State Verbs katika Continuous kwa Kiswahili: I Think au I'm Thinking? She's Being Silly
State Verbs in the Continuous: She's Being Silly
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kutumia be being + kivumishi kwa tabia ya muda (You're being silly), na utaweza kutambua wakati vitenzi kama think, have, see, taste, smell, feel, look na weigh vinaeleza hali (umbo la simple) na wakati vinaeleza shughuli (continuous inawezekana).
Wazo Kuu
Katika A1-23 ulijifunza kwamba vitenzi vya hali (state verbs: know, like, want, believe) kwa kawaida haviingii katika continuous. Hali ni kama sanamu: ipo tu. Hakuna kinachotokea, hakuna anayefanya kitu, na haina "katikati" ya kuwa ndani yake. Continuous ni kwa mchezaji densi: mtu anafanya kitu, kimeanza na kitaisha.
Lakini vitenzi vingi vya kawaida vinaweza kuwa sanamu au mchezaji densi, kulingana na maana. I have a car ni sanamu (umiliki). I'm having lunch ni mchezaji densi (shughuli). The soup tastes salty ni sanamu (ndivyo ilivyo). The chef is tasting the soup ni mchezaji densi (anafanya hivyo kwa makusudi).
Kwa hiyo kanuni si "vitenzi hivi kamwe havichukui -ing". Kanuni ni swali: ni hali, au ni shughuli ya makusudi? Kama mtu anafanya kitu kwa vitendo, continuous inafaa. Hata be inaweza kucheza densi: She's silly (tabia yake ya kawaida) dhidi ya She's being silly (anavyojiendesha sasa hivi).
Kwa Kiswahili, habari ni nzuri na mbaya. Mbaya: -na- hutumika kwa hali na kwa shughuli (ninajua, ninakula), kwa hiyo ni rahisi kusema I am knowing. Nzuri: Kiswahili mara nyingi kina vitenzi viwili tofauti pale Kiingereza kina kimoja: ina ladha / anaonja (taste), inanukia / ananusa (smell), nadhani / ninafikiria (think).
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili hakitofautishi simple na continuous katika wakati uliopo: -na- inafanya kazi zote mbili. Lakini mara nyingi kinatumia kitenzi tofauti kwa hali na kwa shughuli — na hiyo inakusaidia kuchagua umbo la Kiingereza.
| Hali (Kiswahili) | Kiingereza: simple | Shughuli (Kiswahili) | Kiingereza: continuous |
|---|---|---|---|
| Nadhani uko sahihi. | I think you're right. | Ninafikiria kubadilisha kazi. | I'm thinking about changing my job. |
| Ana kaka wawili. (kuwa na) | She has two brothers. | Tunakula chakula cha mchana. | We're having lunch. |
| Supu hii ina ladha ya chumvi. | This soup tastes salty. | Mpishi anaonja supu. | The chef is tasting the soup. |
| Manukato yako yananukia vizuri. | Your perfume smells lovely. | Kwa nini unanusa maziwa? | Why are you smelling the milk? |
| Mtoto ana uzito wa kilo nne. | The baby weighs four kilos. | Muuzaji anapima jibini. | The shop assistant is weighing the cheese. |
| Naelewa unachomaanisha. | I see what you mean. | Nitaonana na daktari saa kumi. | I'm seeing the doctor at four. |
| Wewe ni mwema kila mara. | You are kind. | Leo unajionyesha mkarimu sana! | You're being very generous tonight. |
Mambo mawili ya kuzingatia. Kwanza, Kiswahili hakina umbo linalolingana na be being + kivumishi: tunasema leo ni mkorofi au anaonyesha ukorofi leo. Kiingereza kinahitaji is being kuonyesha kwamba ni tabia ya sasa, si ya kudumu. Pili, kusikia ya Kiswahili hutumika kwa harufu na hisia (nasikia harufu, nasikia baridi), lakini Kiingereza kinatumia smell na feel, si hear.
Muundo
be being + kivumishi
| Tabia ya kawaida (hali) | Anavyojiendesha sasa (shughuli) |
|---|---|
| He is rude. (kila mara) | He's being rude. (sasa, kwa makusudi) |
| You are very kind. | You're being very kind today. |
| She isn't usually difficult. | She's being difficult this morning. |
Kivumishi kwa kawaida kinaeleza tabia unayoweza kuidhibiti: silly, rude, kind, careful, generous, polite, difficult, lazy, stupid, honest, selfish. Si tall, ill, tired, hungry, happy.
Vitenzi vyenye maana mbili
| Kitenzi | Hali (simple) | Shughuli (continuous inawezekana) |
|---|---|---|
| think | maoni (nadhani): I think it's a good idea. | kufikiria: I'm thinking about a new job. |
| have | umiliki, uhusiano, ugonjwa (kuwa na): She has two brothers. | vitendo, uzoefu: We're having dinner. |
| see | kuona kwa macho, kuelewa: I see what you mean. | kukutana, kutembelea, kuwa na uhusiano: I'm seeing the dentist at four. |
| taste / smell | jinsi kitu kilivyo (ladha, kunukia): It tastes sweet. | kujaribu kwa makusudi (kuonja, kunusa): He's smelling the milk. |
| feel | maoni: I feel we should wait. | kugusa (kupapasa): She's feeling the fabric. |
| look | sura (kuonekana): You look tired. | look at / look for (kuangalia, kutafuta): What are you looking at? |
| weigh | uzito: The bag weighs 20 kilos. | kupima: She's weighing the flour. |
Jaribio la maana: Kuna mtu anafanya kitu kwa vitendo, kilichoanza na kitakachoisha? → continuous inawezekana. Ni jinsi mambo yalivyo tu? → simple.
Matumizi
1be being + kivumishi — tabia ya muda
Tumia am / is / are being + kivumishi kwa jinsi mtu anavyojiendesha sasa, mara nyingi pale inapotofautiana na tabia yake ya kawaida. Mara nyingi inasikika kama lalamiko au maoni.
2think — maoni na shughuli ya akili
Think (that) = kuwa na maoni (nadhani, ninafikiri): hali, umbo la simple. Think about / of = kutumia akili, kufikiria jambo (ninafikiria): shughuli, continuous inawezekana.
3have — umiliki na vitendo au uzoefu
Have kwa umiliki, familia, uhusiano na ugonjwa ni hali (kuwa na: ana, nina). Have katika misemo isiyobadilika ya vitendo na uzoefu — have lunch, have a shower, have a party, have a good time, have a baby — ni shughuli. Kwa Kiswahili, hapa mara nyingi tunatumia kitenzi kingine kabisa: kula, kuoga, kufurahia, kujifungua.
4see — kuona na kukutana
See = kuona kwa macho, au kuelewa: hali. Kwa macho, mara nyingi tunatumia can see. See = kukutana na mtu, kumwona daktari, au kuwa na uhusiano wa kimapenzi: shughuli, mara nyingi continuous kwa mipango.
5taste, smell — jinsi kitu kilivyo na kukijaribu
Taste na smell + kivumishi (au like + nomino) zinaeleza jinsi kitu kilivyo (ina ladha, inanukia): hali. Mtu anapojaribu kitu kwa makusudi (kuonja, kunusa), ni shughuli. Kwa kitu unachokigundua bila kujaribu, tumia can smell / can taste.
6feel, look, weigh
Feel + kivumishi kwa jinsi unavyojisikia inaweza kuwa simple au continuous karibu bila tofauti. Feel (that) = kuamini ni hali; feel = kugusa ni shughuli. Look + kivumishi (sura, kuonekana) ni hali, lakini continuous pia ni ya kawaida kwa sasa: You're looking well. Look at / for ni shughuli. Weigh = uzito wa kitu ni hali; weigh = kupima ni shughuli.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Nina → "I am having" kwa umiliki. Kuwa na (nina, tuna) ina -na- ndani yake, na -na- tunaiunganisha na continuous. Matokeo: I am having kwa kitu unachomiliki. Kosa hili ni la kawaida sana katika mazungumzo, lakini si sahihi. Umiliki ni hali → have / has.
2. Ninajua, ninaelewa → "I am knowing". Kwa sababu -na- ya Kiswahili hutumika kwa kila kitu sasa, vitenzi vya hali kama know, understand, believe, want huingia katika continuous. Hivi ni sanamu: tumia simple. Tazama A1-23.
3. Kusikia harufu → "hear a smell". Kiswahili hutumia kusikia kwa sauti, kwa harufu (nasikia harufu ya kitu kinachoungua) na hata kwa hisia za mwili (nasikia baridi). Kiingereza kina vitenzi vitatu: hear (sauti), smell (harufu), feel (hisia: I feel cold).
4. Naona → "I am seeing" kwa kuona kwa macho. Naona ina -na-, kwa hiyo wengi husema I am seeing kwa jambo wanaloliona sasa. Hii ni ya kawaida katika Kiingereza cha Kenya na Tanzania, lakini katika Kiingereza sanifu I'm seeing ni kukutana na mtu au kuwa na uhusiano. Kwa kuona kwa macho, tumia I can see au I see.
5. Nadhani → "I am thinking" kwa maoni. Kwa maoni tunasema nadhani au ninafikiri (-na-). Ukitumia continuous, sentensi inasikika kama bado unafikiria jambo, si kama una maoni. Kumbuka: nadhani = I think, ninafikiria (kupima jambo) = I'm thinking about.
Usichanganye
is na is being — Is inaeleza sifa ya kawaida; is being inaeleza tabia ya sasa, mara nyingi isiyo ya kawaida.
I feel / I'm feeling — Kwa hisia na afya, zote mbili ni sahihi na zina maana karibu sawa. Usihesabu yoyote kuwa kosa.
be being + kivumishi na passive — Is being + past participle ni passive continuous (tazama B1-11), si tabia. Kwa Kiswahili ni -na- + -w-.
Kwa matumizi yasiyo rasmi kama I'm loving it na I'm hearing that…, tazama C2-01; kwa zaidi kuhusu mtindo wa mazungumzo, tazama C2-03.
Tahajia na Matamshi
- being ina silabi mbili: /ˈbiːɪŋ/ — "BEE-ing". Usiongeze y katikati wala irabu mwishoni ("biyingi"); mwisho ni /ŋ/ ya ng'ombe. Katika You're being silly, sisitiza kivumishi: you're being silly.
- Ili kutofautisha tabia ya kawaida na ya sasa, sisitiza being: He isn't rude — he's being rude.
- weigh /weɪ/ inatamkwa sawa na way; weighs = ways. gh haitamkwi. Usisome herufi zote kama tunavyofanya katika Kiswahili.
- taste /teɪst/: tastes inaishia na /sts/ — "tay-sts". Iseme polepole mwanzoni, bila kuongeza irabu ("teisitisi").
- think /θɪŋk/ inaanza na /θ/, sauti ya th katika thelathini. Kama wewe huitamka th kama s, kuwa mwangalifu: think si sink.
Kanuni ya Dhahabu
Jiulize: ni hali, au ni shughuli ya makusudi? Hali (maoni, umiliki, jinsi kitu kilivyo) hutumia simple; shughuli zinaweza kutumia continuous — hata kwa vitenzi kama think, have, see, taste na weigh. Tumia be being + kivumishi kwa tabia tu, si kwa sifa za kudumu au hali kama tall au ill. Na usiruhusu -na- ya Kiswahili ikudanganye: nina gari = I have a car.
Mazoezi
A. Muundo
Tumia umbo sahihi la kitenzi kilicho kwenye mabano: simple au continuous.
-
Stop it — you (be) silly! You're not usually like this.
-
We (have) a party on Saturday. Can you come?
-
I (think) about selling my car.
-
This cake (taste) amazing.
-
She (have) long dark hair.
-
The vet (weigh) the dog at the moment.
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
Chagua jibu sahihi: I … that's a great idea.
-
Chagua jibu sahihi: We … each other — it's still quite new.
-
Chagua jibu sahihi: Sorry, I … very tired today.
-
Hali au shughuli (state or activity)? "Why are you smelling your shirt?"
-
Chagua jibu sahihi: I … much better today.
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
I'm having two sisters.
-
This suitcase is weighing twenty kilos.
-
The children are being very quiet today.
-
She is being hungry.
D. Katika Muktadha
Tumia umbo sahihi la kitenzi kilicho kwenye mabano.
Mum: Hi! What 16 you (do)?
Leo: We 17 (have) dinner. Dad 18 (taste) the sauce right now. He says it 19 (taste) too salty.
Mum: And where's your sister?
Leo: She 20 (have) a shower.
Mum: OK. I 21 (think) I'll call back later, then.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
Andika sentensi mbili zenye have: moja kuhusu kitu unachomiliki, na moja kuhusu shughuli unayoifanya wiki hii.
-
Andika sentensi kuhusu mtu anayejiendesha kwa namna isiyo ya kawaida leo. Tumia be being.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A1-23 Present Simple au Present Continuous? Tofauti kwa Lugha Rahisi I usually (walk) to work, but today I (take) the bus.
-
B1-02 For, Since na How Long kwa Kiswahili: I've Lived au I've Been Living? (Present Perfect Simple au Continuous) I (know) her for ten years.
-
B1-01 Present Perfect Continuous kwa Kiswahili: Nimekuwa Nikisubiri (I've Been Waiting) I'm tired because I (work) in the garden all day.
Majibu
A. Muundo
- are being
- are having
- am thinking
- tastes
- has / has got
- is weighing
B. Maana
- think
- are seeing
- am
- activity
- feel / am feeling
C. Tafuta Kosa
- I have two sisters. / I've got two sisters.
- This suitcase weighs twenty kilos.
- ✓ The children are being very quiet today.
- She is hungry. / She's hungry.
D. Katika Muktadha
- are … doing
- are having
- is tasting
- tastes
- is having
- think
E. Zamu Yako
- I have an old bike. This week I'm having guitar lessons every evening.
- My cat is being very friendly today — she probably wants food.
F. Marudio Mchanganyiko
- walk … am taking
- have known
- have been working / have worked
