Both, Either, Neither, All, None, Each, Every kwa Kiswahili: Wote Wawili, Yoyote, Kila
Both, Either, Neither, All, None, Each, Every
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuzungumza kuhusu vitu viwili (both, either, neither) na vitu vitatu au zaidi (all, none, no), kuchagua kati ya each na every, kutumia all day / every day / the whole day kwa usahihi, na kuweka all na both mahali sahihi katika sentensi.
Wazo Kuu
Maneno haya hujibu maswali mawili kwa wakati mmoja: Kundi ni kubwa kiasi gani? na Wangapi katika kundi wamejumuishwa?
Fikiria jedwali dogo la visanduku, kisanduku kimoja kwa kila mwanakundi, na alama ya vema (✓) au ya kosa (✗) katika kila kisanduku.
Kwa kundi la wawili: both = ✓✓ (wote wawili); either = mmoja kati ya wawili, haijalishi yupi; neither = ✗✗ (hakuna hata mmoja).
Kwa kundi la watatu au zaidi: all = ✓✓✓ (wote); none au no = ✗✗✗ (hakuna).
Each na every zote huweka vema katika kila kisanduku, lakini zinatazama jedwali kwa njia tofauti. Each hupita visanduku kimoja kimoja: hiki, na hiki, na hiki. Every hutazama visanduku vyote pamoja na kusema: hakuna hata kimoja kinachobaki. Ndiyo maana each inafanya kazi na kundi la wawili, lakini every inahitaji kundi kubwa zaidi.
Kwa Kiswahili, neno moja kila hufanya kazi ya each na every, na -ote hufanya kazi ya all na both (wote, wote wawili). Kwa hiyo Kiingereza kinatofautisha mambo ambayo Kiswahili hakitofautishi kwa neno.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili hujenga maneno haya kwa -ote (wote, vyote, wote wawili), -o -ote (yoyote, chochote), na kila. Kiingereza kina maneno tofauti kulingana na ukubwa wa kundi: mawili au zaidi. Habari njema: kama kila ya Kiswahili, each na every hufuatwa na nomino ya umoja (kila mwanafunzi = every student). Na Kiswahili kinatofautisha siku nzima na kila siku kama Kiingereza kinavyotofautisha all day na every day.
| Kiswahili | Kundi | Kiingereza |
|---|---|---|
| Wazazi wangu wote wawili ni walimu. | wawili, ✓✓ | Both my parents are teachers. |
| Unaweza kuegesha upande wowote wa barabara. | mmoja kati ya wawili | You can park on either side of the street. |
| Hakuna hata chaguo moja lililo kamili. | wawili, ✗✗ | Neither option is perfect. |
| Watoto wote wanahitaji upendo. | watatu au zaidi, ✓✓✓ | All children need love. |
| Hakuna rafiki yangu aliyekuwepo. | watatu au zaidi, ✗✗✗ | None of my friends were there. |
| Alikuwa na mfuko kila mkono. | kimoja kimoja (wawili) | She had a bag in each hand. |
| Kila kiti kilikuwa kimekaliwa. | wote, bila kubakiza | Every seat was taken. |
| Ilinyesha mvua siku nzima. / Ninapanda basi kila siku. | muda mzima / mara kwa mara | It rained all day. / I take the bus every day. |
Angalia safu ya each na every: Kiswahili husema kila kwa zote mbili. Kiingereza husema each kwa mikono miwili, kwa sababu ni kundi la wawili. Na kwa hasi: Kiswahili husema hakuna au kitenzi hasi (hawakuja), lakini neither, none, no tayari ni hasi, kwa hiyo kitenzi cha Kiingereza baada yake ni chanya.
Muundo
Vitu viwili
| Neno | Maana | + nomino | + of + the / my / these… + wingi | + of + kiwakilishi |
|---|---|---|---|---|
| both | wote wawili | both sides (wingi) | both (of) the sides | both of us |
| either | mmoja au mwingine | either side (umoja) | either of the sides | either of them |
| neither | si huyu wala yule | neither side (umoja) | neither of the sides | neither of you |
Jozi
| Muundo | Mfano |
|---|---|
| both… and… | Both Ana and Leo speak Greek. |
| either… or… | You can pay either by card or in cash. |
| neither… nor… | Neither the bus nor the train was on time. |
Watatu au zaidi
| Neno | + nomino | + of + the / my… + nomino | Mfano |
|---|---|---|---|
| all | all students / all food (kwa jumla) | all (of) the students | All (of) the rooms have Wi-Fi. |
| no | no seats / no time | — | There are no seats left. |
| none | — | none of the seats | None of the seats are / is free. |
Each na every
| Neno | Ukubwa wa kundi | + nomino | + of |
|---|---|---|---|
| each | wawili au zaidi | each student (umoja) | each of the students |
| every | watatu au zaidi | every student (umoja) | every one of the students |
Each na every huchukua nomino ya umoja na kitenzi cha umoja: Every room has a balcony.
all / every / whole na wakati
| Msemo | Maana |
|---|---|
| all day / all week | siku / wiki nzima (kipindi kimoja) |
| the whole day / the whole week | siku / wiki nzima (kipindi kimoja) |
| every day / every week | kila siku / wiki, tena na tena |
Mahali pa all na both baada ya kiima
| Kitenzi | Mahali | Mfano |
|---|---|---|
| kitenzi kikuu | kabla yake | We all like pizza. / They both work here. |
| be | baada yake | They are both doctors. / We were all tired. |
| kitenzi kisaidizi au modal | baada ya cha kwanza | You have all passed. / We can both come. |
| baada ya kiwakilishi cha mtendwa | baada yake | I love them both. / I've invited them all. |
Matumizi
1Both, either, neither — Vitu Viwili
Both huchukua nomino ya wingi na kitenzi cha wingi. Either na neither huchukua nomino ya umoja. Neither tayari ni hasi, kwa hiyo kitenzi baada yake ni chanya.
2Both… and, either… or, neither… nor
Tumia jozi hizi kuunganisha maneno au virai viwili. Neither… nor ni rasmi kidogo; katika mazungumzo, not… or ni ya kawaida zaidi.
3All, no, none — Watatu au Zaidi
All inajumuisha kila mwanakundi. All + nomino ya wingi au isiyohesabika (bila the) huzungumzia vitu kwa jumla; all (of) the huzungumzia kundi fulani. Kwa sifuri, tumia no + nomino, au none of + the / my… + nomino. None inaweza pia kusimama peke yake. Pamoja na kiwakilishi, unahitaji of: all of us, none of them.
4Each na every
Each inaangalia wanakundi mmoja mmoja, na inawezekana kwa wawili. Every inaangalia kundi zima bila kubakiza, na inahitaji watatu au zaidi. Mara nyingi zote mbili zinawezekana bila tofauti kubwa. Kiswahili husema kila kwa zote mbili.
5All day, every day, the whole day
All day na the whole day humaanisha kipindi kimoja kizima (siku nzima). Every day humaanisha tena na tena, siku baada ya siku (kila siku). Whole huenda na nomino za umoja zinazohesabika; kwa nomino zisizohesabika, tumia all.
6Mahali pa all na both
All na both zinaweza kukaa baada ya kiima, katikati ya sentensi: kabla ya kitenzi kikuu, baada ya be, au baada ya kitenzi kisaidizi cha kwanza. Zinaweza pia kukaa baada ya kiwakilishi cha mtendwa. (Kiswahili huweka -ote baada ya nomino: kaka zangu wote.)
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Wote wawili hawakuja → "both… didn't". Kiswahili huweka wote wawili pamoja na kitenzi hasi: Wajomba zangu wote wawili hawakuhudhuria harusi. Tukitafsiri neno kwa neno, tunapata Both… didn't, ambayo inasikika ya ajabu katika Kiingereza. Kwa ✗✗, tumia neither + kitenzi chanya.
2. Sote hatukujua → "all of us didn't". Vivyo hivyo kwa watatu au zaidi. Sote hatukujua jibu ina maana wazi katika Kiswahili: hakuna aliyejua. Lakini All of us didn't know katika Kiingereza inaweza kueleweka kama "si sote tuliojua" (baadhi walijua). Kwa ✗✗✗, sema none of us + kitenzi chanya.
3. Kila kwa vitu viwili → "every". Kwa sababu kila ni neno moja kwa each na every, tunasema every hata kwa vitu viwili, kama pande mbili za barabara au mikono miwili. Every inahitaji kundi la watatu au zaidi. Kwa wawili, tumia each au both.
4. Yoyote kati ya mawili → "any of the two". Kiswahili husema basi lolote kati ya hayo mawili, na lolote mara nyingi hutafsiriwa any. Any of the two husikika sana Afrika Mashariki, lakini kwa vitu viwili Kiingereza sanifu husema either. (Any ni kwa vitatu au zaidi.)
Usichanganye
every day na all day — Mara ngapi au kwa muda gani — kama kila siku na siku nzima.
either (mmoja kati ya wawili) na either (= pia, katika sentensi hasi) — Either mwishoni mwa sentensi hasi ina maana ya "pia". Tazama A2-32.
neither na none — Neither ni kwa wawili; none ni kwa watatu au zaidi. Kiswahili husema hakuna hata mmoja kwa yote mawili.
not all na none — Not all = baadhi ndiyo, baadhi hapana (✓✗✓). None = sifuri (✗✗✗).
Kwa upatanisho wa kitenzi na neither… nor, none of na each, tazama B2-22; kwa few, a few, most of na quantifiers nyingine, tazama B2-19.
Tahajia na Matamshi
- either ina matamshi mawili yanayokubalika: /ˈaɪðə/ au /ˈiːðə/ (UK) — kama "AI-thuh" au "II-thuh"; /ˈiːðɚ/ ni ya kawaida zaidi Marekani. neither hufanya vivyo hivyo: /ˈnaɪðə/ au /ˈniːðə/ (UK); /ˈniːðɚ/ (US). Sauti /ð/ ni kama dh katika dhahabu; si z wala d. Irabu ya mwisho ni dhaifu; si "aitha" yenye a kamili.
- both /bəʊθ/ (UK), /boʊθ/ (US) — th hapa haina mtetemo, kama th katika thelathini au think. Kiswahili kina sauti hii, kwa hiyo wengi wetu tunaiweza; lakini usiibadilishe kuwa s ("bos") wala usiongeze irabu mwishoni ("bothi").
- whole /həʊl/ (UK), /hoʊl/ (US) hutamkwa sawa na hole; w haitamkwi.
- none /nʌn/ hutamkwa sawa na nun na ina vina sawa na one. Irabu ni /ʌ/ fupi, karibu na a fupi — si o ya Kiswahili ("noni").
- every one (maneno mawili) = kila mtu au kitu kimoja kimoja; everyone (neno moja) = kila mtu (everybody).
Kanuni ya Dhahabu
Kwa wawili: both (✓✓), either (mmoja kati ya wawili), neither (✗✗). Kwa watatu au zaidi: all (✓✓✓), none / no (✗✗✗). Each = mmoja mmoja (wawili au zaidi); every = wote pamoja, bila kubakiza (watatu au zaidi) — hata kama Kiswahili kinasema kila kwa yote mawili. Neither, none na no tayari ni hasi, kwa hiyo tumia kitenzi chanya.
Mazoezi
A. Muundo
Chagua neno sahihi au weka neno mahali sahihi.
-
I've got two bikes, but ___ of them works. …
-
___ my parents are from Lisbon. …
-
___ of the five candidates passed the test. …
-
There are ___ buses after midnight. …
-
Weka all mahali sahihi: The children were tired.
-
Weka both mahali sahihi: My sisters have moved to Canada.
B. Maana
Chagua neno linalolingana na maana.
-
You can sit in ___ chair — this one or that one. …
-
She checks her phone ___ five minutes. …
-
There were two doors, with a guard at ___ door. …
-
I was ill and stayed in bed ___. …
-
Some of my colleagues work from home, but ___ of them do. …
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
Neither of us didn't know the answer.
-
Every children in the class got a prize.
-
I've been to every one of her concerts.
-
We have spent the whole money.
D. Katika Muktadha
Tumia maneno haya: both, either, neither, all, whole, each, every
Sara: So, Saturday or Sunday for the picnic?
Jon: 16 is fine for me. I'm free the 17 weekend.
Sara: Great. Ask your two brothers too. Are they 18 coming?
Jon: No, 19 of them can come. They're 20 working.
Sara: That's a pity. I'll bring sandwiches — one for 21 person.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
Andika sentensi mbili kuhusu watu wawili katika familia yako ukitumia both na neither.
-
Andika sentensi moja yenye every day na moja yenye all day kuhusu wiki yako.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A2-11 Something, Anyone, Nobody, Everywhere: Indefinite Pronouns kwa Kiswahili I didn't see ___ at the station. …
-
A2-32 So Do I, Neither Do I, Me Too kwa Kiswahili: Jinsi ya Kusema "Hata Mimi" "I don't eat meat." " do I."
-
A2-10 Much, Many, A Lot Of, A Few, A Little: Kiasi kwa Kiingereza There isn't ___ milk left. …
Majibu
A. Muundo
- neither
- Both
- None
- no
- The children were all tired. / All the children were tired. / All of the children were tired.
- My sisters have both moved to Canada. / Both my sisters have moved to Canada. / Both of my sisters have moved to Canada.
B. Maana
- either
- every
- each
- the whole day
- not all
C. Tafuta Kosa
- Neither of us knew the answer.
- Every child in the class got a prize. / All the children in the class got a prize. / All of the children in the class got a prize. / Every one of the children in the class got a prize. / Each child in the class got a prize.
- ✓ I've been to every one of her concerts.
- We have spent all the money. / We have spent all of the money.
D. Katika Muktadha
- Either
- whole
- both
- neither
- both
- each / every
E. Zamu Yako
- My parents both love gardening. Neither of them can cook very well.
- I check my emails every day. On Sunday I stayed at home all day.
F. Marudio Mchanganyiko
- anybody / anyone
- Neither / Nor
- much
