SlowingoSarufi
B1 35 / 39

Still, Yet, Already, Even, Only kwa Kiswahili: Mahali pa Adverb katika Sentensi

Still, Yet, Even, Only, Also: Adverb Position

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kuweka adverb fupi kama still, already, also, even, only na no longer katikati ya sentensi, kuchagua kati ya still, yet na already, kusema kwamba jambo limekoma (not… any more, no longer), na kutumia even na only kuonyesha neno unalolikusudia.

Wazo Kuu

Adverb nyingi fupi za Kiingereza hupenda kukaa mahali pamoja maalum: kiti cha katikati cha sentensi. Tayari unakijua kiti hiki kutoka kwa always, usually, never (A1-15). Ni:

  • kabla ya kitenzi kikuu: She still lives with her parents.
  • baada ya be: She's still at work.
  • baada ya kitenzi kisaidizi cha kwanza au modal: I've already eaten. You can also pay by card.

Jambo moja halitokei kamwe: adverb haikai kati ya kitenzi na mtendwa wake (object): sema She also plays the piano, si She plays also the piano.

Maneno machache hupendelea viti vingine. Yet, too, as well na any more kwa kawaida hukaa mwishoni. Na even na only ni maalum: hufanya kazi kama kidole kinachoelekeza. Ukiyahamisha, unaelekeza neno tofauti — na maana inabadilika: Only I saw her (hakuna mwingine aliyemwona) dhidi ya I saw only her (sikumwona mtu mwingine).

Kwa Kiswahili, maneno haya yanafanya kazi tofauti kidogo. Bado hufanya kazi ya still na yet; tena katika hasi hufanya kazi ya any more, lakini pia inamaanisha again; na tu hukaa baada ya neno inalolielekeza (Maria tu), wakati only ya Kiingereza kwa kawaida hukaa kabla yake.

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili kina maneno yanayolingana na mengi ya haya, lakini si moja kwa moja. Neno moja la Kiswahili mara nyingi linagawanyika kuwa maneno mawili ya Kiingereza, kulingana na kama sentensi ni chanya au hasi.

KiswahiliMaanaKiingereza
Bado anaandika barua kwa mkono.hali inaendelea (chanya)She still writes letters by hand.
Kifurushi kimefika bado? / Bado hakijafika.tunatarajia, hakijatokeaHas the parcel arrived yet? / It hasn't arrived yet.
Tayari tumechelewa. / Tumeshachelewa.mapema kuliko ilivyotarajiwaWe're already late.
Hatuishi Madrid tena.hali imekomaWe don't live in Madrid any more.
Hata bibi yangu ana simu janja.jambo la kushangazaEven my grandmother has a smartphone.
Maria tu ndiye anakunywa chai.hakuna mwingineOnly Maria drinks tea.
Nimemwalika dada yako pia. / Pia nimemwalika…kuongezaI've also invited your sister. / … your sister too.

Mambo matatu ya kuzingatia. Kwanza, bado katika sentensi chanya ni still, na katika maswali na hasi ya "bado haijatokea" mara nyingi ni yet (au still + hasi kwa kuonyesha subira imekwisha). Pili, tena katika hasi = any more, lakini tena katika chanya = again: Kiingereza kinatofautisha. Tatu, Kiswahili kinaruhusu pia na bado sehemu nyingi za sentensi; Kiingereza ni kikali zaidi: kiti cha katikati, au mwishoni.

Muundo

Kiti cha katikati

Kitenzi katika sentensiMahaliMfano
kitenzi kikuu kimojakabla yakeShe still works here. / I also play tennis.
be (kitenzi kikuu)baada yakeHe's already at the airport. / It's no longer open.
kitenzi kisaidizi / modal + kitenzi kikuubaada ya kitenzi kisaidizi cha kwanzaI have already paid. / We can even stay longer.
kitenzi kisaidizi hasi + stillstill kabla yakeI still haven't finished.

Mwishoni

NenoMfano
yet (hasi, maswali)Have you finished yet? / I haven't finished yet.
any more / any longer (hasi)She doesn't live here any more.
too / as wellI play tennis too. / I play tennis as well.
already (inawezekana pia mwishoni)Are you leaving already?

Still, yet, already: maana

NenoMaanaAina ya sentensi ya kawaida
stillhali inaendelea — labda kwa muda mrefu kuliko ilivyotarajiwa (bado)chanya, swali; kabla ya kitenzi kisaidizi hasi kwa mshangao au kukosa subira
yetjambo tunalolitarajia halijatokea mpaka sasa (bado… -ja-)hasi, swali
alreadyjambo limetokea mapema kuliko ilivyotarajiwa (tayari, -sha-)chanya (maswali: mshangao)
not… any more / any longerhali imekoma (… tena)hasi
no longerhali imekoma (rasmi zaidi)kitenzi chanya

Any more mara nyingi huandikwa anymore, hasa katika Kiingereza cha Marekani.

Matumizi

1Kanuni ya kiti cha katikati

Adverb fupi kama still, already, also, even, just, only na no longer huenda kabla ya kitenzi kikuu, baada ya be, au baada ya kitenzi kisaidizi cha kwanza. Haziendi kati ya kitenzi na mtendwa wake. Adverb za mara ngapi (A1-15) hutumia kiti hicho hicho — pamoja na rarely na mwenzake rasmi zaidi seldom.

My grandmother still writes letters by hand.
Bibi yangu bado anaandika barua kwa mkono.
bado (chanya) → still, kabla ya writes
We're already late.
Tayari tumechelewa.
tumechelewa (-me-) ni hali → we're late; already baada ya be
I've also invited your sister.
Nimemwalika dada yako pia.
pia mwishoni katika Kiswahili; also baada ya I've
You can always call me if you need help.
Unaweza kunipigia simu wakati wowote ukihitaji msaada.
always baada ya modal can
They have never been to the mountains.
Hawajawahi kwenda milimani.
never baada ya have

2still, yet na already

Still = jambo linaendelea. Yet = tunatarajia jambo, lakini halijatokea mpaka sasa; kwa kawaida huenda mwishoni mwa sentensi hasi na maswali (Kiingereza rasmi kinaweza pia kusema I haven't yet decided). Already = mapema kuliko ilivyotarajiwa. Still kabla ya kitenzi kisaidizi hasi huonyesha mshangao au kukosa subira. Kiswahili kina bado kwa still na yet, kwa hiyo angalia aina ya sentensi. Tazama A2-17 kwa already na yet pamoja na Present Perfect.

Are you still working at the bank?
Bado unafanya kazi benki?
bado + chanya → still
It's ten o'clock and he's still in bed.
Ni saa nne asubuhi na bado yuko kitandani.
still baada ya be (he's)
I still haven't paid the electricity bill.
Bado sijalipa bili ya umeme.
kukosa subira: muda mrefu kuliko ilivyotarajiwa; still kabla ya haven't
Has the parcel arrived yet?
Kifurushi kimeshafika? / Kifurushi kimefika bado?
swali la jambo tunalolitarajia → yet mwishoni
She's only five, but she can already read.
Ana miaka mitano tu, lakini tayari anajua kusoma.
tu baada ya mitano; only kabla ya five
Are you leaving already? It's only nine!
Unaondoka tayari? Ni saa tatu usiku tu!
already katika swali: mshangao

3not… any more, not… any longer, no longer

Haya yanasema kwamba hali imekoma. Kwa Kiswahili mara nyingi ni hasi + tena: hatuishi huko tena. Not… any more na not… any longer huenda mwishoni mwa sentensi hasi. No longer ni rasmi zaidi; huenda kwenye kiti cha katikati, na kitenzi ni chanya.

We don't live in Madrid any more.
Hatuishi Madrid tena.
tena (hasi) → any more, si again
I can't wait any longer.
Siwezi kusubiri tena. / Siwezi kusubiri zaidi.
any longer mwishoni
This product is no longer available.
Bidhaa hii haipatikani tena.
haipatikani (hasi), lakini Kiingereza: is no longer (kitenzi chanya)
He no longer works for the company.
Hafanyi kazi tena katika kampuni hiyo.
rasmi: no longer kabla ya works

4even — jambo la kushangaza

Even (hata) huonyesha kwamba jambo linashangaza au ni zaidi ya ilivyotarajiwa. Kwenye kiti cha katikati, kwa kawaida inalenga kitenzi au kinachofuata; kabla ya kiima au neno jingine, inaelekeza neno hilo. Not even / didn't even = hata jambo hili dogo, ulilolitarajia, halikutokea (hata… hakusema).

Even my grandmother has a smartphone.
Hata bibi yangu ana simu janja.
kiima cha kushangaza: hata → even, kabla ya kiima
He works every day, even on Sundays.
Anafanya kazi kila siku, hata Jumapili.
She didn't even say goodbye.
Hakusema hata kwaheri.
hata baada ya kitenzi katika Kiswahili; Kiingereza: didn't even say
The test was so easy that I even finished early.
Mtihani ulikuwa rahisi sana hata nikamaliza mapema.
even kwenye kiti cha katikati

5only — kuhamisha kidole

Only (tu) huelekeza neno inalolilenga, na maana hubadilika kulingana na mahali ilipo. Kumbuka tofauti: tu hukaa baada ya neno lake, only kwa kawaida hukaa kabla yake. Katika maandishi, weka only kabla ya neno unalolikusudia. Katika mazungumzo, only kwa kawaida hukaa kwenye kiti cha katikati, na msisitizo wa sauti huonyesha lengo.

Only Maria drinks tea at breakfast.
Maria tu ndiye anakunywa chai wakati wa kifungua kinywa.
hakuna mwingine anayekunywa
Maria drinks only tea at breakfast.
Maria anakunywa chai tu wakati wa kifungua kinywa.
hakuna kinywaji kingine
Maria drinks tea only at breakfast.
Maria anakunywa chai wakati wa kifungua kinywa tu.
si wakati mwingine
I've only got ten euros.
Nina yuro kumi tu.
UK; US: I only have ten euros
The shop only opens on Saturdays.
Duka hufunguliwa Jumamosi tu.
katika mazungumzo: sisitiza Saturdays

6also, too, as well

Also (pia) huenda kwenye kiti cha katikati. Too na as well huenda mwishoni mwa kishazi na ni za kawaida zaidi katika mazungumzo. Tazama A1-29.

She speaks Arabic and she also understands a little Greek.
Anaongea Kiarabu, na pia anaelewa Kigiriki kidogo.
also kabla ya understands, si baada yake
I'd like a coffee, and a glass of water too.
Ningependa kahawa, na glasi ya maji pia.
pia mwishoni → too
Can I bring my brother as well?
Naweza kumleta kaka yangu pia?
as well mwishoni

Makosa ya Kawaida

❌She plays also the piano.
✅She also plays the piano.
Adverb huenda kabla ya kitenzi kikuu, si kati ya kitenzi na mtendwa wake.
❌I haven't still finished.
✅I still haven't finished.
Katika hasi, still huenda kabla ya kitenzi kisaidizi hasi. Pia sahihi: I haven't finished yet.
❌I don't smoke no longer.
✅I don't smoke any longer.
no longer tayari ni hasi. Pia sahihi: I no longer smoke.
❌Is she yet at work?
✅Is she still at work?
Hali inayoendelea: still. yet huenda mwishoni.
❌I have finished yet.
✅I have already finished.
Katika sentensi chanya tumia already, si yet.
❌We any more live there.
✅We don't live there any more.
any more huenda mwishoni mwa sentensi hasi.
⚠️She only eats fish on Fridays.
✅She eats fish only on Fridays.
Sahihi katika mazungumzo, ambapo msisitizo wa sauti huonyesha lengo; katika maandishi makini, weka only karibu na neno unalolikusudia.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Bado → "yet" katika sentensi chanya. Kwa sababu bado = still na yet, wengi hutumia yet pale Kiingereza kinapohitaji still: hali inayoendelea, katika sentensi chanya.

❌We are yet waiting for the exam results.
✅We are still waiting for the exam results.
hali inaendelea, sentensi chanya → still.

2. Mpaka sasa → "until now" badala ya still / yet. Fundi hajafika mpaka sasa ni Kiswahili cha kawaida. Until now ni sarufi sahihi, na ni ya kawaida katika Kiingereza cha Kenya na Tanzania, lakini katika Kiingereza cha kimataifa inasikika kama "mpaka sasa, lakini sasa hali imebadilika". Kwa "bado hajafika", tumia still au yet.

⚠️The plumber has not come until now.
✅The plumber still hasn't come. au The plumber hasn't come yet.
Bado hajafika → still hasn't / hasn't… yet.

3. Tena → "again" badala ya any more. Siendi huko tena = sasa nimeacha kwenda huko. Ukitafsiri tena kama again, maana inakuwa "sitaenda huko mara nyingine", na mara nyingi haieleweki kama tabia iliyokoma. Kwa hali iliyokoma, tumia not… any more / any longer au no longer. Hii ni ya kawaida katika Kiingereza cha Afrika Mashariki.

⚠️(Uliacha kunywa soda mwaka jana.) I don't drink soda again.
✅I don't drink soda any more. au I no longer drink soda.
again = mara nyingine; tabia iliyokoma → any more / no longer.

4. Pia baada ya kitenzi → "sells also". Kiswahili kinaruhusu pia karibu popote: anauza pia mboga. Kiingereza hakiruhusu also kati ya kitenzi na mtendwa wake: weka also kabla ya kitenzi, au too / as well mwishoni.

❌My sister sells also vegetables.
✅My sister also sells vegetables. au My sister sells vegetables too.
also kwenye kiti cha katikati.

5. Hata mimi → "Even me". Hata mimi katika Kiswahili mara nyingi maana yake "mimi pia". Katika Kiingereza cha Kenya na Tanzania "Even me, I…" husikika mara nyingi, lakini katika Kiingereza sanifu even huonyesha mshangao tu. Kwa kukubaliana, tumia Me too, So am I au I am too.

⚠️"I'm hungry." "Even me."
✅"I'm hungry." "Me too." au "So am I."
even = mshangao, si "pia".

Usichanganye

still na yet — Zote mbili zinahusu "mpaka sasa", na zote mbili zinaweza kuwa bado kwa Kiswahili. Still inasema hali inaendelea; yet inasema jambo lililotarajiwa halijatokea. Still + hasi inasikika kama kukosa subira.

I haven't finished my essay yet.
Bado sijamaliza insha yangu.
kawaida, bila hisia
I still haven't finished my essay.
Mpaka sasa bado sijamaliza insha yangu!
kukosa subira: inachukua muda mrefu mno

Only I… na I only… — Kuhamisha only hubadilisha maana. Kwa Kiswahili, unahamisha tu: mimi tu au tiketi tu.

Only I had a ticket.
Mimi tu ndiye niliyekuwa na tiketi.
hakuna mwingine aliyekuwa nayo
I only had a ticket.
Nilikuwa na tiketi tu.
nilikuwa na tiketi, na hakuna kitu kingine

already na all ready — Already = mapema kuliko ilivyotarajiwa (tayari, -sha-); all ready = wote tuko tayari (all + kivumishi). Angalia: tayari ya Kiswahili ina maana zote mbili!

We're all ready. Let's go!
Sote tuko tayari. Twende!
kila mtu yuko tayari

Kwa only, even na also katika maandishi rasmi, tazama C2-06.

Tahajia na Matamshi

  • already ni neno moja lenye l moja; all ready ni maneno mawili.
  • any more (maneno mawili) ni sanifu katika Kiingereza cha Uingereza; anymore (neno moja) ni la kawaida katika Kiingereza cha Marekani. Zote ni sahihi.
  • yet /jet/ — kama yes, lakini na t mwishoni badala ya s. y ni ile ile ya yeye. Usiongeze irabu: si "yeti".
  • even /ˈiːvn/ — "EE-vn": ee ndefu, kisha v na n zinaungana bila irabu kati yao. Epuka "iveni".
  • only /ˈəʊnli/ (UK), /ˈoʊnli/ (US) — "OHN-lee": irabu ya kwanza ni diphthong, inateleza kutoka sauti moja kwenda nyingine, si o moja safi ya Kiswahili.
  • still /stɪl/: usiweke irabu kati ya s na t ("sitili"), wala mwishoni. already /ɔːlˈredi/: msisitizo uko kwenye silabi ya pili, "al-RE-dy" — sawa na silabi ya pili kutoka mwisho, kama Kiswahili. Habari njema!
  • Katika mazungumzo, neno ambalo only au even inaelekeza hupata msisitizo: I only had a ticket / Even my grandmother has one.

Kanuni ya Dhahabu

Weka adverb fupi kwenye kiti cha katikati: kabla ya kitenzi kikuu, baada ya be, baada ya kitenzi kisaidizi cha kwanza — kamwe si kati ya kitenzi na mtendwa wake. Yet, any more, too na as well kwa kawaida huenda mwishoni. Weka only na even karibu na neno unalotaka kuelekeza, hasa katika maandishi. Na kumbuka: bado + chanya → still; bado… -ja- → yet au still + hasi; … tena (hasi) → any more.

Mazoezi

A. Muundo

Weka adverb mahali sahihi, au andika upya kama ulivyoelekezwa.

  1. Weka still katika sentensi: She lives in the same flat.
  2. Weka already katika sentensi: I've booked the tickets.
  3. Weka also katika sentensi: He can play the guitar.
  4. Weka still katika sentensi: They haven't replied.
  5. Andika upya kwa no longer: She doesn't work here any more.
  6. Andika upya kwa any more: The café is no longer open.

B. Maana

Chagua jibu linalolingana na maana.

  1. Chagua jibu sahihi: Have you sent the email …?
  2. Chagua jibu sahihi: It's midnight and the neighbours are … having a party.
  3. Chagua jibu sahihi: "Lunch?" "No, thanks. I've … eaten."
  4. Sentensi ipi inamaanisha "hakuna mwingine aliyekuja"?
  5. Chagua jibu sahihi: He didn't … say thank you.

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. I like also jazz.
  2. I don't work there no longer.
  3. My parents still haven't sold their old car.
  4. Is the bus yet here?

D. Katika Muktadha

Maneno ya kutumia: still, any more, yet, already, too, even (unaweza kutumia neno moja zaidi ya mara moja)

Catching up
Ben: Do you 16 live in that flat near the station?
Ella: No, I don't live there 17. I moved in March.
Ben: Oh! Have you unpacked everything 18?
Ella: Not really. I've 19 got boxes everywhere. But I've 20 painted the kitchen — and I only moved in two weeks ago! And I've bought a new sofa 21.
Ben: Wow, you've been busy. I haven't 22 painted my bedroom yet, and I moved two years ago!

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza.

  1. Andika sentensi mbili kuhusu maisha yako: jambo moja ambalo bado unalifanya, na jambo moja ambalo umeacha kulifanya. Tumia still na not… any more.
  2. Andika sentensi moja yenye even kuhusu jambo la kushangaza.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A1-15 Always, Usually, Never kwa Kiswahili: Mara Ngapi na Mahali pa Neno
    Weka never katika sentensi: She is late for work.
  2. A2-17 Present Perfect: Just, Already, Yet kwa Kiswahili (Sasa Hivi, -sha-, Bado)
    I haven't finished my homework ___. …
  3. A2-19 Present Perfect au Past Simple? Tofauti kwa Lugha Rahisi
    I (see) that film last week.
Majibu

A. Muundo

  1. She still lives in the same flat.
  2. I've already booked the tickets. / I've booked the tickets already.
  3. He can also play the guitar.
  4. They still haven't replied.
  5. She no longer works here.
  6. The café isn't open any more. / The café is not open any more. / The café isn't open anymore.

B. Maana

  1. yet
  2. still
  3. already
  4. Only Tom came to the party.
  5. even

C. Tafuta Kosa

  1. I also like jazz. / I like jazz too. / I like jazz as well.
  2. I don't work there any longer. / I don't work there any more. / I no longer work there.
  3. ✓ My parents still haven't sold their old car.
  4. Is the bus here yet? / Is the bus still here? / Is the bus here already?

D. Katika Muktadha

  1. still
  2. any more / anymore / any longer
  3. yet / already
  4. still
  5. already / even
  6. too / as well
  7. even

E. Zamu Yako

  1. I still play football on Sundays. I don't eat meat any more.
  2. My dog is very clever — he can even open the fridge.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. She is never late for work.
  2. yet
  3. saw
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play