SlowingoSarufi
B1 34 / 39

Get, Become, Go, Turn kwa Kiswahili: Jinsi ya Kusema "Kuwa" na "Kubadilika"

Get, Become, Go, Turn: Changing States

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kueleza jinsi watu na vitu vinavyobadilika — get tired, become famous, go grey, turn 40, grow older — na utaweza kuelewa na kutumia maana kuu za get: kupokea, kununua, kufika, kuwa (kubadilika) na kuelewa.

Wazo Kuu

Fikiria kinyonga. Sasa hivi ni kijani: hiyo ni hali (state), na kwa hali tunatumia be — It's green. Dakika moja baadaye kinabadilika kuwa kahawia. Sasa tunahitaji kitenzi cha mabadiliko: It's turning brown. It's getting darker.

Kiingereza kina vitenzi kadhaa vya "mabadiliko", na kila kimoja kina tabia yake. Get ndicho cha kila siku, kinachofaa karibu kila mahali: get tired, get dark, get married. Become kina maana sawa lakini kinasikika rasmi zaidi, na ndicho kinachotumika na nomino: become a doctor. Go ni kwa mabadiliko yanayokupata wewe, mara nyingi kuwa mabaya zaidi: go grey, go wrong, go bad. Turn ni kwa rangi na siku za kuzaliwa: turn red, turn 30. Grow ni kwa mabadiliko ya polepole: grow older.

Kwa hiyo swali si "Kimebadilika?" tu, bali pia "Ni mabadiliko ya aina gani, na ninazungumza kwa namna rasmi kiasi gani?"

Kwa Kiswahili, kazi hii mara nyingi inafanywa na kitenzi kimoja: kuwa. Ni daktari ni hali; amekuwa daktari ni mabadiliko. Pia vivumishi vingi vya Kiingereza ni vitenzi katika Kiswahili: kuchoka, kukasirika, kupotea, kuoza. Kiingereza kinahitaji kitenzi cha mabadiliko + kivumishi: get tired, get angry, get lost, go bad.

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili hutumia kuwa kwa be na kwa become, au kitenzi kimoja chenye maana ya mabadiliko. Kiingereza hutenganisha hali (be) na mabadiliko (get / become / go / turn / grow), na kitenzi cha mabadiliko hutegemea neno linalofuata.

KiswahiliHali au mabadiliko?Kiingereza
Giza linaingia.mabadiliko sasaIt's getting dark.
Huwa ninapata njaa saa tano hivi.mabadiliko ya kila sikuI always get hungry at about eleven.
Alikuwa daktari akiwa na miaka 26.mabadiliko + nominoShe became a doctor at the age of 26.
Walioana mwezi Juni.tukioThey got married in June.
Tulipotea katika mji wa zamani.ilitupataWe got lost in the old town.
Maziwa huharibika haraka.mabadiliko mabayaMilk goes bad quickly.
Majani hubadilika kuwa manjano.rangiThe leaves turn yellow.
Bibi yangu atatimiza miaka 90.umriMy grandmother turns 90.

Mambo matatu ya kuzingatia. Kwanza, alikuwa daktari inaweza kumaanisha "she was a doctor" (hali) au "she became a doctor" (mabadiliko); Kiingereza kinakulazimisha uchague. Pili, kitenzi kimoja cha Kiswahili kama tulipotea kinahitaji maneno mawili ya Kiingereza: we got lost. Tatu, kuoa / kuolewa na — Kiingereza: get married to (au marry + mtu, bila kihusishi), si with.

Muundo

Be (hali) na vitenzi vya mabadiliko

HaliMabadilikoMfano
be + kivumishiget / become + kivumishiIt's dark. → It's getting dark.
be + nominobecome + nominoShe's a lawyer. → She became a lawyer in 2020.
be + past participleget + past participleThey're married. → They got married last year.

Kitenzi kipi cha mabadiliko?

KitenziHutumika naManeno ya kawaidaMtindo
getkivumishi / comparative / past participletired, dark, cold, angry, better, worse, married, lost, dressedwa kila siku
becomekivumishi / nominofamous, popular, clear, a doctor, friendsrasmi zaidi; chaguo kuu kabla ya nomino
gokivumishi (mara nyingi mabadiliko mabaya, yasiyochaguliwa)grey, bald, red, wrong, bad, quiet, blind, madwa kila siku
turnrangi / umri / nomino pamoja na intogreen, red, 40, cold; turn into a…wa kila siku
growcomparative / baadhi ya vivumishiolder, stronger, more confident; grow tiredmabadiliko ya polepole; ya kifasihi kidogo

Maana kuu za get

MaanaMuundoMfano
kupokeaget + nominoI got an email from her.
kununua / kuletaget + nominoCan you get some bread?
kufikaget + neno la mahaliWe got home at midnight. / How do I get to the station?
kuwa (kubadilika)get + kivumishi / comparativeIt's getting cold.
kuelewa (si rasmi)get + nomino / itI don't get it.
(unajifanyia / inakupata)get + past participleGet dressed! / We got lost.

Get + mahali huchukua to: get to work, get to the airport. Lakini home, here, there hazina to: get home, get here (kama kufika nyumbani, bila kihusishi).

Matumizi

1get + kivumishi — mabadiliko ya kila siku

Get + kivumishi ndiyo njia ya kawaida zaidi ya kueleza mabadiliko katika mazungumzo. Pamoja na comparative, kinaonyesha mabadiliko yanayoendelea: get better, get worse. Present Continuous (It's getting…) huonyesha mabadiliko yanayotokea sasa hivi.

I always get hungry at about eleven.
Huwa ninapata njaa kila mara saa tano hivi asubuhi.
kupata njaa → get hungry; si "I have hunger"
It's getting dark. Let's go home.
Giza linaingia. Twende nyumbani.
linaingia (-na-) → is getting
Don't get angry. It was an accident.
Usikasirike. Ilikuwa ajali.
kukasirika ni kitenzi kimoja; Kiingereza: get angry
My English is getting better.
Kiingereza changu kinazidi kuwa bora.
kinazidi kuwa → is getting + comparative
The traffic gets worse every year.
Msongamano wa magari unazidi kuwa mbaya kila mwaka.
kila mwaka → Present Simple: gets

2become — rasmi zaidi, na pamoja na nomino

Become ina maana sawa na get + kivumishi, lakini ni rasmi zaidi na ni ya kawaida katika maandishi. Pamoja na nomino, tumia become, si get. Kwa Kiswahili, mara nyingi ni kuwa: alikuwa daktari, tulikuwa marafiki.

The town became popular with tourists in the 1990s.
Mji huo ulipata umaarufu kwa watalii katika miaka ya 1990.
mtindo wa maandishi → became
It soon became clear that the plan wasn't working.
Punde ilionekana wazi kwamba mpango haukuwa unafanya kazi.
She became a doctor at the age of 26.
Alikuwa daktari akiwa na umri wa miaka 26.
alikuwa hapa = alipata kuwa daktari → became; yeye = mwanamke → she
We became friends at university.
Tulikuwa marafiki tulipokuwa chuo kikuu.
tulianza urafiki → became; "we were friends" ni hali tu

3go + kivumishi — mabadiliko yanayokupata

Go + kivumishi hueleza mabadiliko ambayo kwa kawaida hayakuchaguliwa, na mara nyingi ni mabaya au ya kudumu: rangi ya ngozi na nywele, vitu vinavyoacha kufanya kazi au vinavyoharibika, na mabadiliko ya ghafla ya hisia au sauti. Ni vivumishi fulani tu vinavyotumika na go, kwa hiyo jifunze kama jozi. Kiswahili mara nyingi kina kitenzi kimoja: kuharibika, kunyamaza, kuwa na mvi.

He went red when she smiled at him.
Uso wake uligeuka mwekundu msichana alipomtabasamia.
he = mwanamume, she = mwanamke: yeye mara mbili katika Kiswahili
My dad went grey in his forties.
Baba yangu alianza kuwa na mvi alipokuwa na miaka arobaini na kitu.
Something went wrong with the printer.
Printa ilipata hitilafu fulani.
ilipata hitilafu → went wrong
Milk goes bad quickly if you don't keep it in the fridge.
Maziwa huharibika haraka usipoyaweka kwenye friji.
huharibika (hu-) → goes bad; bad ni kivumishi, si badly
The room went quiet when the manager walked in.
Chumba kilinyamaza kimya meneja alipoingia.
kilinyamaza → went quiet

4turn na grow

Turn + rangi ni ya kawaida kwa vitu vya asili na taa za barabarani; turn + umri ni kwa siku za kuzaliwa (kutimiza miaka). Turn into + nomino = kubadilika kuwa kitu tofauti (kugeuka kuwa). Grow + comparative hueleza mabadiliko ya polepole (kadiri ninavyozeeka).

The leaves turn yellow in October.
Majani hubadilika kuwa manjano mwezi Oktoba.
My grandmother turns 90 next week.
Bibi yangu atatimiza miaka 90 wiki ijayo.
atatimiza (-ta-), lakini Kiingereza: turns (ratiba ya hakika); bila to
The light turned green, and we drove on.
Taa iligeuka kijani, nasi tukaendelea na safari.
The small café has turned into a popular restaurant.
Mgahawa ule mdogo umegeuka kuwa mkahawa maarufu.
umegeuka kuwa → has turned into
As I grow older, I care less about what other people think.
Kadiri ninavyozeeka, ndivyo ninavyojali kidogo kuhusu watu wengine wanavyofikiri.
kuzeeka ni kitenzi kimoja; Kiingereza: grow older

5get + past participle — dressed, lost, married

Misemo mingi isiyobadilika hutumia get + past participle kwa jambo unalojifanyia au linalokupata: get dressed, get changed, get washed, get lost, get married, get divorced, get stuck. Kiswahili mara nyingi kina kitenzi kimoja: kuvaa, kupotea, kuoa / kuolewa, kukwama. Kwa passive yenye get (He got hired), tazama B2-13.

Hurry up and get dressed. We're late!
Fanya haraka uvae nguo. Tumechelewa!
uvae → get dressed; tumechelewa (-me-) → we're late
We got lost in the old town.
Tulipotea katika mji wa zamani.
tulipotea → we got lost, si "we lost"
They got married in June.
Walioana mwezi Juni.
I got stuck in traffic for an hour.
Nilikwama kwenye msongamano wa magari kwa saa nzima.
nilikwama → I got stuck

6Maana nyingine kuu za get

Get ni ya kawaida sana katika mazungumzo kwa maana ya kupokea, kununua au kuleta, kufika, na (si rasmi) kuelewa. Katika maandishi rasmi, mara nyingi kitenzi mahususi zaidi ni bora: receive, buy, arrive, understand.

Did you get my message?
Ulipata ujumbe wangu?
kupata = kupokea → get
I'll get some milk on the way home.
Nitanunua maziwa nikiwa njiani kurudi nyumbani.
What time did you get home last night?
Ulifika nyumbani saa ngapi jana usiku?
fika nyumbani → get home, bila to
How do I get to the city centre from here?
Nitafikaje katikati ya mji kutoka hapa?
get to + mahali; US: center
Sorry, I don't get the joke.
Samahani, sielewi utani huo.
sielewi → I don't get (si rasmi)

Makosa ya Kawaida

❌What time did you get to home?
✅What time did you get home?
Hakuna to kabla ya home, here au there.
❌She got married with a doctor.
✅She got married to a doctor.
get married to mtu.
❌It's getting more dark.
✅It's getting darker.
Tumia comparative ya kawaida. Tazama A2-06.
❌Hurry up and get dress.
✅Hurry up and get dressed.
get + past participle.
❌He turned to 40 last week.
✅He turned 40 last week.
turn + umri: bila to.
❌The milk went badly.
✅The milk went bad.
Baada ya kitenzi cha mabadiliko, tumia kivumishi, si adverb.
❌He went angry.
✅He got angry.
angry huenda na get au become, si go.
⚠️The weather became cold.
✅The weather got cold.
Sahihi, lakini inasikika rasmi katika mazungumzo. Katika maandishi, became ni sawa.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Kuoa / kuolewa na → "marry with". Kwa Kiswahili, na ni lazima: Juma ataoana na Neema. Kwa sababu na = with, ni rahisi kusema marry with. Kiingereza husema marry + mtu (bila kihusishi) au get married to + mtu. Kosa hili ni la kawaida sana katika mazungumzo.

❌Juma is going to marry with Neema in December.
✅Juma is going to marry Neema in December.
marry + mtu, bila with.

2. Tulipotea → "we lost". Kiswahili kina kitenzi kimoja kwa "kupotea", lakini lose ya Kiingereza inahitaji mtendwa (I lost my keys). Kwa mtu aliyepotea njia, tumia get lost.

❌We lost on our way to the stadium.
✅We got lost on our way to the stadium.
tulipotea → we got lost.

3. Alikuwa = "was" au "became"? Kuwa ya Kiswahili hufanya kazi ya be na become, kwa hiyo alikuwa rubani mwaka 2019 inaweza kumaanisha hali au mabadiliko. Ukitafsiri kila mara kama was, unaweza kubadilisha maana bila kujua.

⚠️(Alimaliza mafunzo na kuanza kazi mwaka 2019.) My brother was a pilot in 2019.
✅My brother became a pilot in 2019.
Sarufi ni sahihi, lakini was ni hali tu; kuanza kazi ni mabadiliko → became.

4. Zaidi → "more" + kivumishi kifupi. Kwa Kiswahili tunasema joto linazidi au kunazidi kuwa na joto zaidi. Ukitafsiri zaidi neno kwa neno, unapata more hot. Vivumishi vifupi huchukua -er: hotter, colder, bigger. Tazama A2-06.

❌The weather is getting more hot every day.
✅The weather is getting hotter every day.
get + comparative ya kawaida.

Usichanganye

be married na get married — Be married ni hali (wameoana); get married ni tukio, siku ya harusi (walioana).

My parents have been married for thirty years.
Wazazi wangu wameoana kwa miaka thelathini.
hali inayoendelea mpaka sasa: have been married
My parents got married in 1995.
Wazazi wangu walioana mwaka 1995.
tukio

get + kivumishi na get + nomino — Get + kivumishi maana yake "kuwa" (kubadilika). Get + nomino maana yake "kupokea / kununua / kuleta / kupata" — si "kuwa". Kwa mabadiliko kuwa kazi au cheo fulani, tumia become. Angalia: kupata ya Kiswahili inaweza kusaidia hapa — alipata kazi = she got a job; lakini alikuwa meneja = she became a manager.

She got rich.
Alitajirika.
alitajirika = alipata kuwa tajiri: get + kivumishi
She got a new job.
Alipata kazi mpya.
alipokea / alipata
She became a manager.
Alikuwa meneja.
mabadiliko kuwa cheo: became, si "got a manager"

get used to — Get used to + nomino / -ing inahusu kuzoea polepole jambo jipya (kuzoea). Inafundishwa katika B1-21.

Tahajia na Matamshi

  • get – got – got (UK); get – got – gotten (US, kwa maana nyingi): Prices have got higher (UK) / have gotten higher (US). Katika Kiingereza cha Marekani, have got ya umiliki bado hutumia got.
  • Usiongeze irabu mwishoni: get /ɡet/ si "geti", got si "goti". t ya mwisho ni fupi na kavu.
  • Katika mazungumzo ya haraka, getting mara nyingi husikika kama "gedding" katika Kiingereza cha Marekani, na "geh'ing" katika baadhi ya lafudhi za Uingereza; get it husikika kama "geddit" au "ge-tit".
  • become – became – become: msisitizo uko kwenye silabi ya pili, /bɪˈkʌm/ — "bi-KUM". Kiswahili kingeweka msisitizo kwenye silabi ya kwanza ("BI-kam"); epuka. Irabu /ʌ/ ni fupi na wazi, karibu na a fupi, si o.
  • turn /tɜːn/ ina irabu ya bird na work: midomo imelegea, si mviringo, ulimi katikati. Haipo katika Kiswahili, kwa hiyo epuka "tan" au "ton".
  • grown ina vina sawa na phone: /ɡrəʊn/ (UK), /ɡroʊn/ (US) — irabu mbili zinazoteleza (diphthong), si o moja safi ya Kiswahili.

Kanuni ya Dhahabu

Kwa hali, tumia be. Kwa mabadiliko, tumia get katika Kiingereza cha kila siku, become katika Kiingereza rasmi zaidi na kabla ya nomino, go kwa mabadiliko mengi yasiyotakiwa (go grey, go wrong, go bad), turn kwa rangi na umri, na grow + comparative kwa mabadiliko ya polepole. Na kitenzi kimoja cha Kiswahili (kuchoka, kupotea, kuoa) mara nyingi ni get + kivumishi / past participle katika Kiingereza.

Mazoezi

A. Muundo

Chagua neno sahihi, au tumia umbo sahihi la neno lililo kwenye mabano.

  1. It's ___ cold. Close the window. …
  2. She ___ a famous writer after her second book. …
  3. My grandfather ___ 80 next month. …
  4. Something has ___ wrong with my laptop. …
  5. Hurry up and get (dress).
  6. As children grow (old), they become more independent.

B. Maana

Chagua jibu linalolingana na maana.

  1. Get ina maana gani hapa? "I got a text from my sister." …
  2. Get ina maana gani hapa? "We got to the hotel at ten." …
  3. Chagua chaguo rasmi zaidi kwa ripoti: Unemployment … a serious problem.
  4. Chagua jibu sahihi: The bananas have … brown.

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. They got married with each other in Rome.
  2. What time do you usually get to home?
  3. My hair is going grey.
  4. Take the cake out of the oven before it gets burn.

D. Katika Muktadha

Tumia get, go, become au turn katika Past Simple.

A bad day
Yesterday everything 15 wrong. First, I couldn't find my keys, so I 16 dressed in a hurry and ran out. Then the bus 17 stuck in traffic for forty minutes, and I 18 to work late. My boss 19 angry, and I 20 red in front of everyone. In the evening, I 21 home, made a cup of tea and felt better.

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza.

  1. Eleza unavyojisikia nyakati tofauti za siku. Tumia get + kivumishi.
  2. Andika sentensi mbili kuhusu jinsi mji wako au mtu unayemfahamu alivyobadilika. Tumia become, turn into au grow.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. B1-21 Used To, Be Used To, Get Used To kwa Kiswahili: Zamani, Nimezoea, Ninazoea
    I can't get used to (wake) up so early.
  2. B1-24 Comparatives kwa Kiswahili: Much Better, Even Better, The More… The Better
    Prices are getting and (high).
  3. A1-22 Present Continuous kwa Kiswahili: Jinsi ya Kusema Kinachoendelea Sasa
    Look outside — it (get) dark.
Majibu

A. Muundo

  1. getting
  2. became
  3. turns
  4. gone
  5. dressed
  6. older

B. Maana

  1. receive
  2. arrive
  3. became
  4. gone / turned

C. Tafuta Kosa

  1. They got married in Rome. / They married each other in Rome. / They got married to each other in Rome.
  2. What time do you usually get home?
  3. ✓ My hair is going grey.
  4. Take the cake out of the oven before it burns. / Take the cake out of the oven before it gets burnt. / Take the cake out of the oven before it gets burned.

D. Katika Muktadha

  1. went
  2. got
  3. got
  4. got
  5. got / became
  6. went / turned
  7. got / went

E. Zamu Yako

  1. I get sleepy after lunch, and I get hungry again at about six.
  2. My village has turned into a busy little town. My younger brother has become very confident.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. waking
  2. higher … higher
  3. is getting / 's getting
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play