Get, Become, Go, Turn kwa Kiswahili: Jinsi ya Kusema "Kuwa" na "Kubadilika"
Get, Become, Go, Turn: Changing States
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kueleza jinsi watu na vitu vinavyobadilika — get tired, become famous, go grey, turn 40, grow older — na utaweza kuelewa na kutumia maana kuu za get: kupokea, kununua, kufika, kuwa (kubadilika) na kuelewa.
Wazo Kuu
Fikiria kinyonga. Sasa hivi ni kijani: hiyo ni hali (state), na kwa hali tunatumia be — It's green. Dakika moja baadaye kinabadilika kuwa kahawia. Sasa tunahitaji kitenzi cha mabadiliko: It's turning brown. It's getting darker.
Kiingereza kina vitenzi kadhaa vya "mabadiliko", na kila kimoja kina tabia yake. Get ndicho cha kila siku, kinachofaa karibu kila mahali: get tired, get dark, get married. Become kina maana sawa lakini kinasikika rasmi zaidi, na ndicho kinachotumika na nomino: become a doctor. Go ni kwa mabadiliko yanayokupata wewe, mara nyingi kuwa mabaya zaidi: go grey, go wrong, go bad. Turn ni kwa rangi na siku za kuzaliwa: turn red, turn 30. Grow ni kwa mabadiliko ya polepole: grow older.
Kwa hiyo swali si "Kimebadilika?" tu, bali pia "Ni mabadiliko ya aina gani, na ninazungumza kwa namna rasmi kiasi gani?"
Kwa Kiswahili, kazi hii mara nyingi inafanywa na kitenzi kimoja: kuwa. Ni daktari ni hali; amekuwa daktari ni mabadiliko. Pia vivumishi vingi vya Kiingereza ni vitenzi katika Kiswahili: kuchoka, kukasirika, kupotea, kuoza. Kiingereza kinahitaji kitenzi cha mabadiliko + kivumishi: get tired, get angry, get lost, go bad.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili hutumia kuwa kwa be na kwa become, au kitenzi kimoja chenye maana ya mabadiliko. Kiingereza hutenganisha hali (be) na mabadiliko (get / become / go / turn / grow), na kitenzi cha mabadiliko hutegemea neno linalofuata.
| Kiswahili | Hali au mabadiliko? | Kiingereza |
|---|---|---|
| Giza linaingia. | mabadiliko sasa | It's getting dark. |
| Huwa ninapata njaa saa tano hivi. | mabadiliko ya kila siku | I always get hungry at about eleven. |
| Alikuwa daktari akiwa na miaka 26. | mabadiliko + nomino | She became a doctor at the age of 26. |
| Walioana mwezi Juni. | tukio | They got married in June. |
| Tulipotea katika mji wa zamani. | ilitupata | We got lost in the old town. |
| Maziwa huharibika haraka. | mabadiliko mabaya | Milk goes bad quickly. |
| Majani hubadilika kuwa manjano. | rangi | The leaves turn yellow. |
| Bibi yangu atatimiza miaka 90. | umri | My grandmother turns 90. |
Mambo matatu ya kuzingatia. Kwanza, alikuwa daktari inaweza kumaanisha "she was a doctor" (hali) au "she became a doctor" (mabadiliko); Kiingereza kinakulazimisha uchague. Pili, kitenzi kimoja cha Kiswahili kama tulipotea kinahitaji maneno mawili ya Kiingereza: we got lost. Tatu, kuoa / kuolewa na — Kiingereza: get married to (au marry + mtu, bila kihusishi), si with.
Muundo
Be (hali) na vitenzi vya mabadiliko
| Hali | Mabadiliko | Mfano |
|---|---|---|
| be + kivumishi | get / become + kivumishi | It's dark. → It's getting dark. |
| be + nomino | become + nomino | She's a lawyer. → She became a lawyer in 2020. |
| be + past participle | get + past participle | They're married. → They got married last year. |
Kitenzi kipi cha mabadiliko?
| Kitenzi | Hutumika na | Maneno ya kawaida | Mtindo |
|---|---|---|---|
| get | kivumishi / comparative / past participle | tired, dark, cold, angry, better, worse, married, lost, dressed | wa kila siku |
| become | kivumishi / nomino | famous, popular, clear, a doctor, friends | rasmi zaidi; chaguo kuu kabla ya nomino |
| go | kivumishi (mara nyingi mabadiliko mabaya, yasiyochaguliwa) | grey, bald, red, wrong, bad, quiet, blind, mad | wa kila siku |
| turn | rangi / umri / nomino pamoja na into | green, red, 40, cold; turn into a… | wa kila siku |
| grow | comparative / baadhi ya vivumishi | older, stronger, more confident; grow tired | mabadiliko ya polepole; ya kifasihi kidogo |
Maana kuu za get
| Maana | Muundo | Mfano |
|---|---|---|
| kupokea | get + nomino | I got an email from her. |
| kununua / kuleta | get + nomino | Can you get some bread? |
| kufika | get + neno la mahali | We got home at midnight. / How do I get to the station? |
| kuwa (kubadilika) | get + kivumishi / comparative | It's getting cold. |
| kuelewa (si rasmi) | get + nomino / it | I don't get it. |
| (unajifanyia / inakupata) | get + past participle | Get dressed! / We got lost. |
Get + mahali huchukua to: get to work, get to the airport. Lakini home, here, there hazina to: get home, get here (kama kufika nyumbani, bila kihusishi).
Matumizi
1get + kivumishi — mabadiliko ya kila siku
Get + kivumishi ndiyo njia ya kawaida zaidi ya kueleza mabadiliko katika mazungumzo. Pamoja na comparative, kinaonyesha mabadiliko yanayoendelea: get better, get worse. Present Continuous (It's getting…) huonyesha mabadiliko yanayotokea sasa hivi.
2become — rasmi zaidi, na pamoja na nomino
Become ina maana sawa na get + kivumishi, lakini ni rasmi zaidi na ni ya kawaida katika maandishi. Pamoja na nomino, tumia become, si get. Kwa Kiswahili, mara nyingi ni kuwa: alikuwa daktari, tulikuwa marafiki.
3go + kivumishi — mabadiliko yanayokupata
Go + kivumishi hueleza mabadiliko ambayo kwa kawaida hayakuchaguliwa, na mara nyingi ni mabaya au ya kudumu: rangi ya ngozi na nywele, vitu vinavyoacha kufanya kazi au vinavyoharibika, na mabadiliko ya ghafla ya hisia au sauti. Ni vivumishi fulani tu vinavyotumika na go, kwa hiyo jifunze kama jozi. Kiswahili mara nyingi kina kitenzi kimoja: kuharibika, kunyamaza, kuwa na mvi.
4turn na grow
Turn + rangi ni ya kawaida kwa vitu vya asili na taa za barabarani; turn + umri ni kwa siku za kuzaliwa (kutimiza miaka). Turn into + nomino = kubadilika kuwa kitu tofauti (kugeuka kuwa). Grow + comparative hueleza mabadiliko ya polepole (kadiri ninavyozeeka).
5get + past participle — dressed, lost, married
Misemo mingi isiyobadilika hutumia get + past participle kwa jambo unalojifanyia au linalokupata: get dressed, get changed, get washed, get lost, get married, get divorced, get stuck. Kiswahili mara nyingi kina kitenzi kimoja: kuvaa, kupotea, kuoa / kuolewa, kukwama. Kwa passive yenye get (He got hired), tazama B2-13.
6Maana nyingine kuu za get
Get ni ya kawaida sana katika mazungumzo kwa maana ya kupokea, kununua au kuleta, kufika, na (si rasmi) kuelewa. Katika maandishi rasmi, mara nyingi kitenzi mahususi zaidi ni bora: receive, buy, arrive, understand.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Kuoa / kuolewa na → "marry with". Kwa Kiswahili, na ni lazima: Juma ataoana na Neema. Kwa sababu na = with, ni rahisi kusema marry with. Kiingereza husema marry + mtu (bila kihusishi) au get married to + mtu. Kosa hili ni la kawaida sana katika mazungumzo.
2. Tulipotea → "we lost". Kiswahili kina kitenzi kimoja kwa "kupotea", lakini lose ya Kiingereza inahitaji mtendwa (I lost my keys). Kwa mtu aliyepotea njia, tumia get lost.
3. Alikuwa = "was" au "became"? Kuwa ya Kiswahili hufanya kazi ya be na become, kwa hiyo alikuwa rubani mwaka 2019 inaweza kumaanisha hali au mabadiliko. Ukitafsiri kila mara kama was, unaweza kubadilisha maana bila kujua.
4. Zaidi → "more" + kivumishi kifupi. Kwa Kiswahili tunasema joto linazidi au kunazidi kuwa na joto zaidi. Ukitafsiri zaidi neno kwa neno, unapata more hot. Vivumishi vifupi huchukua -er: hotter, colder, bigger. Tazama A2-06.
Usichanganye
be married na get married — Be married ni hali (wameoana); get married ni tukio, siku ya harusi (walioana).
get + kivumishi na get + nomino — Get + kivumishi maana yake "kuwa" (kubadilika). Get + nomino maana yake "kupokea / kununua / kuleta / kupata" — si "kuwa". Kwa mabadiliko kuwa kazi au cheo fulani, tumia become. Angalia: kupata ya Kiswahili inaweza kusaidia hapa — alipata kazi = she got a job; lakini alikuwa meneja = she became a manager.
get used to — Get used to + nomino / -ing inahusu kuzoea polepole jambo jipya (kuzoea). Inafundishwa katika B1-21.
Tahajia na Matamshi
- get – got – got (UK); get – got – gotten (US, kwa maana nyingi): Prices have got higher (UK) / have gotten higher (US). Katika Kiingereza cha Marekani, have got ya umiliki bado hutumia got.
- Usiongeze irabu mwishoni: get /ɡet/ si "geti", got si "goti". t ya mwisho ni fupi na kavu.
- Katika mazungumzo ya haraka, getting mara nyingi husikika kama "gedding" katika Kiingereza cha Marekani, na "geh'ing" katika baadhi ya lafudhi za Uingereza; get it husikika kama "geddit" au "ge-tit".
- become – became – become: msisitizo uko kwenye silabi ya pili, /bɪˈkʌm/ — "bi-KUM". Kiswahili kingeweka msisitizo kwenye silabi ya kwanza ("BI-kam"); epuka. Irabu /ʌ/ ni fupi na wazi, karibu na a fupi, si o.
- turn /tɜːn/ ina irabu ya bird na work: midomo imelegea, si mviringo, ulimi katikati. Haipo katika Kiswahili, kwa hiyo epuka "tan" au "ton".
- grown ina vina sawa na phone: /ɡrəʊn/ (UK), /ɡroʊn/ (US) — irabu mbili zinazoteleza (diphthong), si o moja safi ya Kiswahili.
Kanuni ya Dhahabu
Kwa hali, tumia be. Kwa mabadiliko, tumia get katika Kiingereza cha kila siku, become katika Kiingereza rasmi zaidi na kabla ya nomino, go kwa mabadiliko mengi yasiyotakiwa (go grey, go wrong, go bad), turn kwa rangi na umri, na grow + comparative kwa mabadiliko ya polepole. Na kitenzi kimoja cha Kiswahili (kuchoka, kupotea, kuoa) mara nyingi ni get + kivumishi / past participle katika Kiingereza.
Mazoezi
A. Muundo
Chagua neno sahihi, au tumia umbo sahihi la neno lililo kwenye mabano.
-
It's ___ cold. Close the window. …
-
She ___ a famous writer after her second book. …
-
My grandfather ___ 80 next month. …
-
Something has ___ wrong with my laptop. …
-
Hurry up and get (dress).
-
As children grow (old), they become more independent.
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
Get ina maana gani hapa? "I got a text from my sister." …
-
Get ina maana gani hapa? "We got to the hotel at ten." …
-
Chagua chaguo rasmi zaidi kwa ripoti: Unemployment … a serious problem.
-
Chagua jibu sahihi: The bananas have … brown.
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
They got married with each other in Rome.
-
What time do you usually get to home?
-
My hair is going grey.
-
Take the cake out of the oven before it gets burn.
D. Katika Muktadha
Tumia get, go, become au turn katika Past Simple.
Yesterday everything 15 wrong. First, I couldn't find my keys, so I 16 dressed in a hurry and ran out. Then the bus 17 stuck in traffic for forty minutes, and I 18 to work late. My boss 19 angry, and I 20 red in front of everyone. In the evening, I 21 home, made a cup of tea and felt better.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
Eleza unavyojisikia nyakati tofauti za siku. Tumia get + kivumishi.
-
Andika sentensi mbili kuhusu jinsi mji wako au mtu unayemfahamu alivyobadilika. Tumia become, turn into au grow.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
B1-21 Used To, Be Used To, Get Used To kwa Kiswahili: Zamani, Nimezoea, Ninazoea I can't get used to (wake) up so early.
-
B1-24 Comparatives kwa Kiswahili: Much Better, Even Better, The More… The Better Prices are getting and (high).
-
A1-22 Present Continuous kwa Kiswahili: Jinsi ya Kusema Kinachoendelea Sasa Look outside — it (get) dark.
Majibu
A. Muundo
- getting
- became
- turns
- gone
- dressed
- older
B. Maana
- receive
- arrive
- became
- gone / turned
C. Tafuta Kosa
- They got married in Rome. / They married each other in Rome. / They got married to each other in Rome.
- What time do you usually get home?
- ✓ My hair is going grey.
- Take the cake out of the oven before it burns. / Take the cake out of the oven before it gets burnt. / Take the cake out of the oven before it gets burned.
D. Katika Muktadha
- went
- got
- got
- got
- got / became
- went / turned
- got / went
E. Zamu Yako
- I get sleepy after lunch, and I get hungry again at about six.
- My village has turned into a busy little town. My younger brother has become very confident.
F. Marudio Mchanganyiko
- waking
- higher … higher
- is getting / 's getting
