kiswahili The walk takes ten minutes. It's a walk.
-
B1-32 Get, Become, Go, Turn kwa Kiswahili: Jinsi ya Kusema "Kuwa" na "Kubadilika" Something ___ wrong with my laptop yesterday. …
-
B1-33 Still, Yet, Already, Even, Only kwa Kiswahili: Mahali pa Adverb katika Sentensi Weka also katika sentensi: She speaks a little Greek.
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
B1-20 Relative Clauses kwa Kiswahili: Whose, Where, When na Kuondoa Who / That Chagua jibu sahihi: This is the town … my father grew up.
-
B1-20 Relative Clauses kwa Kiswahili: Whose, Where, When na Kuondoa Who / That Chagua jibu sahihi: This is the town … we visited last summer.
-
B1-21 Used To, Be Used To, Get Used To kwa Kiswahili: Zamani, Nimezoea, Ninazoea Chagua jibu sahihi: It took me months to … used to the noise.
-
B1-22 Articles (a, an, the) kwa Kiswahili: Jumla, Maalum na Taasisi Mama si mwanafunzi wala mwalimu pale. Chagua jibu sahihi: She went to … for a meeting.Mum (UK) = Mom (US)
-
B1-24 Comparatives kwa Kiswahili: Much Better, Even Better, The More… The Better Chagua jibu sahihi: She works … a tour guide in the summer.
-
B1-26 Although, Despite, However kwa Kiswahili: Ingawa, Licha ya, Hata Hivyo Chagua jibu sahihi: … the rain, the match continued.
-
B1-27 So That, In Order To, Because Of, Due To kwa Kiswahili: Kusudi, Sababu na Matokeo Chagua jibu sahihi: The flight was delayed … the fog.
-
B1-30 Both, Either, Neither, All, None, Each, Every kwa Kiswahili: Wote Wawili, Yoyote, Kila Chagua jibu sahihi: I've got two cars, but … of them is new.
-
B1-31 By au Until? During, For, On Time na In Time kwa Kiswahili Chagua jibu sahihi: Please send me your answers … Friday.
-
B1-34 State Verbs katika Continuous kwa Kiswahili: I Think au I'm Thinking? She's Being Silly Chagua jibu sahihi: Sorry, I can't talk now — we … dinner.
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
B1-20 Relative Clauses kwa Kiswahili: Whose, Where, When na Kuondoa Who / That The jacket that I bought it online was too small.
-
B1-21 Used To, Be Used To, Get Used To kwa Kiswahili: Zamani, Nimezoea, Ninazoea I'm used to get up at six.
-
B1-22 Articles (a, an, the) kwa Kiswahili: Jumla, Maalum na Taasisi I love the nature.
-
B1-25 So na Such kwa Kiswahili: Kusisitiza na Mshangao (What a…! How…!) We had such a lovely weather in Rome.
-
B1-26 Although, Despite, However kwa Kiswahili: Ingawa, Licha ya, Hata Hivyo Although it was cold, but we went swimming.
-
B1-28 Phrasal Verbs kwa Kiswahili: Mpangilio wa Maneno (turn it off, look after her) Can you pick up me after work?
-
B1-30 Both, Either, Neither, All, None, Each, Every kwa Kiswahili: Wote Wawili, Yoyote, Kila Every students have a locker.
-
B1-31 By au Until? During, For, On Time na In Time kwa Kiswahili We stayed in Edinburgh during three days.
-
B1-32 Get, Become, Go, Turn kwa Kiswahili: Jinsi ya Kusema "Kuwa" na "Kubadilika" What time did you get to home last night?
-
B1-34 State Verbs katika Continuous kwa Kiswahili: I Think au I'm Thinking? She's Being Silly The children are being very quiet today.
D. Katika Muktadha
Jaza neno sahihi, au tumia maneno yaliyo kwenye mabano katika umbo au mpangilio sahihi.
Hi Ana!
Greetings from 31 Scotland! We're staying in a 32 (old / lovely / stone) house in the village 33 my grandmother grew up. It's 34 (much / very) bigger than I remembered. 35 (Although / Despite) the rain, we've been out every day. Yesterday we drove to Loch Ness — a 36 (two / hour) drive. I'm 37 (still / yet) not used to 38 (drive) on the left! On the way back we stopped at a café 39 (so / so that) we could warm up. 40 (What / How) a view from the window! We both loved it.
Love, Mia
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
B1-21 Used To, Be Used To, Get Used To kwa Kiswahili: Zamani, Nimezoea, Ninazoea Andika kuhusu badiliko katika maisha yako: sentensi moja yenye used to na moja yenye be used to au get used to.
-
B1-26 Although, Despite, However kwa Kiswahili: Ingawa, Licha ya, Hata Hivyo Andika sentensi tatu kuhusu mji wako: moja yenye although, moja yenye despite na moja yenye because of au so that.
-
B1-33 Still, Yet, Already, Even, Only kwa Kiswahili: Mahali pa Adverb katika Sentensi Andika kuhusu wiki yako: jambo moja ambalo lazima ulifanye kabla ya siku fulani, jambo moja ambalo mpaka sasa hujalifanya, na jambo moja unalolifanya wiki hii ambalo kwa kawaida hulifanyi.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
B1-19 Gerund kwa Kiswahili: -ing Kama Nomino, Kiima na Baada ya Kihusishi I'm looking forward to (meet) your family.
-
B1-12 Reported Speech kwa Kiswahili: Usemi wa Taarifa (She Said She Was…) "I'm tired." → She said she tired.
Majibu
A. Muundo
- whose
- working
- a / per
- the
- the easier
- such
- Can you turn it down?
- ten-minute
- went
- She also speaks a little Greek.
B. Maana
- where
- that
- get
- the school
- as
- Despite
- because of
- neither
- by
- are having
C. Tafuta Kosa
- The jacket I bought online was too small. / The jacket that I bought online was too small. / The jacket which I bought online was too small.
- I'm used to getting up at six.
- I love nature.
- We had such lovely weather in Rome.
- Although it was cold, we went swimming. / It was cold, but we went swimming.
- Can you pick me up after work?
- Every student has a locker. / All students have a locker.
- We stayed in Edinburgh for three days.
- What time did you get home last night?
- ✓ The children are being very quiet today.
D. Katika Muktadha
- lovely old stone
- where
- much
- Despite
- two-hour
- still
- driving
- so that
- What
E. Zamu Yako
- I used to live with my parents. Now I'm used to cooking for myself.
- Although my town is small, it has a great market. Despite the rain, lots of tourists come in summer. The centre is busy because of the new shopping street.
- I have to pay the rent by Friday. I still haven't called my grandmother. This week I'm having driving lessons every evening.
F. Marudio Mchanganyiko
- meeting
- was
