Takrorlash: relative clauses, artikllar, bogʻlovchilar va soʻz tartibi oʻzbekcha (B1-20 – B1-34)
Review: Relative Clauses, Articles, Linking and Word Order
Bu sahifada
Bu takrorlash quyidagilarni qamraydi
Maqsad
Bu darsdan keyin siz relative clause (nisbiy ergash gap) tuza olasiz, used to, be used to va get used to orasida tanlay olasiz, toʻgʻri artiklni tanlaysiz, farqni oʻlchaysiz, taʼkid qoʻshasiz, qarama-qarshilik, maqsad, sabab va natija gʻoyalarini bogʻlaysiz, phrasal verblar, sifatlar va both, neither, each kabi soʻzlarni toʻgʻri joyga qoʻyasiz, by va until, get, become va go orasida tanlaysiz, still, yet, already va also ni toʻgʻri oʻringa qoʻyasiz hamda holat feʼli qachon continuous shaklda kela olishini hal qilasiz — barchasini bitta matn ichida.
Nimalarni oʻrgandik
| Dars | Asosiy nuqta | Asosiy misol |
|---|---|---|
| B1-20 | whose, where, when, why bilan relative clause; olmosh toʻldiruvchi boʻlsa, uni tushirib qoldirish mumkin; predlog oxirida. Oʻzbekcha «biz uchrashgan restoran» → the restaurant where we met | This is the restaurant where we had our first date. |
| B1-21 | used to + asosiy shakl («ilgari … -ardim», hozir emas); be used to + ot / -ing («oʻrganganman»); get used to + ot / -ing («oʻrganib boryapman») | I'm slowly getting used to working from home. |
| B1-22 | Artiklsiz = umuman; the = aniq bittasi; a / an = biror turdagi bittasi; muassasalar, ovqatlar, sport, «haftada / kunda» | My daughter starts school in September. |
| B1-23 | Daryo, dengiz, togʻ tizmasi, choʻl, guruh va of li nomlar, mehmonxona, muzeylar bilan the; koʻp davlatlar, shaharlar, koʻchalar, alohida togʻ va koʻllar bilan artikl yoʻq | We sailed down the Nile on a small boat. |
| B1-24 | Farqni oʻlchash: much, a bit, even, by far, twice as… as, the more… the more; qiyosiy ravishlar; like va as. «-dan» qiyoslashda = than | The more you read, the more words you learn. |
| B1-25 | so + sifat / ravish, such + ot birikmasi; natija uchun so / such… that; What…! va How…! («Qanday…!») | It was such a beautiful day that we stayed on the beach until sunset. |
| B1-26 | Qarama-qarshilik: although + ergash gap, despite / in spite of + ot yoki -ing, However, + yangi gap | Despite the bad reviews, the film was a huge success. |
| B1-27 | Maqsad (to, in order to, so that), sabab (because, as, since, because of, due to), natija (so, therefore, as a result). «Uchun» har doim for emas | I'll leave the door open so that you can get in. |
| B1-28 | Phrasal verblar: ajraladigan feʼlda olmosh oʻrtada; ajralmaydigan va uch qismli feʼllarda toʻldiruvchi oxirida | I don't know this word, so I'll look it up. |
| B1-29 | Sifatlar tartibi: avval baho, keyin faktlar; material va vazifa otga eng yaqin; chiziqchali qoʻshma sifat birlikdagi ot bilan («uch soatlik» → three-hour) | It's a ten-minute walk from the station. |
| B1-30 | Ikki narsa: both, either, neither; uch va undan koʻp: all, none, no; each va every; all day va every day. Neither / none ning oʻzi inkor | Both my parents are teachers. |
| B1-31 | by (muddat) va until (davom etish) — oʻzbekchada ikkalasi «-gacha»; for / during / while / as; within, by the time; on time va in time; at the end va in the end | Please send me the report by Friday. |
| B1-32 | Oʻzgarish feʼllari: get (kundalik), become (rasmiy, + ot), go (xohishsiz: go grey, go wrong), turn (rang, yosh), grow (sekin); get ning asosiy maʼnolari | It's getting dark. Let's go home. |
| B1-33 | Oʻrta oʻrindiq: asosiy feʼldan oldin, be dan keyin, birinchi yordamchi feʼldan keyin; still / yet / already («hali ham» / «hali» / «allaqachon»); not… any more, no longer; even va only koʻrsatkich sifatida | I still haven't paid the electricity bill. |
| B1-34 | Maʼno harakat boʻlsa, holat feʼllari continuous shaklda (think, have, see, taste, weigh…); xulq uchun be being + sifat. Oʻzbekcha «-yap-» har doim ham -ing emas | You're being silly. It's only a spider. |
Muhim taqqoslash
Ega olmoshi va toʻldiruvchi olmoshi; where va that / which — Oʻzbekchada relative clause oʻrnida otdan oldin sifatdosh keladi («telefonni koʻtargan ayol»), shuning uchun inglizchada qaysi soʻzni qoʻyishni oʻylab koʻrish kerak. B1-20
- Tekshiruv: Nisbiy soʻzdan keyin darhol yangi ega keladimi? → u toʻldiruvchi, demak uni tushirib qoldirish mumkin. Ergash gap joysiz ham toʻliqmi? → where; aks holda → that / which yoki hech narsa.
used to do, be used to doing va get used to doing — Oʻzbekchada: «ilgari ishlardim», «oʻrganganman», «oʻrganib boryapman». B1-21
- Tekshiruv: Oʻtmishdami, hozir emasmi? → used to + asosiy shakl. Odatiy tuyuladimi yoki odatiy boʻlib boryaptimi? → be / get used to + ot yoki -ing (to dan keyin ot qoʻysa boʻladimi? Ha → -ing).
Artiklsiz, the va a / an — Oʻzbekchada artikl yoʻq, shuning uchun har safar savol bering. B1-22
- Tekshiruv: Umumanmi, ikkalamiz ham taniy oladigan aniq bittasimi yoki biror turdagi bittasimi? School, work, bed, hospital bilan: oʻz vazifasi uchunmi? → artiklsiz; binoning oʻzimi? → the.
Oddiy nom va tasvir yoki guruh nomi B1-23
- Tekshiruv: Oddiy nommi (davlat, shahar, koʻcha, alohida koʻl yoki togʻ)? → artiklsiz. Guruh, of li nom, daryo, dengiz, togʻ tizmasi yoki choʻlmi? → the.
much va even; like va as B1-24
- Tekshiruv: Faqat katta farqmi? → much. Birinchisi ham allaqachon yuqori edimi? → even. Haqiqiy vazifami? → as. Oʻxshashmi? → like + ot.
so va such; How va What — Oʻzbekchada «shunday» va «qanday» ham sifat, ham ot bilan keladi; inglizchada tanlash kerak. B1-25
- Tekshiruv: Asosiy soʻz ot yoki sifatmi? Sifat / ravish → so, How. Ot birikmasi → such, What (a / an faqat bitta sanaladigan narsa bilan).
although, despite va however B1-26
- Tekshiruv: Keyin nima keladi? Ergash gap → although. Ot yoki -ing → despite / in spite of. Yangi gap → However,.
so that (maqsad) va so (natija); so… that (natija) B1-25 B1-27
- Tekshiruv: Kimdir nimani xohlagan? → so that + ergash gap. Aslida nima boʻldi? → , so. So + sifat + that → qanchalik kuchli ekanining natijasi.
because va because of — Oʻzbekchada «-gani uchun» va «tufayli»; inglizchada ega + feʼl boʻlsa because, faqat ot boʻlsa because of. B1-27
- Tekshiruv: Ergash gapmi (ega + feʼl)? → because, as, since. Faqat otmi? → because of, due to, owing to.
Ajraladigan va ajralmaydigan phrasal verblar B1-28
- Tekshiruv: Toʻldiruvchi joyini oʻzgartira oladimi? Ajraladigan feʼlda olmosh har doim oʻrtada. Ajralmaydigan va uch qismli feʼllarda toʻldiruvchi oxirida qoladi.
Otdan oldingi qoʻshma sifat va feʼldan keyingi oʻsha soʻzlar B1-29
- Tekshiruv: Otdan oldinmi? → chiziqcha va birlikdagi ot. Feʼldan keyinmi? → alohida soʻzlar, kerak boʻlsa koʻplik.
neither va none; each va every; every day va all day B1-30
- Tekshiruv: Ikkitami yoki ikkitadan koʻpmi? Ikki → both, either, neither; uch va undan koʻp → all, none. Birma-birmi? → each. Hammasi birga, istisnosizmi? → every.
by va until; on time va in time — Oʻzbekchada by ham, until ham «-gacha»; on time ham, in time ham «vaqtida» boʻlishi mumkin. B1-31
- Tekshiruv: Muddatdan oldin bitta ishmi? → by. Biror nuqtagacha davom etadigan holatmi? → until. Belgilangan vaqtda, kechikmasdanmi? → on time. Biror narsaga yetarlicha erta, ulguribmi? → in time.
get, become va go — Oʻzbekchada oʻzgarish koʻpincha bitta feʼl («jahli chiqdi», «buzildi») yoki «boʻldi» bilan aytiladi. B1-32
- Tekshiruv: Feʼldan keyin ot keladimi (kasb, doʻstlar)? → become. Kundalik nutqda sifatmi? → odatda get (rasmiy yozuvda become). Turgʻun xohishsiz oʻzgarishlardan birimi (grey, wrong, bad, red)? → go. Rang yoki yoshmi? → turn ham keng tarqalgan.
still, yet va already; oʻrta oʻrindiq — Oʻzbekchadagi «hali» ham still, ham yet boʻla oladi. B1-33
- Tekshiruv: Biror narsa davom etyaptimi? → still. Kutilgan narsa hali boʻlmadimi? → yet, odatda oxirida. Kutilganidan ertami? → already. Keyin soʻzni oʻrta oʻrindiqqa qoʻying: asosiy feʼldan oldin, be dan keyin, birinchi yordamchi feʼldan keyin.
holat va harakat; is va is being B1-34
- Tekshiruv: Kimdir boshlanib, keyin tugaydigan biror ishni faol qilyaptimi? → continuous mumkin. Bu shunchaki narsalar qanday ekanimi (fikr, egalik, taʼmi yoki ogʻirligi)? → oddiy shakl. Be being + sifat faqat xulq uchun, tall yoki ill uchun emas.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «-gan» joy → har doim where. Oʻzbekchada «biz yashagan shahar» ham, «biz koʻrgan shahar» ham bir xil sifatdosh bilan quriladi. Inglizchada feʼl joyni toʻldiruvchi sifatida talab qilsa (visit, see, try), where emas, that / which yoki hech narsa. B1-20
2. «-dan» → from qiyoslashda. «Metro avtobusdan ancha tez» gapidagi «-dan» ni from deb tarjima qilamiz. Qiyosiy darajadan keyin har doim than keladi. B1-24
3. «-ish uchun» → for + feʼl. «Noutbuk olish uchun pul yigʻyapman» gapidagi «uchun» ni for deb tarjima qilamiz. Maqsad feʼl bilan aytilsa, to kerak; for dan keyin ot keladi. B1-27
4. «-gacha» → har doim until. «Kurs uchun 10-sentabrgacha pul toʻlang» gapida «-gacha» muddatni bildiradi. Bitta ish va muddat uchun by, davom etadigan holat uchun until. B1-31
5. «-yap-» → har bir feʼlga -ing. Soʻzlashuvda «bilyapman», «tushunyapman» deymiz, shuning uchun inglizchada ham holat feʼllariga -ing qoʻshib yuboramiz. Know, understand, believe oddiy shaklda qoladi. B1-34
Oltin qoidalar
- B1-20 Nisbiy soʻz ergash gapdagi bitta qismning oʻrnini egallaydi, shuning uchun u joyni ikki marta toʻldirmang. Olmosh toʻldiruvchi boʻlsa, uni tushirib qoldirish mumkin. Where ni faqat ergash gap joysiz ham toʻliq boʻlsa ishlating.
- B1-21 Used to + feʼl = oʻtmish, hozir emas. Be used to + ot / -ing = odatiy tuyuladi. Get used to + ot / -ing = odatiy boʻlib boryapti.
- B1-22 Umuman → artiklsiz. Aniq → the. Biror turdagi bittasi → a / an. Oʻz vazifasi uchun ishlatilgan muassasalar odatda artiklsiz; binoning oʻzi the oladi.
- B1-23 Oddiy nom (davlat, shahar, koʻcha, alohida togʻ yoki koʻl, aeroport) → artiklsiz. Koʻplik yoki guruh nomi, of li nom, daryo, dengiz, okean, choʻl yoki togʻ tizmasi, shuningdek mehmonxona, muzey va gazetalar → the.
- B1-24 Farqni oʻlchang: much / far / a lot (katta), a bit / slightly (kichik), even (yanada yuqori), twice as… as (aniq), by far + the best. Qiyosiy daraja bilan very ishlatilmaydi. Like + ot; as + ergash gap yoki vazifa.
- B1-25 Otmi yoki sifatmi? So / How + sifat yoki ravish; such / What + ot birikmasi. Natijani koʻrsatish uchun that li ergash gap qoʻshing.
- B1-26 Ergash gap → although / even though / though; ot yoki -ing → despite / in spite of; yangi gap → However,. Despite of ham, although… but ham yoʻq.
- B1-27 Maqsad = nimani xohlaysiz (to, in order to, so as to; so that + ergash gap). Sabab = nima sabab boʻldi (because, as, since; because of, due to + ot). Natija = nima boʻldi (so; therefore, as a result).
- B1-28 Ajraladigan feʼlda olmosh oʻrtada turadi (turn it off). Ajralmaydigan va uch qismli feʼllarda toʻldiruvchi oxirida qoladi (look after her, run out of it).
- B1-29 Avval baho, keyin faktlar; material va vazifa otga eng yaqin. Otdan oldingi qoʻshma sifatda chiziqcha ishlating va otni birlikda qoldiring.
- B1-30 Ikki: both, either, neither. Uch va undan koʻp: all, none / no. Each = birma-bir; every = hammasi birga (uch va undan koʻp). Neither, none va no ning oʻzi inkor, shuning uchun feʼl darak shaklda boʻladi.
- B1-31 By = kechi bilan (bitta ish uchun muddat); until = biror nuqtagacha butun vaqt davomida. For = qancha vaqt; during + ot / while + ergash gap = qachon. On time = kechikmasdan; in time = yetarlicha erta.
- B1-32 Holat → be; oʻzgarish → get (kundalik), become (rasmiyroq va ot oldidan), koʻp xohishsiz oʻzgarishlar uchun go (go grey, go wrong), ranglar va yosh uchun turn, sekin oʻzgarishlar uchun grow + qiyosiy daraja.
- B1-33 Qisqa ravishlar oʻrta oʻrindiqda turadi: asosiy feʼldan oldin, be dan keyin, birinchi yordamchi feʼldan keyin — hech qachon feʼl va toʻldiruvchi orasida emas. Yet, any more, too va as well odatda oxirida keladi.
- B1-34 Soʻrang: holatmi yoki ataylab qilinayotgan harakatmi? Holatlar oddiy shaklda keladi; harakatlar continuous boʻla oladi, hatto think, have, see, taste va weigh bilan ham. Be being + sifat faqat xulq uchun.
Mashqlar
A. Tuzilish
Gaplarni koʻrsatilganidek toʻldiring yoki oʻzgartiring.
-
B1-20 Relative clauses oʻzbekcha: whose, where, when va olmoshni tushirib qoldirish («men oʻqigan kitob») I've got a friend sister is a pilot.
-
B1-21 Used to, be used to, get used to oʻzbekcha: «ilgari …-ardim», «oʻrganganman» va «oʻrganib qolyapman» She's a nurse, so she's used to (work) at night.
-
B1-22 Artikllar oʻzbekcha: a / an, the yoki artiklsiz? Umumiy va aniq maʼno I go to the gym three times week.
-
B1-23 The bilan joy nomlari: daryo, davlat, shahar va mehmonxona nomlarida artikl We sailed down ___ Nile. …
-
B1-24 Qiyoslash oʻzbekcha: much better, more and more va the more… the better The more you practise, (easy) it gets.
-
B1-25 So va Such oʻzbekcha: farqi, so… that va What a…! How…! undov gaplar It was ___ a hot day that we stayed inside. …
-
B1-28 Phrasal verbs oʻzbekcha: turn it off yoki turn off it? Soʻz tartibi qoidalari Otni olmosh bilan almashtiring: Can you turn down the music?
-
B1-29 Sifatlar tartibi va qoʻshma sifatlar oʻzbekcha: a lovely old wooden table The walk takes ten minutes. It's a walk.
-
B1-32 Get, become, go, turn oʻzbekcha: ingliz tilida «boʻlmoq» va oʻzgarish feʼllari Something ___ wrong with my laptop yesterday. …
-
B1-33 Still, yet, already, even, only, also oʻzbekcha: ravishlar gapning qayerida turadi? also ni gapga qoʻying: She speaks a little Greek.
B. Maʼno
Vaziyatga mos javobni tanlang.
-
B1-20 Relative clauses oʻzbekcha: whose, where, when va olmoshni tushirib qoldirish («men oʻqigan kitob») Toʻgʻri javobni tanlang: This is the town … my father grew up.
-
B1-20 Relative clauses oʻzbekcha: whose, where, when va olmoshni tushirib qoldirish («men oʻqigan kitob») Toʻgʻri javobni tanlang: This is the town … we visited last summer.
-
B1-21 Used to, be used to, get used to oʻzbekcha: «ilgari …-ardim», «oʻrganganman» va «oʻrganib qolyapman» Toʻgʻri javobni tanlang: It took me months to … used to the noise.
-
B1-22 Artikllar oʻzbekcha: a / an, the yoki artiklsiz? Umumiy va aniq maʼno Onasi u yerda na oʻquvchi, na oʻqituvchi. Toʻgʻri javobni tanlang: She went to … for a meeting.Mum (UK) = Mom (US)
-
B1-24 Qiyoslash oʻzbekcha: much better, more and more va the more… the better Toʻgʻri javobni tanlang: She works … a tour guide in the summer.
-
B1-26 Although, Despite va However oʻzbekcha: «-sa ham», «-ga qaramay», «biroq» Toʻgʻri javobni tanlang: … the rain, the match continued.
-
B1-27 So that, in order to, because of, due to oʻzbekcha: maqsad, sabab va natija Toʻgʻri javobni tanlang: The flight was delayed … the fog.
-
B1-30 Both, either, neither, all, none, each, every oʻzbekcha: «ikkalasi ham» va «hech biri» Toʻgʻri javobni tanlang: I've got two cars, but … of them is new.
-
B1-31 By va until, during va for, on time va in time oʻzbekcha: vaqt predloglari Toʻgʻri javobni tanlang: Please send me your answers … Friday.
-
B1-34 State verbs va continuous oʻzbekcha: I think yoki I'm thinking? She's being silly Toʻgʻri javobni tanlang: Sorry, I can't talk now — we … dinner.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
B1-20 Relative clauses oʻzbekcha: whose, where, when va olmoshni tushirib qoldirish («men oʻqigan kitob») The jacket that I bought it online was too small.
-
B1-21 Used to, be used to, get used to oʻzbekcha: «ilgari …-ardim», «oʻrganganman» va «oʻrganib qolyapman» I'm used to get up at six.
-
B1-22 Artikllar oʻzbekcha: a / an, the yoki artiklsiz? Umumiy va aniq maʼno I love the nature.
-
B1-25 So va Such oʻzbekcha: farqi, so… that va What a…! How…! undov gaplar We had such a lovely weather in Rome.
-
B1-26 Although, Despite va However oʻzbekcha: «-sa ham», «-ga qaramay», «biroq» Although it was cold, but we went swimming.
-
B1-28 Phrasal verbs oʻzbekcha: turn it off yoki turn off it? Soʻz tartibi qoidalari Can you pick up me after work?
-
B1-30 Both, either, neither, all, none, each, every oʻzbekcha: «ikkalasi ham» va «hech biri» Every students have a locker.
-
B1-31 By va until, during va for, on time va in time oʻzbekcha: vaqt predloglari We stayed in Edinburgh during three days.
-
B1-32 Get, become, go, turn oʻzbekcha: ingliz tilida «boʻlmoq» va oʻzgarish feʼllari What time did you get to home last night?
-
B1-34 State verbs va continuous oʻzbekcha: I think yoki I'm thinking? She's being silly The children are being very quiet today.
D. Kontekstda
Otkritkani toʻldiring. Qavs ichida soʻzlar berilgan boʻlsa, ulardan foydalaning.
Hi Ana!
Greetings from 31 Scotland! We're staying in a 32 (old / lovely / stone) house in the village 33 my grandmother grew up. It's 34 (much / very) bigger than I remembered. 35 (Although / Despite) the rain, we've been out every day. Yesterday we drove to Loch Ness — a 36 (two / hour) drive. I'm 37 (still / yet) not used to 38 (drive) on the left! On the way back we stopped at a café 39 (so / so that) we could warm up. 40 (What / How) a view from the window! We both loved it.
Love, Mia
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
B1-21 Used to, be used to, get used to oʻzbekcha: «ilgari …-ardim», «oʻrganganman» va «oʻrganib qolyapman» Hayotingizdagi bir oʻzgarish haqida yozing: bitta gap used to bilan, bittasi be used to yoki get used to bilan.
-
B1-26 Although, Despite va However oʻzbekcha: «-sa ham», «-ga qaramay», «biroq» Shahringiz haqida uchta gap yozing: biri although bilan, biri despite bilan va biri because of yoki so that bilan.
-
B1-33 Still, yet, already, even, only, also oʻzbekcha: ravishlar gapning qayerida turadi? Haftangiz haqida yozing: maʼlum bir kungacha qilishingiz kerak boʻlgan bitta ish, hali ham qilmagan bitta ishingiz va odatda qilmaydigan, lekin hozir qilayotgan bitta ishingiz.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
B1-19 Gerund oʻzbekcha: -ing shakli ot vazifasida va predloglardan keyin (look forward to seeing) I'm looking forward to (meet) your family.
-
B1-12 Reported Speech oʻzbekcha: oʻzgalar gapi ingliz tilida («… dedi») "I'm tired." → She said she tired.
Javoblar
A. Tuzilish
- whose
- working
- a / per
- the
- the easier
- such
- Can you turn it down?
- ten-minute
- went
- She also speaks a little Greek.
B. Maʼno
- where
- that
- get
- the school
- as
- Despite
- because of
- neither
- by
- are having
C. Xatoni toping
- The jacket I bought online was too small. / The jacket that I bought online was too small. / The jacket which I bought online was too small.
- I'm used to getting up at six.
- I love nature.
- We had such lovely weather in Rome.
- Although it was cold, we went swimming. / It was cold, but we went swimming.
- Can you pick me up after work?
- Every student has a locker. / All students have a locker.
- We stayed in Edinburgh for three days.
- What time did you get home last night?
- ✓ The children are being very quiet today.
D. Kontekstda
- lovely old stone
- where
- much
- Despite
- two-hour
- still
- driving
- so that
- What
E. Sizning navbatingiz
- I used to live with my parents. Now I'm used to cooking for myself.
- Although my town is small, it has a great market. Despite the rain, lots of tourists come in summer. The centre is busy because of the new shopping street.
- I have to pay the rent by Friday. I still haven't called my grandmother. This week I'm having driving lessons every evening.
F. Aralash takrorlash
- meeting
- was
